Ghostscript wrapper for D:\BBB-ARCH\ARCHIWUM-lata-78-71\MTS73_t11z1_4\mts73_t11z1.pdf M E C H A N I K A TEORETYCZNA I STOSOWANA 1, U (1973) P R Z Y K Ł A D Y U L T R A D Y S T R Y B U C Y J N Y C H ROZWIĄ ZAŃ P A S M A P Ł Y T O W E G O J A N G R A B A C K I , G W I D O N S Z E F E R ( K R A K Ó W ) 1. Wstęp W pracy przedstawione bę dą rozwią zania wybranych z a d a ń klasycznej teorii płyt, uzyskane przy uż yciu transformacji Fouriera w przestrzeni ultradystrybucji. T r a n s f o r m a c j ę tego typu n a z y w a ć bę dziemy dalej J 5 ^ — transformacją. Znaczenie teorii dystrybucji w problemach brzegowych mechaniki jest powszechnie znane; uogólnienie rozwią zań na przestrze ń dystrybucji temperowanych i ultradystry bucji niesie ze sobą dalsze korzyś ci. W pracy chcemy p o k a z a ć , że zastosowanie aparatu ultradystrybucji ma nie tylko cechy zabiegu formalnego i matematycznej elegancji, ale r ó w n i e ż znamiona zrę cznego i wygodne go algorytmu praktycznego. Istotnym elementem stanowią cym o przewadze omawianej metody nad klasyczną transformacją Fouriera jest to, że zastosowany aparat nie wymaga ż a d n y ch założ eń dotyczą cych regularnoś ci, zachowania w n i e s k o ń c z o n o ś ci itp. Fizyczne znaczenie tak otrzymanych rozwią zań p o d k r e ś la przy tym twierdzenie, k t ó r e orzeka, że ultradystrybucyjne rozwią zania p r o b l e m ó w brzegowych są identyczne z r o z w i ą z a n i a mi klasycznymi, o ile te ostatnie istnieją. W y n i k a stą d, że nawet wtedy, gdy zadanie m o ż na rozwią zać metodami tradycyjnymi, stosowanie ultradystrybucji prowadzi do w y n i k ó w identycznych. Jeś li zatem uda się p o k a z a ć , że operowanie tymi u o g ó l n i o n y m i poję ciami prowadzi poza w s p o m n i a n ą ogólnoś cią r ó w n i e ż do wygodnych, ł a t w y c h i efektywnych obliczeń — to korzyś ci wynikają ce ze stosowania tych ś r o d k ów b ę dą bezsporne. Te ostatnie walory ł a t w o z a d e m o n s t r o w a ć na prostym p r z y k ł a d z i e . Mianowicie , w wielu zadaniach płaskiej teorii sprę ż ystoś ci (tarcze, płyty) przy zastosowaniu transformacji Fouriera napo tykamy w y r a ż e n ia typu g(a.)h(zx), k t ó r y c h retransformaty^' _ 1 [g , (a)A(ax)] istnieją (w zwy kłym sensie), lecz obliczenie k t ó r y c h nastrę cza duże t r u d n o ś ci rachunkowe (zazwyczaj są to złoż one całki nieelementarne). Zastosowanie twierdzenia o splocie m o g ł o b y tu u ł a t w i ć obliczenie, ale zazwyczaj bywa tak, że o ile wykonanie operacji [g(a)] nie sprawia wię kszych t r u d n o ś ci (w ostatecznoś ci m o ż na skorzystać z efektywnych metod p r z y b l i ż o n y c h ) — to retransformata ^~1[h(ax)] nie istnieje. T y p o w y m p r z y k ł a d e m takiej sytuacji m o ż e być funkcja h(ouc) = c h a x , które j retransformata nie istnieje nawet w sensie dystry bucji Schwarza (temperowanych). M o ż na jednak p o k a z a ć , że retransformata tej funkcji istnieje w przestrzeni ultradystrybucji. Dzię ki temu m o ż na tu s t o s o w a ć twierdzenie o splo cie ( u o g ó l n i o n y m ) , a wynik operacji uzyskuje się łatwiej, niż w przypadku transformacji odwrotnej całego iloczynu. 96 J. GRABACKI, G . SZEFER W pracy niniejszej zetkniemy się z podobnym przypadkiem niejednokrotnie. Celowo ograniczyliś my przy tym temat do takich z a d a ń , k t ó r e m o ż na by rozwią zać metodami klasycznymi, wzglę dnie k t ó r y c h rozwią zania są wprost znane. Pragniemy tu bowiem p o d a ć nie tyle rozwią zania nowych z a g a d n i e ń , ile z i l u s t r o w a ć moż liwoś ci i zasto sowania teorii ultradystrybucji. R o z w i ą z a no więc w pracy nastę pują ce zadania: zadanie I — pasmo p ł y t o w e z jednym brzegiem utwierdzonym, a d r u g i m swobodnym o b c i ą ż o ne siłą s k u p i o n ą (rys. 2a); zadanie II — pasmo p ł y t o w e j a k wyż ej, lecz z obcią ż eniem liniowy m (rys. 2b); zadanie III — pasmo p ł y t o w e j a k wyż ej, obcią ż one siłą s k u p i o n ą na brzegu swobodnym (rys. 2c). //////////////////////, W dalszym cią gu podamy definicje i okreś lenia pojęć uż ytych w pracy. 9) — przestrze ń funkcji p r ó b n y c h klasy Co o n o ś n i k a ch zwartych, czyli 9 = U 9{0), o gdzie fleRi oraz 3i(Q) = {
(?)\ < C t e " " } ,
к Ck
fi = J m z, a e R , ;
^f* — przestrzeń sprzę ż ona z przestrzenią funkcji p r ó b n y c h 2£, nazywana r ó w n i e ż
przestrzenią ultradystrybucji.
Elementy którejkolwiek z o k r e ś l o n y ch wyż ej przestrzeni sprzę ż onych (bez bliż szego
okreś lenia o k t ó r ą z nich chodzi) noszą wspólną n a z w ę funkcji u o g ó l n i o n y c h .
Definiując u o g ó l n i o n y operator Fouriera
J ...eiaxdx,
— oo
00
f • e u a d « >
gdzie a e Z (przestrzeń zespolona), m o ż na dowieś ć, że przestrzeń 2£ j e s t ^ o — obrazem
przestrzeni Os, czyli
SF0[9] = 2£ lub inaczej 9^>S£.
Przekształcenie Fouriera w przestrzeni dystrybucji okreś la definicja
operacja #"0 jest więc bijektywnym odwzorowaniem
&~0[2i*] = 2£* lub 3)* >» 2£*.
K a ż da dystrybucja ma więc swoją ^ 0 — t r a n s f o r m a t ę , k t ó r a jest ultradystrybucją.
R ó ż n i c z k o w a n ie
Ł
dx
r o z u m i e ć należy w przestrzeni funkcji u o g ó l n i o n y c h w sensie Sobolewa j a k o operację
$, Ф У > = — argz =
= ~Ą IZ = »*(cosy>H'sinyO otrzymamy (z d o k ł a d n o ś c ią do m n o ż n i ka i)
P o podstawieniu w miejsce f 1 róż nicy a — x ,
(2.12) ^ o x [ w i ] = • T 6 ^ [ ( a J C 1 )
2 + x I ] l n [ ( f l x 1 )
2 + ^ ] .
T a k więc pozostaje do wyznaczenia retransformata funkcji н , 0 ( а 1 jc t ).
Stosując twierdzenie o splocie m o ż na n a p i s a ć
^ o ' N = J z r o 1 [ C 1 ( a ) c h a . v 1 ] + ^ 0
1 t C 2 ( a ) a A : 1 ] ^ ^ o
, [ c h a x 1 ] 4 .
+ 1 [ С , (а )] * 1 [sh our J + 1 [ С л (a)«jc,] X ^ o
1 [sh axy].
102 J. GRABACKI, G . SZEFER
R e t r a n s f o r m a t ę stanowią cą pierwszy s k ł a d n i k sumy m o ż na znaleźć w s p o s ó b ś cisły.
Z a u w a ż my w tym celu, że wyraż enie Cy [а )с а л хх m o ż na przekształcić do postaci
CiCoOchoutx = ^3 (shA—AchA) c h a Xi = ^cha(a—xt).
Wobec tego (przy f i = a—xx)
а stąd wykorzystując podane retransformaty oraz postę pując w s p o s ó b opisany przy znajdo
waniu retransformaty ^ ё ' И otrzymamy
(2.13) J V t C ^ o O c h a x , ] = ^^xj + iax,)2 .
D o wyznaczenia pozostają więc retransformaty stanowią ce trzy p o z o s t a ł e składniki sumy.
Uwzglę dniają c, że
J ^ f c h a x , ] = 2[Ó(zixi)+d(z + ixt)],
.^oMshav,] = — [d(złxi)d(z+ixt)],
pozostaje znaleźć retransformaty funkcji C 2 , C 3 , C 4 i tutaj w y k o r z y s t a ć m o ż na m e t o d ę
K R Y L O W A [6].
Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że oryginalna metoda K r y ł o w a dotyczy funkcji
zmiennej rzeczywistej; inaczej mówią c, retransformaty otrzymane w wyniku zastosowania
tej metody bę dą dystrybucjami temperowanymi.
Korzystając z faktu, że przestrze ń dystrybucji temperowanych jest p o d p r z e s t r z e n i ą
właś ciwą przestrzeni ultradystrybucji, dystrybucje temperowane m o g ą być rozszerzone do
przestrzeni ultradystrybucji przez formalne zastą pienie zmiennej rzeczywistej z m i e n n ą
z e s p o l o n ą . W ten s p o s ó b w w y n i k u przeprowadzenia 1 — operacji otrzymamy s u m ę
s p l o t ó w retransformat C 2 , C 3 , C 4 z p r z e s u n i ę t ym д funkcjonałem. W y k o r z y s t u j ą c wła
s n o ś ci odsiewają ce tego rodzaju s p l o t ó w otrzymamy poszukiwane retransformaty, a za
tem {uwzglę dniając (2.13)] funkcję wl(xl,x2).
W celu zastosowania metody K r y ł o w a przedstawimy funkcje C2, C 3 , C 4 w postaci
_ axtC2(l + a)
2 g i C g
a X l ° 2 (1 + a ) 2 " (1 + a ) 2 '
_ C 3 ( l + a )
2 CS
C 3 — (1 + a ) 2 (1 + a ) 2 '
_ a g i C 4 ( l + a )
2 XiCj
ccXlC4 ( 1 + a ) 2 ( 1 + a ) 2 .
PRZYKŁADY ROZWIĄ ZAŃ PASMA PŁYTOWEGO 103
N a s t ę p n ie a p r o k s y m u j ą c funkcje C f , Cf, C% wielomianami Legendre'a otrzymamy
n—l n—l 00
/ o ' H i C J X g Ł Cttod^Av J c o s a z . ( l + a ) ' 2 o a ,
fc0 /=0 o
n—1 n—1 oo
^ о Ч С з] S C f ( < ч ) ^ 4 ы / s i n a z C l + a ) ' " 2 ^ ,
fc=0 /=0 o
n—1 n—1 oo
^ [ w c i C J = C J ( a k ) ^ A , i / s i n a z . ( l + a ) '
2 r f a ,
gdzie Ak>{ są w s p ó ł c z y n n i k a m i stabelaryzowanymi w [6].
Przy oznaczeniach
nl
B\ = Ł C?Ak,„
k=0
oo oo
= J O + a)'2cosoczdx, / 1 , _ 2 = / (1+ a )
_ ' 2 s i n a z a , a ,
o o
otrzymujemy
n l
I>2 Л Г£
l2>
/=o
nl
(2.14) 1 [ C 3 ] S ^ ^ 5 , V i , _ 2 ,
(0
n l
M o ż na więc n a p i s a ć
n l
^ o M C j C C d c h a ^ ] 2 S ^ ^ Ą V i( _ 2 ( z ) X [ < 5 ( z / x 1 ) + ó ( z + / x 1 ) ] ,
n l
(2.15) J V f C s s h a x , ] ~ BtJfU_2(z)*[d(z-iXl)-d(z+iXl)],
n l
^ [ Q o a n s h a x , ] ~ ±L Ł BtS*_,_2(z)*[d(z-iXl)6(z+iXl)].
1=0
104 J. GRABACKI, G . SZEFER
C a ł k i . / i | _ 2 oraz У 1 , _2 obliczyć m o ż na efektywnie; całkując bowiem przez czę ś ci
otrzymujemy w k o ń cu
Г cosaz , . .
= — a a = — smzsiz—cos z c i z ,
J (1 + a)
o
Г sin OLZ
J (1 + a)
az .
aa = s m z c i z — c o s z s i z .
Jak w i d a ć , poza c a ł k o w a n i e m wszystkie p o z o s t a ł e czynnoś ci w y k o n a ć m o ż na na maszynie
cyfrowej, co znacznie poprawia efektywność metody.
P o znalezieniu retransformat (2.14), t r a k t u j ą c je j a k funkcjonały analityczne i wybiera
j ą c d r o g ę c a ł k o w a n i a argz = л/4 otrzymamy w wyniku funkcje zmiennej rzeczywistej,
podobnie j a k w przypadku poszukiwania funkcji Woixx, x2). Ostatecznie bę dzie więc
(2.16) w(Xl,x2) = AKax.r + ximiax.Y + xl]
j j ^ V ( e * i ) 2 + * i +R(Xi,x2, a, b).
Przez R(xy, x2, a, b) oznaczono tu s u m ę retransformat (2.15) przy uwzglę dnieniu własnoś ci
splotu z 8 — funkcjonałem.
3. Zadanie П
Z a c h o w u j ą c poprzednie oznaczenia, zadanie sprowadza się formalnie do problemu
brzegowego
(3.1) V 2 V 2 w = ó(x2),
I dw
w\ = 5 — = 0 ,
\r0 dxi
si i \ v w
(33) ^ 2 + " , ,
d2w 62w
dx\ Bx
Го
= 0 ,
+ (zv)
Л
= 0.
г, д х \ "
v ' д ххд х \
W celu znalezienia rozwią zania zastosowano p o s t ę p o w a n ie analogiczne do opisanego
w punkcie 2, a więc zakładając w e 2Ł* i wykonując na r ó w n a n i u (3.1) oraz na warunkach
brzegowych (3.2) u o g ó l n i o n ą t r a n s f o r m a c j ę Fouriera, problem r ó w n o w a ż ny w przestrzeni
^"o — obrazu bę dzie miał p o s t a ć
(3.3) [cl2a2]2w = 1,
fr|r.= й '( 1 ) | г „ = 0,
(3.4) w^a.2vw\ri = 0 ,
w< 3 >(2j>)a 2 H> ( 1 ) | A = 0 .
PRZYKŁADY ROZWIĄ ZAŃ PASMA PŁYTOWEGO 105
Wykorzystując pierwsze z przytoczonych w punkcie 2 twierdzeń, przyję to całkę
r ó w n a n i a (3.3) w postaci
(3.5) iv = A ch axi + BaXi ch axt + C s h a.xx + Docxt sh ax, .
Wyznaczając n a s t ę p n ie stałe m e t o d ą wariacji otrzymuje się
A = — ^r[a.x1sha.x12chaxl] + Cl,
В = 2 ^ s h a x , + C 2 ,
С = y i [2sh axj a x Ł ch ax,] + C3,
(3.6)
Z) = 2 ^ c h a x 1 + C 4 .
Podstawiając znalezione funkcje do (3.5) stwierdzimy, że całka szczególna m a p o s t a ć
(3.7) Wi(xi, a) = 4 ,
s k ą d c a ł k a r ó w n a n i a (3.3) wyraża się wzorem
(3.8) w = + d c h + C 2 axj ch a x x 4 C 3 sh a x x + C 4 a x x sh