#KJ-17-289-Garlinska-Bielawska,Folfas S u g e r o w a n e c y t o w a n i e : Folfas, P., & Garlińska-Bielawska, J. (2017). Długoterminowe relacje handlowe Wielkiej Brytanii i RPA w kontekście człon- kostwa Zjednoczonego Królestwa w Unii Europejskiej. W: M. Maciejewski, K. Wach (red.), Handel zagraniczny i biznes międzynarodowy we współczesnej gospodarce. Kraków: Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, s. 289-297. Długoterminowe relacje handlowe Wielkiej Brytanii i RPA w kontekście członkostwa Zjednoczonego Królestwa w Unii Europejskiej* Paweł Folfas Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Kolegium Gospodarki Światowej, Instytut Ekonomii Międzynarodowej ul. Madalińskiego 6/8, 02-513 Warszawa e-mail: pfolfa@sgh.waw.pl Joanna Garlińska-Bielawska Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych ul. Rakowicka 27, 31-510 Kraków e-mail: garlinsj@uek.krakow.pl Streszczenie: Wystąpienie Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej (Brexit) wpłynie także na kraje trzecie, w tym afrykańskie. Celem analizy przeprowadzonej w tekście jest odpowiedź na pytanie, czy i jak zmienią się relacje handlowe Wielkiej Brytanii i RPA po Brexicie. Z analizy literatury przedmiotu oraz bada- nia empirycznego wynika, że handel między Wielką Brytanią a RPA zmieni się zarówno pod wzglę- dem wartości, jak i struktury towarowej. W krótkim okresie, najbardziej prawdopodobne wydaje się zmniejszenie eksportu nieprzetworzonych artykułów rolnych pochodzących z RPA, które po Brexicie napotkają wyższe niż dotychczas brytyjskie cła. Jednakże nie należy wykluczać, że w długim okresie nastąpi zwiększenie intensywności relacji handlowych między Wielką Brytanią a RPA. Słowa kluczowe: handel międzynarodowy; Wielka Brytania; RPA; Brexit Klasyfikacja JEL: F14, F15 * Publikacja została dofinansowana ze środków przyznanych Wydziałowi Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Uni- wersytetu Ekonomicznego w Krakowie w ramach dotacji na utrzymanie potencjału naukowego. Artykuł stanowi polską wersję referatu przedstawionego w języku angielskim na XXIII Międzynarodowej Konferencji Naukowej PGV Network, zorganizowanej w dniach 14-16 września 2017 r. w Casablance (Maroko) przez Université Internationale de Casablanca. 1. WSTĘP Decyzja Wielkiej Brytanii o wystąpieniu z Unii Europejskiej (Brexit) odbiła się sze- rokim echem na całym świecie. Nie ulega wątpliwości, że to wydarzenie będzie 290 Paweł Folfas, Joanna Garlińska-Bielawska miało zarówno polityczne jak i ekonomiczne skutki dla samej Wielkiej Brytanii, jej dotychczasowych partnerów z ugrupowania, jak również krajów trzecich. Dotyczy to szczególnie krajów słabo rozwiniętych, w tym afrykańskich, dla których oba pod- mioty są ważnym partnerem handlowym, inwestycyjnym a także rozwojowym (np. w kontekście negocjowanych i wdrażanych w życie, umów o partnerstwie gospodar- czym Economic Partnership Agreement, EPA). Rzeczywiste skutki ekonomiczne Brexit są ex-ante bardzo trudne do oceny, jednak dość powszechny jest pogląd, że będą one niekorzystne (spowolnienie wzrostu gospodarczego) dla części krajów afry- kańskich, poprzez osłabienie się więzi handlowych, inwestycyjnych i w konsekwen- cji wzrost bezrobocia (Martin, 2016; Tan 2016; Kuno & Kazeem, 2016). Z uwagi na fakt, że Republika Południowej Afryki (RPA) jest zarówno historycz- nie naturalnym jak i największym partnerem handlowym Wielkiej Brytanii w Afryce, za cel analizy przeprowadzonej w artykule, przyjęto odpowiedź na pytanie, czy i jak zmieni się wymiana towarowa między Wielką Brytanią niebędącą już państwem człon- kowskim UE a RPA, czyli chodzi o zbadanie potencjalnych konsekwencji Brexit dla handlu pomiędzy Wielką Brytanią a Republiką Południowej Afryki. Postawiono tezę, że Brexit osłabi relacje handlowe Wielkiej Brytanii z RPA. W artykule zastosowano metodę analityczno-opisową na bazie dostępnej lite- ratury przedmiotu a także przeprowadzono badania empiryczne w długiej perspek- tywie czasowej (lata 1962-2015). Zakres czasowy badań został wyznaczony z jed- nej strony, przez rok po proklamowaniu niepodległości przez RPA, z drugiej strony natomiast, przez dostępność aktualnych danych pochodzących z bazy Organizacji Narodów Zjednoczonych (UN Comtrade Database). Do wyliczenia intensywności handlu prowadzonego przez Wielką Brytanię z Republiką Południowej Afryki a co za tym idzie oceny potencjalnych skutków Brexit wykorzystano wskaźnik inten- sywności handlu, zaproponowany przez Srivastavę i Greena (1986, s. 623-640). 2. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA HANDLU MIĘDZY WIELKĄ BRYTANIĄ A RPA Wielka Brytania od lat prowadzi działania mające na celu budowanie sieci ści- słych powiązań zarówno gospodarczych jak i politycznych z państwami afry- kańskimi, co pozwala jej, mieć wpływ na kształtowanie stosunków w regionie (szerzej: Willliams w: Taylor, Williams 2004, s. 41-60; Abrahamsen w: Adar, Ajulu, 2002, s. 307-328; Zajączkowski 2012, s. 133-180). W sferze handlu, w sposób naturalny więc, najsilniejsze powiązania łączą Wielką Brytanię z jej byłymi koloniami (wyjątek Algieria). Największym partnerem handlo- wym Królestwa w Afryce, od lat pozostaje Republika Południowej Afryki, pomimo faktu, że wartość wzajemnego handlu w ostatniej dekadzie znacząco spadła (Tabela 1). Wartość eksportu RPA do Wielkiej Brytanii w 2015 r. wyniosła 5,9 mld USD. Drugim eksporterem była Algieria, której wartość eksportu była jednak już o połowę mniejsza (2,7 mld USD), a trzecim Nigeria (1,5 mld USD). W im- porcie również dominowała RPA, której wartość dostaw z Wielkiej Brytanii Długoterminowe relacje handlowe Wielkiej Brytanii i RPA w kontekście… 291 w 2015 r. wyniosła 3,4 mld USD, następnie Nigeria (1,6 mld USD) oraz Egipt 1,5 mld USD (Trade Data Analysis, 2017). Tabela 1. Wartość handlu między Wielką Brytanią a RPA w latach 2006-2015, mln USD Handel 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Eksport RPA/Import Wielkiej Brytanii 9437 10562 14577 11842 9574 10330 9939 4732 6026 5904 Import RPA/Eksport Wielkiej Brytanii 4027 4342 5721 3375 4690 6848 5500 4056 3920 3367 Bilans handlowy Wielkiej Brytanii -5410 -6220 -8856 -8467 -4884 -3482 -4439 -676 -2106 -2537 Źródło: opracowanie własne na podstawie: (Trade Data Analysis, 2017). Głównymi towarami, które są dostarczane na rynek Republiki Południowej Afryki przez Wielką Brytanię, są paliwa, samochody, alkohole oraz lekarstwa (tabela 2.). Tabela 2. Eksport kluczowych produktów (grupy produktowe HS4) z Wielkiej Brytanii do RPA, w latach 2010-2015, mln USD l.p. Grupa produktowa Opis grupy produktowej 2010 2011 2012 2013 2014 2015 1. ‘2710 oleje ropy naftowej inne niż surowe 215,9 337,8 187,5 158,6 297,0 411,0 2. ‘8703 samochody osobowe włącznie z samo- chodami osobowo-terenowymi 511,4 631,5 591,7 573,1 315,9 349,0 3. ‘2208 wódki, likiery i pozostałe napoje spirytusowe 288,5 297,2 283,0 283,8 253,9 215,9 4. ‘3004 leki pakowane w odmierzone dawki z wyłączeniem sekcji 3002, 3005, 3006 193,5 189,5 181,8 140,4 169,6 157,4 5. ‘8548 elektryczne części maszyn lub urządzeń 6,2 7,3 6,3 15,1 0,4 112,0 6. ‘4901 książki, broszury, ulotki i podobne mate- riały drukowane 96,1 106,0 92,2 88,8 81,3 73,6 7. ‘8517 aparaty telefoniczne 68,2 64,0 48,4 34,4 41,9 60,2 8. ‘8411 silniki turboodrzutowe, turbośmigłowe oraz inne turbiny gazowe 42,4 57,3 51,8 70,2 116,8 59,2 9. ‘8708 części i akcesoria samochodowe) 67,1 88,7 92,1 79,8 73,2 58,9 10. ‘3002 krew ludzka i zwierzęca, szczepionki, produkty immunologiczne) 44,9 79,8 75,5 34,7 50,1 5,6 Źródło: opracowanie własne na podstawie: (Trade Data Analysis, 2017). Wśród towarów importowanych z RPA przez Wielką Brytanię pod wzglę- dem wartości od 2012 r. dominuje nieprzetworzone złoto (blisko połowa war- tości importu) oraz platyna. Następnie ciężarówki, samochody oraz owoce: wi- nogrona i cytrusy świeże oraz suszone (Tabela 3). W stosunkach dwustronnych utrzymuje się ujemny bilans handlowy Wielkiej Brytanii, którego najwyższa wartość (ponad 8 mld USD) przypadła na lata 2008- 2009, tj. na czas najostrzejszej fazy ostatniego kryzysu gospodarczego. Nie dziwi to, z uwagi iż we wzajemnym handlu dominują towary bardzo podatne na fluktua- cje cen na rynkach światowych (paliwa, złoto, platyna). 292 Paweł Folfas, Joanna Garlińska-Bielawska Tabela 3. Import kluczowych produktów (grupy produktowe HS4) do Wielkiej Brytanii z RPA, w latach 2010-2015, mln USD l.p. Grupa produktowa Opis grupy produktowej 2010 2011 2012 2013 2014 2015 1. ‘7108 złoto w stanie surowym lub półprzetworzo- nym 0,1 0,4 770,9 1161,9 2342,5 2332,4 2. ‘7110 platyna w stanie surowym lub półprze- worzonym 809,8 722,2 602,6 793,2 936,9 1216,6 3. ‘8704 pojazdy silnikowe do transport towarów 202,2 280,8 239,4 202,7 216,7 220,9 4. ‘8703 samochody osobowe włącznie z samo- chodami osobowo-terenowymi 1,2 18,2 3,4 81,6 174,6 185,9 5. ‘0806 winogrona świeże lub suszone 129,6 12,7 123,7 150,4 181,6 156,1 6. ‘0805 owoce cytrusowe świeże lub suszone 129,3 119,3 124,7 150,8 149,9 153,7 7. ‘2204 wino ze świeżych winogron 273,8 195,3 160,6 182,6 175,0 147,5 8. ‘8421 wirówki włącznie z suszarkami wirówkowy- mi, urządzenia do filtrowania i oczyszczania 168,3 293,5 165,3 178,1 167,0 139,7 9. ‘2616 rudy i koncentraty metali szlachetnych 231,2 335,8 341,9 239,0 137,9 130,5 10. ‘0808 jabłka, gruszki i pigwy, świeże 130,3 124,9 140,0 173,5 113,9 121,8 Źródło: opracowanie własne na podstawie: (Trade Data Analysis, 2017). 3. INTENSYWNOŚĆ RELACJI HANDLOWEJ WIELKIEJ BRYTANII I RPA W LATACH 1962-2015 W celu wyliczenia intensywności handlu prowadzonego przez Wielką Brytanię z Re- publiką Południowej Afryki, wykorzystano wskaźnik zaproponowany przez R. K. Srivastavę i R. T. Greena (1986, s. 623-640). Jest on równy rzeczywistej wartości handlu między krajami i oraz j podzielonej przez oczekiwaną wartość handlu między tymi krajami. Na przykład, jeżeli wartość eksportu kraju i stanowi 10% wartości świa- towego eksportu, a wartość importu kraju j stanowi 5% wartości światowego importu, to oczekiwana wartość eksportu z kraju i do kraju j wynosi 0,5% (0,1·0,05 = 0,005) światowego eksportu. Jeśli rzeczywista wartość eksportu z kraju i do kraju j wynosi 0,8% światowego eksportu, to indeks intensywności handlu między krajami i oraz j (li- czony z puntu widzenia eksportera, czyli kraju i) równy jest 1,6. Jeżeli wartość wskaź- nika intensywności handlu zaproponowanego przez Srivastavę i Greena jest większa od 1, to oznacza, że relacja handlowa między krajami i oraz j jest silniejsza niż wynika to z udziałów tych krajów w światowym handlu. Z kolei wartości wskaźnika poniżej 1 oznaczają relację słabszą niż oczekiwana. Przeprowadzone badanie pozwoliło na wyodrębnienie kilku podokresów wza- jemnego handlu o różnej intensywności, w których okres, przed akcesją Wielkiej Brytanii do Wspólnot (1962-1972), charakteryzował się większą intensywnością dwustronnego handlu niż po (średnia wartość wskaźnika 4,05). Generalnie człon- kostwo Wielkiej Brytanii we Wspólnotach i zintegrowanie się z Europą kontynen- talną, zaowocowało osłabieniem się jej relacji handlowych z RPA, którego apo- geum przypadło na lata 80 XX w. (w 1980 roku, wartość wskaźnika osiągnęła naj- niższą wartość w całym badanym okresie, 0,92) Tendencja ta została przerwana Długoterminowe relacje handlowe Wielkiej Brytanii i RPA w kontekście… 293 tylko krótkimi okresami większej intensywności wzajemnego handlu, przypadają- cymi na okres światowego spowolnienia gospodarczego początku XXI w. oraz na rok 2009, będący najostrzejszą fazą ostatniego kryzysu (wtedy to wskaźnik osią- gnął najwyższą wartość w całym badanym okresie, 6,15). Pozwala to na ostrożne wysnucie wniosku, iż pod pewnymi warunkami bez Unii Europejskiej relacje han- dlowe Wielkiej Brytanii i RPA, mogą być silniejsze, a nie odwrotnie. Tabela 4. Intensywność handlu między Wielką Brytanią (eksporter) a RPA (importer) w okresie 1962-2015, liczona wskaźnikiem Srivastavy i Greena Rok Wskaźnik Rok Wskaźnik Rok Wskaźnik Rok Wskaźnik Rok Wskaźnik 1962 3,47 1973 2,43 1984 1,41 1995 1,27 2006 3,56 1963 3,66 1974 1,96 1985 2,39 1996 1,48 2007 3,90 1964 3,93 1975 3,29 1986 2,06 1997 1,61 2008 4,76 1965 4,91 1976 3,68 1987 1,49 1998 1,94 2009 6,15 1966 4,99 1977 5,20 1988 1,73 1999 2,76 2010 4,07 1967 5,53 1978 3,54 1989 1,66 2000 3,83 2011 3,44 1968 5,48 1979 2,55 1990 1,81 2001 5,07 2012 3,28 1969 5,35 1980 0.92 1991 1,67 2002 4,04 2013 1,33 1970 2,53 1981 1,13 1992 1,76 2003 4,01 2014 1,43 1971 2,18 1982 1,43 1993 2,05 2004 4,01 2015 1,49 1972 2,48 1983 1,62 1994 1,54 2005 3,53 Źródło: obliczenia własne na podstawie: (UN Comtrade Database, 2017). Należy w tym miejscu podkreślić, że po oficjalnym wycofaniu się z UE, Wielka Brytania nie będzie już stroną żadnej z umów handlowych do tej pory obowiązujących pomiędzy UE a jakimkolwiek krajem czy ugrupowaniem inte- gracyjnym (CER, 2014). Tak więc w stosunkach dwustronnych przestaną obo- wiązywać także umowy zawarte przez ugrupowania, których Republika Połu- dniowej Afryki jest członkiem. Są to: Południowoafrykańska Unia Celna (South African Customs Union, SACU) oraz Wspólnota Rozwoju Afryki Południowej (ang. Southern African Development Community, SADC)1. Istotną rolę w kształtowaniu stosunków gospodarczych między Wielką Bry- tanią a RPA odgrywa obowiązująca od 2000 r., Umowa o Handlu, Rozwoju i Współpracy (Trade, Development and Cooperation Agreement, TDCA) oraz sto- sunkowo nowe (2016) Porozumienie o Partnerstwie Gospodarczym SADC EPA2. Porozumienie to zapewnia Botswanie, Lesotho, Mozambikowi, Namibii i Suazi, dostęp do rynku UE bez ceł i kontyngentów natomiast, RPA gwarantuje dostęp do nowych obszarów rynku, w stosunku do tych, gwarantowanych przez TDCA. Nowy dostęp obejmuje lepsze warunki handlowe głównie w zakresie rolnictwa 1 SADC ma status strefy wolnego handlu, a jej członkami są: Angola, Botswana, DR Kongo, Lesotho, Malawi, Mau- ritius, Mozambik, Namibia, RPA, Seszele, Suazi, Tanzania, Zambia i Zimbabwe. SACU jest subugrupowaniem we- wnątrz SADC obejmującym: RPA, Botswanę, Lesotho, Suazi i Namibię, o statusie unii celnej. 2 Umowy EPA dotyczą sześciu regionalnych obszarów na świecie, w tym czterech w Afryce. Są to: Afryka Środ- kowa, Afryka Zachodnia, Afryka Wschodnia i Południowa, Wspólnota Rozwoju Afryki Południowej (SADC). Ich zakres, nie do końca pokrywa się z zakresem terytorialnym ugrupowań integracyjnych na tym kontynencie (sze- rzej: Czermińska, Garlińska-Bielawska 2016, s. 197-208). 294 Paweł Folfas, Joanna Garlińska-Bielawska i rybołówstwa, w tym dla win, cukru, owoców konserwowych, kwiatów i produk- tów rybołówstwa. Unia Europejska uzyskała natomiast znaczącą poprawę dostępu do rynku Południowoafrykańskiej Unii Celnej dla takich produktów jak: pszenica, jęczmień, sery, masło i produkty mięsne (European Commission, 2017). Proces dostosowania wzajemnego handlu po Brexit nie będzie natychmiastowy. Wielka Brytania będzie musiała ustanowić nowy, własny system handlu i taryf oraz roz- począć negocjacje w sprawie renegocjacji umów handlowych ze swoimi partnerami, z których jednym z wielu będzie Republika Południowej Afryki. Szacuje się, że proces ten potrwa około dwóch lat (Tan, 2017). Dodatkową trudnością będzie wynegocjowanie obopólnie zadawalających warunków współpracy, z uwagi na artykuł 31 Układu 2002 Southern African Customs Union (SACU) Agreement. Gwarantuje on utrzymanie w mocy umów preferencyjnych obowiązujących przed jego wejściem w życie, ale jed- nocześnie zastrzega, że nowe umowy handlowe nie mogą być już negocjowane jedno- stronnie, tylko wspólnie przez wszystkich członków SACU (SACU, 2002). Przejście z umowy preferencyjnej TDCA na zasady ogólne (MFN) będzie ozna- czało znaczący wzrost stawek celnych we wzajemnym handlu, o co najmniej 5 p.p. (The Industrial Development Corporation of South Africa Limited, 2016, s. 10). Przykłady zmian stawek celnych dla towarów eksportowanych z RPA na rynek brytyjski przedstawiono w tabeli 5. Tabela 5. Towary południowoafrykańskie najbardziej zagrożone utratą udziału w rynku brytyjskim w przypadku przejścia z umowy TDCA na zasady ogólne MFN l.p. Opis grupy produktowej Różnica ta- ryfowa (%) Stawka TDCA (%) Stawka MFN (%) Udział UK w całości eksportu SA do EU (%) 1. Preparowane owoce, orzechy i inne jadalne części roślin 16,1 2,1 18,2 38,4 2. Morele, wiśnie, śliwki, brzo- skwinie, tarnina (świeże) 13,9 0,0 13,9 47,2 3. Ciężarówki, pojazdy mecha- niczne do przewozu towarów 13,5 0,0 13,5 25,1 4. Garnitury męskie lub chło- pięce, kurtki, blezery, spodnie 12,0 0,0 12,0 93,1 5. Świeże lub schłodzone warzywa 11,1 0,7 11,8 52,6 6. Inne owoce (świeże) 7,0 0,0 7,0 48,8 7. Wina 6,8 3,4 10,2 30,1 8. Winogrona 6,7 0,0 6,7 29,9 9. Owoce (suszone) 6,6 0.0 6,6 62,8 10. Kwiaty cięte i pąki kwiatowe 6,0 2,7 8,7 6,0 Źródło: opracowanie własne na podstawie: (The Industrial Development Corporation of South Africa Limited, 2016, s. 10). Globalnie, największy wzrost stawek celnych dotyczyłby owoców importo- wanych pod różnymi postaciami. Stawki celne na preparowane owoce, orzechy i inne jadalne części roślin wzrosłyby z 2,1% aż do 18,2%, natomiast na świeże: morele, wiśnie, śliwki, brzoskwinie i tarninę wyniosłyby 13,9%, a na winogrona 6%, zamiast aktualnych 0,0%. Wzrosłyby też stawki celne na import do Wielkiej Długoterminowe relacje handlowe Wielkiej Brytanii i RPA w kontekście… 295 Brytanii owoców suszonych z 0,0% do 6,6%, których RPA dostarcza na rynek bry- tyjski ponad 60% całości eksportu do Unii Europejskiej. Potencjalnie niższy (z 0,0% na 13,5%) byłby wzrost stawek na importowane ciężarówki, który jednak może być bardzo dotkliwy, gdyż ten towar jest trzecim pod względem wartości towarem eksportowym RPA na rynek brytyjski (tabela 3). Południowoafrykańscy eksporterzy odzieży zapewne odczuliby również wzrost do 12% stawek celnych na garnitury męskie, chłopięce, blezery, kurtki, spodnie, szczególnie, że rynek brytyj- ski jest dla nich wiodącym, na który kierują ponad 90% swojego eksportu do UE. Dodatkowo, pozostaje także do uregulowania problem ograniczeń ilościowych i barier technicznych we wzajemnym handlu. 4. PODSUMOWANIE Bez wątpienia, Brexit będzie miał odczuwalny wpływ zarówno na gospodarkę Wielkiej Brytanii jak i jej partnerów gospodarczych w tym gospodarkę RPA. Podstawowymi ka- nałami przenoszenia się konsekwencji Brexit będą przepływy handlowe i inwestycyjne. Przedmiotem artykułu uczyniono efekty handlowe, z uwagi na to, iż są one najwcześniej dostrzegalnymi skutkami, po zmianach w rzeczywistości integracyjnej na świecie. Choć wartość wzajemnego handlu RPA-Wielka Brytania maleje w ostatnich la- tach, to RPA pozostaje największym partnerem handlowym Wielkiej Brytanii w Afryce a rynek Wielkiej Brytanii pozostaje znaczącym rynkiem eksportowym dla RPA. We wzajemnym handlu dominują towary bardzo podatne na zmiany cen na ryn- kach światowych: paliwa, złoto, platyna oraz wrażliwe takie jak żywność i odzież. Długookresowa analiza intensywności handlu pomiędzy Wielką Brytanią a RPA z wykorzystaniem wskaźnika zaproponowanego przez Srivastavę i Greena prowadzi do wniosku, iż w okresie przed przystąpieniem Wielkiej Brytanii do Wspólnot intensywność wzajemnego handlu była większa niż po. Dodatkowo inten- sywność ta wzrastała w sytuacjach światowego spowolnienia gospodarczego, a sła- bła w okresach dobrej prosperity w gospodarce światowej. Pozwala to na ostrożne odrzucenie tezy, że Brexit osłabi relacje handlowe Wielkiej Brytanii z RPA, gdyż równie prawdopodobne jest, iż będzie odwrotnie. Zakładając, że część strumieni han- dlu Wielkiej Brytanii powróci do stanu sprzed okresu jej akcesji do Wspólnot (trade reversion), a okres bezpośrednio po Brexit będzie okresem znacznej niepewności, są duże szanse, że relacja handlowa między Wielką Brytanią oraz RPA będzie silniejsza niż wynika to z udziałów tych krajów w światowym handlu. W sytuacji gdy Wielka Brytania wystąpi z UE, nie odziedziczy dwustronnych umów handlowych tego ugrupowania tylko będzie musiała je renegocjować. W przypadku RPA, jako partnera handlowego, można się spodziewać, że proces ten będzie względnie trudniejszy i bardziej czasochłonny niż w przypadku wielu innych partnerów, z uwagi na jej członkostwo w dwóch ugrupowaniach integracyj- nych, SACU i SADC. SACU jest unią celną wewnątrz SADC i wymaga negocjacji umów ze wszystkimi partnerami jako blokiem handlowym, a samo SADC ma świeżo wynegocjowaną umowę w ramach EPA, która wydaje się być obustronnie 296 Paweł Folfas, Joanna Garlińska-Bielawska korzystną, choć stroną teraz jest UE skupiająca 28 krajów a więc posiadająca znacz- nie silniejszą pozycję przetargową niż sama Wielka Brytania. Wiele będzie więc zależało od okresu zaraz po Brexit. Jeśli uda się wprowadzić ustawodawstwo, które zapewni system taryfowy, odzwierciedlający EPA, przynajm- niej do czasu wynegocjowania ustaleń trwałych, to zapewni to zarówno brytyjskim jak i południowoafrykańskim eksporterom porównywalne warunki handlu co w ra- mach UE i zarazem zmniejszy niepewność w dostępie do rynków. Jeżeli nie, to przy przejściu na minimalne stawki celne wynikające z MFN dla sporej ilości eksporterów RPA na rynek brytyjski stawki celne wzrosną o ponad 5 p.p. Będzie to szczególnie dotkliwe dla eksporterów owoców i warzyw, ciężarówek oraz odzieży. Tym samym odpowiedź na postawione we wstępie pytanie badawcze brzmi, że handel między Wielką Brytanią a RPA zmieni się zarówno pod względem wartości, jak i struktury towarowej. Najbardziej prawdopodobne wydaje się zmniejszenie łącz- nej wartości wymiany towarowej między RPA oraz Wielką Brytanią, w szczególno- ści zmniejszenie eksportu nieprzetworzonych artykułów rolnych pochodzących z RPA, które po Brexicie napotkają wyższe niż dotychczas (przynajmniej w krótkim okresie) brytyjskie cła. Jednakże nie należy wykluczać (zwłaszcza w długim okresie) zwiększenia intensywności relacji handlowych między Wielką Brytanią a RPA, np. na skutek nowej zagranicznej polityki ekonomicznej Zjednoczonego Królestwa względem Afryki. Autorzy zdają sobie sprawę, że przedstawione w niniejszym arty- kule badania uwzględniają tylko wybrane mierniki i stanowią wyłącznie wstęp do badań nad rzeczywistym rozwojem wzajemnego handlu pomiędzy Wielką Brytanią oraz RPA po Brexicie, które mają zamiar prowadzić w przyszłości. Dlatego też od- powiedź na postawione pytanie badawcze nie jest jednoznaczna. LITERATURA Abrahamsen, R., & Willliams, P. (2002). Britain and Southern Africa: A Third Way or Business as Usual? W: K. Adar, R. Ajulu (red.), Globalization and Emerging Trends in African States. Foreign Policy Making Process, Aldershot by Ashgate, 307-328. CER (2014). The economic consequences of leaving the EU, The final report of the CER commission on the UK and the EU single market, czerwiec, 34. Czermińska, M., & Garlińska-Bielawska, J. (2016). Znaczenie porozumień o partnerstwie gospodarczym (EPAs) dla integracji regionalnej w Afryce Subsaharyjskiej, Interna- tional Business and Global Economy, no. 35/1, 197-208. Kuno, L., & Kazeem, Y. (2016). Brexit will be terrible for Africa’s largest economies, Ouartz Africa, 26 czerwca, www.qz.com, 15.04.2017. Srivastava, R.K., & Green, R.T. (1986). Determinants of bilateral trade flows, Journal of Business, no. 4, 623-640. Martin, W. (2016). Africa will be the secret victim of Brexit, www.businessinsider.com, 12.04.2017. SACU (2002). 2002 Southern African Customs Union (SACU) Agreement, www.sacu.int 25.04.2017. Tan, A. (2016). Africa after Brexit, www.un.org, 10.01.2017. Długoterminowe relacje handlowe Wielkiej Brytanii i RPA w kontekście… 297 The Industrial Development Corporation of South Africa Limited (2016). Economic report: Analysis of the potential impact of the United Kingdom’s exit from the European Un- ion on the South African economy, 1-16. Trade Data Analysis (2017). UK-Africa trade data, www.tralac.org, 18.04.2017. UN Comtrade Database (2017). www.comtrade.un.org 16.01.2017. Willliams, P. (2004). Britain and Africa after Cold War: Beyond Damage Limitation W: I. Taylor, P. Williams (red.), Africa in International Politics. External involvment on the continent, Routledge, London and New York, 41-60. European Commission (2017). www.ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/re- gions/sadc/ 22.04.2017. Zajączkowski, K. (2012). Wielka Brytania w afrykańskiej rzeczywistości międzynaro- dowej przełomu XX i XXI wieku (1990-2007), Forum Politologiczne tom 13, INP UWM Olsztyn, 133-180. Long-term trade relationship between the UK and South Africa before and during membership of UK in the EU, and after Brexit Abstract: It is beyond all doubt that Britain’s exit from the EU (Brexit) will bring consequences also for third countries, including African ones. The analysis in text is aimed at the answering question about changes in trade between the UK and South Africa after Brexit. Literature study and empirical research bring conclusion about changes in value and commodity structure of trade between the UK and South Africa. In short period the most likely is reducing South African exports due to higher British tariffs imposed after Brexit on agriculture commodities. In long period, in- tensity of trade relationships between the UK and South Africa can be enhanced. Keywords: international trade; the United Kingdom; Republic of South Africa; Brexit JEL codes: F14, F15