Ghostscript wrapper for D:\BBB-ARCH\ARCHIWUM-lata-78-71\MTS72_t10z1_4\mts72_t10z3.pdf M E C H AN I K A TE OR E TYC Z N A I  STOSOWAN A 3,  10  (1972) STATYSTYCZNA  ANALIZA  UKŁADU  WIBROUDERZENIOWEGO WŁOD ZIM IERZ  G AWR O Ń S KI  ( GD AŃ S K) Waż niejsze  oznaczenia jakobian  (wyznacznik  funkcyjny), M x   wartość ś rednia  zmiennej  x, E  symbol  uś redniania, a x   wariancja  zmiennej  x, K xx   moment  korelacyjny  zmiennej  x, K xy   moment  korelacji  wzajemnej  zmiennych  x  i  y. Schemat ukł adu pokazan o n a rys.  1. N a masę  m podwieszoną   n a sprę ż ynie o  sztywnoś ci c  dział a  sił a  okresowa  P(t)  =   P o sin (cot+q>).  M asa  m  w  czasie  ruchu  uderza  o  zderzak. Przy  analizie  ruchu  ukł adu zakł adamy, że  masa  zderzaka jest  nieskoń czenie  duż a,  a  czas y/ / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / Rys.  1 uderzenia  masy  o  zderzak  jest  mał y w  porównaniu  z  okresem  ruchu. Zjawisko  uderzenia scharakteryzowane  jest  współ czynnikiem  restytucji  prę dkoś ci  R. W  przyjmowanym  najczę ś ciej  modelu  ukł adu  wibrouderzeniowegq  zakł ada  się ,  że poł oż enie  zderzaka  jest  niezmienne  w  czasie.  Zderzakiem  tym  czę sto  bywa  pal  wbijany w grunt, a zadaniem wibrom ł ota, którego modelem jest ukł ad wibrouderzeniowy, jest zmiana poł oż enia tego zderzaka.  Skł ad i  struktura grun tu jest  (również w kierunku przesuwu pala) zmienną   losową .  P aram etry  statystyczne  tej  zmiennej  dla  danego  typu  gleb,  warunków otoczenia  itp. m oż na wyznaczyć  doś wiadczalnie.  Poł oż enie zderzaka x Q   jest  wię c zmienną losową . D alej  przyjmujemy  zał oż enie, że zarówno wartość  ś rednia tej zmiennej, jak  i jej  warian- cja  są   wielkoś ciami  stał ymi 0 )  M Xo   =   const,  a Xo   =  const. 6  M ech an ika  Teoretyczn a 430 W.  G AWROŃ SKI Ruch  ukł adu  rozpatrywać  bę dziemy  mię dzy  dwom a  kolejnymi  uderzeniam i  masy o zderzak. P rzy tego typu  analizie ruchu ukł adu zjawisko  uderzen ia masy  o zderzak  wpł ywa n a  warunki  począ tkowe  ruchu.  P onieważ  poł oż en ie  zderzaka  x 0   jest  zmienną   losową , wię c  i  warunki  począ tkowe  ruchu  są   zmienną   losową .  R uch  masy,  tj,  stan  dynamiczny ukł adu  należy  wię c  rozpatrywać  w  aspekcie  probabilistycznym . P oł oż enie ukł adu x(t)  i jego prę dkość v(t)  m oż na przedstawić  w zależ noś ci  od  losowych warunków  począ tkowych  w  postaci  rozwią zania  róż niczkowego  równ an ia  ruchu  ukł adu. Pit), /   0 / r T _ Z i t te*. t vs- Rys.  2 W  badanym  przypadku  n ie  interesuje  nas  jedn ak  poł oż en ie i  prę dkość  masy  w  chwili bież ą cej  t, lecz czas w jakim  m asa m wychodzą c z poł oż en ia x  =  x 0   wróci  do tego poł oż enia oraz jej  prę dkość w tym momencie.  Czas  ten oznaczymy przez  r,  a prę dkość przez v x .  Obie te wielkoś ci są   zmiennymi losowymi.  Z akł adam y,  że w  chwili  t  =   0 n astą piło j- te uderzenie masy  o  zderzak.  Wielkość  fazy  sił y  wymuszają cej  w  tym  m om en cie  ozn aczam y  przez  q>. P rzez  ę   oznaczamy  wielkość  fazy  sił y  wymuszają cej  po  i + l - sz ym  uderzen iu.  Z  rys.  2 odczytujemy  zależ ność  mię dzy  lj>,  y  i  r.  Analogicznie  ozn aczam y  wielkoś ci  prę dkoś ci począ tkowej  po  z'- tym uderzeniu  przez  v Q ,  a  p o  i+  1- szym  uderzeniu  przez  v 0 . D la  rozpatrywanego  ukł adu  szukamy  rozwią zania  ogran iczon ego.  P od  poję ciem ograniczonoś ci  rozumiemy  tutaj  prawdopodobień stwo  zdarzen ia,  że  trajektoria  fazowa Rys.  3 ukł adu  wyjdzie  poza  obszar  A  o  skoń czonej  ś rednicy,  jest  równ a  zeru  dla  0  <  /   < Oznacza  t o , że wszystkie m om en ty wektora  fazowego  ukł adu  muszą   przyjmować  wartoś ci skoń czone. r. ST AT YST YC Z N A  AN ALI Z A  U K Ł AD U   WI BR O U D E R Z E N I O WE G O  431 R ozpatrzm y  w  tym  aspekcie  cią g  pun któw  S t ,  S 2 ,  S 3 ,  ...,  na.  prostej  x  =   x 0   w  prze- strzeni  fazowej  (rys.  3), jedn ozn aczn ie scharakteryzowanych  przez trójwymiarową   zmienną losową   y—  {  A O o  v0  J  &xQ  x0)  &ipv0  >  - "c jxo '  "*>o   x o  I > p2   = =   i- "yc),  A U o „ Q ,  Ax„ x 0 ;  A , , J I 0 ,  Ac , X o ,  Aj, o xo / . Z ależ noś ci  mię dzy  tym i  wielkoś ciami  dan e  są   w  postaci (3)  My  =   QtiMy), (4)  Ji 2   =   Q 2 (f, 2 ). F unkcje i ? ! i Q 2   nazywam y  odpowiedn io funkcjami  n astę pstwa  rzę du pierwszego  i drugiego. Jeś li  istnieje  rozwią zanie  ogran iczon e,  tzn .  o  skoń czonych  wartoś ciach  momentów zmiennej y,  to znajdziemy  takie pu n kt y  M*j i n\   (patrz Aneks  1), że (5)  M*  =   Q^ Mf), (6)  [Ą   .  Q 2 {jĄ ). P un kty  M*  i  ,af  nazywam y  pu n kt am i  stał ego  odwzorowania  odpowiednio  funkcji  i3, i  Q 2 . W  przypadku  ukł adu  zdeterm in owan ego  (wystę puje  tylko  funkcja  nastę pstwa  rzę du pierwszego)  zwią zek  (5)  wyznacza  warun ki  okresowoś ci  ruchu  ukł adu  (czas  mię dzy  ude- rzeniami jest  stał y)  [1]. W  przypadku  ukł adu probabilistycznego  czas  mię dzy  uderzeniami jest  zmienną   losową ,  chociaż  zarówn o  jego  wartość  ś rednia,  jak  i  m om enty  wyż szego rzę du  są   stał e  [wynika  to  ze  zwią zków  (5) i  (6)]. R uch  taki  nazwiemy  ruchem  quasi- okre- sowym. Wyznaczymy  funkcje  Q x   i Q 2   dla badan ego ukł adu oraz ich pun kty stał ego  odwzorowa- n ia.  C harakterystyki  probabilistyczn e  przemieszczenia  masy  zależą   tylko  od  warunków począ tkowych, wymuszenie jest wielkoś cią   zdeterminowaną ,  a wię c zwią zek  mię dzy 7p,  v 0   , x0 i  r  + cp- 27c, a  mię dzy  w0  i  w,  okreś lona  jest  zwią zkiem (9)  v 0   -   - Rv v Wartoś ci  ś rednie M Vi ,  M r  i odpowiednie m om en ty korelacyjne  wyznaczymy  w  sposób przybliż ony,  przy  pom ocy  linearyzacji  funkcji  zmiennych  losowych  (patrz  Aneks  2). Z godnie  z tą   metodą   wartoś ci  ś rednie  wyznaczamy  ze  zwią zków Fi(M t ,  M Vl ,M v ,  M Vo ,  M XQ )  = 0, F 2 (M t) M Vl ,M v ,M Vo ,M Xo )  =  0, m om enty  zaś korelacyjne  wyznaczamy  n a podstawie  zależ n oś ci: (11)  K m   =   d l d 2 K K VlVi   -   dlK oraz Krep =   Oj K w   + Ó 3  K ę Vo   +  (55 K ll>XQ   , K Vl   t,,  =   (5 2  - Srvc, +   ( 3 4 iś T?j, 0 +   ^ 3 2   = M , o ) '   3 1   d{M XQ ,M v y d(FuF2) d(M T ,M Xo ) Ze zwią zków  (8) i  (9) m am y (15)  Ml (16)  M Va   =  - RM VV N a  podstawie  (8)  i  (9)  wyzn aczam y  także  zależ noś ci  mię dzy  m om entam i  korelacyjnymi zmiennych  T i v t   i  m om en tam i korelacyjnymi  zmiennych  c>, v 0 ,  x 0 : (17)  K w   =  E[(ę - M 9 ) 2 ]  =   E[f2]- MŹ  -   ^ [ ( W T + ^ - I ^ )2 ] - -   (coM r  +  M c (18)  K£  =   E[(ip- M 9 )(vo- M v j\   =  E{yv o ]~M v M Vo   = (19)  Ą  ̂ =   E[(v 0   -   M Vo ) 2 ]  =   E[v%] -   M\ VQ   = (20)  Ę *o  =   £ R S S o ] - Mv M X o =   E[(a>T  +    q>,  x 0   p o  / - tym i  i+ 1- szym uderzeniu mają  postać: a)  dla  wartoś ci  ś redniej  (funkcja  nastę pstwa  rzę du  pierwszego),  p o  uwzglę dnieniu  (1), (8),  (9),  (10) M Xo   =  MĄ , ~M 9   =   a>M x  +  M v - 2n, (22)  M Vo   =   - RM Vi , FdMr,  M Vl,  M 9,  M Va,  M Xa)  =  0, F 2 (M r>   M Vl>   M ę ,  M Vo ,  M Xo )  =   0. b)  dla  m om en tów  korelacyjnych  (funkcja  n astę pstwa  rzę du  drugiego),  po  uwzglę dnie- niu  (1),  (11),  (12),  (17)- ł - (21), przy  oznaczeniu  K XQXO   =   al o : (23)  K ę v 434  W.  G AWROŃ SKI (23)  J C „ o = [c.d.] K VoVo   = Funkcje  i ^  i  i*̂   otrzymujemy  z  równania  ruchu  ukł adu, które  ma  postać (24)  x +  6 2 x  =  psin(cot + cp);  0  <  ? <  r, gdzie \   m  m Przyjmują c  warunki  począ tkowe  ^(0)  =   x o ,v(0)  — v Q   (stan  ukł adu po  uderzeniu)  otrzy- mujemy  rozwią zanie  równania  (24)  w  postaci /   P  \   sinbt  I  pco X[t)~  \ X0-   ,2 (25)  x( 0  =   fcsinfol  2  —j- sin99—xo\   +   lw0  rj  5  pj cos( O  —f t ) N astę pne uderzenie w ukł adzie nastą pi w chwili  t  =  x, gdy  x  =  x 0   i: (26)  x(r)  =   * 0 ,  x(r)  =  vv Z  warunków  (26), na podstawie  (25) otrzymujemy  funkcje  F,.  i F 2   w postaci Fi(*,Vi,   A ^ n - l,  1 , O >  ^ n - 1 , 0 ,  l i  • ••   >  A * l ,  O ,  n - 1 '  i " o ,  l , n -   1 >  / M o ,  O , nj  j i ° n  =   l i ^ n . O , O >  i ^ o - l ,  1 , 0 )  ^ 1 - 1 , 0 , 1 '  • ••   '  M l .  0 , n - 1 5  fto,  l , n - 1 »  / ^ O ,  O ,  n } > gdzie s,  u  =   O, 1, 2,  ...,  / i.  M̂,, i /<„ są   wię c wektorami  ifc- wymiarowymi,  gdzie k  =   1 + 2 +  ... +n  + +  «+ l  =  2  Z, ( = 1 Zał óż my,  że  mię dzy  charakterystykam i  statystycznymi  wyrazów  cią gu  (Al)  zachodzi jedn ozn aczn a  zależ n oś ć: (A3)  M x ^ Q i .(M x ) ) (A4)  Ż ł »- fl. C u O. przy  czym  M *  =   {Af,,, M X j ,  M X 3 },  M x -   {M Xj,  M X 2 , M x>}.  Zależ ność  (A3)  nazywamy funkcją   nastę pstwa  rzę du  pierwszego,  a (A4)  funkcją   nastę pstwa  rzę du n- tego. Oznaczmy przez S k  fc- wymiarową przestrzeń euklidesową , oraz obierzmy w tej przestrzeni podzbiór  Ś S k ,  ograniczony  i  dom knię ty.  Cią g  ( Al)  moż emy  scharakteryzować  cią gami pun któw: (A5)  M X '\ M?\ M?\ M?\ ..., (A6)  W.lfc.W.ł tfK- - przy  czym  dla  każ dego  wyrazu  cią gów  (A5) i (A6)  zachodzi M x   e S$ 3   i / i n  e  SS k .  Ponieważ zbiór  $ k   jest  nieprzeliczalny  i  ograniczony,  wię c  posiada  na  mocy  twierdzenia  Bolzano- Weierstrassa  co najmniej jeden  pu n kt skupienia.  Oznacza to, że istnieje  taki punkt  n*e!M k , że (A7)  / Ą   =   Q n (flS). P un kt  ten  nazywamy  pun ktem  stał ego  odwzorowania.  Analogiczny  zwią zek  zachodzi  dla wartoś ci  ś redniej' 2,  O  lin earyzacji  funkcji  zmiennych  losowych P U G ACZ EW  [3]  podał  m etodę  wyznaczania  wartoś ci  ś rednich i momentów  korelacyjnych funkcji  zmiennych losowych.  N iech  dan a bę dzie  funkcja (A8)  y y  =   {yi,}> 2,  • • • jjr},  X  =   • {X1,X2,  ...,X„). 438  W.  G AWR OŃ SKI F unkcję  tę  rozwija  się  w szereg Taylora wokół  wartoś ci ś redniej M x   i po pominię ciu wyrazów rzę du  drugiego  i wyż szych  otrzymujemy  funkcję   (A8)  w  postaci  liniowej » (A9)  y t   = f, (M Xl   ,MĄ ,...,  M Xn )  +  V  a ip (x p   -   M*), gdzie ( A 1 0 )  ^ Stosują c  odpowiednie wzory  definicyjne  otrzymano wartoś ci  ś rednie i momenty  korelacyjne zmiennej  losowej y  w  postaci ( Ali)  M„  =  f t (M x ), (A12)  K yiyj   -   2 ] / , ;  =   1, 2,  . . . , r oraz S/ KM*) M etoda  ta wymaga uzupeł nienia. W  celu wyznaczenia  peł nych charakterystyk  zmiennej y  (z  dokł adnoś cią   do  momentów  rzę du  drugiego)  należy  wyznaczyć  funkcje  korelacji wzajemnej  wartoś ci  funkcji  i jej  argumentów. Wykorzystują c  zlinearyzowaną   funkcję   (A9), zgodnie  z  definicją   momentów korelacyjnych  znajdujemy (A13)  K yiXs   =  E[( yi - M y Xx s - M Xs ))  =  E\ ya tp (x p - M x \ )( Xs - M x Ą   = 1 ~~  /   c+in- t^ - x*.  i i i Z _ i  '"  XpXl' P = I i  =   1, 2,  ...,  r,  5  =   1, 2,  ...,  n. D alej  zał óż my,  że  d an a jest  funkcja  (A8) w  postaci  uwikł an ej,  tj. (A14)  F i O i . J s ,  • ..,y r ,x l ,x 2 ,  ...,x„)  =   0 * - I , 2 , . . . , r, Postę pując  podobnie  jak  w  poprzednim  przypadku  znajdujemy,  że  wartość  ś rednia zmiennej  losowej  y  wyznaczona  jest  zwią zkiem (A15)  F ^ M Ą ,  M y 2 ,  . . . , M * ,  M X l ,  M X l ,  ....  AfJ D  =   0 i"  1, 2,  ...,;- , momenty  zaś  korelacyjne  tej  zmiennej  oraz  momenty  korelacji  wzajemnej  y  i  x  dane  są zwią zkami  (A12)  i  (A13),  przy  czym  współ czynniki  a ip   i  a jq   wyznaczamy  z  nastę pują cych STATYSTYC Z N A  AN ALI Z A  U K Ł AD U   WI BR OU D E R Z E N I OWE G O  439 zwią zków z, y  =   1 , 2 ,  . . . , r ,  / > , g =   1 , 2 , . . . , «  i  < d o # 0 . W  z w i ą z k a ch  ( A 1 6 )  o z n a c z y l i ś my „  F 2 ,...,F r ) d(F lf F 2i ...  , Pl   d(M n ,M y2 ,...,M Xp ,...,M yr )  • L it e r a t u r a  cytowana  w  tekś cie 1.  H . H .  BWXO BC K H H ,  OcHosbi meopuu  euópaijuoHuou mexnuKU, H 3fl.  MauiHHOCTpoeHHe, MocKBa  1969. 2.  B.  K O WAL C Z YK ,  Badanie  stabilnoś ci  strukturalnej  ukł adu  wibrouderzeniowego  o jednym  stopniu swobody, Z esz.  N a u k .  P o lit ec h n iki  G d a ń skiej,  N r 112, M ec h a n ika  N r 9,  G d a ń sk  1967. 3 .  B . C . ITyrA^EB,  T eopun  cnyuauHbix  $yHKuuu,  H 3fl.  H ayK a,  M ocKBa  1962. P  e 3 re M  e CTATH CTH ^ECKH fł   AHAJ1H3  BHBPOyflAPHOfł   CHCTEMŁI noBefleH H e  BH Spoyflapiiofi  CHCTeMbi  n p n  c n yqat eo M   noJiojKeHHH 3HaqeHHe  H  Ba p n a im iw  noJKOKenna  orpaH H ^H ieiw  HBJiHiOTca  BeJiH^niHaMH  nocTOHHHbiMH. orpaH H ieH H oe  peuieH H e,  ocHOBaHHoe Ha M eiofle  TOMeMHbK  OTOópawceHuił,  npHMeHeHHOM  H JW o^ieK  co  cnyqaiou.iM H   KoopflHHaTaMH.  P em em ieM   H BJIH M TCH MOMBHTbl  (J)a3OBbIX  KOOpflHHaT  CHCTeMbi. S u m m a r y STATISTICAL  AN ALYSIS  OF  VIBRO- IMPACT  SYSTEM I n  the paper  the vibro- impact  system  with  random  coordinate  of  the  buffer  is  analyzed.  The average value and the variance  of this  variable  are assumed  to be  constant.  The  bounded  solutions  are found  by means  of the point  mappings  method, interpreted  for points  sequence  of random  coordinates. The corre- lation  moments of state  coordinates  of the system are determined. INSTYTUT  MECHANIKI I  PODSTAW  KONSTRUKCJI  MASZYN POLITECHNIKI GDAŃ SKIEJ Praca  został a  zł oż ona  w  Redakcji  dnia  7  lipca  1971 r.