Ghostscript wrapper for D:\Digitalizacja\MTS81_t19z1_4_PDF_artyku³y\mts81_t19z4.pdf M E C H AN I KA TEORETYCZNA I STOSOWANA 4, 19 (1981) OKREŚ LEN IE WYMIAN Y CIEPŁA P OM I Ę D ZY WIĄ ZKĄ REG U LARN YCH P R Ę T ÓW I PŁYN EM P OD C Z AS P OD Ł U Ż N EGO LAM IN ARN EG O P RZ EP ŁYWU M E TOD Ą KOLLOKAC JI BR Z E G O WE J MIECZYSŁAW C I E S Z K O , JAN AD AM K O Ł O D Z I E J (POZN AŃ ) 1. Wprowadzenie Z przepł ywem pł ynu lepkiego wzdł uż ukł adu równoległ ych prę tów przy równoczesnej wymianie ciepł a mię dzy prę tami i pł ynem spotykamy się w niektórych typach reaktorów atomowych, przy procesach przę dzenia wł ókien chemicznych oraz w innych dziedzinach techniki. Analiza tego typu przepł ywów bywa również wykorzystywana do okreś lenia oporu filtracyjnego lub współ czynnika wymiany ciepł a w równaniach filtracji. Ze wzglę du na wagę zagadnienia, problem podł uż nego opł ywu ukł adu prę tów był roz- waż any przez wielu autorów. Jednak prawie wszystkie prace rozważ ają problem przepł ywu bez wymiany ciepł a. Obszerny przeglą d tego typu prac pod ką tem wyznaczania charakte- rystyk filtracyjnych podany jest w pracy [1]. Po raz pierwszy zagadnienie podł uż nego opł ywu równoległ ej wią zki prę tów z wymianą ciepł a rozpatrywali E. M. SPARROW, H . L. LOEFLER i H . A. H U BBARD [2]. Autorzy ci ana- lizowali wymianę ciepł a mię dzy prę tami i pł ynem zakł adają c, że prę ty uł oż one w siatce trójką tnej wytwarzają ciepł o ze stał ą intensywnoś cią n a jednostkę obję toś ci. P onadto zakł adali oni, że temperatura w danym przekroju poprzecznym prę ta jest identyczna w każ- dym punkcie. Bardziej ogólne rozważ ania wymiany ciepł a podczas opł ywu prę tów w siatce trójką tnej podał R. A. AXFORD [3]. Zał oż ył on, że prę ty wytwarzają ce ciepł o ze stał ą intensywnoś cią są osł onię te rurami. N ie zakł adał ponadto stał ej temperatury w przekroju poprzecznym prę tów i rur. N iestety, autor ten nie wyznaczył współ czynnika przejmowania ciepł a w takim ukł adzie ograniczają c się do wyznaczenia pola przepł ywu i temperatury. N iniejsza praca jest kontynuacją badań dotyczą cych wymiany ciepł a przy podł uż nym opływie ukł adu prę tów. Rozpatruje się trzy sposoby uł oż enia prę tów w ukł adzie, a mia- nowicie wedł ug siatki trójką tnej, kwadratowej i sześ cioką tnej. Podobnie jak w pracy [3] zakł ada się , że prę ty wytwarzają ce ciepł o ze stał ą intensywnoś cią są osł onię te rurami. D o wyznaczenia pola przepł ywu pł ynu oraz pól temperatury w prę tach, rurach i pł ynie stosuje się metodę kollokacji brzegowej. D zię ki temu równania róż niczkowe opisują ce problem są speł nione ś ciś le, a wymienione pola są podane przy pomocy wzorów zamknię - tych w postaci obcię tych szeregów. G ł ównym celem pracy jest wyznaczenie liczby N usselta, która charakteryzuje wymianę ciepł a pomię dzy prę tami i pł ynem w funkcji parametrów geometrycznych i termicznych ukł adu. Liczbę tę wyznacza' się w oparciu o otrzymane rozwią zanie pola przepł ywu i tem- peratury przyjmują c odpowiednią procedurę uś redniania. 7 M ech. Teoret. i S tos. 4/ 81 606 M . CIESZKO, J. KOŁOD ZIEJ 2. Sformuł owanie zagadnienia brzegowego Weź my pod uwagę regularne ukł ady równoległ ych prę tów osł onię tych rurami, które są uł oż one wedł ug siatki trójką tnej, kwadratowej i sześ cioką tnej jak na rysunku 1. Wpro- wadzamy nastę pują ce wielkoś ci charakteryzują ce geometrię siatki: a — promień prę ta lub promień wewnę trzny rury, b — promień zewnę trzny rury, c — poł owa odległoś ci Rys. 1. Równoległ e ukł ady prę tów cylindrycznych uł oż one wedł ug siatki sześ cioką tnej, kwadratowej i trójką tnej. mię dzy osiami dwóch są siednich prę tów. Stosunek promienia zewnę trznego rur do poł owy odległ oś ci mię dzy osiami są siadują cych prę tów oznaczmy przez e = —. Wielkość ta zwią - zana jest z tzw. gę stoś cią upakowania ukł adu q> zależ noś cią, którą dla trzech typów siatek podan o w tabeli 1. Stosunek promienia prę ta do promienia zewnę trznego rury oznaczmy przez r\ =Ą r- OKREŚ LENIE WYMIANY CIEPŁA 607 T a b e l a 1
2 u >{ l ) dr
2 +
r
gdzie: t
2
— tem peratura w rurze;
c) pł yn u (obszar Am)
d
z
w 1 dw 1 82w 1 dp
8% 1 dt
3
3 @z /
gdzie: w — prę dkość przepł ywu w kierunku równoległ ym do osi prę tów, JX — współ czynnik
lepkoś ci pł yn u, — stał y spadek ciś nienia w kierunku osi prę tów, t
3
— temperatura
w pł ynie, Q — gę stość pł yn u, c
p
— ciepł o wł aś ciwe pł ynu przy stał ym ciś nieniu. P onadto
zgodnie z przyję tymi zał oż eniami mamy
(5) i?i - 0
dz QQC
P
'
gdzie: Q — obję toś ciowy wydatek przepł ywu przypadają cy n a jedną rurę .
Warun ki brzegowe dla równ ań (1 - 4) wynikają z przesł anek fizycznych i geometrycz-
n ych . Sym etria zagadnienia prowadzi d o nastę pują cych warun ków:
0 = 0,
ffi\ ^ x ^ 2 ^ 3 ^w n
/ - ^ dw „ 1 dw . _
dr r 80
dla r = ^ 7 r
( 8 1 ) c o s
O K R E Ś LE N IE WYM IAN Y C I E P Ł A 609
Z akł adając cią gł ość tem peratury i strum ien i ciepł a n a gran icy prę tów i ru r o raz ru r i pł ynu
otrzymujemy
(9)
(10)
( U )
(12)
h
C l
dr
t
2
k
8 h
k l
dr
= k
2
= fc3
dh
dr\
dh
dr
dla /• = a,
dla r = b.
Z warun ku braku poś lizgu pł ynu p o powierzchni rury otrzymujemy
(13) w = 0 dla r = b
R ówn owaga sił ciś n ien ia i lepkoś ci prowadzi do zwią zku
(14)
A.
/
dw
IF
przy czym pola powierzchn i S
m
został y podan e w tabeli 1.
T ak więc zagadn ien ie brzegowe do rozpatrywan ego w pracy problem u okreś la ukł ad
równ ań ( 1 - 4) z warun kam i brzegowymi (6 - 14)
3. R ozwią zan ie zagadn ien ia brzegowego
Z nalezienie ś cisł ego rozwią zan ia u kł adu równ ań (1 - 4) ze ś cisł ym speł n ien iem warun -
ków brzegowych (6 - 14) jest zagadn ien iem trudn ym . Wyn ika to z faktu, że waru n ki brze-
gowe są stawiane n a lin iach n ie bę dą cych lin iam i współ rzę dn ych tego sam ego u kł a d u.
Z tego powodu podajem y rozwią zan ie, które speł n ia ś ciś le ukł ad ró wn ań (1 - 4) o raz
warun ki brzegowe (6), (9 - 14), a warun ki brzegowe (7 - 8) speł nia w sposób przybliż on y.
Rozwią zanie to m a p o st ać :
(15)
(16)
2n
tg ( -̂ ) In J Ą
N
j£
T f -
Ank
\ i - W
AT
M erj
(17) ra = - ^2 - lnM
L
27rfc, «7 it= i «n
610 M . CIESZKO, J. KOŁOD ZIEJ
( 18) 7*3 =
k
3
Ink,
gdzie:
(19)
(20)
(21)
k
2 sh
X
f r / R
jSch Afcln j—
{ L \ s
~\ \ ~ch((Akln(rj))- sh(Xkln(rj))\ cos(Xke)+
r
7'
w
J?_dp_ '
u dz
k
3
(
1 i —
~ - 3 +
IX
Atg
przy czym A
o
jest ś rednią temperaturą n a powierzchni rury.
Stał e Xk i Zk wyznaczamy speł niają c w sposób przybliż ony warunki (7 - 8). Wa-
runki te speł niamy mianowicie ś ciś le w N róż nych punktach na brzegu CD . Innymi
sł owy, stosujemy metodę koUokacji brzegowej zakł adają c, że punkty koUokacji są
O K R E Ś LE N IE WYM I AN Y C I E P Ł A 611
od siebie równo odległ e. Biorąc pod uwagę fakt, że punkty te okreś la N wartoś ci
ką ta
(23) ą
z warunków (7 - 8) p o uwzglę dnieniu (15) i (18) otrzymujemy nastę pują ce ukł ady równań
liniowych na niewiadome X
k
i Z
k
N
(24) 2 J AJk X* = BJ> J = ] ' 2 ' - • ' N>
N
(25)
gdzie:
(26) A
jk
=
(27) Bj = - ~ tg (- ?-1 cos(6>j),
V ' J C O S 0 j 71 \ A/ J
(28) C J k = A/ ccos(0j) |{ch[A/ cln(?7)] - - = -- sh[A/ cln(ł ?)]| {ch[Afeln (ecos(0j))] x
n(&j)—sh[Afc In ( eco s( 0j) ) cos( A/ c0j) cos(0^)} -
N
l
x cos(Afe0j)cos(0j)}- Xk{\ + [£cos(0j)]2} • {ch[2fcln(ficos(0J))]cos(Jlfe0i)cos(0j)-
- sh[A/ cln(ecos(0J))]sin(Afe0J)sin(0j)}+ 2cos(Afc0j)cos(0J) {Xkch ln («cos(0j))] -
- sh[Afcln(8cos(0,))]}} + ~
co
^ {0j)+~tg(- jj {1 + 21n[£cos(0J)] -
— S c o s
16 c o s2
N ależy zwrócić uwagę n a fakt, że przed przystą pieniem do rozwią zywania ukł adu
równań (25) musimy już dysponować rozwią zaniem ukł adu równań (24), pon ieważ wy-
razy wolne ukł adu (25) okreś lone są rozwią zaniem ukł adu (24). Liczba cał kowita N okreś la
wymiar tych ukł adów i zarazem jest iloś cią punktów kollokacji, w których speł niamy ś ciś le
warunki ( 7- 8).
612 M . CIESZKO, J. KOŁOD ZIEJ
4. Wyznaczenie współ czynnika przejmowania ciepł a
Przejmowanie ciepł a od powierzchni ciał a stał ego przez pł yn, który to ciał o opływa
jest opisywane przez prawo N ewtona w postaci {[4]', s. 23}:
(30) q
s
= >c(t,- t
p
),
gdzie: q
s
— gę stość strumienia ciepł a przejmowanego przez pł yn od powierzchni ciał a
stał ego, t
s
— temperatura powierzchni ciał a stał ego, t
p
— odpowiednio okreś lona tempe-
ratura pł ynu, x — współ czynnik przejmowania ciepł a.
D la konkretnego przepł ywu H jest wielkoś cią stał ą . Zmienia się jednak ze zmianą jego
parametrów charakterystycznych. Celem uzyskania wię kszej uniwersalnoś ci rezultatów
w miejsce współ czynnika przejmowania ciepł a podaje się na ogół liczbę N usselta zdefi-
niowaną wzorem
(31) N
u
= ~ ,
gdzie: L — dł ugość charakterystyczna, K — współ czynnik przewodzenia ciepł a.
Znajomość pola prę dkoś ci przepł ywu oraz pola temperatury w rozważ anych przez nas
przypadkach opł ywu wią zki prę tów daje moż liwość wyznaczenia współ czynnika przejmo-
wania ciepł a lub liczby N usselta. W tym celu musimy ś ciś lej okreś lić znaczenie róż nicy
tem peratur (t
s
—t
p
) we wzorze (30). Z uwagi n a nieograniczoność ukł adu i zmienność
pola temperatury na zewnę trznej ś cianie rury, wygodnie jest przez t
s
oznaczać ś rednią
tem peraturę zewnę trznej ś ciany rury, natomiast przez t
p
ś rednią temperaturę pł ynu. Wów-
czas korzystają c z definicji temperatury ś redniej w postaci
jj Qt
3
wdA
(32) tSr = — ,
Jję wdA
róż nicę tem peratur (t
s
— t
p
) moż na przedstawić jako
U ih\ r.b- h)wdrde
(33) t
s
- t
p
= 03U > = > ,
j) wrdrdO
^I I I
lub w postaci bezwymiarowej
/ T ( T . I - ,- T tW RdRdB
Współ czynnik przejmowania ciepł a K, zgodnie z równaniem (30) po wykorzystaniu
(34) wyrazi się wzorem
(35) H - —
OKREŚ LEN IE WYMIANY CIEPŁA 613
natomiast liczba N usselta, po wprowadzeniu obwodu zewnę trznej ś ciany rury 2nb jako
dł ugoś ci charakterystycznej, przyjmuje postać
1
(36)
W dalszym cią gu liczba N usselta bę dzie wyznaczana poprzez numeryczne obliczenie cał ki
wystę pują cej we wzorze (34).
5. Rezultaty numeryczne
W proponowanej metodzie rozwią zania omawianego zagadnienia warunki brzegowe
na czę ś ci brzegu rozważ anego obszaru został y speł nione w sposób przybliż ony. Speł nia
się je ś ciś le tylko w skoń czonej iloś ci N punktów. D otyczy to zarówno wyznaczania pola
prę dkoś ci jak również wyznaczania pola temperatury. Przy czym wyznaczają c pole tempe-
ratury korzystamy z rozwią zania dla pola prę dkoś ci. Tak wię c bł ę dy przybliż enia rozwią -
zania przepł ywu ingerują w dokł adność rozwią zania okreś lają cego pole temperatury.
Intuicyjnie może się wydawać, że zwię kszając ilość punktów koUokacji (liczbę N )
zwię kszamy dokł adność speł nienia warunków brzegowych, a tym samym dokł adność otrzy-
mywanych rezultatów. Eksperymenty numeryczne nie potwierdzają jednak w peł ni takiego
przypuszczenia. Okazuje się , że liczba N nie musi być duż a, aby uzyskać odpowiednio
mał y maksymalny bł ą d speł nienia warunków brzegowych pomię dzy punktami koU okacji.
Sytuację tę ilustrują rysunki 3 i 4, gdzie podano wykresy bł ę du speł nienia warunku brze-
gowego na brzegu CB, zarówno dla rozwią zania przepł ywu jak i dla pola temperatury.
Widzimy, że już przy dwóch punktach koUokacji (N = 2) tangens nachylenia stycznej do
profilów prę dkoś ci lub temperatury, który powinien być równy zeru, jest bardzo mał y.
71/ 6 0 ut/ 3
Rys. 3. Wartoś ci pochodnej prę dkoś ci na brzegu CD dla siatki sześ cioką tnej przy e = 0,9, r\ = 0,95.
Mech. Teoret. i S tos. 4/ 81
614 M . CIESZKO, J. KOŁ OD ZIEJ
- 3 .0
Rys. 4. Wartoś ci pochodnej temperatury na brzegu CD dla siatki sześ cioką tnej przy s = 0,9, 7] = 0,95,
£.i,o, ii = 1,0.
D la czterech punktów kollokacji maksymalna wartość wspomnianego tangensa w obu
przypadkach jest niniejsza od 10"4.
Z drugiej strony powię kszanie iloś ci punktów kollokacji prowadzi w koń cu do zł ego
uwarunkowania macierzy ukł adów równań (24) i (25) (przy wartoś ciach N rzę du kilku-
dziesię ciu). Zwią zane t o jest z faktem, że zgę szczanie punktów kollokacji powoduje, iż
są siadują ce ze sobą równania we wspomnianych ukł adach, okreś lone dwoma są siednimi
punktami kollokacji niewiele róż nią się od siebie.
N a dokł adność speł nienia warunku brzegowego pomię dzy punktami kollokacji przy
ustalonym N mają również pewien wpł yw parametry X, e, - —, ~- i r\ . Maksymalny bł ąd
speł nienia warunków brzegowych roś nie, jeś li X maleje lub jeś li s roś nie. Jednak, jak wska-
zują rysunki 3 i 4, które przedstawiają niekorzystny przypadek ze wzglę du na parametry
X i 8 speł nienie warunków brzegowych przy „ rozsą dnej" wartoś ci N jest zadowalają ce.
Istnieją jedynie problemy natury numerycznej dla wartoś ci e bliskich maksymalnym i ma-
ksymalnych (e = 1). Wówczas, aby w zadowalają cy sposób speł nić warunki brzegowe
należy powię kszać JV, co z kolei prowadzi do ukł adów liniowych sł abo uwarunkowanych.
W rezultacie dla tych wartoś ci e, przy wzroś cie N , szybciej uzyskujemy ukł ad sł abo uwa-
runkowany niż w zadowalają cy sposób speł nimy warunek brzegowy. Z tego powodu
dalsze wyniki podaje się dla s ^ 0,9, które uzyskiwano przy N < 10.
Przykł adowe profile pola temperatury w pł aszczyź nie rozważ anej komórki pokazują
rysunki 5 - 10. Z rysunków tych wynika mię dzy innymi, że temperatura w prę cie zmienia
się znacznie i zał oż enie stał ej temperatury prę ta, jak to uczyniono w pracy [2], jest po-
waż nym uproszczeniem. Moż liwie dokł adne rozkł ady temperatury są istotne z punktu
widzenia wyznaczenia naprę ż eń cieplnych.
warstwica p unkt u w naroż niku
r u r a
- 0.14125
0,63633 - 0,0416'
k k
R y s . 5. P r z y k ł a d o we p o l e t e m p e r a t u r y d l a A = 6, £ = 0 , 7 5 , n = 0 , 9 5 , — = ] , 0 , —— = 1 0 .
k
2
k
3
warstwica punktu w naroż niku
ZZSSZ rura ą
- 0,04.
- 0,07746
\
0,07854 - 0,03411
Rys. 6. Przykł adowe pole temperatury dla X = 4, s = 0,75, rj = 0,5, = 0,25.
— warstwica punktu w naroż niku „
- 0,07947
0,07055 - 0,01514
Rys. 7. Przykł adowe pole temperatury dla A = 6, E = 0,9, r\ = 0,95, ——
[615]
k
31,0, —- = 1,0.
8*
• wars+wica p unk t u w naroż niku
; r u r a
0,56
0.63642 0.039Z2
fcl
R ys. 8. Przykł adowe pole temperatury dla X - 4, e = 0,9, rj = 0,5, — = 0,5.
- 0,24093
warstwica punktu w naroż niku
0,07954 - 0,004- 76
R ys. 9. Przykł adowe pole temperatury dla A = 3, e = 0,75, rj m 0,95, — = 1,0, — = 1,0.
k
2
lc
3
[616]
O K R E Ś LE N IE WYM I AN Y C I E P Ł A 617
- 0,26311
warstwica punktu w naroż niku
r ur a
\
0,07355 0,027+8
Rys. 10. Przykł adowe pole temperatury dla A = 3, e = 0,9, rj = 0,95,—^- = 1,0, —• = 1,0.
N a rysunku 11 został y przedstawione wartoś ci liczb N usselta w funkcji gę stoś ci upa-
kowania ukł adu przy róż nych wartoś ciach pozostał ych parametrów. Z rysunku tego
wynika, że zał oż enie stał ej temperatury prę ta, jak to uczyniono w pracy [2], nie prowadzi
do istotnych zmian liczby N usselta. Zgodnie ze wzorami (34) i (36) liczba N usselta jest
odwrotnoś cią róż nicy ś rednich temperatur powierzchni, zewnę trznej rury i pł ynu przy
ustalonym strumieniu ciepł a pomię dzy prę tami i pł ynem. Z rysunku 9 wynika, że dla
wszystkich sposobów uł oż enia prę tów róż nica ta maleje ze wzrostem gę stoś ci upa-
kowania. Oznacza to, że intensywność chł odzenia roś nie, gdy gę stość upakowania
maleje.
Widoczny jest dość istotny wpływ sposobu uł oż enia prę tów na wartość liczby N usselta.
Przy ustalonej gę stoś ci upakowania najkorzystniejsze chł odzenie wystę puje przy uł oż eniu
prę tów wedł ug siatki sześ cioką tnej, a najmniej korzystne, gdy prę ty uł oż one są wedł ug
siatki trójką tnej. Znacznie mniejszy wpł yw na wartość liczby. N usselta mają stosunki
współ czynników przewodzenia ciepł a.
618 M . CIESZKO J. KOŁOD ZIEJ
4 5
4 0
3 5
3 0
nr
JL.J
2 0
1 5
1 0
5
I
a -
b -
c "
_
-
!
k 2 / k 3 = O,25
k 2 / k 3 = O,5
k 2 / k 3 = l l 0
siatka tróika,tre
—
—
- A• ^̂ -̂ siatka
I
/ /
|
i
/ /
\ / /
/ / _- ==
siatka kwadratowa
c
a
sześ cioką tna
I
I
/ % -
7 /
c
= = b
a"
I I
.c
• b
- a
—
—
-
—
—
_
-
—
0,1 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7
Je
Rys. 11. Wartoś ci liczb N usselta przy r\ = 0,95, — = 1,0.
k
z
Literatura cytowana w tekś cie
1 J. A. KOŁ OD Z I E J, Opór filtracyjny ukł adu prę tów cylindrycznych przy podł uż nym laminarnym opł ywie.
Archiwum Budowy M aszyn, vol. 28, zeszyt 4, (1980), s, 487- 502.
2 E. M . §P AR R OW, A. L. LOEFBLER, H . A. H U BBARD , Heat T ransfer to L ongitudinal L aminar Flow Between
Cylinders. Tran s. ASM E ser. C, Journal H eat Transfer, vol. 83, n o. 4, (1961), pp. 415- 422.
3 R. A. AXF OR D , T wo- dimensional, multiregion analysis of temperature fields in reactor tube bundles.
N uclear Engineering D esign, vol. 6, (1967), p p . 25- 42.
4 S. WI Ś N I E WSKI, W ymiana ciepł a, P WN , Warszawa 1979.
P e 3H >M e
PEryjIflPH OŚł CHCTEMOfł CTEPJKHEftOnPEflEJIEH H E T E n JI O n E P E flA^H
H • KHflKOCTEK) IIPH nPOflAJIBHOM JIAMHHEPHOM TEH EH H H
METODOM TP AH H ^H Oń KOJIJIOKAI^HH
B ci&T be o6ć yjKfleHO CTauHOHapHoe JiaMHHapHoe Te^eH H e WH H KOC TK Bflajn. CHCTCMŁI
CTep>KHefi. H ccjieAyercn T en n on epeflaqy Meatfly ciep>KHJiMH H H