Ghostscript wrapper for D:\Digitalizacja\MTS79_t17z1_4_PDF_artyku³y\mts79_t17z3.pdf M E C H AN I K A TEORETYCZNA 1  STOSOWANA 3,  17 (1979) WYTRZYM AŁOŚĆ  ZMĘ CZEN IOWA  POLIAMID U  6 W  F U N KC JI  CZASU   STARZEN IA  I  ZAWARTOŚ CI  WŁÓKNA  SZKLAN EG O M A R I A N   N   O W  A K  ( W R O C Ł AW ) 1.  Wstę p Badania  zmę czeniowe  tworzyw  sztucznych,  a  zwł aszcza  n a  duż ej  bazie  (np.  107  cykli) są ,  nawet  przy  znacznej  czę stotliwoś ci  —  bardzo  czasochł onne, a  minimalna  seria  pomia- rów  trwa  z  reguł y  3- 4̂  miesią ce.  Z m ian a  wł asnoś ci  mechanicznych  tworzyw  sztucznych zależy  od  czasu  i  sposobu  skł adowan ia  [1]  należy  wię c  uzn ać  za  konieczne  posiadanie informacji  ja k  zm ienia  się   wytrzymał ość  zmę czeniowa  w  funkcji  czasu.  M iarą   zmian Tablica  1. Wł asnoś ci  fizyczne  i  mechaniczne  badanych  tworzyw  [1, 3, 4] Wskaź niki Zawartość  wł ókna  szklanego,  % G ę stoś ć,  kg/ m 3 Wytrzymał ość  na  rozcią ganie  o1,, M Pa (naprę ż enie  zrywają ce) Wytrzymał ość  n a  zginanie  R„,  M Pa M oduł   sprę ż ystoś ci  podł uż nej E,  M Pa 1 2 3 1 2 3 1 2 3 D opuszczalna  tem p.  pracy  cią gł ej  (max),  K Chł onność  wilgoci  (65,298),  % G ranica  zmę czenia  Z„„,  M Pa T- 27 0 1,13  •   1 0 3 72 52 40 92 35 30 2450 720 560 353 3,5 .12,9 I t am id 1- 25 25 1, 32- 103 150 100 51 200 110 65 6830 4030 2400 358 2,3 24 1- 35 .  35 1,41 •   103 170 110 81 220 120 70 7400 4390 2950 358 2,1 25 1—poliam id  suchy;  2 — klimatyzowany  (65%, 298  K ) ;  3 —m okry  (zanurzony w  wodzie  do  nasycenia,  3  mieś .); czas  starzenia  dla  Z g „—  10 miesię cy, 432 M.  N OWAK wł asnoś ci  mechanicznych mogą   być  róż ne  wskaź niki  (R,„ ,  R g ,  E), n atom iast  w  zagadnie- n iach  dekohezji  zmę czeniowej  najbardziej  miarodajną   bę dzie gran ica  zmę czenia  i wielkoś ci towarzyszą ce  (np.  próg  czuł oś ci  N o s , naprę ż enie  krytyczne  akr).  W  literaturze  naukowej ocenę   wł asnoś ci  mechanicznych  z  uwzglę dnieniem  param etru  czasu  przeprowadzon o dla  róż nych  wskaź ników  i  szerokiej  klasy  tworzyw.  Jedn ak  eksperym enty  tego  typu  do- tyczył y  obcią ż eń  statycznych  [2]. W  pracy  przedstawiono  wyniki  badań  efektów  starzen ia  wytrzymał oś ci  zmę czeniowej dla  trzech gatun ków  poliam idu  6:  Tarn am idu  T- 27  oraz  T arn am idu  T- 27  wzmocnionego wł óknem  szklanym  w  iloś ci  25% i 35% wagowych  (tabl.  1). Okreś lono  rolę   wł ókien szkla- n ych  w  procesie  zmę czenia  w  dwóch  aspektach —  wytrzymał oś ciowym  i  czasowym, tzn .  wpł yw  wzmocnienia  i  czasu  starzen ia  (5- f-  7  lat)  n a  gran icę   zmę czenia.  Badanie  zja- wisk  starzeniowych,  z  uwzglę dnieniem  aktualn ych  tendencji  rozwojowych,  n a  przykł adzie poliam idu  6  ma  wielostronne  znaczenie.  P o  pierwsze  poliam id  6  jest  szczególnie  czuł y n a  warunki  przechowywania  i  klim atyzowania,  po  drugie- —jest  szeroko  stosowany  jako tworzywo  konstrukcyjne  i  p o  trzecie —  szczególnych  walorów  n abiera  jako  tworzywo wzmocnione  wł óknem  szklanym  [3, 4]. 2.  Metoda oznaczania Oznaczanie  granicy  zmę czenia  Z g0   przeprowadzon o  sposobem  analityczno- wykreś lnym stosują c  do  konstrukcji  wykresów  zmę czenia  zasadę   przegrupowan ia  wyników  (rys.  1), m etodę   statystyczną   i  m etodę   statystyczną   z  ograniczoną   bazą   oraz  m etodę   mieszaną 20 s 11 6 • l1 i Q- O C 12 10 I  I • 1—  — -   — • ,2,5/ 5 j  1  _ ,  1 _1  65  *• t g N=15,343- 0,766- 6m a Zgo  =10,9 t B  =298K f  =15Hz I  I '  I 10'  ~ 105  106 liczba  cykli  do  ztamania  p rób ki  N J  i  i  i  u  IM   , 107 Rys.  1.  Wykres  zmę czenia  Tarnamidu T- 27  zbudowany  metodą   przegrupowania  (czas  starzenia  TS  =   78 miesię cy;  t B —temperatura  badania,  otoczenia) [5,  6,  7]. U ż ycie  w  pom iarach  czterech  m etod  m a  z jedn ej  stron y  zapewnić  dużą   dokł ad- n ość  w  oznaczaniu  Z go ,  a  z  drugiej  —  ekonom iczne prowadzen ie  badań ,  bez n adm iern ego zuż ycia  próbek.  N a  12  skon struowan ych  wykresów  zmę czenia  w  oparciu  o  równania WYTRZYMAŁOŚĆ  ZMĘ CZENIOWA  POLIAMIDU   4 3 3 prostych  regresji  (stą d  n azwa  sposobu  analityczno- wykreś lny)  cztery  z  nich  wykonano m etodą   statystyczną ,  pię ć —m e t o d ą   przegrupowan ia  i  trzy  —m e t o d ą   mieszaną   (dla duż ych  n aprę ż eń  bad an o  pojedyncze  próbki,  dla  mniejszych,  o"max  <  # , „ , po  3- M  n a dan ym  poziom ie  n aprę ż en ia).  P on adto  dla  sześ ciu  poziom ów  naprę ż eń  & maK   stosowano do  obliczenia  ś redniej  arytm etyczn ej  liczby  cykli  m etodę   z  ograniczoną   bazą   [7]. W  badan iach  przyję to  stosun kowo  dużą   bazę  — 107 cykli.  Rozszerzono  w ten sposób poglą d  n a praktyczn e  aspekty  wytrzymał oś ci  zmę czeniowej  badanych poliamidów.  W po- m iarach  stosowan o  cykl  wahadł owy,  scharakteryzowany  przez  c a  =  tfnlax,  am  = 0  i  %  = =  cr„Jff a   =   0, o czę stotliwoś ci  n om in aln ej f  =   15 H z.  Obcią ż enie  próbki —  wspornikowe, a  wykon an ie  p ró bek  — m etodą   wtrysku. 3.  Starzenie  się   Tarnamidu  T- 27 Wś ród  odm ian poliam idu  6 wytwarzanych  przez  Z akł ady Azotowe  w Tarnowie (ZA.T), Tarn am id  T- 27  należy  do  najlepszych  ze  wzglę du  n a  wł asnoś ci  mechaniczne  doraź ne i  może  kon ku rować  z  p ro d u kt am i  zagranicznym i  tej  klasy  do  D ureth an  BK, U ltram id BM , G rilon , Silon,  M iram id it p. N iemniej badan ia wł asnoś ci wytrzymał oś ciowych,  zwł asz- cza  dł ugotrwał ych  n ie  są   w  takim  stopn iu  rozwinię te,  jak  wymagał aby  tego  produkcja licznych  elem entów  m aszyn  z  T arn am idu T- 27.  D latego  też okreś lenie  efektów  starzenia, n a  bazie  wytrzymał oś ci  zmę czeniowej,  stanowi  waż ną   pozycję   w  katalogowaniu  jego wł asnoś ci  uż ytkowych. Efekty  starzen ia  zbadan o  w  dwóch  etapach .  Pierwszy  etap — zrealizowany  w  cią gu roku — obejm ował   okreś lenie  trwał oś ci  zmę czeniowej  próbek  surowych,  surowych  i kli- m atyzowanych  o raz  stabilizowanych  w  oleju.  Wyniki  tych  pom iarów  przedstawiono szczegół owo  w pracy  [1]. C harakterystyczn ym  zjawiskiem  tego  etapu  starzenia  się  Tarna- m idu  T- 27  jest  gwał town y  spadek  trwał oś ci  zmę czeniowej  (rys.  2). D rugi  etap  bad ań  realizowan o  m etodą   wytrzymał oś ci,  tzn .  konstruowano  wykresy zmę czenia  (rys.  1) i  w  oparciu  o  zał oż oną   bazę   (107 cykli)  okreś lano  z  równania  prostej regresji  gran icę   zm ę czenia  Z g0 .  Wyznaczono  ją   dla  czasów  starzenia  TS =  7,48, 78  i 84 miesią ce.  Z  otrzym an ych  wyników  sporzą dzono  wykres  „ um owna  wytrzymał ość  zmę cze- niowa  Z go   — czas  starzen ia  r'J  (rys.  3).  Wynika  z  niego  że  w  poliamidzie  6  zachodzą nastę pują ce,  ch arakterystyczn e  zjawiska: • —•   procesy  starzen ia  T arn am idu  T- 27, mierzone  wytrzymał oś cią   zmę czeniową,  nie zatrzymują   się  p o 6 m iesią cach, jak t o wynika  z wykresu  trwał oś ci  (rys. 2) lecz  postę pują dalej; —*w  okresie  7  lat  starzen ia  Tarn am id  T- 27  zmniejsza  wytrzymał ość  zmę czeniową Z go   z  12,9 n a  10,5  M P a,  tj.  okoł o  18%; —  starzenie  T arn am id u  T- 27 przebiega  nierównom iernie  i  zmienia  się   w  trzech ok- resach : a)  pierwszy  okres  — starzen ie  bardzo  intensywne  do  6  miesię cy  (rys.  2), b)  drugi  okres  —  starzen ie  powolne  do  4  lat, ze  ś rednią   prę dkoś cią   okoł o  1,6%  Z g0 roczn ie, 7  Mechanika  teoretyczna 434 M .  N OWAK 1  -   próbki  surowe 2  -   próbki  surowe  i  klimatyzowane 3  -   próbki  stabilizowane  w oleju i  i 0  2  4  6  8  10  12  " c z a s  st a r z e n i a  T S ( W  m ie sią c a c h) Rys.  2.  Wpływ  starzenia  na trwał ość  zmę czeniową   Tam am idu  T- 27 [1] tf1 - d r u 9 '  okres  s t a r ze n i a -  -• - t rzeci  okres st ar zen ia- TS  (w mieś) Zg o ( wM Pa) N G  =  10 7 ; 7 12,9 48 12,2 t B = 2 9 8 K  ; 78 10,9 84 10,5 f  =  15Hz 0  1  2  3  4  5  6  7 czas  starzenia  i s  I w  latach) Rys.  3.  U mowna  wytrzymał ość  zmę czeniowa  Tamamidu  T- 27 w  funkcji  czasu  starzenia c) trzeci  okres —  starzenie  ze  zwię kszoną   prę dkoś cią   w  n astę pn ych  3 latach , t j. z prę d- koś cią   4,7%  Z gp   rocznie, —  optymalnym  przedział em  czasu,  dla  szczegół owych  bad ań  wytrzymał oś ci  zmę cze- niowej  Tarn am idu  T- 27  ( n p .  dotyczą cych  wpł ywu  róż n ych  czyn n ików  n a  Z fl 0) ,  z  m ini- malnymi  efektami  starzen ia,  jest  okres  mię dzy  6  i  50  m iesią cem  skł adowan ia  próbek w  warun kach  laboratoryjnych.- W  literaturze  naukowej  w  zasadzie  w  sposób  wystarczają cy  wyjaś niono  m echanizm starzenia  się   poliam idu  6.  Polega  on  n a  tym ,  że  w  atm osferze  otoczen ia,  zawierają cej WYTRZYMAŁOŚĆ  ZMĘ CZENIOWA POLIAMIDU 435 agresywne  dla  poliam idu  6  skł adn iki,  tj.  wodę   i  tlen,  nastę puje  destrukcja,  degradacja i  depolimeryzacja  m akroczą steczek  [8,  9,  10].  Aktywny  udział   w  tych  zjawiskach  biorą naprę ż enia  wewnę trzne  (ich istnienie  stwierdzono  przez  czę ś ciowe  rozcię cie próbki  wzdł uż osi),  które  mogą   bą dź  osł abić  bą dź  też  doprowadzić  do  zerwania  wią zań  chemicznych. Pojawienie  się   wolnych  m akrorodn ików  sprzyja  w  wię kszym  stopniu rozwojowi  procesów utlen ian ia,  niż  sieciowania.  R ola  m on om eru  i  frakcji  niskoczą steczkowej  polegał aby  — moim  zdaniem —  n a  neutralizacji  wolnych,  agresywnych  m akrorodn ików,  a  szczególnie intensywnie  w  okresie  indukcyjnym,  przypadają cym  n a  drugi  okres  starzenia  się   Tarna- m idu  T- 27.  I  dlatego  zm ian a  wł asnoś ci  zmę czeniowych  w  tym  okresie  przebiega  z  mał ą prę dkoś cią   w  porówn an iu  z  okresem  trzecim . Tablica  2.  G ranica  zmę czenia  Tarlonu  XB i  Tarnamidu  T- 27  na  tle  zawartoś ci monomeru  [1] Odmiana  poliamidu  6 Tarlon  XB Tarnamid T- 27 Wzglę dna  zmiana parametrów,  % Z aw ar to ść m on om er u ^ 5  • < 2 - 60 U mowna  wytrzymał ość  zmę czeniowa w  M Pa  okreś lona  metodą : statystyczną baza  106  10' 15,6 14,2 - 9 14,1 12,9 - 9 Probit 106 15,4 14,4 - 6,5 t K   =  298  K; / =   15 H z; T S  =  7  miesię cy W  okresie  trzecim  zdoln oś ci  m on om eru i  frakcji  niskoczą steczkowej  jako  inhibitorów zanikają   (wyczerpują   się )  i  wtedy  Tarn am id  przejawia  duże  skł onnoś ci  do  przyś pieszo- nego  starzen ia  się .  H ipotezę  o  roli  m on om eru i  frakcji  niskoczą steczkowej  sformuł owano już  wcześ niej  [1],  w  zwią zku  z  wię kszą   wytrzymał oś cią   n a  zmę czenie  Tarlon u  XB  od T arn am idu  T- 27  (tabl.  2),  m im o,  że  Tarlon  XB  posiada  gorsze  wskaź niki  mechaniczne. 4.  Starzenie  się   Itamidu  1- 25  oraz 1- 35 Starzenie  I t am id u  badan o  przez  5  lat  w  nastę pują cych  okresach  —  10,  40,  50  i  60 miesię cy.  P róbki,  an alogiczn ie  ja k  dla  Tarn am idu,  przechowywano  w  warunkach  labo- ratoryjnych  (tem peratura 2 9 3 + 2  K,  wilgotność  wzglę dna  304- 98%).  W  oparciu o wykresy zmę czenia  okreś lono  Z go   i zbudowan o  wykres  we  współ rzę dnych  „ um own a  wytrzymał ość zmę czeniowa  —  czas  st arzen ia"  (rys.  4).  Wynika  z  niego,  że  starzenie  się   I tam idu  1- 25 i  1- 35  wyraź nie  odbiega  od  starzen ia  się   T arn am idu  T- 27.  Róż nice  te  polegają   na  tym, że  p o  pierwsze  —  w  drugim  okresie  starzen ia  (rys.  3  i  4)  I tam id  1- 25  oraz  1- 35  nie  jest jeszcze  tworzywem  uspokojon ym  i n a  ten  okres  przypada, m aksim um prę dkoś ci  starzenia, a  wię c  odwrotn ie  n iż  dla  T arn am idu  T- 27.  P rę dkość  starzenia  wynosi  6%  Z go   rocznie 436 M.  N OWAK (w  miesią cach) Zgo (MPa) J- 25 J- 35 10 24 25 40 • 1B,5 50 20 20 60 19 18,8 N G  =10 7  i  t B = 298K  ,  f = 1 5 Hz 2  3 czas  starzenia  T 5  I w  latach ) Rys. 4. U mowna wytrzymał ość zmę czeniowa Itamidu 1- 25  oraz 1- 35  w funkcji  czasu  starzenia  ( | czę ś ciowo  nieudana — poł oż enie  punktu  przybliż one) | — próba £ 2 5 S22 a I; b aza  NG=10 7 c ykli temp. badania  298 K (otoczenia) czę stotliwość  15 Hz T- 27 2  3 / . czas  starzenia  T 5  I W  latach) Rys. 5. U mowna wytrzymał ość zmę czeniowa Tamamidu T- 27, Itamidu 1- 25 i 1- 35  w funkcji  czasu  starzenia (w  przedziale  czasu  l- r4  lat). I  po  drugie • —podczas  gdy  p o  4  latach  I tam id 1- 25  i  1- 35 osią ga  pewną  stabilność  p o d  wzglę dem  procesów  starzen ia,  t o  w  Tarn am idzie  T- 27  zja- wiska  te  zachodzą  w  sposób  przyś pieszony.  D odat ek  wł ókna  szklanego  bardzo  istotn ie zmienia  kierunek  procesów  starzenia.  Ogólnie  wpł ywa  n a  wzrost  prę dkoś ci  poch ł an ian ia wilgoci  z  atmosfery,  ponieważ  wł ókna  szklane  dział ają  ja k  elem en ty  wł oskowate.  Z bior- cze  zestawienie  wykresów  Z g0   =  / ( T )  dla  badan ych  poliam idów  przedstawion o  n a  rys.  5. D aje  on  iloś ciowy  i  jakoś ciowy  pogląd  n a  skalę  procesów  starzeniowych,  zachodzą cych w  cią gu  5  lat,  w  Tarn am idzie  niewzmocnionym  i  wzm ocn ion ym . WYT R Z YM AŁ O ŚĆ  Z M Ę C Z EN I OWA  P OLI AM I D U 5.  Wpł yw  zawartoś ci  wł ókna  szklan ego  n a  gran icę   zmę czenia 437 Technologię   produkcji  T arn am idu  T- 27  wzmocnionego  cię tymi,  krótkim i  wł óknami szklanymi  opracował   I n st yt u t  Chemii  Przemysł owej  w  Warszawie  [3, 4].  Tam  też  wyko- n a n o  próbki  do  bad ań  zmę czeniowych.  W  wyniku  udan ych  poszukiwań  powstał   paten t i  produ kt  pod  nazwą   I t am id  1- 25  i  1- 35.  Wł asnoś ci  mechaniczne  wyprodukowanych  I ta- m idów  zawiera  tablica  1.  i w latacfv- \ 1 2 5 a O- i. Ol N 0 12,85 12,70 11,80 25 23,5 21,3 19,0 35 24,6 22,3 18,8 10  25 zawartość  wtókna  szklanego  w (%) 35 R ys.  6.  P oglą dowe  przed st awien ie  u m own ej  wytrzym ał oś ci  zm ę czen iowej  w  funkcji  zawartoś ci  wł ókn a szklan ego Wykres  umownej  wytrzymał oś ci  zmę czeniowej  Z g0   w  funkcji  zawartoś ci  wł ókna szkla- nego  (rys.  6)  skon struowan o  w  oparciu  o  przekroje  wykresów  Z go   =  f(r s )  dla  r s   =   1; 2  i  5  lat.  P oł ą czenie  odpowiedn ich  pun któw  prostym i  m a  oczywiś cie  charakter  poglą - dowy. Z asadniczym wnioskiem  wynikają cym  z tego wykresu jest stwierdzenie, że wzmacnia- n ie  T arn am idu  T- 27  wł óknem  szklanym  jest  z  pu n kt u  widzenia  wł asnoś ci  zmę czeniowych bardzo  korzystn e.  P owoduje  bowiem  wzrost  granicy  zmę czenia  Z go ,  po  pierwszym  roku starzen ia,  o okoł o  80%. P o n ad t o wykres ten informuje,  że dalszy  wzrost  zawartoś ci  wł ókna szklanego  do  35% n ie jest ju ż  t a k  korzystny  jak  w  I tam idzie  1- 25,  a  po  5  latach  starzenia róż nice  pom ię dzy  1- 25  oraz  1- 35  zanikają .  Biorą c  zatem  pod  uwagę   wię ksze  zuż ycie  wł ó- kien,  a  czę ś ciowo  i  wtryskarek  przy  35% zawartoś ci  szkł a, należy  wię c preferować  w  ma- sowych  zastosowan iach  I t am id  1- 25  jako  produ kt  t ak  sam o  peł nowartoś ciowy  jak  I tam id 1- 35,  lecz  ł atwiejszy  w  przetwórstwie. N ależy  także  podkreś lić,  że  wytrzymał ość  zmę czeniowa  I tam idów  zależy  nie  tylko w  linii  prostej  od procen towej  zawartoś ci  krótkich  wł ókien szklanych,  lecz także  od zmian 438 M.  N OWAK w  fizycznej  m ikrostrukturze  tworzywa,  wywoł anych  ich  obecnoś cią.  Czę ść  z  ogólnego przyrostu  granicy  zmę czenia  uzyskano  w  wyniku  12  procen towego  wzrostu  masowego stopnia  krystalicznoś ci  X m   oraz pon ad  100 procen towego  wzrostu  szerokoś ci  / d(2Oo) i okoł o 11 procentowego wzrostu  gruboś ci  A(020)  krystalitu  (tabl.  3). D ezin tegracja  obszaru  krysta- licznego  o  wysokiej  preferencji  szerokoś ci  krystalitu  n ad jego  gruboś cią,  a  wię c  i  duż ego udział u  w  sił ach  kohezji  mostków  wodorowych,  wymaga  doprowadzen ia  do  badan ego obiektu  wię kszej  niż  w  innych  przypadkach  iloś ci  energii  typu  potencjalnego. Tablica  3.  Parametry  fizycznej  mikrostruktury  Tarnamidu  T- 27  i  Itamidu  1- 35 [ U .  » ] Wskaź niki Tworzywo Tarnamid T- 27 Itamid  1- 35 Wzglę dna  zmiana parametrów  (%) xm 43,3 48,4 12 (200) A(A) (szerokoś ć) 36,9 75,4 104 ) < (A) (gruboś ć) 41,6 46,3 11 X m  — okreś lono  metodą   H ermansa  i  Weidingera; !(**!) — obliczono  wedł ug  wzoru  Ruschera  na  podstawie  rentgenogramów D ebye'a- Scherrera. 6.  Wnioski L  Wytrzymał ość  zmę czeniowa  Z g0   poliam idu  niewzm ocnionego  (Tarn am idu  T- 27) i  wzmocnionego  wł óknem  szklanym  (I tam id  1- 25  i  1- 35)  zależy  od  czasu  n aturaln ego starzenia. 2. Starzenie  się  Tarn am idu T- 27 m oż na  podzielić, w zależ noś ci  od prę dkoś ci  przebiegu zjawiska  n a  trzy  okresy:  I  okres  do  1 roku,  I I  okres  1  H-  4 lat  i I I I okres  —  powyż ej  4  lat. 3.  D odatek  wł ókna  szklanego  do  poliam idu  6  wyraź nie  wpł ywa  n a  procesy  starzenia i  zmienia  kierunek  ich  przebiegu.  W  drugim  okresie  starzen ia  (1 - i-4  lat)  spadek  granicy zmę czenia  Z go   Tarn am idu  T- 27  jest  bardzo  m ał y,  n at om iast  I t am id u  1- 25  i  1- 35  okoł o 4  razy  wię kszy.  I  odwrotn ie- —w  trzecim  okresie  starzen ia  ( >  4  lat)  prę dkość  starzen ia się   Tarn am idu  wzrasta,  a  I tam idu  maleje. 4.  Efekty  wzrostu  wytrzymał oś ci  zmę czeniowej  I tam idu  1- 25  i  1- 35  zwią zane  z  ich wzmocnieniem  wł óknem  szklanym,  zmniejszył y  się   po  5  latach  starzen ia  o  okoł o  20% w  stosunku  do  stan u  odniesienia  ( T S =   10  miesię cy). 5.  Stabilność  charakterystyki  wytrzymał oś ci  zmę czeniowej  I t am id u  1- 25  i  1- 35,  rozu- m ian a jako  niezależ ność Z go   od czasu  skł adowan ia, osią ga  się   dopiero pod koniec  drugiego okresu  starzen ia,  t j.  po  okoł o  3  latach . 6.  Starzenie  się   poliam idu  6  wzmocnionego  i  n iewzm ocn ion ego,  m ierzon e  wytrzyma- ł oś cią   zmę czeniową,  jest  procesem  cią gł ym  w  zakresie  czasu  skł adowan ia  (Tarn am idu T- 27  do  7  lat  oraz  I t am id u  do  5 lat). WYTRZYMAŁOŚĆ  ZMĘ CZENIOWA  POLIAMIDU   439 7.  Wł ókno szklan e,  dodan e  do  Tarn am idu T- 27 w  iloś ci  25%, spowodował o  po  pierw- szym  roku  starzen ia  wzrost  granicy  zmę czenia Z go   o  okoł o  80%, n atom iast  dodane w  iloś ci 35%  —  o  okoł o  90%.  A  wię c  wzglę dne  efekty  wzmocnienia  wyraź nie  zmalał y. 8.  P o  5  latach  starzen ia  róż nice  w  wytrzymał oś ci  zmę czeniowej  Z g0   pomię dzy  I ta- midem  1- 25  a  1- 35  są   już  n ieistotn e.  Z atem  ze  wzglę du  na  granicę   zmę czenia  wyrobów w  trakcie  starzen ia  oraz  warun ki  przetwórstwa  korzystniej  jest  stosować  I tam id  T- 25. 9.  W  badan iach  zmę czeniowych  poliam idu  wzmocnionego  i niewzmocnionego, w  eks- ploatacji  wyrobów  z n ich  wykonanych  oraz  w  porównywaniu  wyników  pom iarów  należy uwzglę dnić  efekty  czasu  starzen ia  i  ich  rolę   w  procesie  dekohezji  zmę czeniowej. Literatura  cytowana  w  tekś cie 1.  M . N OWAK,  W ybrane  zagadnienia  wytrzymał oś ci  zmę czeniowe] poliamidu  stabilizowanego,  Prace  N au- kowe Instytutu  M ateriał oznawstwa  i Mechaniki Technicznej  Politechniki Wrocł awskiej,  N r  11 seria — Monografie,  3  (1972),  s.  112- 135 2.  H . H AFERKAMP,  Gtasfaserversttirkte  Kunststoffe. VDJ- Verlag  G mbH ,  D iisseldorf  1970. 3.  W.  ZIELIŃ SKI,  Itamid—nowe  tworzywo konstrukcyjne, Przeglą d  Mechaniczny,  4, 32  (1973),  s. 114, 4.  W. ZIELIŃ SKI, Poliamid 6  wzmocniony  wł óknem szklanym,  Polimery —  T worzywa  W ielkoczą steczkowe 8,  16  (1971)  s. 386. 5.  M . N OWAK,  J.  ZAWAD ZKI,  W ybrane zagadnienia  metodyki  badań na zmę czenie poliamidów,  VFt  Sym- pozjum  doś wiadczalnych  badań  w  mechanice  ciał a  stał ego,  Warszawa  28 -  29.IX  (1976),  s. 368. 6.  F .  G ATTO,  L 'interpretazione statistica delie prove di fatica,  Alluminio,  6, 24  (1955),  s.  543. 7.  B. H .  CEH H K, CmamitcmuuecKan  o6pa6omica peayAbmamae yemanoenmux  ucnumanuu npu  ozpamuemou, 6a3e, 3aB0flcKan  JlaG opaTopim,  3, 33  (1967),  CTp. 336. 8.  W.  ALBRECP(T,  S.  CH RZCZON OWICZ,  W.  CZTERNASTEK,  M.  WŁODARCZYK,  A.  ZIABICKI,  Poliamidy, WN T,  Warszawa  1964. 9.  M . B.  N EJMAN ,  Starzenie i  stabilizacja  polimerów (tł um.  z ros.),  WN T,  Warszawa 1966. 10.  D . EBN ETH ,  Die  Feuchtigkeitsanfnhme  von Polyamid,  Der Plastverarbeiter,  3, 15  (1964),  s. 149. 11.  A.  WŁOCH OWICZ,  M .  N OWAK,  J.  ZAWAD ZKI,  Badania  strukturalne  poliamidu zbrojonego  wł óknem szklanym,  VI Konferencja  N T — Rentgenowska  analiza  strukturalna  w metalurgii  i  metaloznawstwie G liwice  1972, s. 132. 12.  M.  N OWAK,  A.  WŁOCH OWICZ,  W pł yw stanu cieplnego formy  i próbki na trwał oś ć  zmę czeniową  i struk- turę  submikroskopową  poliamidu  —  T arnamidu T - 27,  Raport  N r 43.  Inst.  Materiał oznawstwa  i Mech. Technicznej  Politechniki  Wrocł awskiej,  1975. P  e 3  IO  M e yC T AJI O C T H Afl  nPO^- IH OCTB  n OJI H AM H flA  6  B  3ABH C H M OC TH   O T BP E M E H H   C TAP E H H fl  H   flOEABKH   C TEKJI H H H OrO  BOJIOKHA IIpe«cTaBJieH bi  pe3yjiBTaTti  H crtbiTaH iia  Ha  Mexam- r/ iecKyio  ycrajiocTb  Tpex  copTOB  n o jm a m n a  6  —• T - 27  u  TapjtaMHfl  T - 2 7, apiwupoBaH utwii  CTeroiHHHMiw  BOJIOKHOM  B KOJwiecrBe  2 5 % H   35%- 1- 25  a  HTaMHfl  1- 35).  XapaKTepH oii  ijepToił   npoBefleH H Lix  SKCnepHJweHTOB  HBjiaeTCH   o n p e^ e- JieH ne  3