Copernican Journal of Finance & Accounting e-ISSN 2300-3065 p-ISSN 2300-1240 Data wpłynięcia: 03.12.2013; data zaakceptowania: 17.12.2013. * Dane kontaktowe: piotr.bolibok@kul.pl, Katedra Bankowości, Wydział Nauk Spo- łecznych, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II w Lublinie, Al. Racławickie 14, 00-950 Lublin, tel. 81 445 34 33. DOI: 10.12775/CJFA.2013.0252013, volume 2, issue 2 Piotr BoliBok* Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II w Lublinie recenzja książki bankowość, Pod red. nauk. m. zaleskiej, wydawnictwo c. h. Beck, warszawa 2013 Recenzowana książka jest efektem współpracy wybitnych współczesnych znawców problematyki bankowości z wiodących polskich ośrodków nauko- wych. Jak stwierdza we wstępie M. Zaleska, ideą publikacji było „przedstawie- nie indywidualnych poglądów jej współautorów” (s. 9), co stwarza czytelni- kowi możliwość zapoznania się z różnorodnymi podejściami do problematyki współczesnej bankowości. Dzięki takiemu podejściu podręcznik stanowi bez wątpienia wyróżniającą się pozycję wśród bogatej literatury przedmiotu. O jego wyjątkowych walorach świadczy przede wszystkim fakt, iż uzyskał on rekomendację Komitetu Nauk o Finansach PAN. Książka koncentruje się na czterech kluczowych obszarach współczesnej bankowości, stanowiących podstawę wyróżnienia rozdziałów podręcznika: ■ stabilności i sieci bezpieczeństwa sektora bankowego, ■ produktach i usługach bankowych, ■ ryzyku bankowym, ■ zarządzaniu portfelem, metodach oceny i kontroli działalności banku. Rozdział pierwszy przedstawia elementy składowe systemu bankowego, kładąc nacisk na sieć stabilności finansowej, podmioty konstytuujące sektor bankowy oraz wspierające jego funkcjonowanie. Koncentrację na problematy- Piotr Bolibok218 ce stabilności finansowej systemu bankowego należy uznać za trafny sposób podejścia do omawianych zagadnień, odzwierciedlający współczesne tenden- cje w sferze regulacyjnej, wywołane globalnym kryzysem finansowym i jego reperkusjami dla finansów publicznych wielu krajów na całym świecie. Do- wodem aktualności i wagi tej problematyki są wydarzenia z końca I. kwarta- łu 2013 r., ukazujące jak poważne konsekwencje dla spadku globalnego zaufa- nia społeczeństw wobec sektora bankowego może mieć zachwianie stabilności systemu bankowego nawet tak małej gospodarki jak Cypr. W otwierającym publikację podrozdziale M. Zaleska przedstawiła syn- tetyczną charakterystykę działalności instytucji konstytuujących sieć bez- pieczeństwa finansowego w Polsce, tj. Ministerstwa Finansów, Narodowego Banku Polskiego, Bankowego Funduszu Gwarancyjnego oraz Komisji Nadzo- ru Finansowego. Autorka ukazała różnorodność instrumentarium poszczegól- nych instytucji, podkreślając szczególnie wyposażenie wszystkich poza KNF w instrumenty wsparcia o charakterze finansowym (s. 11–13). Kolejny punkt, autorstwa S. Owsiaka, omawia funkcje banku centralnego, ze szczególnym uwzględnieniem roli funkcji emisyjnej jako czynnika ograni- czającego ryzyko inflacji we współczesnej gospodarce (s. 14). Należyte miej- sce poświęcone zostało również kwestii niezależności banku centralnego. Co warte podkreślenia, dokonano tego w formie postawienia problemu skłaniają- cego czytelnika do refleksji – czy władza ekonomiczna banku centralnego nie jest zbyt duża oraz jaka jest odpowiedzialność jego kierownictwa? Jak słusz- nie stwierdza S. Owsiak, w okresie trwania kadencji powołanego kierownic- twa wpływ władz państwowych na bank centralny jest praktycznie żaden, stąd rola kolegialnego podejmowania decyzji dotyczących polityki pienięż- nej (s. 18). Podobnie ujęty został problem właściwego określenia podstawo- wego celu banku centralnego (w tym NBP) i ewentualnych sprzeczności, jakie mogą pojawić się pomiędzy nim a celami rządu, zwłaszcza w krótkim okresie (s. 19, 27). Ciekawym elementem tego punktu jest porównanie celów banków centralnych: Fed, Banku Anglii i EBC (s. 22–23) oraz państw członkowskich UE spoza strefy euro (s. 24–25). Kolejna część rozdziału poświęcona została omówieniu współczesnych mo- deli nadzoru finansowego. M. Zaleska przedstawiła w niej przesłanki wpro- wadzenia modelu zintegrowanego, wynikające przede wszystkim z zacierania się różnic pomiędzy poszczególnymi elementami rynku finansowego, powsta- wania konglomeratów finansowych oraz optymalizacji procesów nadzorczych (s. 36–37). Interesującym spostrzeżeniem autorki jest odnotowanie aktual-   recenzja książki bankowość, pod red. nauk. m. zaleskiej 219 nych tendencji zmierzających do przywrócenia modelu nadzoru zróżnicowa- nego oraz wyodrębnienia nadzoru makro- i mikroostrożnościowego, jako od- powiedzi na kryzys finansowy, zapoczątkowany w sektorze bankowym (s. 37). Zapewnienie stabilności systemu finansowego wymaga właściwych roz- wiązań w zakresie ochrony klientów sektora finansowego. Mając to na uwa- dze, w publikacji przedstawiono funkcjonujący w Polsce zróżnicowany model ochrony klientów instytucji finansowych, realizowany przez Bankowy Fun- dusz Gwarancyjny, Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych SA oraz Ubez- pieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż oprócz omówienia powszechnie poruszanego w literaturze przedmiotu zagadnienia ochrony deponentów przez BFG, podniesiono także kwestię ochrony interesów kredytobiorcy, w szczególności w świetle przepisów Ustawy o kredycie konsu- menckim oraz Rekomendacji T i S KNF (s. 46–48). Omawiając banki i inne instytucje kredytowe, M. Zaleska zaakcentowała kluczową rolę ryzyka we współczesnej bankowości komercyjnej, trafnie cha- rakteryzując bank jako instytucję „handlującą” ryzykiem (s. 49). Walorem tego podrozdziału jest także ukazanie aktualnych tendencji w bankowości, będą- cych następstwem kryzysu finansowego – zmniejszenia znaczenia banków specjalistycznych (zwłaszcza inwestycyjnych) oraz wzrostu udziału własno- ści państwowej w sektorze bankowym po nacjonalizacji upadających banków prywatnych. Autorka zwróciła również uwagę na wiele istotnych zagadnień dotyczących polskiego sektora bankowego: udział kapitału zagranicznego (s. 51), trudności w realnym wzroście funduszy własnych banków spółdziel- czych (s. 52), działalność parabanków (s. 53), czy kontrolę własności banków w formie spółek akcyjnych (s. 55). Zaakcentowała również problem braku możliwości oddziaływania krajowych władz nadzorczych na oddziały banków zagranicznych, który nabiera znaczenia zwłaszcza w przypadku oddziałów prowadzących działalność na znaczną skalę. Zdaniem M. Zaleskiej przemawia to za rozważeniem obowiązku przekształcania się dużych oddziałów instytu- cji kredytowych w banki działające na podstawie przepisów prawnych kraju goszczącego (s. 53). Rozdział pierwszy zamyka dokonane przez M. Żukowskiego omówienie roli i zakresu funkcjonowania instytucji tworzących infrastrukturę systemu bankowego – Krajowej Izby Rozliczeniowej SA oraz ogniw systemu wymia- ny informacji gospodarczej. Walorem tego podrozdziału jest przedstawie- nie nowoczesnych usług oferowanych przez KIR SA oraz korzyści płynących z funkcjonowania bankowych systemów wymiany informacji (s. 62–63). Opi- Piotr Bolibok220 sując możliwości i rolę w ograniczaniu ryzyka bankowego baz danych Biura Informacji Kredytowej SA, Związku Banków Polskich, Systemu Analiz i Moni- torowania Rynku Obrotu Nieruchomościami oraz biur informacji gospodarczej o nierzetelnych dłużnikach, podrozdział ten wpisuje się w myśl przewodnią całego rozdziału, dotyczącą rozwiązań służących wspieraniu stabilności sys- temu bankowego. Rozdział drugi publikacji poświęcony został problematyce produktów i usług bankowych oraz kanałom ich dystrybucji. Istotną zaletą podręcznika na tle innych pozycji literatury przedmiotu jest zastosowanie podejścia pole- gającego na przedstawieniu tego zagadnienia w przekroju rozwiązań stosowa- nych w obsłudze kluczowych segmentów klientów: klientów korporacyjnych, mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, private banking oraz klienta maso- wego. Walorem tego podejścia jest ścisły związek z praktyką bankową, w któ- rej oferta produktów i kanałów dystrybucji opracowywana jest odrębnie dla każdego segmentu. Rozdział otwiera omówienie specyfiki produktów i usług bankowych oraz różnorodnych klasyfikacji ich głównych grup – depozytów, kredytów i rozli- czeń pieniężnych, autorstwa M. Marcinkowskiej. Na uwagę zasługuje tu frag- ment dotyczący ostatniej z tych grup, w którym autorka wskazuje na maleją- cą rolę banków jako pośredników w następstwie coraz większej efektywności rynków finansowych i rozwoju technologii telekomunikacyjnych oraz utratę przez nie klientów na rzecz innych instytucji (s. 83). W dalszej części rozdziału M. Marcinkowska dokonuje szczegółowego omó- wienia celów, zasad, kryteriów i metod segmentacji klientów przez współcze- sne banki. Szczególnie interesujący jest tu punkt poświęcony kapitałowi relacji z klientami i zarządzaniu tymi relacjami, w którym autorka akcentuje rolę tych czynników w generowaniu wartości banku (s. 87). Następny podrozdział, autorstwa K. Brzozowskiej, przedstawia szczegóło- wą charakterystykę współczesnej oferty bankowej dla klientów korporacyj- nych w przekroju produktów oraz kanałów dystrybucji. Niewątpliwą zaletą jest silne osadzenie tego fragmentu w praktyce bankowej oraz prezentacja no- woczesnych rozwiązań w zakresie platform bankowości transakcyjnej (s. 106), biometrycznych technologii uwierzytelniania (s. 106), usług zarządzania płyn- nością (s. 112–113) i aktywami (s. 114). Przedstawiono także tendencje polega- jące na wyodrębnianiu w strukturach organizacyjnych banków komercyjnych centrów korporacyjnych, dedykowanych kompleksowej obsłudze klientów in- stytucjonalnych (s. 111).   recenzja książki bankowość, pod red. nauk. m. zaleskiej 221 Przedmiotem kolejnego podrozdziału publikacji, autorstwa S. Flejterskiego, jest obsługa klientów z segmentu mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. Zaletą zaproponowanego przez autora ujęcia tego zagadnienia jest omówienie współczesnych trendów w bankowości MMŚP przez pryzmat oczekiwań i rosną- cych wymagań klientów oraz konkurencji ze strony podmiotów niebankowych. W podrozdziale ukazano też zmiany zachodzące w tym segmencie w konse- kwencji negatywnych następstw globalnego kryzysu – konieczność usprawnie- nia procesów zarządzania ryzykiem bankowym (s. 128) oraz zwiększenia na- cisku na ofertę usług kluczowych dla MMŚP w okresie dekoniunktury (s. 132). Dalsza część rozdziału, opracowana przez L. Dziawgo, poświęcona zosta- ła problematyce obsługi klienta segmentu private banking, nabierającej coraz większego znaczenia w światowej i polskiej praktyce bankowej. Ukazana zosta- ła w nim rola tego segmentu w wyznaczaniu standardów i kierunków rozwoju dla pozostałych obszarów bankowości, jak również jego makroekonomiczny wymiar, wynikający z konsekwencji zarządzania pokaźnymi aktywami finan- sowymi najbogatszych klientów. W podrozdziale przedstawiono systematy- kę klientów private banking, cele, główne kategorie oferowanych produktów i usług oraz tendencje zachodzące na światowym i polskim rynku w tym seg- mencie. Autor słusznie podkreślił kluczową rolę kompetencji bankowych do- radców klienta w odbudowaniu naruszonego przez globalny kryzys finansowy wizerunku private banking, zwłaszcza poprzez reorientację na działania w rze- czywistym interesie klienta, a nie tylko banku (s. 141). W tym kontekście na uwagę zasługuje koncepcja otwartej platformy produktowej, zakładająca moż- liwość oferowania klientom segmentu private banking przez doradców banko- wych także usług podmiotów konkurencyjnych wobec banku (s. 142). Rozdział drugi zamyka omówienie charakterystyki i klasyfikacji produk- tów depozytowych i kredytowych oraz kanałów dystrybucji usług bankowych dla klienta masowego dokonane przez D. Dziawgo. Na uwagę zasługuje tu ana- liza możliwości zaspokojenia potrzeb finansowych gospodarstw domowych odpowiednimi elementami oferty produktowej i usługowej banków (s. 151). Scharakteryzowane zostały także kluczowe trendy w zakresie obsługi klien- tów segmentu – integracja finansowych i pozafinansowych usług dostępnych dla klienta w jednym banku, dystrybucja wielokanałowa, budowa niskokoszto- wej sieci placówek bankowych oraz standaryzacja i wzrost możliwości samo- obsługi klientów (s. 161–162). Autorka odniosła się też do kwestii wykluczenia finansowego, stanowiącej jedno z najistotniejszych zagadnień współczesnej bankowości detalicznej. Walorem ujęcia zaprezentowanego w publikacji jest Piotr Bolibok222 ukazanie tego problemu zarówno w ujęciu wąskim, tj. braku dostępu do ra- chunku bankowego, jak i szerokim, rozumianym jako dostęp do oferty banko- wej na gorszych warunkach (s. 160). Trzeci rozdział poświęcony został omówieniu kluczowych rodzajów ryzyka w działalności banków uniwersalnych: ryzyka kredytowego, rynkowego, ope- racyjnego i płynności. Położenie nacisku na te rodzaje ryzyka znajduje uzasad- nienie zarówno w regulacjach Basel II i Basel III, jak i praktyce funkcjonowania współczesnych banków komercyjnych. W pierwszym podrozdziale M. Wiatr, przedstawia ryzyko kredytowe jako najistotniejszy obszar ryzyka w działalności bankowej. Jak słusznie konstatuje autor, wszystkie poważniejsze wstrząsy odnotowane w ostatnich latach w sek- torach bankowych i ich reperkusje dla gospodarek narodowych miały swoje praprzyczyny w jakości systemów zarządzania ryzykiem kredytowym (s. 163). Oprócz zaprezentowania pojęcia i systematyki tej kategorii ryzyka oraz zasad funkcjonowania systemu zarządzania nim, przedstawiono ogólną charakte- rystykę metod pomiaru ryzyka kredytowego, roli zabezpieczeń spłat kredy- tu, limitów kredytowych, rezerw celowych oraz monitoringu kredytowego. Na uwagę zasługuje tu rzadko spotykana w teorii, ale istotna z punktu widzenia praktycznego, klasyfikacja ryzyka kredytowego z punktu widzenia „apetytu” banku na ryzyko, w której granicą akceptowalności dla nowych klientów jest kategoria ekspozycji „poniżej standardu” (s. 166). Należy jednak zaznaczyć, że omawiając zagadnienie rezerw celowych, autor skoncentrował się niemal wy- łącznie na regulacjach Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie zasad tworzenia rezerw na ryzyko związane z działalnością banków, wspominając jedynie o zasadach ujmowania i wyceny instrumentów finansowych zgodnie z MSR 39, które mają kluczowe znaczenie dla najwięk- szych funkcjonujących w Polsce banków tworzących grupy kapitałowe. Zgłę- bienie tego zagadnienia wymagać będzie zatem od czytelnika sięgnięcia po inne pozycje literatury przedmiotu. Kolejne trzy podrozdziały publikacji, opracowane przez P. Niedziółkę, do- tyczą istoty, metod pomiaru i ograniczania ryzyka rynkowego, operacyjnego i płynności. Podrozdział poświęcony ryzyku rynkowemu charakteryzuje wy- soki poziom szczegółowości rozważań, zwłaszcza w kontekście prezentacji ilo- ściowych metod jego pomiaru (s. 181–190). Autor położył przy tym należyty nacisk na kwestie praktycznych problemów towarzyszących pomiarowi ryzy- ka (s. 182). Dla omówienia metod ograniczania ryzyka rynkowego zastosował on klasyczny podział na techniki tradycyjne i innowacyjne oraz w syntetycz-   recenzja książki bankowość, pod red. nauk. m. zaleskiej 223 ny sposób przedstawił istotę ich funkcjonowania w odniesieniu do poszcze- gólnych komponentów – ryzyka stopy procentowej, walutowego, cen papierów wartościowych i cen towarów. Część dotycząca ryzyka operacyjnego omawia najważniejsze źródła tego ryzyka oraz ich rozbudowaną typologię w oparciu o zapisy Rekomendacji M (s. 194–198). Scharakteryzowano w niej również główne podejścia i metody pomiaru ryzyka (s. 199–203) oraz zasygnalizowano wybrane rozwiązania in- stytucjonalne służące jego ograniczaniu, jak kontrola wewnętrzna, polityka zgodności i ubezpieczenia (s. 204). Istotnym walorem podrozdziału dotyczącego ryzyka płynności jest orygi- nalne ujęcie zagadnienia, polegające na przedstawieniu trzech poziomów ana- lizy – płynności portfela aktywów (poziom mikro), płynności banku (analiza struktury bilansu – poziom mezo) oraz wpływu otoczenia rynkowego na płyn- ność banku (poziom makro). W tym kontekście na uwagę zasługuje przedsta- wiony przez autora schemat zarządzania płynnością banku przy użyciu instru- mentów aktywów i pasywów w przekroju obszarów indywidualnej polityki banku oraz uwarunkowań rynkowych (s. 212). Rozdział trzeci zamyka, dokonane przez J. Koleśnika, omówienie filarów Nowej Umowy Kapitałowej: wymogów kapitałowych (w tym kapitału regula- cyjnego i współczynnika adekwatności kapitałowej), procesu analizy nadzor- czej oraz dyscypliny rynkowej. Największym walorem tej części publikacji jest jednak odrębny podrozdział poświęcony przedstawieniu kluczowych założeń Basel III, zorientowanej na reformę regulacji systemu bankowego w następ- stwie globalnego kryzysu finansowego (s. 221-224). Ostatni rozdział publikacji poświęcony został zarządzaniu portfelem, me- todom oceny i analizy ekonomiczno-finansowej banku oraz miejscu audytu we- wnętrznego w funkcjonowaniu nowoczesnych banków. Rozdział ten otwiera punkt traktujący o zarządzaniu pasywami banku, którego autorem jest R. Mi- kołajczak. Przedstawia on zagadnienia związane z optymalizacją struktu- ry kapitałowej banku w podziale na działania w obszarze zarządzania kapi- tałem własnym (zorientowane głównie na spełnienie nadzorczych wymogów kapitałowych) oraz obcym. Na uwagę zasługują tu rozważania dotyczące pro- blemu konkurencji banków o środki pieniężne z innymi podmiotami (s. 231) oraz przewagi uzyskiwanej przez banki dzięki ustawowemu obowiązkowi roz- liczania operacji gospodarczych za pośrednictwem rachunków bankowych (s. 232– 233). Piotr Bolibok224 Omówienie kwestii związanych z zarządzaniem portfelem kredytowym dokonane zostało w odrębnym punkcie przez J. Nowakowskiego. Autor syn- tetycznie przedstawił zagadnienia błędów popełnianych przy podejmowaniu decyzji kredytowych (s. 237) oraz istotę wybranych metod i modeli zarządza- nia portfelem kredytowym (credit scoring, metod dyskryminacyjnych, metod optymalizacji oraz kupna-sprzedaży portfeli kredytowych – s. 238–244). W ostatnim punkcie podrozdziału, autorstwa K. Jajugi, omówione zosta- ło zagadnienie zarządzania portfelem inwestycyjnym banku. Ukazano w nim przebieg tego procesu w ujęciu zarządzania aktywami i zobowiązaniami, za- rządzania wyłącznie aktywami, jak również strategii aktywnych i pasywnych, opartych na zróżnicowanym podejściu do zagadnienia efektywności rynku ka- pitałowego. Autor przedstawił teoretyczne fundamenty zarządzania portfelem inwestycyjnym – teorię portfela papierów wartościowych oraz teorię instru- mentów pochodnych oraz ich implikacje dla procesu zarządzania portfelem banku (s. 249–252). Walorem tego punktu publikacji jest zilustrowanie wybra- nych strategii zarządzania portfelem instrumentów dłużnych (dopasowania przepływów pieniężnych i immunizacji) oraz zarządzania portfelem akcji z za- stosowaniem instrumentów pochodnych przykładami liczbowymi, które zna- cząco ułatwiają zrozumienie istoty omawianych zagadnień. Dalsza część rozdziału, opracowana przez A. Gospodarowicza, omawia me- tody oceny i analizy ekonomiczno-finansowej banku. Walorem tej części jest to, iż oprócz ukazania celów analizy, źródeł informacji oraz charakterysty- ki i sposobu stosowania jej tradycyjnych metod i narzędzi (wstępna analiza sprawozdań finansowych, analiza wskaźnikowa, dekompozycja Cole’a i sys- tem CAMELS) przedstawiono w niej rzadko omawiane w polskiej literaturze przedmiotu metody alternatywne. Zdecydowana większość podrozdziału de- dykowana została metodzie DEA (ang. Data Envelopment Analysis), jako nie- zwykle wszechstronnemu praktycznemu narzędziu oceny efektywności dzia- łalności banku. Autor ukazał syntetycznie istotę i główne założenia tej metody (s. 266–275) oraz sposób postępowania przy jej stosowaniu w kwestiach wy- selekcjonowania cech banku opisujących nakłady i efekty oraz doboru modelu analitycznego (s. 275–277). Interesującym podsumowaniem podjętych rozwa- żań jest omówienie podstawowych zalet i wad metody DEA na tle innej alter- natywnej metody oceny efektywności banku – modelu stochastycznej granicy funkcji (SFA – ang. Stochastic Frontier Analysis – s. 278–280). Ostatni podrozdział książki, współautorstwa A. i A. Janców, porusza zagad- nienie miejsca audytu wewnętrznego we współczesnej bankowości komercyj-   recenzja książki bankowość, pod red. nauk. m. zaleskiej 225 nej oraz jego rolę we wzmacnianiu stabilności systemu bankowego, stanowiąc tym samym logiczne zamknięcie rozważań prowadzonych w całej publikacji. Jak wskazali autorzy, przełomowym wydarzeniem dla wprowadzenia audytu do praktyki bankowej były postanowienia Nowej Umowy Kapitałowej, zaś kon- sekwencją ostatniego kryzysu finansowego powinno być dalsze wzmocnienie roli tego audytu (s. 280). Odnotowane wówczas zachwianie stabilności syste- mów bankowych przełożyło się bowiem nie tylko na wzrost ryzyka w środo- wisku kontrolnym, ale również na wzrost świadomości kierownictw banków odnośnie do potrzeby uzyskiwania rzetelnej informacji o ekspozycji na ryzyko (s. 281). W podrozdziale zaprezentowano szczegółowo prawne i organizacyj- ne aspekty funkcjonowania audytu wewnętrznego, w szczególności w oparciu o przepisy prawa bankowego, Rekomendacji H oraz Rekomendacji dotyczących funkcjonowania Komitetu Audytu. Istotnym walorem tego podrozdziału jest skoncentrowanie uwagi czytelnika na praktycznej stronie funkcjonowania au- dytu wewnętrznego w bankach. Podsumowując, należy stwierdzić, że recenzowana publikacja stanowi nie tylko interesujący i wartościowy podręcznik akademicki dla studentów kie- runków ekonomicznych, ale także bogate źródło wiedzy z zakresu podstaw współczesnej bankowości dla pozostałych grup czytelników. Poza komplek- sowym omówieniem kluczowych aspektów instytucjonalnych, prawnych i or- ganizacyjnych systemu bankowego i funkcjonowania banków, wśród walorów podręcznika, wyróżniających go na tle innych pozycji literatury przedmiotu, wskazać należy skład zespołu autorskiego, wysoki poziom merytoryczny za- wartości, w szczególności przedstawienie najnowszych tendencji w światowej i krajowej bankowości oraz położenie dużego nacisku na praktyczne aspekty omawianych zagadnień. Odmienne podejścia zastosowane przez poszczegól- nych autorów sprawiły jednak, że opracowane przez nich elementy publika- cji cechują się zróżnicowanym poziomem szczegółowości rozważań. Część ma charakter ogólny, przeglądowy, skupiający się na istocie poruszanych zagad- nień, podczas gdy inne wnikają dogłębnie w bardzo szczegółowe kwestie. Ko- rzyści, jakie mogą wynieść czytelnicy z lektury poszczególnych fragmentów są zatem zróżnicowane. Ta uwaga nie przesłania oczywiście wskazanych powy- żej walorów podręcznika, zatem z pełnym przekonaniem stwierdzam, że re- cenzowana publikacja może być rekomendowana wszystkim czytelnikom za- interesowanym problematyką współczesnej bankowości.