Ghostscript wrapper for D:\BBB-ARCH\ARCHIWUM-lata-78-71\MTS72_t10z1_4\mts72_t10z3.pdf M E C H AN I K A TE OR E TYC Z N A I STOSOWAN A 3, 10 (1972) STATYSTYCZNA ANALIZA UKŁADU WIBROUDERZENIOWEGO WŁOD ZIM IERZ G AWR O Ń S KI ( GD AŃ S K) Waż niejsze oznaczenia jakobian (wyznacznik funkcyjny), M x wartość ś rednia zmiennej x, E symbol uś redniania, a x wariancja zmiennej x, K xx moment korelacyjny zmiennej x, K xy moment korelacji wzajemnej zmiennych x i y. Schemat ukł adu pokazan o n a rys. 1. N a masę m podwieszoną n a sprę ż ynie o sztywnoś ci c dział a sił a okresowa P(t) = P o sin (cot+q>). M asa m w czasie ruchu uderza o zderzak. Przy analizie ruchu ukł adu zakł adamy, że masa zderzaka jest nieskoń czenie duż a, a czas y/ / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / Rys. 1 uderzenia masy o zderzak jest mał y w porównaniu z okresem ruchu. Zjawisko uderzenia scharakteryzowane jest współ czynnikiem restytucji prę dkoś ci R. W przyjmowanym najczę ś ciej modelu ukł adu wibrouderzeniowegq zakł ada się , że poł oż enie zderzaka jest niezmienne w czasie. Zderzakiem tym czę sto bywa pal wbijany w grunt, a zadaniem wibrom ł ota, którego modelem jest ukł ad wibrouderzeniowy, jest zmiana poł oż enia tego zderzaka. Skł ad i struktura grun tu jest (również w kierunku przesuwu pala) zmienną losową . P aram etry statystyczne tej zmiennej dla danego typu gleb, warunków otoczenia itp. m oż na wyznaczyć doś wiadczalnie. Poł oż enie zderzaka x Q jest wię c zmienną losową . D alej przyjmujemy zał oż enie, że zarówno wartość ś rednia tej zmiennej, jak i jej warian- cja są wielkoś ciami stał ymi 0 ) M Xo = const, a Xo = const. 6 M ech an ika Teoretyczn a 430 W. G AWROŃ SKI Ruch ukł adu rozpatrywać bę dziemy mię dzy dwom a kolejnymi uderzeniam i masy o zderzak. P rzy tego typu analizie ruchu ukł adu zjawisko uderzen ia masy o zderzak wpł ywa n a warunki począ tkowe ruchu. P onieważ poł oż en ie zderzaka x 0 jest zmienną losową , wię c i warunki począ tkowe ruchu są zmienną losową . R uch masy, tj, stan dynamiczny ukł adu należy wię c rozpatrywać w aspekcie probabilistycznym . P oł oż enie ukł adu x(t) i jego prę dkość v(t) m oż na przedstawić w zależ noś ci od losowych warunków począ tkowych w postaci rozwią zania róż niczkowego równ an ia ruchu ukł adu. Pit), / 0 / r T _ Z i t te*. t vs- Rys. 2 W badanym przypadku n ie interesuje nas jedn ak poł oż en ie i prę dkość masy w chwili bież ą cej t, lecz czas w jakim m asa m wychodzą c z poł oż en ia x = x 0 wróci do tego poł oż enia oraz jej prę dkość w tym momencie. Czas ten oznaczymy przez r, a prę dkość przez v x . Obie te wielkoś ci są zmiennymi losowymi. Z akł adam y, że w chwili t = 0 n astą piło j- te uderzenie masy o zderzak. Wielkość fazy sił y wymuszają cej w tym m om en cie ozn aczam y przez q>. P rzez ę oznaczamy wielkość fazy sił y wymuszają cej po i + l - sz ym uderzen iu. Z rys. 2 odczytujemy zależ ność mię dzy lj>, y i r. Analogicznie ozn aczam y wielkoś ci prę dkoś ci począ tkowej po z'- tym uderzeniu przez v Q , a p o i+ 1- szym uderzeniu przez v 0 . D la rozpatrywanego ukł adu szukamy rozwią zania ogran iczon ego. P od poję ciem ograniczonoś ci rozumiemy tutaj prawdopodobień stwo zdarzen ia, że trajektoria fazowa Rys. 3 ukł adu wyjdzie poza obszar A o skoń czonej ś rednicy, jest równ a zeru dla 0 < / < Oznacza t o , że wszystkie m om en ty wektora fazowego ukł adu muszą przyjmować wartoś ci skoń czone. r. ST AT YST YC Z N A AN ALI Z A U K Ł AD U WI BR O U D E R Z E N I O WE G O 431 R ozpatrzm y w tym aspekcie cią g pun któw S t , S 2 , S 3 , ..., na. prostej x = x 0 w prze- strzeni fazowej (rys. 3), jedn ozn aczn ie scharakteryzowanych przez trójwymiarową zmienną losową y— {
A O o v0 J &xQ x0) &ipv0 > - "c jxo ' "*>o x o I > p2 = = i- "yc), A U o „ Q , Ax„ x 0 ; A , , J I 0 , Ac , X o , Aj, o xo / . Z ależ noś ci mię dzy tym i wielkoś ciami dan e są w postaci (3) My = QtiMy), (4) Ji 2 = Q 2 (f, 2 ). F unkcje i ? ! i Q 2 nazywam y odpowiedn io funkcjami n astę pstwa rzę du pierwszego i drugiego. Jeś li istnieje rozwią zanie ogran iczon e, tzn . o skoń czonych wartoś ciach momentów zmiennej y, to znajdziemy takie pu n kt y M*j i n\ (patrz Aneks 1), że (5) M* = Q^ Mf), (6) [Ą . Q 2 {jĄ ). P un kty M* i ,af nazywam y pu n kt am i stał ego odwzorowania odpowiednio funkcji i3, i Q 2 . W przypadku ukł adu zdeterm in owan ego (wystę puje tylko funkcja nastę pstwa rzę du pierwszego) zwią zek (5) wyznacza warun ki okresowoś ci ruchu ukł adu (czas mię dzy ude- rzeniami jest stał y) [1]. W przypadku ukł adu probabilistycznego czas mię dzy uderzeniami jest zmienną losową , chociaż zarówn o jego wartość ś rednia, jak i m om enty wyż szego rzę du są stał e [wynika to ze zwią zków (5) i (6)]. R uch taki nazwiemy ruchem quasi- okre- sowym. Wyznaczymy funkcje Q x i Q 2 dla badan ego ukł adu oraz ich pun kty stał ego odwzorowa- n ia. C harakterystyki probabilistyczn e przemieszczenia masy zależą tylko od warunków począ tkowych, wymuszenie jest wielkoś cią zdeterminowaną , a wię c zwią zek mię dzy 7p, v 0 , x0 i
r + cp- 27c, a mię dzy w0 i w, okreś lona jest zwią zkiem (9) v 0 - - Rv v Wartoś ci ś rednie M Vi , M r i odpowiednie m om en ty korelacyjne wyznaczymy w sposób przybliż ony, przy pom ocy linearyzacji funkcji zmiennych losowych (patrz Aneks 2). Z godnie z tą metodą wartoś ci ś rednie wyznaczamy ze zwią zków Fi(M t , M Vl ,M v , M Vo , M XQ ) = 0, F 2 (M t) M Vl ,M v ,M Vo ,M Xo ) = 0, m om enty zaś korelacyjne wyznaczamy n a podstawie zależ n oś ci: (11) K m = d l d 2 K K VlVi - dlK oraz Krep = Oj K w + Ó 3 K ę Vo + (55 K ll>XQ , K Vl t,, = (5 2 - Srvc, + ( 3 4 iś T?j, 0 + 6 ̂ • ^jwo = b2K
^ 3 2 =
M , o ) '
3 1
d{M
XQ
,M
v
y
d(FuF2)
d(M
T
,M
Xo
)
Ze zwią zków (8) i (9) m am y
(15) Ml
(16) M
Va
= - RM
VV
N a podstawie (8) i (9) wyzn aczam y także zależ noś ci mię dzy m om entam i korelacyjnymi
zmiennych T i v
t
i m om en tam i korelacyjnymi zmiennych c>, v
0
, x
0
:
(17) K
w
= E[(ę - M
9
)
2
] = E[f2]- MŹ - ^ [ ( W T + ^ - I ^ )2 ] -
- (coM
r
+ M
c
(18) K£ = E[(ip- M
9
)(vo- M
v
j\ = E{yv
o
]~M
v
M
Vo
=
(19) Ą ̂ = E[(v
0
- M
Vo
)
2
] = E[v%] - M\
VQ
=
(20) Ę *o = £ R S S o ] - Mv M X o = E[(a>T + A ^ n - l, 1 , O > ^ n - 1 , 0 , l i • •• > A * l , O , n - 1 ' i " o , l , n - 1 > / M o , O , nj j
i ° n = l i ^ n . O , O > i ^ o - l , 1 , 0 ) ^ 1 - 1 , 0 , 1 ' • •• ' M l . 0 , n - 1 5 fto, l , n - 1 » / ^ O , O , n } >
gdzie
s, u = O, 1, 2, ..., / i. M̂,, i /<„ są wię c wektorami ifc- wymiarowymi, gdzie k = 1 + 2 + ... +n +
+ «+ l = 2 Z,
( = 1
Zał óż my, że mię dzy charakterystykam i statystycznymi wyrazów cią gu (Al) zachodzi
jedn ozn aczn a zależ n oś ć:
(A3) M
x
^ Q
i
.(M
x
)
)
(A4) Ż ł »- fl. C u O.
przy czym M * = {Af,,, M X j , M X 3 }, M x - {M Xj, M X 2 , M x>}. Zależ ność (A3) nazywamy
funkcją nastę pstwa rzę du pierwszego, a (A4) funkcją nastę pstwa rzę du n- tego.
Oznaczmy przez S
k
fc- wymiarową przestrzeń euklidesową , oraz obierzmy w tej przestrzeni
podzbiór Ś S
k
, ograniczony i dom knię ty. Cią g ( Al) moż emy scharakteryzować cią gami
pun któw:
(A5) M
X
'\ M?\ M?\ M?\ ...,
(A6) W.lfc.W.ł tfK- -
przy czym dla każ dego wyrazu cią gów (A5) i (A6) zachodzi M
x
e S$
3
i / i
n
e SS
k
. Ponieważ
zbiór $
k
jest nieprzeliczalny i ograniczony, wię c posiada na mocy twierdzenia Bolzano-
Weierstrassa co najmniej jeden pu n kt skupienia. Oznacza to, że istnieje taki punkt n*e!M
k
,
że
(A7) / Ą = Q
n
(flS).
P un kt ten nazywamy pun ktem stał ego odwzorowania. Analogiczny zwią zek zachodzi dla
wartoś ci ś redniej'
2, O lin earyzacji funkcji zmiennych losowych
P U G ACZ EW [3] podał m etodę wyznaczania wartoś ci ś rednich i momentów korelacyjnych
funkcji zmiennych losowych. N iech dan a bę dzie funkcja
(A8) y
y = {yi,}> 2, • • • jjr}, X = • {X1,X2, ...,X„).
438 W. G AWR OŃ SKI
F unkcję tę rozwija się w szereg Taylora wokół wartoś ci ś redniej M
x
i po pominię ciu wyrazów
rzę du drugiego i wyż szych otrzymujemy funkcję (A8) w postaci liniowej
»
(A9) y
t
= f, (M
Xl
,MĄ ,..., M
Xn
) + V a
ip
(x
p
- M*),
gdzie
( A 1 0 ) ^
Stosują c odpowiednie wzory definicyjne otrzymano wartoś ci ś rednie i momenty korelacyjne
zmiennej losowej y w postaci
( Ali) M„ = f
t
(M
x
),
(A12) K
yiyj
- 2 ]
/ , ; = 1, 2, . . . , r
oraz
S/ KM*)
M etoda ta wymaga uzupeł nienia. W celu wyznaczenia peł nych charakterystyk zmiennej
y (z dokł adnoś cią do momentów rzę du drugiego) należy wyznaczyć funkcje korelacji
wzajemnej wartoś ci funkcji i jej argumentów. Wykorzystują c zlinearyzowaną funkcję (A9),
zgodnie z definicją momentów korelacyjnych znajdujemy
(A13) K
yiXs
= E[(
yi
- M
y
Xx
s
- M
Xs
)) = E\ ya
tp
(x
p
- M
x
\ )(
Xs
- M
x
Ą =
1
~~ / c+in- t^ - x*. i i i
Z _ i '" XpXl'
P = I
i = 1, 2, ..., r, 5 = 1, 2, ..., n.
D alej zał óż my, że d an a jest funkcja (A8) w postaci uwikł an ej, tj.
(A14) F i O i . J s , • ..,y
r
,x
l
,x
2
, ...,x„) = 0
* - I , 2 , . . . , r,
Postę pując podobnie jak w poprzednim przypadku znajdujemy, że wartość ś rednia
zmiennej losowej y wyznaczona jest zwią zkiem
(A15) F ^ M Ą , M y 2 , . . . , M * , M X l , M X l , .... AfJ D = 0
i" 1, 2, ...,;- ,
momenty zaś korelacyjne tej zmiennej oraz momenty korelacji wzajemnej y i x dane są
zwią zkami (A12) i (A13), przy czym współ czynniki a
ip
i a
jq
wyznaczamy z nastę pują cych
STATYSTYC Z N A AN ALI Z A U K Ł AD U WI BR OU D E R Z E N I OWE G O 439
zwią zków
z, y = 1 , 2 , . . . , r , / > , g = 1 , 2 , . . . , « i < d o # 0 .
W z w i ą z k a ch ( A 1 6 ) o z n a c z y l i ś my
„ F
2
,...,F
r
)
d(F
lf
F
2i
... ,
Pl
d(M
n
,M
y2
,...,M
Xp
,...,M
yr
) •
L it e r a t u r a cytowana w tekś cie
1. H . H . BWXO BC K H H , OcHosbi meopuu euópaijuoHuou mexnuKU, H 3fl. MauiHHOCTpoeHHe, MocKBa 1969.
2. B. K O WAL C Z YK , Badanie stabilnoś ci strukturalnej ukł adu wibrouderzeniowego o jednym stopniu swobody,
Z esz. N a u k . P o lit ec h n iki G d a ń skiej, N r 112, M ec h a n ika N r 9, G d a ń sk 1967.
3 . B . C . ITyrA^EB, T eopun cnyuauHbix $yHKuuu, H 3fl. H ayK a, M ocKBa 1962.
P e 3 re M e
CTATH CTH ^ECKH fł AHAJ1H3 BHBPOyflAPHOfł CHCTEMŁI
noBefleH H e BH Spoyflapiiofi CHCTeMbi n p n c n yqat eo M noJiojKeHHH
3HaqeHHe H Ba p n a im iw noJKOKenna orpaH H ^H ieiw HBJiHiOTca BeJiH^niHaMH nocTOHHHbiMH.
orpaH H ieH H oe peuieH H e, ocHOBaHHoe Ha M eiofle TOMeMHbK OTOópawceHuił, npHMeHeHHOM H JW
o^ieK co cnyqaiou.iM H KoopflHHaTaMH. P em em ieM H BJIH M TCH
MOMBHTbl (J)a3OBbIX KOOpflHHaT CHCTeMbi.
S u m m a r y
STATISTICAL AN ALYSIS OF VIBRO- IMPACT SYSTEM
I n the paper the vibro- impact system with random coordinate of the buffer is analyzed. The average
value and the variance of this variable are assumed to be constant. The bounded solutions are found by
means of the point mappings method, interpreted for points sequence of random coordinates. The corre-
lation moments of state coordinates of the system are determined.
INSTYTUT MECHANIKI I PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN
POLITECHNIKI GDAŃ SKIEJ
Praca został a zł oż ona w Redakcji dnia 7 lipca 1971 r.