Copernican Journal of Finance & Accounting 2012, volume 1, issue 1 ISSN 2300-1240 Data wpłynięcia: 05.12.2012; data zaakceptowania: 25.02.2013. * Dane kontaktowe: a_zoladkiewicz@umk.pl, Katedra Zarządzania Finansami, Wy- dział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, ul. Gagari- na 13a, 87-100 Toruń, tel. 56 611 46 34. AgnieszkA Żołądkiewicz* Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu dofinAnsowAnie rozwoju mikroprzedsiębiorczości nA terenAch wiejskich w rAmAch prow 2007–2013 – rezultAty Słowa kluczowe: finanse, mikroprzedsiębiorstwo, PROW 2007–2013. Abstrakt: Mikroprzedsiębiorstwa to istotny stymulator rozwoju gospodarczego. To z nimi wiążą się największe nadzieje na tworzenie nowych miejsc pracy, a tym samym na minimalizowanie bezrobocia i przyspieszanie wzrostu gospodarczego. Po wstąpie- niu Polski do UE przedsiębiorstwa, szczególnie przedsiębiorstwa na obszarach wiej- skich, uzyskały znaczący dostęp do środków publicznych. W dokumentach unijnych, a w szczególności w Działaniu 312 „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw” w ra- mach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007–2013, skupia się uwagę na rozwoju małej przedsiębiorczości i podniesieniu wskaźnika zatrudnienia w szeroko rozumianej gospodarce wiejskiej. W artykule zaprezentowano podstawowe informacje związane z Działaniem 312. Przedstawiono wstępne rezultaty wynikające z realizacji Działania „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw”, przejawiające się głównie we wzroście za- trudnienia i poprawie kondycji finansowej przedsiębiorstw. Funding the development of micro enterprises in rural areas from PROW 2007–2013 – results Keywords: finance, micro enterprises, PROW 2007–2013. Abstract: Micro enterprises give hope to create new jobs, thereby minimizing unem- ployment and accelerating economic growth. After Polish accession to the EU enter- DOI: 10.12775/CJFA.2012.012 http://dx.doi.org/10.12775/CJFA.2012.012 Agnieszka Żołądkiewicz174 prises, especially enterprises in rural areas gained access to public funds – Action 312 “Creation and development of micro enterprises”. The article presents basic informa- tion about the Action 312 “Creation and development of micro enterprises”. Particular attention was paid to the presentation of the initial results of the implementation of ac- tivities under the Action 312, manifested mainly by an increase in employment and im- proving the financial health of companies. Translated by Agnieszka Żołądkiewicz  Wstęp Mikroprzedsiębiorstwa to istotny stymulator rozwoju gospodarczego. To z nimi wiążą się największe nadzieje na tworzenie nowych miejsc pracy, a tym samym na minimalizowanie bezrobocia i przyspieszanie wzrostu gospodar- czego. Wszelkie działania skierowane w kierunku mikroprzedsiębiorstw bar- dzo szybko znajdują odzwierciedlenie w sytuacji na rynku pracy, co ma szcze- gólne znaczenie na obszarach wiejskich charakteryzujących się zazwyczaj wyższym niż ośrodki miejskie poziomem bezrobocia (Anuszkiewicz 2011). Szacuje się, że w Polsce oficjalnie bez pracy w sektorze rolnictwa jest nieca- łe 50 tys. osób, a nieoficjalnie, według ekspertów z Instytutu Ekonomiki Rol- nictwa i Gospodarki Żywnościowej, co najmniej 600 tys. Tym samym takie dane wskazują na to, że bezrobocie na wsi jest jednym z najważniejszych pro- blemów społecznych. Ponadto zjawisko bezrobocia na wsi ma inny charakter niż w mieście, jest bowiem trwalsze, a rynek pracy na terenach wiejskich jest mniej elastyczny (Sikorska 2012). W celu poprawy sytuacji na terenach wiejskich są podejmowane liczne dzia- łania zmierzające do wspierania rozwoju mikroprzedsiębiorczości na tych te- renach. Między innymi po wstąpieniu Polski do UE przedsiębiorstwa, a szcze- gólnie przedsiębiorstwa na obszarach wiejskich, uzyskały znaczący dostęp do środków publicznych. W dokumentach unijnych, przede wszystkim w Działa- niu 312 „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw” i Działaniu 311 „Różnico- wanie w kierunku działalności nierolniczej” w ramach Osi 3 „Jakość życia na obszarach wiejskich i różnicowanie gospodarki wiejskiej” Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007–2013, skupia się uwagę na rozwoju małej przedsię- biorczości i zwiększaniu wskaźnika zatrudnienia w szeroko rozumianej gospo- darce wiejskiej (Kropsz, Kutkowska 2008: 89). Celem artykułu jest wskazanie efektów realizacji jednego z działań wspie- rających rozwój mikroprzedsiębiorczości na terenach wiejskich w ramach Pro-   Dofinansowanie rozwoju mikroprzeDsiębiorczości… 175 gramu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007–2013, którym jest Działanie 312 „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw”. 1. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007–2013 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich1 na lata 2007–2013 (PROW 2007–2013), realizowany w ramach II filaru Wspólnej Polityki Rolnej, jest największym pro- gramem pomocowym dla sektora rolno-spożywczego w historii Polski. Pomoc finansowa z Programu jest kierowana do rolników, przedsiębiorców i lokal- nych samorządów, a także do właścicieli lasów. Środki finansowe są przezna- czane głównie na budowę nowoczesnego, konkurencyjnego sektora rolno-spo- żywczego i leśnictwa, na prowadzenie działalności rolniczej zgodnej z ochroną środowiska naturalnego, na rozwój kultury i zachowanie tradycji na wsi oraz na działania na rzecz podniesienia jakości życia mieszkańców wsi i ich akty- wizacji gospodarczej. W tym też celu w ramach Programu zostały uruchomio- ne 232 działania przypisane do czterech strategicznych osi priorytetowych (PROW 2007–2013 2012). Oś 1 obejmuje działania mające na celu poprawę konkurencyjności sekto- ra rolnego i leśnego. Oś 2 służy poprawie środowiska naturalnego, z kolei Oś 3 skupia się na jakości życia na obszarach wiejskich i różnicowaniu gospodarki. Natomiast Oś 4 Leader realizuje cele Osi 3 przez wdrażanie lokalnych strategii rozwoju (Działanie 312 2011: 3). Łączna kwota środków przeznaczonych na realizacje działań wynosi ponad 17,4 mld euro, z czego 13,4 mld euro to unijne środki z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, a około 4 mld euro to środki z budżetu krajowego (PROW 2007–2013 2012). Podział budżetu z uwzględnie- niem poszczególnych osi zaprezentowano w tabeli 1. 1 Podstawą funkcjonowania PROW 2007–2013 jest program operacyjny zatwier- dzony decyzją Komisji Europejskiej oraz Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. nr 64, poz. 427 z późn. zm.) wraz z przepi- sami wykonawczymi. 2 Piętnaście działań PROW 2007–2013 wdraża Agencja Restrukturyzacji i Moder- nizacji Rolnictwa (ARiMR), sześć samorządy wojewódzkie, a po jednym Agencja Rynku Rolnego (ARR) i Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa (FAPA). Agnieszka Żołądkiewicz176 Tabela 1. Budżet PROW 2007–2013 w Polsce w podziale na osie na dzień 7.12.2012 r. Nazwa działania Limit środków dla działań na lata 2007–2013 (zł*) Udział w całkowitym budżecie Oś 1 Poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego 30 475 476 152,60 42,77% Oś 2 Poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich 21 736 061 274,66 30,50% Oś 3 Jakość życia na obszarach wiejskich i różnicowanie gospodarki wiejskiej 14 697 201 661,89 20,63% – tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw 4 203 861 011,93 5,90% Oś 4 LEADER 3 248 542 245,48 4,56% Pomoc techniczna 1 097 951 240,36 1,54% Razem 71 255 232 574,99 100,00% * Szacunkowe limity finansowe w zł na podstawie wyliczeń ARiMR. Ź r ó d ł o: opracowanie własne na podstawie: Zbiorcze sprawozdanie bieżące 2012. Do dnia 7 grudnia 2012 r. w ramach realizacji PROW 2007–2013 beneficjen- ci złożyli już łącznie ponad 5,46 mln wniosków, w tym zawarto ponad 5 mln umów/decyzji. Zrealizowane płatności osiągnęły już ponad 40,0 mld zł (wy- kres 1), co tym samym stawia Polskę wśród krajów Unii Europejskiej wdraża- jących program na pozycji lidera. W Niemczech, które znajdują się na drugiej pozycji, wypłacono o ok. 2,8 mld zł mniej, a we Francji wypłaty były niższe o ok. 4 mld zł (Zbiorcze sprawozdanie bieżące 2012; Ponad 41 miliardów 2012). Wykres 1. Płatności zrealizowane z PROW 2007–2013 w kolejnych latach (narastająco) 0,13 4,84 11,38 19,8 29,76 40,72 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 2007 2008 2009 2010 2011 07.12.2012 M ili ar dy z ł Ź r ó d ł o: opracowanie własne na podstawie: Zbiorcze sprawozdanie bieżące 2012; Informacja na temat realizacji 2012: 3.   Dofinansowanie rozwoju mikroprzeDsiębiorczości… 177 2. Działanie 312 „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw” Jednym z działań wdrażanych przez ARiMR, skierowanym do mikroprzedsię- biorców, jest Działanie 312 „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw”, reali- zowane w ramach Osi 33. Celem danego działania jest wzrost konkurencyjności gospodarczej obszarów wiejskich, rozwój przedsiębiorczości oraz rynku pra- cy, a co za tym idzie – wzrost zatrudnienia na tych obszarach (Program Roz- woju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 2011: 2). Wsparcie finansowe jest udzielane podmiotom z tytułu inwestycji związanych z tworzeniem lub roz- wojem już istniejących mikroprzedsiębiorstw, działających m.in. w zakresie: usług dla gospodarstw rolnych lub leśnictwa, rzemiosła bądź rękodzielnictwa, usług turystycznych oraz związanych ze sportem, rekreacją i wypoczynkiem, wytwarzaniem produktów energetycznych z biomasy (Działanie 312 2011: 3). Beneficjentem pomocy Działania 312 może być osoba fizyczna lub osoba praw- na czy też jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, któ- ra prowadzi bądź planuje podjąć działalność jako mikroprzedsiębiorstwo za- trudniające poniżej 10 osób i mające obrót nieprzekraczający równowartość w zł 2 mln euro. Co ważne, wsparcie finansowe obejmuje wyłącznie mikro- przedsiębiorstwa wiejskie, których siedziba, oddział lub miejsce zamieszka- nia wnioskodawcy oraz w przypadku operacji związanych z nieruchomością – miejsce położenia nieruchomości znajdują się w miejscowości należącej do gminy wiejskiej albo gminy miejsko-wiejskiej, z wykluczeniem miast powyżej 5 tys. mieszkańców, gminy miejskiej z wyłączeniem miejscowości liczących po- wyżej 5 tys. mieszkańców (Informacja na temat realizacji 2012: 61–62). Pomoc przyznaje się i wypłaca do wysokości limitu, który w okresie realiza- cji programu wynosi maksymalnie 300 tys. zł na jednego beneficjenta, z tym że beneficjent może otrzymać maksymalnie 100 tys. zł w przypadku utworzenia jednego i mniej niż dwóch miejsc pracy, 200 tys. zł za utworzenie dwóch i mniej niż trzech miejsc pracy, a za utworzenie trzech lub więcej nowych miejsc pra- cy maksymalna kwota dofinansowania operacji wynosi 300 tys. zł4 (Łapińska 2011: 12). 3 Szerzej na temat innych działań PROW 2007–2013 wspierających mikroprzedsię- biorczość na terenach wiejskich w pozycji: Walczak, Żołądkiewicz 2012. 4 W naborze 2009 r., aby otrzymać refundację w wysokości 100 tys. zł, należało utworzyć jedno lub dwa miejsca pracy, 200 tys. zł od dwóch do pięciu miejsc pracy, a 300 tys. zł za utworzenie co najmniej pięciu miejsc pracy. Agnieszka Żołądkiewicz178 Około 20% budżetu (ponad 14 mld zł) zostało przeznaczone na działania realizowane w ramach Osi 3, w tym Działanie 312 „Tworzenie i rozwój mikro- przedsiębiorstw” ma budżet w wysokości ponad 4 mld zł, tj. 5,9% całkowitej puli środków publicznych PROW 2007–2013 (tabela 1). W celu zagwarantowania zrównoważonego dostępu do środków w skali kraju w ramach Działania 312 budżet został podzielony między województwa (tabela 2). Podział został dokonany na podstawie liczby ludności wiejskiej oraz ludności miast do 5 tys. mieszkańców (LR)5. Tabela 2. Podział środków na województwa w ramach Działania 312 „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw” Województwo Wysokość limitów środków w euro Udział procentowy Dolnośląskie 59 777 282 5,84% Kujawsko-pomorskie 56 297 098 5,50% Lubelskie 78 508 862 7,67% Lubuskie 27 534 399 2,69% Łódzkie 61 926 808 6,05% Małopolskie 111 058 821 10,85% Mazowieckie 124 365 407 12,15% Opolskie 34 187 692 3,34% Podkarpackie 84 343 289 8,24% Podlaskie 34 494 767 3,37% Pomorskie 49 541 446 4,84% Śląskie 68 068 309 6,65% Świętokrzyskie 48 108 429 4,70% Warmińsko-mazurskie 40 840 986 3,99% Wielkopolskie 104 507 886 10,21% 5 LR = LR1 + LR2+ … + LRk… + LR16. Udział procentowy województwa k w puli środków przeznaczonych na działanie 312 jest określony udziałem województwa k w liczbie ludności wiejskiej i ludności miast do 5 tys. mieszkańców w kraju. ULRk = LRk/LR. Kryteria dokonywania podziału zostały zatwierdzone przez Komitet Monitorujący.   Dofinansowanie rozwoju mikroprzeDsiębiorczości… 179 Województwo Wysokość limitów środków w euro Udział procentowy Zachodniopomorskie 40 022 119 3,91% Razem 1 023 583 600 100% Ź r ó d ł o: opracowanie własne na podstawie: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 2011: 9581. 3. Wstępne efekty realizacji Działania 312 Działanie „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw” zostało uruchomione 5 maja 2009 r. i w ramach tego działania zostały przeprowadzone już trzy6 na- bory wniosków, z czego ostatni zakończył się 7 października 2011 r. Łącznie w ramach trzech naborów złożono 31 252 wnioski o przyznanie pomocy na kwotę ponad 6 mld zł. Można przy tym zauważyć, że liczba złożonych wnio- sków z roku na rok rosła (2009 r. – 4983, 2010 r. – 10 540, 2011 r. – 15 729). Naj- więcej wniosków złożono w województwie wielkopolskim (5789), mazowiec- kim (3332) i podkarpackim (2584). Do 31 października 2012 r. zawarto 9365 umów na kwotę 1 683 505 519,79 mld zł, przy czym ARiMR wypłaciła na dany dzień dla beneficjentów kwotę w wysokości 693 998 014,49 zł. Tabela 3. Podstawowe informacje dotyczące Działania 312 „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw” Województwo Liczba złożonych wniosków Wnioskowana kwota pomocy w zł Liczba zawartych umów Kwota zawartych umów Zrealizowane płatności Dolnośląskie 1 298 248 177 155,93 269 44 384 872,00 14 850 792,00 Kujawsko-pomorskie 1 525 289 479 983,46 392 71 753 271,00 21 618 401,50 Lubelskie 2 002 376 361 917,18 741 125 778 517,50 55 051 678,96 Lubuskie 765 153 142 031,83 236 43 379 881,50 17 438 828,57 Łódzkie 1 482 281 234 159,72 370 63 349 657,00 28 665 353,50 Małopolskie 2 544 446 791 571,12 971 163 718 518,85 66 945 169,35 Mazowieckie 3 332 688 603 164,53 946 173 013 717,50 67 274 831,79 Opolskie 910 162 742 221,26 317 52 266 648,50 13 782 078,00 6 I nabór od 5 maja do 18 maja 2009 r., II nabór od 28 czerwca do 9 lipca 2010 r., III nabór od 26 września do 7 października 2011 r. Agnieszka Żołądkiewicz180 Województwo Liczba złożonych wniosków Wnioskowana kwota pomocy w zł Liczba zawartych umów Kwota zawartych umów Zrealizowane płatności Podkarpackie 2 584 458 875 660,71 885 146 564 183,67 71 468 427,92 Podlaskie 996 179 771 592,41 355 58 110 462,99 33 413 492,24 Pomorskie 1 785 351 704 625,19 538 102 629 269,50 31 042 783,00 Śląskie 2 118 391 904 107,46 733 134 671 657,04 68 544 055,50 Świętokrzyskie 1 259 222 416 536,97 455 72 689 539,43 30 676 221,56 Warmińsko-ma- zurskie 1 668 347 480 540,46 457 91 867 120,50 36 963 428,00 Wielkopolskie 5 789 1 231 350 101,76 1 370 279 143 159,01 113 898 692,60 Zachodniopomorskie 1 195 235 453 147,94 330 60 185 043,80 22 363 780,00 Razem 31 252 6 065 488 517,93 9 365 1 683 505 519,79 693 998 014,49 Ź r ó d ł o: opracowanie własne na podstawie: Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw 2012. Głównym celem działania „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw”, jak wcześniej wspomniano, jest wzrost konkurencyjności gospodarczej obszarów wiejskich, rozwój przedsiębiorczości oraz rynku pracy, a tym samym wzrost zatrudnienia. Analizując dostępne dane, można stwierdzić, że widoczne są już znaczne efekty realizacji danego działania. To dzięki wsparciu w ramach Dzia- łania 312 na wsiach i w małych miasteczkach coraz częściej powstają m.in. ta- kie firmy, jak: przedszkola, salony fryzjerskie, restauracje, warsztaty samocho- dowe, agencje reklamowe, zakłady produkujące meble czy świadczące usługi budowlane, dające tym samym zatrudnienie ich mieszkańcom (Dzięki wsparciu z ARiMR 2012). W skali kraju powstało prawie 15 tys. miejsc pracy i liczba ta ulegnie zwiększeniu ze względu na fakt, że wnioski z ostatniego naboru prze- prowadzonego w 2011 r. wciąż są oceniane (Białkowska 2012). Z badania mikroprzedsiębiorczości na wsi przeprowadzonego przez pra- cowników Wydziału Analiz i Strategii w Departamencie Programowania i Sprawozdawczości ARiMR7 wynika, że prawie 90% pracowników dotowa- nych mikroprzedsiębiorstw stanowią osoby zatrudnione na stałe. Natomiast 7 Badanie zostało przeprowadzone w okresie grudzień 2011–styczeń 2012 r. wśród 750 beneficjentów PROW 2007–2013, którzy skorzystali z działania „Tworzenie i roz- wój mikroprzedsiębiorstw”. Podstawowym celem badania było wskazanie efektów re- alizacji danego działania z uwzględnieniem jego skutków ekonomicznych oraz wpływu na sytuację przedsiębiorczości na obszarach wiejskich.   Dofinansowanie rozwoju mikroprzeDsiębiorczości… 181 niewiele ponad 10% aktualnego zatrudnienia w tych firmach stanowią sezo- nowe miejsca pracy. W 60% przypadków dane zatrudnienie kształtuje się z re- guły na poziomie od 3 do 10 pracowników (15 tys. nowych miejsc pracy 2012). Wykres 2. Liczba miejsc pracy utworzonych dzięki środkom z Działania 312 „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw” 345 532 1 032 317 592 1 468 1 389 285 1 407 530 860 1 372 659 767 2 852 462 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 3 000 Ź r ó d ł o: opracowanie własne na podstawie: 15 tys. nowych miejsc pracy 2012. Co ważne prawie 68% (wykres 3) badanych beneficjentów deklaruje możli- wość utrzymania stanowisk pracy utworzonych w ramach danego działania po okresie wynikającym z umowy o przyznanie pomocy. Kolejne 26% badanych zapowiada, że nie tylko utrzyma stanowiska pracy, ale również zatrudni kolej- ne osoby (Wyniki badania mikroprzedsiębiorczości 2012: 15). Na podstawie zebranych informacji w ramach badania ARiMR można stwierdzić, że środki otrzymane z Działania 312 miały bardzo duży wpływ na rozwój wspieranych mikroprzedsiębiorstw. Statystycznie dla czterech z pięciu firm, które otrzymały dofinansowanie, były to pierwsze doświadczenia zwią- zane ze staraniem się o pomoc finansową na rozwój przedsiębiorstwa. Badani beneficjenci ocenili również, że bez dotacji z ARiMR w ogóle nie zrealizowaliby inwestycji (40,5%) lub zrealizowaliby ją w mniejszym zakresie czy też później- szym czasie (50,3%) (15 tys. nowych miejsc pracy 2012). Agnieszka Żołądkiewicz182 Wykres 3. Ocena możliwości utrzymania stanowisk pracy utworzonych w ramach Działania 312 „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw” 67,7% 25,7% 5,7% 0,6% 0,3% Utrzymam te stanowiska pracy Utrzymam te stanowiska i zatrudnię jeszcze kolejne osoby Nie utrzymam tych stanowisk pracy (mimo że chciałbym (abym)) Nie utrzymam tych stanowisk pracy (bo nie muszę ich utrzymac) Zlikwiduję utworzone stanowisko pracy i dodatkowo niektóre stanowiska istniejące przed realizacją operacji Ź r ó d ł o: Wyniki badania mikroprzedsiębiorczości 2012: 15. Z punktu widzenia trwałości uzyskanych efektów strategiczne znaczenie ma kondycja finansowa dotowanych przez ARiMR firm i możliwość genero- wania przez nie zysków. Większość firm, między innymi dzięki pomocy finan- sowej z ARiMR, znajduje się w dobrej sytuacji finansowej. Badani beneficjenci Działania 312 oceniają obecną kondycję finansową swoich firm bardzo dobrze (5,1%) i dobrze (58,3%). Zgodnie z deklaracjami badanych beneficjentów, zysk w 2010 r. osiągnęło prawie 88% mikroprzedsiębiorstw. Z kolei w kolejnym roku zysk zadeklarowało już ponad 93% mikroprzedsiębiorstw. Ponadto spa- dła liczba firm, które poniosły straty i jednocześnie wzrosła liczba podmiotów, które uzyskały zysk roczny na poziomie wyższym niż 21 tys. zł. Mimo poja- wiających się barier dalsze inwestycje planuje aż 65% firm, które otrzymały wsparcie ARiMR, co może oznaczać dalszy wzrost miejsc pracy na obszarach wiejskich (Wyniki badania mikroprzedsiębiorczości 2012: 15).   Dofinansowanie rozwoju mikroprzeDsiębiorczości… 183 Wykres 4. Poziom zysku osiągniętego przez badane mikroprzedsiębiorstwa w latach 2010–2011 Wykres 4. Poziom zysku osiągniętego przez badane mikroprzedsiębiorstwa w latach 2010–2011 67,7% 25,7% 5,7% 0,6% 0,3% Utrzymam te stanowiska pracy Utrzymam te stanowiska i zatrudnię jeszcze kolejne osoby Nie utrzymam tych stanowisk pracy (mimo że chciałbym (abym)) Nie utrzymam tych stanowisk pracy (bo nie muszę ich utrzymac) Zlikwiduję utworzone stanowisko pracy i dodatkowo niektóre stanowiska istniejące przed realizacją operacji 12,3% 20,5% 22,4% 19,9% 18,0% 6,9%6,7% 19,4% 22,8% 20,4% 21,0% 9,7% 0,0% 5,0% 10,0% 15,0% 20,0% 25,0% poniosłem straty do 20 tys. zł 21–45 tys. zł 46–90 tys. zł 91–225 tys. zł powyżej 225 tys. zł 2010 2011 Ź r ó d ło: opracowanie własne na podstawie: Wyniki badania mikroprzedsiębiorczości 2012: 18–19.  Zakończenie Wieś obok swojej tradycyjnej roli, jaką jest wytwarzanie produktów żywno- ściowych, zaczyna być postrzegana jako przestrzeń działalności gospodarczej niezwiązanej z rolnictwem. Impulsem do takich przemian terenów wiejskich stały się m.in. unijne programy realizowane przez ARiMR, a w szczególności Działanie 312 „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw”. Dzięki Działaniu 312 można zauważyć, że niekorzystna sytuacja polskiej wsi znacznie ulega poprawie. Widoczne są już bowiem pierwsze rezultaty re- alizacji działania. To dzięki takiej pomocy następuje wzrost konkurencyjności gospodarczej przedsiębiorstw prowadzących działalność na obszarach wiej- skich, a tym samym rozwój przedsiębiorczości. Można dostrzec, że na terenach wiejskich przybywa coraz więcej osób zakładających mikroprzedsiębiorstwa, co ma pozytywny wpływ na rozwój rynku pracy, a w konsekwencji prowadzi do wzrostu zatrudnienia na tych obszarach. Z punktu widzenia trwałości uzyskanych efektów, strategiczne znacze- nie ma również kondycja finansowa przedsiębiorstw dofinansowanych przez ARiMR oraz możliwość generowania przez nie zysków. Większość firm, które powstały między innymi dzięki pomocy finansowej z ARiMR, znajduje się w do- brej sytuacji finansowej. Agnieszka Żołądkiewicz184 Inwestycje realizowane ze środków na „Tworzenie i rozwój mikroprzedsię- biorstw” zmieniają polskie wsie, czyniąc z nich tym samym miejsca bardziej przyjazne i wygodne do życia.  Literatura Anuszkiewicz A. (2011), Mikroprzedsiębiorstwa – realizacja działania w ramach PROW, http://bip.bialystok.uw.gov.pl/Show_Item.aspx?ID=21264 (dostęp 11.12.2012). Białkowska J. (2012), Nowe miejsca pracy dzięki unijnym dotacjom dla mikroprzedsię- biorców, Gazeta Podatkowa, nr 64. Działanie 312 „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw” – informacja o rezultatach wdrażania w latach 2007–2011 (2011), Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Dzięki wsparciu z ARiMR finansowanemu z PROW 2007–2013 na wsi powstaje około 34 ty- sięcy nowych miejsc pracy (2012), http://www.arimr.gov.pl/aktualnosci/artyku- ly/dzieki-wsparciu-z-arimr-finansowanemu-z-prow-2007-2013-na-wsi-powstaje- okolo-34-tysiecy-nowych-mi.html (dostęp 12.12.2012). Informacja na temat realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 (2012), PROWieści, listopad. Informacja na temat realizacji PROW 2007–2013 (2012), Ministerstwo Rolnictwa i Roz- woju Wsi. Kropsz I., Kutkowska B. (2008), Stan przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Dolnego Śląska, Wieś i Rolnictwo, nr 1. Łapińska I. (2011), Mikroprzedsiębiorstwo – szansą dla ludzi przedsiębiorczych, Wiado- mości Rolnicze, październik. 15 tys. nowych miejsc pracy dla mieszkańców wsi (2012), http://www.eurofundsnews. pl/content/view/17780 (dostęp 14.12.2012). Ponad 41 miliardów złotych wypłaciła ARiMR z PROW 2007–13, Polska jest liderem reali- zacji Programu w Unii Europejskiej (2012), http://www.arimr.gov.pl/aktualnosci/ artykuly/ponad-215-miliarda-zlotych-wyplacila-arimr-z-prow-2007-13-polska- jest-liderem-realizacji-progra.html (dostęp 31.12.2012). Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013, Działanie 312 „Tworzenie i roz- wój mikroprzedsiębiorstw”, Poradnik dla beneficjentów (2011), ARiMR. PROW 2007–2013, http://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2007-2013-podsta- wowe-informacje.html (dostęp 5.12.2012). Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 lipca 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podziału środków Programu Rozwoju Obszarów Wiej- skich na lata 2007–2013 (2011). Sikorska M. (2012), Ukryte bezrobocie na polskiej wsi, http://tvp.info/informacje/agro- -info/ukryte-bezrobocie-na-polskiej-wsi/9460270 (dostęp 28.01.2013). Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw – stan na dzień 31.10.2012, http://www.arimr.gov. pl/pomoc-unijna/wdrazane-programy-i-dzialania-dane-liczbowe/program-rozwo- ju-obszarow-wiejskich-2007-2013/tworzenie-i-rozwoj-mikroprzedsiebiorstw.html (dostęp 6.12.2012).   Dofinansowanie rozwoju mikroprzeDsiębiorczości… 185 Walczak D., Żołądkiewicz A. (2012), Dotacje dla mikroprzedsiębiorstw na wsi w ramach 2007–2013, [w:] Uwarunkowania rynkowe rozwoju mikro, małych i średnich przedsię- biorstw – Mikrofirma 2012, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szcze- cin, s. 267–275. Wyniki badania mikroprzedsiębiorczości na wsi – efekty działania „Tworzenie i rozwój mi- kroprzedsiębiorstw” (2012), ARiMR. Zbiorcze sprawozdanie bieżące tygodniowe z realizacji PROW na lata 2007–2013 (2012), http://www.minrol.gov.pl/pol/Wsparcie-rolnictwa-i-rybolowstwa/PROW-2007- 2013/Monitoring-i-sprawozdawczosc-PROW-2007-2013/Zbiorcze-sprawozdania- -biezace-z-realizacji-PROW-2007-2013/(archive)/1 (dostęp 7.12.2012).