Copernican Journal of Finance & Accounting 2012, volume 1, issue 1 ISSN 2300-1240 Data wpłynięcia: 22.11.2012; data zaakceptowania: 25.02.2013. * Dane kontaktowe: huterska@uni.torun.pl, robhuski@uni.torun.pl, Katedra Za- rządzania Finansami, Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Miko- łaja Kopernika, ul. Gagarina 13a, 87- 100 Toruń, tel. 56 611 48 95. AgnieszkA HuterskA, robert Huterski* Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu porządkowanie funkcjonowania bankowości równoległej (shadow banking) w polsce i w unii europejskiej Słowa kluczowe: bankowość równoległa, nadzór finansowy. Abstrakt: Zagrożenia wynikające z niewłaściwego uregulowania działalności instytu- cji należących do bankowości równoległej mogą dotknąć zarówno ich klientów, jak i ca- łego systemu finansowego. Zostało to dostrzeżone przez władze finansowe w Polsce (Komisja Nadzoru Finansowego, Narodowy Bank Polski), a także w Unii Europejskiej (Komisja Europejska, Europejski Bank Centralny) oraz w skali światowej (Komisja Sta- bilności Finansowej). Jednakże zadanie właściwego uregulowania funkcjonowania bankowości równoległej jest dopiero w początkowej fazie realizacji i wymaga od wy- mienionych instytucji jeszcze wiele pracy. Arrangement of functioning of shadow banking in Poland and in the European Union Keywords: financial supervision, shadow banking. Abstract: Threats related to improper regulation of shadow banking institutions ap- ply as well to their customers as to whole financial system. It is perceived by finan- cial authorities in Poland (Polish Financial Supervision Authority, the National Bank of Poland), and in the European Union (European Commission, European Central Bank), and also globally (Financial Stability Board). However, the task of proper regulation DOI: 10.12775/CJFA.2012.004 http://dx.doi.org/10.12775/CJFA.2012.004 Agnieszka Huterska, Robert Huterski54 of shadow banking activities is already in early stage of completion and still requires from institutions mentioned above a lot of work to do. Translated by Agnieszka Huterska & Robert Huterski  Wstęp Współcześnie, zwłaszcza w związku z występowaniem poważnych kryzysów finansowych, jednym z priorytetowych zadań agend państwowych jest zapew- nienie bezpieczeństwa obrotu finansowego i stabilności systemu finansowego. Niezależnie od problemów w tych obszarach, które wiążą się z funkcjonowa- niem najważniejszych i często największych instytucji finansowych, jakimi są banki, ostatni kryzys finansowy unaocznił, jak wiele niebezpieczeństw może wynikać z niewłaściwie uregulowanej działalności instytucji niebędących ban- kami, a wykonujących wiele czynności pokrewnych bankowym. Dotyczy to pod- miotów zaliczanych do tak zwanej bankowości równoległej (shadow banking). Celem niniejszego artykułu jest przeprowadzenie analizy kluczowych dzia- łań krajowych i unijnych władz finansowych, które zmierzają do uporządko- wania funkcjonowania takich instytucji w dążeniu do uczynienia ich bardziej bezpiecznymi zarówno z punktu widzenia ich klientów, jak i całego systemu finansowego. 1. Istota równoległego systemu bankowego – shadow banking W ogólnym znaczeniu pojęciem równoległego systemu bankowego „shadow banking system” jest określane pośrednictwo kredytowe obejmujące zarówno podmioty, jak i czynności znajdujące się poza regulowanym systemem banko- wym (Shadow Banking: Strengthening Oversight 2011: 1). Shadow banking składa się z dwóch części. Pierwszą stanowią podmioty działające poza regulowanym systemem bankowym, zajmujące się jedną z na- stępujących działalności: ■ oferowaniem funduszy mających cechy depozytów; ■ dokonywaniem transformacji terminów zapadalności lub płynności; ■ dokonywaniem transferu ryzyka; ■ udzielaniem kredytów i wykorzystywaniem dźwigni finansowej. Drugą stanowią czynności/operacje, które mogą być równie ważnym źró- dłem finansowania jak podmioty niebędące bankami. Do tych operacji możemy   Porządkowanie funkcjonowania bankowości równoległej… 55 zaliczyć sekurytyzację, pożyczki papierów wartościowych i transakcje repo (transakcje odkupu) (Green paper Shadow banking 2012: 3–4). Pojęcie shadow banking powszechnie zaczęło być używane na początku ostatniego kryzysu finansowego. Było to związane z dostrzeżeniem wpływu, jaki wywierają podmioty i działalności pozostające poza regulowanym sys- temem bankowym, wykonujące jednak czynności bankowe (Shadow Banking: Strengthening Oversight 2011: 1). Podmioty z systemu bankowości równoległej opierają się często na finan- sowaniu krótkoterminowym pozyskiwanym z rynku (Shadow Banking: Streng- thening Oversight 2011: 1). Jednakże, jak pokazuje kryzys finansowy, shadow banking może stać się źródłem ryzyka systemowego. Krótkoterminowe depo- zyty – jako źródło finansowania w przypadku odpływu środków powierzo- nych podmiotom z sektora bankowości równoległej – na skutek utraty zaufa- nia przez inwestorów mogą doprowadzić do utraty płynności i wypłacalności tego typu podmiotów. Ryzyko związane z shadow banking może przenieść się także na regulowany system bankowy (Shadow Banking: Strengthening Oversi- ght 2011: 1). 2. Podstawowe wymogi dotyczące działalności i organizacji instytucji zarejestrowanych jako banki w Polsce Podmioty działające w systemie bankowości równoległej, mimo wykonywania czynności bankowych, nie podlegają lub podlegają w ograniczonym zakresie wymogom i regulacjom, które muszą spełniać banki. W Ustawie Prawo ban- kowe mamy wymieniony katalog czynności, które mogą być wykonywane tyl- ko przez banki, jak również czynności, które stają się czynnościami bankowy- mi, jeżeli są przez banki wykonywane. Do tej klasyfikacji odwołuje się Komisja Nadzoru Finansowego, publikując listę ostrzeżeń publicznych, zawierającą wy- kaz podmiotów – pogrupowanych ze względu na rodzaj prowadzonych czyn- ności – prowadzących działalność obciążającą ryzykiem środki powierzone im przez inwestorów i niemających zezwolenia KNF na prowadzenie tego typu działalności. Zgodnie z art. 5 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. nr 72, poz. 665, z późn. zm.) do czynności bankowych należy zaliczyć: ■ przyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub z nadej- ściem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków tych wkła- dów; Agnieszka Huterska, Robert Huterski OR 56 ■ prowadzenie innych rachunków bankowych; ■ udzielanie kredytów; ■ udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych oraz otwieranie i po- twierdzanie akredytyw; ■ emitowanie bankowych papierów wartościowych; ■ przeprowadzanie bankowych rozliczeń pieniężnych; ■ wydawanie instrumentu pieniądza elektronicznego; ■ wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla banku w odrębnych ustawach. Do czynności bankowych możemy także zaliczyć następujące czynności, o ile są one wykonywane przez banki: ■ udzielanie pożyczek pieniężnych; ■ operacje czekowe i wekslowe oraz operacje, których przedmiotem są warranty; ■ wydawanie kart płatniczych oraz wykonywanie operacji przy ich użyciu; ■ terminowe operacje finansowe; ■ nabywanie i zbywanie wierzytelności pieniężnych; ■ przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz udo- stępnianie skrytek sejfowych; ■ prowadzenie skupu i sprzedaży wartości dewizowych; ■ udzielanie i potwierdzanie poręczeń; ■ wykonywanie czynności zleconych, związanych z emisją papierów war- tościowych; ■ pośrednictwo w dokonywaniu przekazów pieniężnych oraz rozliczeń w obrocie dewizowym. W Ustawie Prawo bankowe jest również zawarta definicja banku, który zgodnie z art. 2 tejże ustawy jest osobą prawną utworzoną zgodnie z przepi- sami ustaw, działającą na podstawie zezwoleń uprawniających do wykony- wania czynności bankowych obciążających ryzykiem środki powierzone pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym. Utworzenie banku wymaga uzyskania zgo- dy Komisji Nadzoru Finansowego. Taka zgoda zostaje wydana m.in. wówczas, gdy bank posiada odpowiednie fundusze własne (kapitał założycielski banku utworzonego w formie spółki akcyjnej nie może być niższy od równowarto- ści w złotych 5 mln euro, a w przypadku banków spółdzielczych od równo- wartości w złotych 1 mln euro przeliczonej według kursu średniego ogłaszane- go przez Narodowy Bank Polski, obowiązującego w dniu wydania zezwolenia na utworzenie banku), a jego założyciele oraz osoby przewidziane do objęcia   Porządkowanie funkcjonowania bankowości równoległej… 57 w banku stanowisk członków zarządu dają rękojmię ostrożnego i stabilnego zarządzania bankiem oraz co najmniej dwie osoby przewidziane do objęcia w banku stanowisk członków zarządu mają wykształcenie i doświadczenie za- wodowe niezbędne do kierowania bankiem. Ma to na celu zapewnienie bezpie- czeństwa środków powierzonych przez klientów. 3. Oddziaływanie polskiego nadzoru finansowego na shadow banking Podmioty działające w równoległym systemie bankowym kreują kredyt i zwiększają dźwignię tak jak podmioty działające w systemie bankowym (Sha- dow Banking: Strengthening Oversight 2011: 1). Wraz z nasileniem się regula- cji ograniczających stopień ryzyka podejmowanego przez banki, m.in. przez Rekomendację S i T, następuje ograniczenie możliwości uzyskania kredytów przez podmioty i osoby fizyczne. Następuje odpływ klientów do instytucji parabankowych, takich jak Provident, Kokos, które możemy zaliczyć do sys- temu shadow banking. Pośrednictwo kredytowe polegające na dostarczaniu kredytów poza kanałami bankowymi stanowi alternatywne źródło finanso- wania dla uczestników rynku i firm (Shadow Banking: Strengthening Oversight 2011: 1). Na przykład działająca od 15 lat firma Provident stała się w tym cza- sie źródłem kredytu dla ponad 3,5 mln Polaków (http://www.provident.pl/pa- ges/o-firmie, dostęp 19.20.2012). Każdy przepływ pieniędzy od klientów do shadow banking, gdzie występu- je asymetria informacji, rodzi niebezpieczeństwo dla klientów. Obowiązujące Rekomendacje KNF ograniczyły bankom możliwość udzie- lania zarówno kredytów gotówkowych, jak i hipotecznych. Kryteria, określa- jące zdolność kredytową, zostały zaostrzone. Osoby ubiegające się o kredyt muszą wykazać większy dochód, możliwe jest mniejsze obciążenie miesięcz- nych wpływów ratą kredytu, a w przypadku kredytów hipotecznych wymaga- ne jest większe zabezpieczenie kredytowanej nieruchomości (wskaźnik LTV) oraz niejednokrotnie krótszy okres kredytowania. Te czynniki spowodowały z jednej strony spadek akcji kredytowej banków, z drugiej natomiast zwięk- szenie zainteresowania klientów instytucjami udzielającymi szybkich, wyso- ko oprocentowanych pożyczek. Przy udzielaniu takich pożyczek nie występuje równie rygorystyczna jak w bankach ocena zdolności kredytowej przyszłego pożyczkobiorcy. Powoduje to wzrost ryzyka kredytowego w podmiotach ofe- rujących szybkie pożyczki „bez BIK-u”. Ze względu na pogorszenie się jakości kredytów w portfelach banków można przypuszczać, że udział niespłaconych Agnieszka Huterska, Robert Huterski OR 58 pożyczek znajdujących się w instytucjach parabankowych, które w bardziej li- beralny sposób przyznają pożyczki swoim klientom, może być wysoki (Raport o stabilności 2012: 63). Ten problem został dostrzeżony przez KNF. W piśmie Zastępcy Przewodniczącego KNF do Prezesa Związku Banków Polskich z dnia 15 września 2012 r. pojawiły się propozycje zmian w Rekomendacjach S i T, mające przeciwdziałać niekorzystnym zmianom na rynku, za jakie uważa się między innymi ograniczenie przez banki akcji kredytowej w zakresie kredy- tów detalicznych przy jednoczesnym zwiększeniu pożyczek udzielanych przez podmioty nieobjęte nadzorem finansowym. Do proponowanych zmian należy zaliczyć rozdzielenie Rekomendacji S i T, a także odejście od sztywnych norm dotyczących maksymalnego poziomu relacji wydatków związanych z obsługą zobowiązań kredytowych i innych niż kredytowe zobowiązań finansowych do dochodów klientów detalicznych oraz stosowanie Rekomendacji T przez od- działy instytucji kredytowych (Pismo Zastępcy Przewodniczącego KNF: 1–2). Komisja Nadzoru Finansowego na swojej stronie internetowej zamieszcza listę podmiotów prowadzących działalność bez jej zezwolenia. Zgodnie ze sta- nem na koniec października na stronie KNF zawierającej ostrzeżenia publicz- ne znajdowały się 63 podmioty. Zamieszczone ostrzeżenia publiczne dotyczą podmiotów niemających zezwolenia KNF na (Komisja Nadzoru Finansowego 2012a): ■ wykonywanie czynności bankowych, w szczególności na przyjmowanie wkładów pieniężnych w celu obciążania ich ryzykiem: 31 podmiotów; ■ gwarantowanie wypłat środków ulokowanych w podmiotach, które nie mają zezwolenia KNF: 1 podmiot (Pozabankowy Fundusz Gwarancyjny); ■ prowadzenie działalności maklerskiej: 11 podmiotów; ■ dystrybucję jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych: 2 pod- mioty; ■ lokowanie w papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego lub inne prawa majątkowe środków pieniężnych: 2 podmioty; ■ oferowanie papierów wartościowych (papiery wartościowe wskaza- nych w ostrzeżeniu publicznym spółek nie zostały objęte zatwierdzo- nym przez KNF prospektem emisyjnym lub dokonano emisji obligacji bez zachowania ustawowych warunków): 10 podmiotów; ■ oferowanie klientom na terenie Rzeczypospolitej Polskiej akcji oraz opcji towarowych: 2 podmioty; ■ prowadzenie giełd towarowych: 1 podmiot;   Porządkowanie funkcjonowania bankowości równoległej… 59 ■ prowadzenie działalności ubezpieczeniowej na terytorium Rzeczypo- spolitej Polskiej, w szczególności na zawieranie nowych lub przedłuża- nie istniejących umów: 3 podmioty. Należy jednak pamiętać, że środki pieniężne składane w podmiotach na- leżących do sfery bankowości równoległej nie są objęte państwowymi gwa- rancjami (Komisja Nadzoru Finansowego 2011), w szczególności: Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (BFG), systemu rekompensat prowadzonego przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych (KDPW) czy Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (UFG). 4. Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe a shadow banking Do sektora shadow banking do niedawna mogliśmy zaliczyć także spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOK-i). SKOK-i są spółdzielniami działają- cymi na podstawie Ustawy o Spółdzielczych Kasach Oszczędnościowo-Kredy- towych i Ustawy Prawo spółdzielcze (www.skok.pl, dostęp 19.11.2012). Kasy zrzeszają ponad 2,5 mln osób. Liczba klientów korzystających z operacji depo- zytowo-kredytowych w SKOK-ach wynosi więc 2,5 mln. Sieć placówek SKOK jest największą co do wielkości wśród instytucji oferujących ludności usługi finansowe (www.skok.pl, dostęp 19.11.2012). Do 27 października 2012 r. nie podlegały one nadzorowi KNF. Także zgromadzone w nich depozyty nie są ob- jęte gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (art. 2 pkt 1 lit. h Usta- wy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym). Dla celów ochrony oszczędności gromadzonych w kasach funkcjonuje Program Ochrony Oszczędności. Na ten Program składa się Fundusz Stabilizacyjny Kasy Krajowej oraz Zbiorowe Ubez- pieczenie Depozytów TUW SKOK. Od 27 października 2012 r. spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe podlegają nadzorowi państwowemu, sprawowanemu przez Komisję Nadzoru Finansowego (Komisja Nadzoru Finansowego 2012b). Zgodnie z art. 60 Usta- wy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kre- dytowych działalność kas i Kasy Krajowej podlega nadzorowi sprawowanemu przez Komisję Nadzoru Finansowego. Nadzór KNF ma na celu zwiększenie bez- pieczeństwa depozytów członków kas (Komisja Nadzoru Finansowego 2012b). Cele wprowadzenia nadzoru KNF nad spółdzielczymi kasami oszczędnościo- wo-kredytowymi zostały określone w art. 61 Ustawy o Spółdzielczych Kasach Oszczędnościowo-Kredytowych. Ma on zapewnić: Agnieszka Huterska, Robert Huterski OR 60 ■ stabilność finansową kas; ■ prawidłowość prowadzonej przez kasy działalności finansowej; ■ bezpieczeństwo środków pieniężnych gromadzonych w kasach; ■ zgodność działalności kas z przepisami ustawy o SKOK-ach. Celem nadzoru nad Kasą Krajową jest zapewnienie: ■ stabilności finansowej Kasy Krajowej; ■ prawidłowości wykorzystania funduszu stabilizacyjnego; ■ zgodności działalności Kasy Krajowej z przepisami ustawy o SKOK-ach. Objęcie nadzorem KNF spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych miało na celu między innymi zwiększenie bezpieczeństwa środków powie- rzonych przez klientów tym podmiotom. Kolejnym powodem był wpływ, jaki może wywrzeć ryzyko skumulowane w tym rodzaju podmiotów na stabilność całego sektora finansowego. 5. Shadow banking w pracach Komisji Europejskiej Wpływ, jaki ze względu na kumulację ryzyka może wywierać rozwój działal- ności instytucji zaliczanych do shadow banking na stabilność systemu finan- sowego, stał się powodem opracowania przez Radę Stabilności Finansowej za- leceń związanych z nadzorem nad równoległym systemem bankowym. Także Komisja Europejska opracowała Zieloną księgę dotyczącą równoległego syste- mu bankowego. Prace Komisji Europejskiej skoncentrowały się na następujących podmio- tach i działaniach (Green paper Shadow banking 2012: 4): ■ SPV (jednostkach specjalnego przeznaczenia), które dokonują transfor- macji płynności i/lub terminów zapadalności, takich jak np. SIV (Special Investment Vehicles) i SPV (Special Purpose Vehicles); ■ funduszach rynku pieniężnego (MMFs Money Market Funds) i innych ty- pach funduszy inwestycyjnych lub produktów mających cechy depozy- towe; ■ funduszach inwestycyjnych, w tym funduszach ETFs (Exchange Traded Funds – otwartych funduszach inwestycyjnych notowanych na giełdzie), które są źródłem kredytu lub dźwigni; ■ instytucjach finansowych i ubezpieczeniowych będących źródłem kre- dytu lub gwarancji kredytowych bądź dokonujących transformacji ter- minów zapadalności lub płynności nieobjętych regulacjami, jakim pod- legają banki;   Porządkowanie funkcjonowania bankowości równoległej… 61 ■ firmach ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych, które emitują lub gwa- rantują produkty kredytowe; ■ sekurytyzacji; ■ emisji papierów wartościowych i transakcjach repo. To ryzyko zwiększa się wraz ze wzrostem tego typu działalności oraz utrzymywaniem braku przejrzystości (Shadow Banking: Strengthening Oversi- ght 2011: 2). W Zielonej księdze Komisji Europejskiej zostały jednak wymienione także zalety, jakie mogą wynikać z istnienia systemu bankowości równoległej dla systemu finansowego (Green paper Shadow banking 2012: 5): ■ umożliwienie inwestorom alternatywnej do depozytów bankowych for- my inwestowania; ■ dzięki większej specjalizacji w bardziej efektywny sposób zaspokojenie specyficznych potrzeb inwestorów; ■ alternatywne źródło finansowania dla gospodarki, które staje się uży- teczne w sytuacji, gdy tradycyjne banki lub kanały przeżywają okreso- we trudności; ■ umożliwienie dywersyfikacji ryzyka poza systemem bankowym. W Zielonej księdze zostały wymienione przepisy, które powstały dla regu- lowanego systemu bankowego, ale obejmują także podmioty z sektora shadow banking. Należą do nich następujące regulacje (Green paper Shadow banking 2012: 8–9): ■ Dyrektywa o Wymogach Kapitałowych CRD II – podmioty inicjujące se- kurytyzację aktywów i zarządzające papierami wartościowymi muszą od października 2010 r. zatrzymywać istotną część ryzyka kredytowego związanego z emisją; ■ Dyrektywa o Wymogach Kapitałowych CRD III od grudnia 2011 r. – ban- ki zaangażowane w reasekurację są objęte zwiększonymi wymogami kapitałowymi; ■ Propozycja Komisji dotycząca Dyrektywy CRD IV od 2015 r. – wprowa- dzenie wyraźnie sprecyzowanych wymogów płynności. Komisja wymienia także obowiązujące przepisy, które bezpośrednio obej- mują shadow banking system. Należą do nich następujące regulacje (Green pa- per Shadow banking 2012: 9–10): ■ Dyrektywa w sprawie Zarządzających Funduszami Inwestycyjnymi (AIFMD) poddaje regulacji alternatywne fundusze inwestycyjne; Agnieszka Huterska, Robert Huterski OR 62 ■ Działalność funduszy MMF i ETF może podlegać regulacjom dotyczą- cych przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS). Od 1 lipca 2011 r. obowiązują wytyczne Europej- skiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych; ■ Dyrektywa Solvency II dotycząca firm ubezpieczeniowych, które są zo- bowiązane do uwzględniania ryzyka kredytowego w swoich wymogach kapitałowych. Także spółki celowe stworzone przez ubezpieczycieli mu- szą uzyskać zezwolenie na prowadzenie działalności. 6. Shadow banking jako problem dla polityki pieniężnej i makroostrożnościowej banku centralnego Nie tylko organy nadzoru finansowego oraz instytucje gwarantowania depo- zytów są zainteresowane monitorowaniem i uregulowaniem działalności ze sfery shadow banking. Działalność ta może również generować problemy ze sfery polityki pieniężnej i nadzoru makroostrożnościowego, za które odpowia- da bank centralny. Przykładowo, w pierwszym przypadku mogą to być obawy, że shadow banking może ograniczać skuteczność impulsów polityki pieniężnej generowanych przez bank centralny, a w drugim, że może on zagrażać stabilno- ści systemu finansowego jako całości. Z tym drugim przypadkiem mieliśmy do czynienia w czasie ostatniego kryzysu finansowego. Ryzyko związane z kre- dytami hipotecznymi, które było skumulowane w instytucjach finansowych, zostało przetransferowane do podmiotów powiązanych z systemem banko- wym, ale w ograniczonym stopniu podlegających nadzorowi. Problemy amery- kańskiego systemu finansowego przeniosły się na systemy finansowe innych państw i na realne sektory gospodarki (Szpunar 2012: 4). Szybkość, z jaką ry- zyko przenosi się między podlegającą nadzorowi częścią systemu finansowego a podmiotami nieobjętymi takim nadzorem, wskazuje na konieczność objęcia nadzorem makroostrożnościowym jak największej liczby podmiotów mogą- cych aktywnie przyczynić się, na przykład przez dostarczanie uczestnikom rynku alternatywnej do kredytu bankowego formy finansowania, do wzrostu ryzyka w całym systemie.  Zakończenie Ostatni kryzys finansowy unaocznił zagrożenia, jakie mogą wynikać z działal- ności prowadzonej poza nadzorem finansowym. Skumulowane w tym segmen-   Porządkowanie funkcjonowania bankowości równoległej… 63 cie rynku ryzyko kredytowe może w łatwy sposób przenieść się na podmioty objęte nadzorem finansowym, a dalej także na realną sferę gospodarki. O ile zarówno w Polsce, jak i na szczeblu unijnym są prowadzone działania mające na celu ustanowienie regulacji, które pozwoliłyby objąć nadzorem fi- nansowym działalność shadow banking, o tyle poza regulowanym systemem pozostaje jeszcze szereg podmiotów. Ze względu na potencjalne skutki zarów- no społeczne (wynikające z utraty przez inwestorów oszczędności lub brak możliwości spłaty bardzo wysoko oprocentowanych pożyczek przez klien- tów indywidualnych), jak i gospodarcze, jakie może przynieść niekontrolowa- na działalność podmiotów pozostających poza nadzorem finansowym, istot- ne jest podjęcie dalszych działań zmierzających do objęcia pełnym nadzorem podmiotów z obszaru bankowości równoległej. Nie można jednak oceniać funkcjonowania shadow banking tylko negatyw- nie. Podmioty działające w tym segmencie są alternatywnym źródłem finan- sowania. Rozwój tego segmentu rynku może wynikać także z niedoskonało- ści systemu bankowego. W Polsce spadek akcji kredytowej banków i związany z tym gwałtowny rozwój firm pożyczkowych skłonił władze nadzorcze do prac nad modyfikacją Rekomendacji Komisji Nadzoru Finansowego ograniczających możliwość podejmowania wysokiego ryzyka kredytowego przez banki. Efek- tem zmniejszenia akcji kredytowej przez banki nie stało się jednak zmniejsze- nie zadłużenia Polaków, ale zadłużanie się ich w firmach oferujących wysoko oprocentowane pożyczki. Należy jednak położyć nacisk nie tyle na ogranicze- nie funkcjonowania tego segmentu rynku, ile na objęcie podmiotów w nim działających ściślejszą kontrolą. Jako przykład takich działań można podać ob- jęcie kontrolą Komisji Nadzoru Finansowego SKOK-ów. W polskim systemie finansowym najwięcej uwagi poświęca się podmiotom z obszaru shadow banking będących niebankowymi instytucjami pożyczko- wymi. Z powodu wyżej wspomnianej roli dostarczania substytutu kredytów bankowych to zainteresowanie jest obecnie zrozumiałe. Należy jednak zwró- cić uwagę, że w kręgu zainteresowań regulatorów rynku finansowego powin- na znaleźć się również depozytowa i inwestycyjna działalność niektórych nie- bankowych instytucji pożyczkowych oraz przepływ pieniędzy między nimi a innymi podmiotami sfery shadow banking, jak niebankowe instytucje leasin- gowe, factoringowe, rynku kapitałowego czy nawet ubezpieczyciele. Chociaż niektóre segmenty polskiego pozabankowego rynku finansowego są jeszcze słabiej rozwinięte niż w krajach Europy Zachodniej, to jednak kompleksowe Agnieszka Huterska, Robert Huterski OR 64 podejście do problemu shadow banking prezentowane przez Komisję Europej- ską powinno być punktem odniesienia dla polskich regulatorów.  Literatura Green paper Shadow banking (2012), European Commision, Brussels. Komisja Nadzoru Finansowego (2011), Ostrzeżenie przed powierzaniem środków firmom bez licencji KNF, knf_firmy_bez_licencji_tcm6-28850-1.pdf (dostęp 19.11.2012). Komisja Nadzoru Finansowego (2012a), Ostrzeżenie przed powierzaniem środków fir- mom bez licencji KNF. Wykonywanie czynności bankowych, http://bip.knf.gov.pl/?l=/ Urzad_Komisji/042_Ostrzezenia_publiczne/000_index.html#dzialalnosc_bankowa (dostęp 10.11.2012). Komisja Nadzoru Finansowego (2012b), Objęcie SKOK państwowym nadzorem KNF. Pismo Zastępcy Przewodniczącego KNF Wojciecha Kwaśniaka do Prezesa Związku Banków Polskich Krzysztofa Pietraszkiewicza DRB/DRB 1I/078/103/8/LRJ20 12 z dnia 15 września 2012. Provident, O nas, http://www.provident.pl/pages/o-firmie (dostęp 19.10.2012). Raport o stabilności systemu finansowego (2012), NBP, Warszawa. Shadow Banking: Strengthening Oversight and Regulation Recommendations of the Finan- cial Stability Board (2011), Financial Stability Board. Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo Kredytowe, Co to jest SKOK, http://www.skok.pl/o- skok/co-to-jest-skok (dostęp 19.11.2012). Strengthening the Oversight and Regulation of Shadow Banking (2012), Progress Report to G20 Ministers and Governors, Financial Stability Board. Szpunar P. J. (2012), Rola polityki makroostrożnościowej w zapobieganiu kryzysom finan- sowym, Materiały i Studia NBP, z. 278, Warszawa. Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym (Dz. U. z 2009 r. nr 84, poz. 711, z późn. zm.). Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. nr 72, poz. 665, z późn. zm.).