Ghostscript wrapper for D:\BBB-ARCH\ARCHIWUM-lata-78-71\MTS75_t13z1_4\mts75_t13z3.pdf M E C H AN I K A TEORETYCZNA I  STOSOWANA 3,  13 (1975) WYTRZYM AŁOŚ CIOWE  BADANIA  MODELI  ZBIORNIKÓW  CIŚ NIENIOWYCH*) STANISŁAW  O C H E L S K I ,  ZBIGNIEW  O R Ł O Ś ,  MANFRED   S Z O P A , KAZIMIERZ  T O M A S Z E W S K I  (WARSZAWA) 1.  Wstę p P roblem  racjon aln ego  kształ towan ia  wytrzymał oś ciowego  naczyń  ciś nieniowych  jest przedm iotem  coraz  intensywniej  rozwijanych  prac  badawczych  teoretycznych  i  doś wiad- czalnych.  Badan ia  t e wią żą   się  w szczególnoś ci  z  budową   duż ych  kotł ów  energetycznych, w  których  stosowan e  są  elementy  wysokociś nieniowe  (walczak,  komory,  fury),  speł niają ce szczególnie  odpowiedzialn e  zadan ie. D oprowadzen ie i  odprowadzen ie  n oś n ika  energii  cieplnej  wymaga  wykonania  licznych otworów  w n aczyn iach  ciś nieniowych.  N iektóre z tych  otworów  są  wzmacniane króć cami. Okresowe  przeglą dy  wielu  kotł ów  ujawnił y  mię dzy  innym i  pę knię cia  wystę pują ce  w  ob- szarach  poł ą czeń  pł aszcza  walczaka  z  króć cami  centralnych rur opadowych.  Pę knię cia te spowodował y  dł ugotrwał e postoje  bloków  energetycznych i kosztowne naprawy  walczaków. Spoś ród  róż n ych  moż liwoś ci  oceny  wytrzymał oś ci  poł ą czeń  króć cowych  n a  uwagę zasł ugują   m etody  bad ań  m odelowych  prowadzon ych  przy  wykorzystaniu  doś wiadczalnej analizy  n aprę ż eń  (ten som etria,  elastooptyka).  Cennym  uzupeł nieniem  wymienionych sposobów  m oże być  równ ież  m et oda badań niszczą cych  modeli zbiorników  ciś nieniowych. Wykonany  z  okreś lon ego  tworzywa  m odel  badan ego  obiektu  poddaje  się   wzrastają cym obcią ż eniom  aż do jego  zniszczenia. W przypadku  badań róż nych rozwią zań  konstrukcyj- nych  naczynia  ciś nieniowego  m oż na  wytypować  kształ t  najpoprawniejszy  pod  wzglę dem wytrzymał oś ciowym.  Badan ia w omawianej  dziedzinie uzasadniają   zdaniem autorów wybór okreś lonej  wersji  kształ tu  rozpatrywan ego  wę zła  konstrukcyjnego. 2.  Zakres  badań P rogram  prac  zwią zanych  z  oceną   wytrzymał oś ci  zbiorników  ciś nieniowych  metodą modelową   obejm ował   ba d a n ia : —  m ateriał owe, —  elastooptyczn e, —  ten som etryczn e, —  niszczą ce. W  dalszym  cią gu  om ówion a zostanie zwię zła charakterystyka  wymienionych  kierun ków badań  wraz  z  przedstawien iem  niektórych  uzyskanych  wyników. *)  Praca został a wyróż niona  n a  Ogólnopolskim  Konkursie na prace doś wiadczalne  z mechaniki  tech- nicznej,  organizowanym  przez  Oddział  PTM TS w Czę stochowie  w  1974  r. 458  ST.  OCH ELSKI,  Z B .  ORŁOŚ,  M.  SZOPA,  K.  TOMASZEWSKI 3.  Badania  materiał owe D o  wykonywania  modeli  poł ą czeń  króć ców  z  pł aszczem  walczaka  uż ywano  krajową ż ywicę   epoksydową   E pidian  5  (100  cz. w.)  z  plastyfikatorem  ftalanem  dwu- n- butylowym (20 cz. w.) utwardzoną   trójetyloczteroaminą   Z- l  (10 cz.  w.)  oraz ż ywicę   epoksydową   firmy szwajcarskiej  C I BA- G E I GY LY554  (100  cz.w.)  z  utwardzaczem  H Y554  (15  cz.w.). D la  materiał ów tych okreś lono  charakterystyki  mechaniczne i optyczne  w tem peraturze pokojowej,  zaś  dla  ż ywcy  LY554  również  i  w  tem peraturze  zam raż an ia. Wyniki  zestawiono  w  tablicy  1. Tablica  1 Wielkość Moduł   sprę ż ystoś ci  podł uż- nej E[kG/ cm 2 ] Współ czynnik  Poissona V Elastooptyczna  naprę ż e- niowa  stał a  materiał owa r\   kG  1 Lcrn- j- rz- iz. J Epidian  5  (100 cz.w.) F talan  dwu- / i- butylowy (20  cz.w.) U twardzacz  Z- l  (10 cz.w.) temperatura  20uC 28 500 0,36 12  (dla t  = l  li) LY554  (100 cz.w.) H Y554  (15 cz.w.) tem p. 20°C 29 000 0,36 15 (dla tfSd) tem p.  zamraż. 85°C 105 ~0,50 0,30 P rowadzono pon adto badan ia reologiczne dotyczą ce wł asnoś ci mechanicznych i  optycz- nych  wymienionych  m ateriał ów  modelowych. 4.  Badania  clastooptycznc  metodą   zamraż ania M odele  z ż ywic epoksydowych  wykonywano  m etodą   odlewania  w  form ach  z  kauczuku silikonowego  RTV130  utwardzanego  katalizatorem  C .  D o  odtworzen ia  kształ tu  modeli w formach wykorzystywano metalowe m odele wzorcowe  o duż ej  dokł adn oś ci wykon an ia  [1]. F orm a  czę ś ci  ś rodkowej  z  króć cami  był a  dzielona  zewnę trznie  i  wewnę trznie.  D la usztywnienia  czę ś ci  zewnę trznej  zastosowan o  zbrojenie  prę tami  m etalowym i,  uł oż onymi równolegle  do  osi  modelu.  D odatkowym  usztywnieniem  czę ś ci  zewnę trznych  formy  był y powł oki  gipsowe. F orm y  modeli  dennic  skł adał y  się   z  jednolitej  czę ś ci  zewnę trznej,  podstawy  oraz  nie- dzielonego  rdzenia. BAD AN IA  MODELI  ZBIORNIKÓW  CIŚ NIENIOWYCH 459 P rzedmiotem  badań  był y  n iektóre  typy  poł ą czeń  króć cowych.  N a  rys.  1  pokazan o przykł adowo  kształ t  i  rozm iary  m odelu  walczaka  z  dwoma  króć cami  nieprzytykanymi. Czę ś ci  formy  pł aszcza walczaka  z króć cami przedstawiono  na rys.  2, a widok  cał ej formy  — Rys.  1.  Kształ t  i  rozmiary  modelu Rys.  2. G umowe  czę ś ci  formy  pł aszcza  walczaka  z  króć cami n a  rys.  3.  M etalowe  m odele  wzorcowe  i  odpowiednie  odlewy  z  ż ywicy  epoksydowej  poka- zano  n a  rys.  4. N a  rys.  5  przedstawion o  cał y  m odel  walczaka  wraz  z  wymiennikiem  ciepł a i ukł adem rurek,  które  sł użą   do  realizowan ia  obcią ż enia  we  wn ę trzu  walczaka.  N a modelu  naklejono kilkanaś cie  term oelem en tów  dla  rejestracji  tem peratur  w  procesie  zam raż ania. R ys.  3.  F orma  pł aszcza  walczaka  z  króć cami Rys.  4.  Modele  metalowe  wzorcowe  i  czę ś ci modeli  z  ż ywicy  epoksydowej Rys.  5.  Model  walczaka  z  rurami  wymiennika  ciepł a  i  ukł adu  obcią ż ają cego Rys.  6.  Schemat  stanowiska  do  zamraż ania  modeli  walczaków [460] BAD AWA  MODELI  ZBrORN IKÓW CfŚ NIENIOWYCH   461 Stanowisko  do  zam raż an ia  efektów  optycznych  (patrz  rys.  6)  obejmuje: 1.  kom orę   cieplną   typu  KC- 100, 2.  pojemnik  z  gliceryną , 3.  m odel  zam raż an y, 4  i  5.  silnik  elektryczny  i  pom pę   d o  wywoł ania  krą ż enia  czynnika  grzewczego  w  wy- mienniku  ciepł a  we  wn ę trzu  m odelu, 6  i  7.  ukł ad rurek  obiegu  cieczy  i  obcią ż enia  hydrostatycznego, 8.  zbiorn ik  u kł ad u  ciś nienia  hydrostatycznego, 9.  zawór  odpowietrzają cy  m odelu. Rys.  7.  Stanowisko  do  zamraż ania  efektów  optycznych P on adto  stan owisko  (rys.  7)  posiada: —  regulator  program ują cy  i  sterują cy  zmiany  tem peratury grzejników^komory  KC- 100, —  skrzynkę   rozdzielczą   poł ą czoną  z woltomierzem  cyfrowym  dla  rejestracji  tem peratur w  pun ktach  naklejenia  term oelem en tów. Z am raż an ie  m odelu  przeprowadzon o  wedł ug  nastę pują cego  program u: —J wzrost  od  tem peratury  otoczenia*_(20°C)  do  tem peratury  zam raż an ia'85°C  wynosi 4deg/ h, —  przetrzym an ie  w  tem peraturze  zam raż an ia  przez  4  h, —  spadek  od  tem peratury  zam raż an ia  do  tem peratury  pokojowej  2  deg/ h, —  ciś nienie  hydrostatyczn e  w  walczaku  j> =   0,12  kG / cm 2. Równolegle  z  m odelem  walczaka  zam roż ono  obcią ż one  próbki  wzorcują ce  w  celu okreś lenia  naprę ż eniowej  elastooptycznej  stał ej  materiał owej  K a   i  m oduł u  sprę ż ystoś ci podł uż nej  E  w  tem peraturze  zam raż an ia. R ysunki  8, 9 i  10 pokazują   obrazy  zam roż onych izochrom przy prześ wietlaniu  ś wiatł em sodowym  koł owo  spolaryzowan ym .  Obrazy  te  sł użą   do  oceny  naprę ż eń bł onowych w m o- delu. D la  okreś lenia  n aprę ż eń  w  obszarze  poł ą czenia  króć cowego  wydzielono  z  m odelu pł ytki  i  podpł ytki. Z  każ dego  badan ego  poł ą czenia wycię to  dwie pł ytki cienkie  ( ~  3 m m ) w  gł ównych  pł aszczyznach  wzdł uż nej  i  obwodowej  walczaka.  Analogiczne  dwie  pł ytki 462 ST.  OCH ELSKI,  Z B.  ORŁOŚ,  M.  SZOPA,  K.  TOMASZEWSKI Rys.  8. Izochromy  cał kowite w walczaku  z  króć- cem  0  64/ 0 50  przy  prześ wietlaniu  wzdł uż  osi króć ca Rys.  9. Izochromy  cał kowite  w walczaku  z  króć- cem  0  44/ 0  30  przy  prześ wietlaniu  wzdł uż  osi króć ca Rys.  10. Izochromy  cał kowite  w  króć cu  0  64/ 0  50  przy  prześ wietlaniu  wzdł uż  osi  walczaka grubsze  ( ~  5  mm) posł uż yły  do  pocię cia  na  podpł ytki.  Przykł ad  podział u  pł ytek  n apod- pł ytki  w  pł aszczyź nie  wzdł uż nej  pokazano  na  rys.  11. Pomiary  rzę dów  izochrom  w  pł ytkach  i pod pł ytkach  prowadzono  przy  uż yciu  mikro- polaryskopu  wł asnej  konstrukcji  o  powię kszeniu  pola  widzenia  10  x,  15  x  i  30  x . Obrazy  izochrom  w  pł ytkach  pokazano  n a  rys.  12  i  13. N a  zewnę trznej  powierzchni  modelu  walczaka  naprę ż enia  az  obliczono  z  zależ noś ci 0 )  o*  =  K am m, natomiast  na  wewnę trznej  powierzchni  naprę ż enia  aw  wyznaczono  z  zależ noś ci (2)  ó»  =  K 9m m- p. < t> 64- Gruboś ć  podpT ytek 2  mm Rys.  11.  Podział   pł ytki  z  gł ównej  pł aszczyzny  podł uż nej  walczaka  z  króć cem  0  64/ 0  50  na podpł ytki Rys.  12.  Izochromy  poł ówkowe  w  pł ytce podł uż nej  walczaka  z  króć cem  , 0  44/ 0  30 Rys.  13.  Izochromy  cał kowite  w  pł ytce  obwo- dowej  walczaka  z  króć cem  0  64/ 0  50 [463] 464 S T .  O C H E L SK I ,  Z B .  O R Ł O Ś ,  M .  S Z O P A,  K .  T O M ASZ E WSK I —464— - —450- 1,09 R ys.  14.  R o zkł ad y  n ap rę ż eń  wzdł uż n ych  <Ą ,k, ffpw, Opk,  Opw  w  pł aszczyź n ie  osiowej  p o ł ą czen ia  walczaka z  kró ć cem  0  64/ 0  50 - .—4,50- o - —464— i—  - 450 0,74 1,56 R ys.  15.  R o zkł a d y  n ap rę ż eń  obwodowych  Otk,  ofw.  g  #  \  1 T  |  N ^ r r r w m  \\  J \ v > ^  li\ I1* •  1  — • —  v  «•Ł s§  s  •  /  li J  i  ^rr  a  \  / /  ?s M it  itr  i  f Ti  *  •  //  1 1  i u  i  i  i  i i 1 1  i  i  d ) / ^ ^ f c ' _  /  /  S 22  \  ^>v.  ^^­v  ,  /  ft  ti S 1  ^  r'  /  1  §. T i  NŁ  /  //  1  * s 1  i~^^z—;J­~\  //  ^  s M 11  Mechanika  Teoretyczna  t465j 466 ST .  OCH ELSKI,  Z B.  ORŁOŚ,  M.  SZOPA,  K.  TOMASZEWSKI 5.  Badania  nieniszczą ce Celem  badań  nieniszczą cych  był o  okreś lenie  wpł ywu  gruboś ci  ś cianki  króć ca  n a  stan naprę ż enia  w  niektórych  pun ktach  modelu  walczaka.  G rubość  ś cianki  króć ca  zmieniano stopniowo  przez  powię kszanie  jego  ś rednicy  wewnę trznej.  Odkształ cenia  wystę pują ce podczas  próby  ciś nieniowej  okreś lano  metodą   tensometrii  elektrooporowej.  Równolegle stosowano  elastooptyczną   metodę  warstwy  odblaskowej  prowadzą c  obserwacje  izochrom w  ś ciance  modelu.  Badania  nieniszczą ce  prowadzon o  n a  specjalnie  opracowan ym  stano- wisku  (rys.  18  i  39).  W  stanowisku  do  wytworzenia  ciś nienia  w  m odelu  zbiorn ika wyko- lbiornik_  Zawór  odpowietrzają cy Zbiornik  gł ówny Manometr  (silomierz zrywarki) Zawór  gł ówny Sterowanie  wy datkiem  pompy Przeł ą czniki  ciś nienia (zmiano kierunku obrotów  silnika) Rę czne  sterowanie  zmianą / kierunku  obrotów Silnik  elektryczny Urzą dzenie  zmieniają ce obroty silnika Sterowanie  prę dkoś cią obrotową silnika Urzą dzenie  zmieniają ce kierunek  obrotów Rys.  18.  Schemat  stanowiska  do  badań  modelowych  walczaków rzystano  maszynę   wytrzymał oś ciową   typu  Z D - 10.  Stan owisko  to  oprócz  utrzymywania stał ego  ciś nienia  w  zakresie  (0 -  200)  kG / c m 2  zapewnia  pł yn n ie  regulowany  w  czasie przyrost  ciś nienia  w  przedziale  (0,01 -  20,0)  kG / c m 2 •   s.  N a  stanowisku  m oż na  również realizować  cykliczną   zmianę   ciś nienia  w  podan ym  poprzedn io  zakresie,  przy  czym  okres cyklu  obcią ż enia  ustala  się   w  przedziale  (5 -  500)  s. Zasadniczą   rolę   w  utrzymaniu  ciś nienia  w  m odelu  zbiorn ika,  jak  też  w  realizowaniu ż ą danego  program u  zmiany  ciś nienia  w  czasie,  speł nia zawór  gł ówny  wraz  z  zaprojekto- wanymi  dodatkowo urzą dzeniami. U rzą dzen ia te umoż liwiają   zm ianę  prę dkoś ci  i kierunku obrotów  silnika  elektrycznego,  ś ciskają cego  sprę ż ynę   zaworu  gł ównego.  N apeł n ian ie pł ynem modelu nastę puje  ze zbiorn ika  ustawionego  powyż ej  poziom u  m odelu, przy  otwar- tym  zaworze  odpowietrzają cym. M odel  zbiornika  umieszczony  jest  w  zbiorn iku  gł ównym  o  ś ciankach  przezroczystych wykonanych  z  polim etakrylanu  metylu  o  gruboś ci  20  m m . W  stanowisku  zapewn ion a jest moż liwość  obrotu modelu wzglę dem  wł asnej  osi, jak  też i obrót cał ego zbiorn ika  gł ównego, co  niezbę dne jest  do  obserwacji  izochrom za pom ocą  polaryskopu  odblaskowego.  D okł ad- ność  pom iaru  ciś nienia  zwię kszona  został a przez zastosowanie  dodatkowych m an om etrów o  zróż nicowanych  zakresach  pom iarowych. BADAN IA  MODELI  ZBIORN IKÓW CIŚ NIENIOWYCH 467 Rys.  19. Stanowisko  do badań  metodami  tenso- metryczną   i  elastooptyczną   za  pomocą   warstwy odblaskowej N a  rys. 20 przedstawion o przygotowany  do badań model walczaka umieszczony w zbior- n iku  gł ównym  stan owiska. P rzed  sklejeniem  m odelu  czę ść  ś rodkową   od  strony  wewnę trznej  pokryto  kompozycją odblaskową .  Kom pozycja  t a  skł ada się   z dwóch  czę ś ci wagowych ż ywicy  E- 57 z  odpowied- nią   iloś cią   utwardzacza  z  dodatkiem  jednej  czę ś ci  proszku  aluminiowego  i  pię ciu  czę ś ci aceton u.  : D o  pom iaru  odkształ ceń badan ego  m odelu uż yto 21  sztuk  czujników  elektrooporowych o  dł ugoś ci  pom iarowej  4,5  m m  i  oporn oś ci  60  Q.  Czujniki  naklejane  był y  n a  modelu w  dwóch  kie r u n ka c h — obwodowym  i  wzdł uż nym w  odległ oś ci  10 m m jeden  od  drugiego. u* 468 ST .  OCHELSKT,  Z B.  ORŁOŚ,  M .  SZOPA,  K.  TOMASZEWSKI Obok  czujnika  mierzą cego  odkształ cenie  wzdł uż ne  był   umieszczony  czujnik  mierzą cy odkształ cenie  obwodowe.  Rozmieszczenie  ten som etrów  n a  m odelu  przedstawion o  n a  rys. 21. Rys.  20.  M odel walczaka przygotowany do badań Widok  od  wewnę trznej strony  zbiornika  na krócisc < PB4- Rys.  21. Rozmieszczenie  tensometrów  na  modelu Aby  unikną ć  odkształ ceń  cieplnych,  m odel  walczaka  n apeł n ian y  był   wodą   o  tem pera- turze  równej  tem peraturze  otoczenia,  a  badan ia  rozpoczyn an o  p o  upł ywie  czterech  godzin od  chwili  napeł nienia. P rogram  obejmował   badan ia  modeli  przy  skokowo  zmieniają cej  się   gruboś ci  ś cianki króć ca  równ ej:  25,75:  20,75:  15,75;  10,75;  5,75  i  3,25  m m ,  co  odpowiadał o  nastę pują cym BAD AN IA  MODELI  ZBIORNIKÓW  CIŚ NIENIOWYCH 469 ś rednicom  otworu  kró ć ca:  0,0;  10;  20;  30;  40;  50  i  55  mm.  M odel  zbiornika  obcią ż ano kolejno  ciś n ien iam i:  0,0;  2;  4;  5  i  10,0  kG / cm 2.  M ię dzy  obcią ż eniami  odczytywano  wska- zan ia  czujników,  ja k  też  wykonywano  zdję cia  izochrom . Wyniki  badań  ten som etryczn ych  przy  obcią ż eniu  modelu  ciś nieniem  5  kG / cm 2  przę d- 1,0 10  11  1? JŻ Ą 0/ /3  H  15  15  ?7  18 N r  punktu  pomiarowego Rys.  22. Rozkł ad odkształ ceń wzdł uż nych Ą w   warstwy zewnę trznej  walczaka  i odkształ ceń obwodowych  t warstwy  zewnę trznej  króć ca - 1,0 Rys.  23. Rozkł ad odkształ ceń obwodowych  ś t w   warstwy zewnę trznej  walczaka  i odkształ ceń wzdł uż nych  Ą K warstwy  zewnę trznej  króć ca 1} io - 1,0 ft 5 5 — 4> 50— HO  — 030- / — rt2 2 s • s,  N \   - 6   > .̂* 1 3   2 P- 5kG/ cn ___- — 0 3 ] r  ̂ 3 A'r  punktu 2  pomiarowego Rys.  24.  Rozkł ady  odkształ ceń  wzdł uż nych  epfc warstwy  zewnę trznej  króć ca  i  EZ P W  — warstwy  zewnę trznej walczaka 0,0 28  29  30  31 Nr  punktu  pomiarowego Rys.  25.  Rozkł ady  odkształ ceń  obwodowych  efk warstwy  zewnę trznej  króć ca  i  eiw warstwy  zewnę trznej walczaka Rys.  26.  Rozkł ad  izochrom  uzyskany  przy  zastosowaniu  warstwy  odblaskowej [ 470] BAD AN I A  M OD ELI  Z BI O R N I K Ó W  C I Ś N I E N I OWYCH 471 stawiono  n a rys.  22- 25.  U zyskan e  podczas  obcią ż eń  odkształ cenia miał y w zasadzie  charak- ter  liniowo  sprę ż ysty. R ozkł ad  izochrom  dla  wyż ej  wspomnianego  program u  badań  obserwowano  w  pola- ryskopie  odblaskowym . Z arejestrowane  fotograficznie  rozkł ady  izochrom  dla  naprę ż eń  membranowych  mają kształ t  bardzo  podobn y  do  rozkł adów  uzyskanych  w  próbie  zam raż ania  (rys.  8), co  widać na  pokazan ym  przykł adowo  (rys.  26) jedn ym  ze  zdjęć  wykonanym  dla  króć ca  o  ś rednicy 0  64/ 0  50  przy  obcią ż eniu  m odelu  ciś nieniem  p  =  2,5  kG / cm 2. 6.  Badan ia  niszczą ce Celem  badań  niszczą cych  był o  wyjaś nienie  moż liwoś ci  oceny  postaci  zniszczenia  mo- delu  zbiot'nika  oraz  okreś lenie  wartoś ci  odpowiedniego  ciś nienia  niszczą cego.  D o  realizacji badań  wykorzystano  stan owisko  pom iarowe  opisane  poprzedn io  w  rozdziale  5. 3 2 1 0 "1 ~2 1 e 1 1 1 3 1 2 1 y / 4 1 1 0 i A -   - "—- —- S£̂ ej* ^ 1 , 2 * " Nr punktu  pomiarowego R ys.  27.  O d kszt ał cen ia wzd ł u ż ne i  o bwo d o we  w  obszarze  poł ą czen ia  króć cowego  w  p rzekro jach  osiowym i  p o p r zec zn ym 472 S T .  O C H E L SK I ,  Z B .  O R Ł O Ś ,  M .  S Z O P A,  K .  TOIVJASZEWSKI P odobn ie  jak  w  badan iach  nieniszczą cych,  m odel  zbiorn ika  posiadał   wewnę trzną warstwę   odblaskową   oraz  ukł ad  czujników  elektrooporowych  w  obszarach  poł ą czeń króć cowych.  P om iarów  odkształ ceń dokon ywan o  przy  ciś nieniu  2, 5;  10,0  i  15,0 kG / cm 2. N a  rys.  27  przedstawiono  odkształ cenia obwodowe  i wzdł uż ne w przekrojach  poprzecznym i  osiowym  modelu  przy  ciś nieniu  p  —  15  kG / c m 2. Rys.  28.a.  M odel  po  próbie  niszczą cej, b.  Powierzchnia  przeł omu  króć ca 0  64/ 0  50 M odel  uległ   zniszczeniu  przy  ciś nieniu  równym  18,5  kG / c m 2  wykazują c  w  miejscach poł ą czenia  króć ców  z  pł aszczem walczaka  przeł om y  o  ukoś n ie  n achylon ych  powierzch- n iach.  P on adto  w  pł aszczu  walczaka  wystą piły  pę kn ię cia  o  lin iach  propagacji  rozpo- czynają cych  się   u  nasady  króć ców  i  biegną cych  w  kierun ku  wzdł uż nym  walczaka. Linie  wymienionych  pę knięć  widoczne  są   n a  rys. 28a, powierzchn ia przeł om u  króć ca 0  64/ / 0  50 —  n a  rys.  28b.  N ależy  zauważ yć,  że  opisywany  przebieg  próby  niszczą cej  m iał BADAN IA  MODELI  ZBIORNIKÓW  CIŚ NIENIOWYCH   473 w  koń cowej  fazie  ch arakter  dynamiczny.  Przyczyną   powodują cą   powstanie  pę knię cia bę dą cego  począ tkiem  dynamicznego  zniszczenia  spójnoś ci  poł ą czenia  był y  spię trzenia n aprę ż eń  lokalizują ce  się  u  n asady  króć ców. 7.  Wnioski W  wyniku  opisan ych  doś wiadczeń  uzyskano  pom yś ln e. rezultaty  w  prowadzonych pracach n ad ko m p lekso wą m et o dą   oceny wytrzymał oś ci  zbiorników  ciś nieniowych  w opar- ciu  o eksperym entalną   analizę   naprę ż eń  odpowiednich  modeli  fizycznych,  geometrycznie podobn ych  do obiektów  rzeczywistych. U zyskan o  wytyczne  doboru  m ateriał u modelowego, opracowano sposoby  wykonywania modeli  przestrzennych  o  zł oż onym  kształ cie,  opan owan o  odpowiednią   technikę   zamra- ż ania, podział u n a pł ytki i podpł ytki oraz m etodę  prowadzenia pomiarów  elastooptycznych zam roż onych  efektów  dwójł omnoś ci  wymuszonej. P otwierdzon o  przydatn ość  sposobu  realizacji  zamierzonych  badań  nieniszczą cych i  niszczą cych  przy  równoczesnym  prowadzeniu  pom iarów  metodam i  tensometrii  elektro- oporowej  i  elastooptyki  odblaskowej. W  ś wietle  uzyskan ych  wyników  wydaje  się  celowe  dalsze  rozwijanie  i  wdraż anie  tego typu  badań  doś wiadczalnych  zł oż onych przestrzennych  ukł adów  konstrukcyjnych,  w tym elementów  wysokociś nieniowych  kotł ów. Literatura  cytowana  w  tekś cie 1.  W.  JARZĘ BOWSKI,  Z .  ORŁOŚ,  K.  TOMASZEWSKI,  N iektóre  problemy  technologii wykonywania  modeli przestrzennych do badań elastooptycznych, M ateriał y VI Sympozjum  doś wiadczalnych  badań w mechanice ciał a  stał ego,  Warszawa,  19 -  20  wrześ nia  1974. 2.  W.  KOWALSKI,  Z .  ORŁOŚ,  M .  SZOPA,  K.  TOMASZEWSKI,  Elastooptyczne  badania modeli  zbiorników ciś nieniowych,  M ateriał y VI Sympozjum  doś wiadczalnych  badań  w mechanice ciał a stał ego,  Warszawa 1974. P  e 3  io  M e nPO^IH OCTH LIE  HCCJIEflOBAHHH  MOflEJIEH   COCYflOB  flABJIEH H fl B  paSoTe  ormctiBaioTCH ,  npoBe,n;eHHbie  aBTopaMH,  MOflenBHwe  n cn bm H H H   cocy^oB  ,o;aBJieHHH. ,  cflejiaraibie  H3  oim m ecK H   • "• ryBCTBHTenŁHoro  iwaiepnajia  Ha  ocH ose  anoKcifflHOH   C M OJI H ,  n pefl- CTaBJiHJiH  co6oił   coeflHHeHHM  Kopn yca  cocyfla  c naipy6iKHBaHHH   iianpfl>KeHHH   a  TaKWe  TeH 30M eTpH ieciaie  H3MepeHi- M H   p a3p ym aio m ee  H cnH TaH H e.  IIpHBOflHTCH  H eKOToptie noflpo6HOCTH   TexH Ojiorrai  H3roTOBneHHH:  MOfleneii H   orm cam ie  H cnbiTaTejrtH oro  c i e n i a .  06cy>KflaeicH   MCTOH   oi;eHKH   n po^aocTH   cocyflOB  flaBjieiraH   n o pe3yjn>TaiaM   ii 474  ST .  OCH ELSKI,  Z B.  ORŁOŚ,  M.  SZOPA,  K.  TOMASZEWSKI S u m  m  a r y STREN G TH   IN VESTIG ATION S OF   PRESSU RE  VESSEL  M OD ELS The authors describe model tests performed  on pressure vessel models. The models made of an  optically sensitive  material,  based  on  cpoxy  resins,  represented  the  nozzle — thick  vailed  cylinder  joint. The  photoelastic  stress  — freezing  method,  the  strain  gauge  measurements,  and  (he  destructive  test were  used  in  the  experiments.  Some  details  concerning  the  models  fabrication  method  and  description of  test  stands  were  given, and  the method of  the strength  estimation  of  pressure  vessels  on  the ground  of model  tests  was  discussed. WOJSKOWA  AKAD EMIA  TE C I I N fC Z N A,  WARSZAWA Praca został a  zł oż ona  w  Redakcji  dnia  21  stycznia  1975  r.