Ghostscript wrapper for D:\BBB-ARCH\MTS68\MTS68_t6z1_4_PDF\mts68_t6z3.pdf M E C H AN I K A TEORETYCZNA I  STOSOWANA 3,  6  (1968) TERMODYNAMIKA  TECHNICZNA  W  POLSCE  W  OKRESIE OSTATNIEGO DZIESIĘ CIOLECIACH STAN ISŁAW  O C H Ę D U S Z KO ( G L I WI C E ) 1.  Wstę p N a  począ tku  odbudowy  szkolnictwa  technicznego  p o  zakoń czeniu  I I wojny  ś wiatowej był y  nieliczne  zaczą tki  oś rodków  kształ cą cych  dydaktycznych  pracowników  naukowych w  dziedzinie  term odyn am iki.  Już  od  1945  r.  niezawodny  był   profesor  dr  B.  STEF AN OWSKI, który  w  P olitechnice  Łódzkiej  skupił   wokół   siebie  resztki  swoich  dawnych  pracowników z  P olitechniki  Warszawskiej. R ównież  godne  są   wspom n ien ia  wysił ki  prof,  dra  R.  D AWI D OWSKI EG O,  który  w  Kra- kowie  dział ał   n a  teren ie  Akadem ii  G órniczo- H utniczej w  zakresie  techniki  cieplnej. D opiero  w  1946  r.  prof,  dr  St.  OC H Ę D U SZ KO  przen iósł   się   ze  Lwowa  do  G liwic,  gdzie należ ało  zaczą ć  od  kształ cen ia  asystentów,  gdyż  ż aden  z  jego  przedwojennych  współ pra- cown ików  w  P olitechnice  Lwowskiej  n ie  zgł osił  się   do  pracy  w  Politechnice  Ś lą skiej. Jak  wspaniale  rozwin ę ła  się   kad ra  samodzielnych  pracowników  naukowych  w  cią gu powojennych  23  lat  ś wiadczy  o  tym  liczba  profesorów  i  docentów  zatrudn ion ych  obecnie w  szkolnictwie  wyż szym: —  P olitechn ika  C zę stochowska,  w  Katedrze  Term odyn am iki  —  1  docent, —  P olitechn ika  G dań ska,  w  K atedrze  Techn iki  Cieplnej  —  1  docent, —  P olitechn ika  K rakowska,  w  K atedrze  Techniki  Cieplnej  —  1  profesor, —  Akadem ia  G órn iczo- H utn icza w  Krakowie,  w  Katedrze  Term odynam iki  i  U rzą - dzeń  Energetycznych  —  1 profesor  i  2  docentów, —  P olitechn ika  Ł ódzka,  w  Katedrze  Techniki  Cieplnej  —  1  docent, —  P olitechn ika  P ozn ań ska,  w  Katedrze  Teorii  M aszyn  Cieplnych —  1  profesor, —  P olitechn ika  Szczeciń ska,  w  Katedrze  Teorii  M aszyn  Cieplnych —  1  docent, —  P olitechn ika  Ś lą ska,  w  K atedrze  Teorii  M aszyn  Cieplnych —  2  profesorów  i  2  do- centów,  n ad t o w  Katedrze  Energetyki  Cieplnej  —  1 profesor  i  1 docent, —  P olitechn ika  Warszawska,  w  Katedrze  Teorii  M aszyn  Cieplnych — 1  profesor i  1 docen t, —  P olitechn ika  Wrocł awska,  w  Katedrze  Teorii  M aszyn  C ie p ln yc h —1  profesor, —  Wyż sza  Szkoł a I n ż yn ierska  w  Rzeszowie,  w  Zespole  Term odyn am iki Technicznej  — 1  profesor. (0 Podstawę  do sporzą dzenia niniejszego  sprawozdania  stanowią   materiały dostarczone przez kierow- ników  wymienionych w tekś cie placówek  naukowych. 300  STAN I SŁ AW  O C H Ę D U SZ KO W  sumie  liczba  samodzielnych  pracowników  zatrudn ion ych  w  dyscyplinach  term ody- namiki  technicznej  wynosi  19,  w  tym  9  profesorów. Rozwój  kadry  naukowej  musiał   opierać  się   n a  odpowiednich,  polskich  ź ródł ach  ter- m odynam iki.  Z apewne  rozwój  naukowy  gł ównie  należy  przypisać  takim  podrę czn ikom, jak  B.  STEF AN OWSKIEG O,  B.  STAN ISZEWSKIEG O, T ermodynamika  techniczna,  P WN ,  1959  i  St. OCH Ę D U SZ KO, T eoria maszyn  cieplnych,  3 tomy, P WT, I/ w.  1,1953, w. 2, 1957;  II/ w.  1,  1953, w. 2,  1961  i III/ w. 1,  1955. Każ dy,  kto  zajmował   się   rozwią zaniami  teoretycznymi,  wie  o  tym,  jak  dużą   rolę   od- grywa  w  nauce  tych  dyscyplin  rozwią zywanie  zadań .  Z  tego  powodu  należy  uważ ać  za poż yteczne  wydanie  Zbioru  zadań  z  termodynamiki  technicznej,  (w  5  zeszytach  skryptu, P WN ,  1953^- 1956 r.).  Autoram i  zbioru  byli  obecni  i  poprzedn i  pracownicy  K atedry Teorii M aszyn Cieplnych P olitechniki Ś lą skiej  (OC H Ę D U SZ KO,  SZ AR G U T,  G Ó R N I AK ,  G U Z I K , Wilk).  Tematy  w  tym  zbiorze  był y  zaczerpnię te  gł ównie  z  praktyki  energetycznej. N iezależ nie  od  przekazywania  podstaw  term odyn am iki  m usiał a  być  uwzglę dn iona n auka  o  przepł ywie  ciepł a.  W  1953 r.  obszernie  wypeł nił o lukę   wydawniczą   dzieł o  prof. T.  H OBLERA,  Ruch ciepł a i wymienniki,  P WT.  Również  w  tym  samym  roku  ukazał o się  tł u- maczenie (pod redakcją   prof. B. STEF AN OWSKIEG O) ksią ż ki  M . M I C H I E JE WA, Zasady  wymiany ciepł a,  1953,  P WN .  W  I I I  tomie T eorii Maszyn  Cieplnych St. O C H Ę D U SZ K I —wie le  rozdział ów dotyczy  przekazywania  ciepł a. 2.  C h arakt eryst yka  poszczególnych  ka t e d r N iemal  n a każ dą   placówkę   dydaktyczno- naukową   wywiera  wpł yw  przem ysł   teren owy. P roblem atyka  prac  badawczych  przeważ nie  zaspokaja  potrzeby  praktyki  przemysł owej. Poniż ej  zostanie  scharakteryzowana  dział alność  każ dej  placówki  uprawiają cej  dyscyplinę term odynam iki technicznej. 2.1.  Politechnika Czę stochowska.  Od  1966 r.  kierownikiem  katedry  jest  doc.  dr  St.  D AWI - D OWI C Z . Jego zamił owania skupiają   się  n a m etodach pom iarowych w  miernictwie  cieplnym. Szczególnie  interesują ca  jest  jego  term odynam iczn a praca  doktorska  n a  t em at :  W ydatek rozruchu jako  miara  wydajnoś ci jednostopniowej  sprę ż arki  tł okowej.  P on adt o  prowadzon e są  prace naukowe  n ad  rozdrabn ian iem ciał  sypkich  za pom ocą   ekspansji  zawartych  w  n ich gazów  (B.  AD AM U S,  L.  P ASTU C H A),  n ad wpł ywem  pulsacji  n a  dokł adn ość pom iarów  masy strumienia za pomocą  zwę ż ek  (R.  WOLAŃ SKI)  i n ad  spalaniem m iał u wę glowego w  warstwie fluidalnej  (W.  G AJE WSK I ). 2.2. Politechnika Gdań ska. K atedra  Teorii  M aszyn  do  1964  r.  kierowan a  przez  prof,  dra inż.  J.  M AD EJSKIEG O, W roku  1965  został a przem ian owan a ja ko  K at edra Techniki  C ieplnej. Kierownictwo tej katedry przeją ł  doc. dr  Cz. BU R AC Z EWSKI .  D O  1961  r. J.  M AD E JSK I  równ o- cześ nie  był   kierownikiem  pracown i  (zakł adu)  I n stytutu  M aszyn  Przepł ywowych  (I M P ) P AN   w  G dań sku.  Czę ść  prac  w  Katedrze  był a  subwencjonowana  przez  I M P i  opubliko- wana  w  Biuletynach I M P P AN . P race  n aukowe  w  Katedrze  dotyczą   gł ównie  przepł ywu  ciepł a.  Opracowan o  wn ikan ie ciepł a  podczas  wrzenia  i  kondensacji  w  obecnoś ci  gazów  oboję tnych.  N a d t o  bad an o  doś- TE R M OD YN AM I KA  T E C H N I C Z N A  W  P O LSC E  301 wiadczalnie  parowan ie  przy  grawitacyjnym  spł ywie  cieczy  oraz  parowan ie  ciekł ego  roz- tworu  (O2+ N 2)  w  warun kach  barbotaż u. D alsze  zagadn ien ia przepł ywu ciepł a  opracowan e  przez  J.  M AD EJSKIEG O  dotyczą   trans- p o rt u  ciepł a: n a  powierzchn iach  z  dł ugimi  ż ebrami  wzdł uż n ym i; w  wymienniku  F ielda; podczas konwekcji  wymuszonej  i swobodnej  w rurach pion owych; w przyś ciennej  warstewce lam in arn ej,  spowodowanej  dużą   prę dkoś cią   wzdł uż  ś ciany  pł askiej; w  przepł ywie  laminar- n ym  z  uwzglę dnieniem  spadku  ciś nienia;  w  pł ycie  i  w  walcu  z  wewnę trznymi  ź ródł ami ciepł a; podczas  przewodzen ia. D o  innej  kategorii  problem ów  cieplnych  rozważ anych  przez  J.  M AD EJSKIEG O  należy n ieustalon y  przepł yw  ciepł a: w  tym  równanie  stygnię cia  (grzania) prę tów  pryzmatycznych; w  ukł adach ze  ź ródł ami ciepł a  (w  przypadkach  topn ien ia  i  krzepnię cia); podczas  krzep- nię cia  cieczy  n a  chł odzonej pł ycie  (w  odlewnictwie).  Wiele  z  tych  prac  został o  wydruko- wanych  w  czasopism ach  zagran iczn ych. Również  w  katedrze  został y  opracowan e  inne  dział y  term odynam iki, ja k:  przemiana izotem perowa  w  dyszy  (J.  M AD E J SK I ) ;  zagadn ien ia  dyfuzji,  rozdzielania  powietrza  i praca rozdzielania  tlen u  z  powietrza  (J.  M AD E JSK I ,  W.  P U D L I K ) . Cz.  BU R AC Z E WSKI jest  au t orem wielu  artykuł ów n a tem at wymiany  ciepł a przez promie- niowanie  mię dzy  powierzchn iam i  nie  zamykają cymi  obję toś ci.  Wyprowadził   on  wzory  n a jasn ość  i  emisję   wielopowierzchniowego  ukł adu  otwartego,  sprawdzone  doś wiadczalnie. P owstał a  również  praca  o  wymianie  ciepł a  mię dzy  powierzchniam i  poruszają cymi  się (J.  M AD E J SK I ) . M ają c  doś wiadczenie  praktyczn e  i  wiadomoś ci  m atem atyczne, J.  M AD EJSKI  opubliko- wał   w  1963  r.  (w  postaci  skryptu)  dzieł o pt.  T eoria  wymiany  ciepł a, P WN . 2.3.  Instytut Maszyn  Przepływowych  PAN.  N a  ż yczenie  P AN   w  Z akł adzie  IV  I M P  pod kierun kiem  J.  M AD E JSKI E G O  zajm owan o  się   analizą   procesu  rektyfikacji  roztworów  trzy- skladnikowych  ( N 2 —Ar —O 2 ) . Opracowan o  koncepcję   kolum n  rektyfikacyjnych  z pół kami grzanymi.  R ozważ ono  również  m etodę   rekuperacji  ciepł a za  pomocą   tzw.  ż eber  ciekł ych, które  speł nia m etal wypeł niają cy  ukł ad. I n n y  kierun ek  prac  Z akł adu Term odyn am iki  i  Wymiany  Ciepł a I M P poś wię cony  jest zagadn ien iom  obiegów  term odyn am iczn ych.  Zwł aszcza  po  1962 r.  podję to  prace  nad nowymi  czynnikam i  term odyn am iczn ym i  w  czę ś ci  niskoprę ż nej  sił owni  parowej.  W  wy- n iku  kilkuletnich  studiów  uzyskan o  rozeznanie  wszechstronnych  wł aś ciwoś ci  fizycznych i  chemicznych czyn n ika,  a  także  spodziewanych  charakterystyk  turbin w  obiegu  dwuczyn- nikowym .  Wybór  n a  czynnik  niskowrzą cy  padł   n a  chlorowcopochodny  zię bnik  R21 (CH F CI2).  Z akł ad prowadzi  również  studia  w  zakresie  zastosowania  czynnika  niskowrzą - cego  w  obiegach  turbin  gazowych. P o  odejś ciu  J.  M AD E JSKI E G O  i  krótkotrwał ym kierowaniem  Z akł adem  I V przez  W. P U D - LIKA,  obecnie  kierown ikiem  zakł adu jest prof,  dr  R.  SZ EWALSKI,  dyrektor  I M P P AN . 2.4.  Politechnika Krakowska. K at ed ra  Techniki  Cieplnej  od  1954 r.  kierowana  jest  przez prof, m gra inż. St.  C H R Z AN O WSK I E G O .  K at ed ra ta, powstał a z  uprzednich  5  katedr  indywi- dualnych, liczy:  1 prof, zw.,  1 st. wykł .  dr, 2  st.  wykł .,  5  adiun któw  doktorów,  5  st.  asyst., 1  p rac.  nauk.- inż .,  6  pr.  n auk.- tech n.  Obecnie  kat edra  rozwija  nastę pują cą   dział alność n aukowo- dydaktyczn ą:  podstawowe  zagadn ien ia  techniki  ciepln ej;  podstawy  budowy 302  STAN I SŁ AW  O C H Ę D U SZ KO kotł ów;  podstawy  rozwoju  silników  i  urzą dzeń  energetycznych;  zagadnienia  gospodarki energią   w  przemyś le;  ostatnio  zapoczą tkowano  kierunek  —  klimatyzacja  i  zię bnictwo. Z  inicjatywy  Przedsię biorstwa  P rojektowania  i  D ostaw  Aparatury  Chemicznej  prze- prowadzon o  w  katedrze  laboratoryjne  badan ia  sprę ż arek  tł okowych,  które  doprowadził y do  3 przewodów  doktorskich  (badanie  zaworów  pł ytkowych —  St.  STE I N D E L, straty  w  za- worach  wypł ywowych  —  A.  P IWOWOŃ SKA,  stosunki  wydajnoś ci  —  M .  WO Ł E K ) .  D alsze tematy  prac  doktorskich,  to  egzergia  paliw  stał ych  i  ciekł ych  (Styrylska)  i  zm ian a wł aś- ciwoś ci  stali  w wysokich  param etrach pary.  Tem atem  pracy  habilitacyjnej  (Z b. P I E T R Z YK ) jest  badanie  procesu  kombinowanego  spalania  ziarn  paliwa  stał ego  zan urzon ego  w  oleju napę dowym.  P on adto jest  n a  ukoń czeniu  praca  habilitacyjna  n a  tem at  trwał oś ci  kotł ów. Spoś ród  opublikowanych  prac  należy  wymienić  4 podrę czniki,  12 zeszytów  n aukowych i  86  artykuł ów  (w  tym  6 zagranicznych). 2.5. Akademia  Górniczo- Hutnicza.  K atedra Term odyn am iki  U rzą dzeń Energetycznych  kie- rowana  jest  przez  prof,  m gra  inż.  K.  SZ AWŁOWSKIEG O.  K atedra  skł ada  się   z  dwu zakł adów:  I .  Z akł adu Silników  Cieplnych  oraz  I I .  Z akł adu P om p,  Sprę ż arek  i  Wentyla- torów. W pierwszym  zakł adzie pracuje  2 docentów i  1 dr n .t. (dr h ab. T.  H AU P T  kierownik, dr  h ab.  Cz. KOWALSKI i dr R.  BORYCZ KO),  W drugim  zaś  1 docen t i  5 p o m . prac. n aukowych (dr  h ab.  J.  SEN TEK —  kierownik,  dr  H .  KAI SER ,  dr  Z b.  K U R O WSK I , mgr  K.  SZ ABLOWSKI ). P race  naukowe  dotyczą   regulacji  oraz  podobień stwa  przepł ywu  w  sprę ż arkach  wirn iko- wych. Prof.  SZAWŁOWSKI  w  czasie  ostatnich  10 lat prom ował   18  doktorów  n.t., opracował   14 recenzji  habilitacyjnych.  N ajważ niejszym  dzieł em  są   Silniki  wysokoprę ż ne  duż ej  mocy, WN T,  1967. W  zakł adzie  I  opracowano  5  artykuł ów  z  zakresu  regulacji,  autom atyki,  dyn am iki pneumatycznych  linii  sygnał owych  i  param etrów.  W  zakł adzie  I I  wiele  prac  dotyczy  za- gadnień  hutnictwa i urzą dzeń  odpylają cych.  N ad t o  1 ksią ż ka  wydan a  przez  wydawnictwo «Ś lą sk»,  1967 —  traktuje  o pom pach . 2.6.  Politechnika Łódzka. K atedra  Techniki  Cieplnej, kierowan a  przez  doc. F .  K O T L E W- SKIEG O, m a  3 zakł ady: Techniki  Cieplnej,  C hł odnictwa  i P odstaw  Klimatyzacji. Prace  naukowe  dotyczą ce  przepł ywu  ciepł a, masy  i  procesów  spalania  mają   ch arakter doś wiadczalny.  Oto tem aty p r a c : —  wpł yw  konwekcji  naturalnej  n a  przepł yw  ciepł a podczas  ruchu  cieczy  w  rurze  pio- nowej,  praca  doktorska, —  proces  przepł ywu  masy  i  ciepł a w  zraszalniku  ociekowym,  praca  doktorska, —  wpł yw  tem peratury  i  wilgoci  filcu  n a  intensywność  jego  suszenia,  praca  doktorska, —  przepł yw  dwufazowego,  jednoskł adnikowego  pł yn u  przy  ruch u  izotem perowym , praca  doktorska, —  odporność  paliw  ciekł ych  n a  zjawisko  stukan ia.  K at ed ra  opracował a  urzą dzenie (indykator)  do pom iaru  mocy  silników  (paten t). N adal  katedra  zajmuje  się   procesami  suszenia  i  wrzenia  pę cherzykowego. Katedra  może się  pochwalić  obszernym  podrę cznikiem Podstawowe pomiary  w technice cieplnej (55,8  ark.  wyd.),  1963,  WN T,  w  wykon an iu  jej  współ pracown ików. TE R M OD YN AM I KA  T E C H N I C Z N A  W  P O LSC E  303 P race  n aukowo- badawcze  dla  potrzeb  gospodarki  przemysł owej  dotyczą   normalnych ba d a ń  urzą dzeń  energetyczno- cieplnych.  P on adt o  należy  wymienić  ekspertyzy  dotyczą ce unowocześ niania  urzą dzeń  zię bniczych.  Ostatn io  Z akł ad  C hł odnictwa  przekształ cił   się w  K atedrę   C hł odn ictwa, p o d  kierownictwem  prof.  W.  M E R C A. 2.7.  Politechnika  Poznań ska.  K at edra  Teorii  M aszyn  Cieplnych  kierowan a  przez  prof. dra  E.  T U LI SZ K Ę   zasadn iczo  zajmuje  się   zagadnieniam i  przepł ywu  w  turbinach  cieplnych i  sprę ż arkach. W  dziedzinie term odyn am iki  E. TU LI SZ KA  w oddanej  do  druku  (WN T) pracy  Sprę ż arki, dmuchawy  i  wentylatory  opracował   analizę   term odynam iczną   procesu  sprę ż ania  gazów. Również  n a  Zjeź dzie  K at edr  Term odyn am iki  przedstawił   on  obieg  porównawczy  dosko- n ał ego  obiegu  silnika  turbin owego  z  bezkorbowym  generatorem  gazu. F .  D EM BECKI  W swej  pracy  doktorskiej  zajmował   się   przekazywaniem  ciepł a  równowagi stał ej  w  przepł ywie  ś rubowym  w  rurze  prostej.  N a  podstawie  badań  wpł ywu  róż nych param etrów  (geometrycznych  i  ruchowych)  wyznaczono  optim um  ekonomiczne. J.  P I EN TKA  w  swej  pracy  doktorskiej  badał  teoretycznie  zjawisko  przekroczenia  podczas przepł ywu  cieczy  lub  pary  m okrej  w  dyszy.  P raca  m a  być  kon tyn uowan a  i  bę dzie  doty- czył a procesu  parowan ia  wody.  I n n e  prace  J.  P I E N T K I  zajmują   się   analizą   egzergijną   pro- cesów  term odyn am iczn ych  w  sił owniach  parowych  i  elektrociepł owniach. 2.8.  Wyż sza  Szkoła Inż ynierska  w Rzeszowie.  Z espół   Term odynam iki  Technicznej  i  Energe- tyki  Cieplnej,  kierowany  od  1965  r.  przez  prof,  dra  J.  M AD EJSKIEG O  m a  3  pracowników n aukowo- dydaktyczn ych  i  2  pracown ików  naukowo- technicznych. G ł ówną   dyscypliną   zain teresowan ia  jest  przepł yw  ciepł a  jak  wówczas,  kiedy  J. M A- D EJSKI prowadził   K atedrę   Teorii  M aszyn  Cieplnych  w  G dań sku.  W  Rzeszowie  opubliko- wan o  9  prac  n aukowych  (w  tym  2  w  czasopismach  zagranicznych).  Tem atem  tych  prac był y  zagadn ien ia:  wrzen ia  w  zbiorn iku  i  w  kan ale  oraz  konwekcji  swobodn ej;  wpł ywu zjawisk  relaksacyjnych  n a  konwekcję   wym uszoną ;  pom iaru  przewodnoś ci  cieplnej  dielek- tryków  pł yn ów; przepł ywu  ciepł a i  m aterii  w  przypadkach  persorpcji,  wreszcie chł odzenia przedm iotów  podczas  ich  obróbki  skrawaniem . 2.9.  Politechnika  Szczeciń ska.  D o c.  dr  inż.  H .  D Z I E WAN OWSKI  kierował   Katedrą   Teorii M aszyn  Cieplnych w  czasie  od 01.09.1961 do  01.09.1967 r.  W  obecnym roku  akad.  1967/ 68 przeją ł   on  K atedrę   C ieplnych  M aszyn  Okrę towych  (z Z akł adem  C hł odnictwa). W  czasie  m in ion ych  6 lat został y  ukoń czone  3 przewody  doktorskie  (M . KĄ KOL,  R.  SO- BAŃ SKI,  W.  N O WAK )  i  są   w  t oku  dalsze  2  przewody.  Wś ród  wykonanych  prac  katedry  na- leży  wymienić  4  ś wiadectwa  (paten ty  i  wzory  uż ytkowe)  oraz  liczne  prace  naukowo- ba- dawcze  dla  potrzeb  gospodarki  m orskiej. 2.10.  Politechnika  Ś lą ska.  Kierownikiem  Katedry  Teorii  M aszyn  Cieplnych  począ wszy od  1946  r. jest  prof, d r  in ż. St.  O C H Ę D U SZ K O. W  ram ach  rozbudowy  Wydział u  M echanicz- no- Energetycznego  w  roku  1957  został a  powoł an a  K atedra  Energetyki  Cieplnej,  która został a obsadzon a przez dra inż. J.  SZ AR G U TA  —  docen ta Katedry Teorii M aszyn  Cieplnych. K at edra Teorii M aszyn  Cieplnych m a  3 Z akł ady, a m ian owicie: Z akł ad Termodynamiki Technicznej,  Z akł ad  P rzepł ywu  Ciepł a,  Z akł ad  Energetyki  Ją drowej.  W  skł ad  wchodzi: 1  prof,  zw.,  1 prof,  n adzw.,  2  d o c ,  1  st.  wykł .,  1 adiun kt  dr, 2 wykł adowców,  2  st.  asyst., 1  asyst, techn.,  1  staż ysta. 304  STAN I SŁ AW  O C H Ę D U SZ KO Oto  naukowo- dydaktyczne  osią gnię cia  katedry. W  z a k r e s i e  t e r m o d y n a m i k i  t e c h n i c z n e j :  Z  3 tom ów  T eorii  maszyn cieplnych  (za  które  St.  OCH Ę D U SZ KO  otrzymał   I I  n agrodę   pań stwową   w  zakresie  n auki) powstał   podrę cznik  T ermodynamika  stosowana, 1964,  WN T ,  wyd.  I ;  1967,  WN T ,  wyd.  I I . Wcześ niej,  bo  w  1960  r.  został  wydrukowany  Zbiór  zadań  z  termodynamiki  technicznej, P WN ,  którego  drugie  wydanie  został o  oddan e  do  druku  w  P WN .  T o  drugie  wydanie został o  rozszerzone  i  zmodernizowane  przez  wprowadzenie  m ię dzynarodowego  ukł adu jednostek  oraz  uzupeł nienie bilansów  egzergijnych.  Jest  to  zasł uga  tych  samych  autorów, którzy  przygotowywali  n a  począ tku  skrypty  (P WN ). W  1966  r. w postaci  skryptu  P olitechniki Ś lą skiej  ukazał y  się   Ć wiczenia z  termodynamiki technicznej,  cz.  I  w  opracowaniu  J.  SIKORY  i  J.  TOM ECZ KA. Oba dzieł a opierał y się  n a równaniach wielkoś ciowych.  Szczegół y  dotyczą ce tych  równ ań są   zebrane w  pracy  H .  G ÓR N I AKA  (pracownik  katedry),  W.  G U N D LAC H A  i  St.  O C H Ę D U SZ KI pt.  Zastosowanie  mię dzynarodowego  ukł adu jednostek  miar  w  energetyce  cieplnej,  1963, P WN .  P raca  t a  został a wykon an a  w  ram ach program u  Kom itetu  Budowy  M aszyn  P AN . D rugie  wydanie  tej  publikacji  ukazał o  się   druku  w  1968  r. Jako  delegat  M in istra  Szkolnictwa  Wyż szego  prof.  OC H Ę D U SZ KO  m a  pieczę   n ad  roz- powszechnianiem  mię dzynarodowego  ukł adu  SI  w  szkolnictwie  wyż szym. Katedry  energetyczne  Wydział u  M echanicznego  P olitechniki  Ś lą skiej  wcześ nie  n a- wią zały  w  ram ach  prac  dyplomowych  kon takt  z  przemysł em  G O P  (G órn oś lą ski  Okrę g Przemysł owy).  D latego  w  termodynamice  technicznej  należ ało  ujmować  (OC H Ę D U SZ K O, SZ AR G U T,  Przeglą d  M echaniczny,  1952)  pierwszą   zasadę   term odyn am iki  tak,  aby  był a przydatn a  dla  dowolnych  procesów  (fizycznych  lub  chemicznych). W  1956 r.  ukazał a  się   w  druku  praca  kan dydacka  J.  SZ AR G U TA  Bilans  potencjonalny procesów fizycznych  —  wynikają cy  z  II  zasady  termodynamiki  (Arch.  Bud.  M asz.,  t o m I I , zeszyt  3). P raca t a zapoczą tkowała  szeroko  zakrojoną   dział alność J.  SZ AR G U TA  W  dziedzinie egzergii. Wynikiem  rozbudowy  pracy  magisterskiej  (w  cementowni)  do  rozm iarów  rozprawy habilitacyjnej  w ram ach współ pracy z przemysł em jest m etoda badawcza  J.  F OLWAR C Z N E G O (Archiwum  Budowy  M aszyn,  1964,  zeszyt  1)  tzw.  zł oż onych procesów  spalan ia.  M etodę tę   wyprowadzoną   dla  przypadków,  gdzie  obok  produktów  spalan ia  wystę pują   produ kt y odgazowania  substratów,  J.  F OLWAR C Z N Y  uogólnił  do  róż nych  procesów  technologicznych (elektrycznych,  mieszania  i  in.). M etoda t a m a  również  korzyś ci  dydaktyczne. Wś ród  prac prof. W.  OKOŁ O- KU Ł AKA  należy  zwrócić  uwagę   n a  prace  n ad  doborem  pa- ram etrów  pary  grzejnej  z  upustów  turbin y  dla  celów  regeneracji  ciepł a oraz  n ad  doborem chł odzenia  w  elektrolizerach  alum inium  przez  ustalanie  bilansów  energijnych  (ł ą cznie z  St.  OCH Ę D U SZ KĄ }. D zię ki  wpł ywom  term odyn am iki  stosowanej  nastą piło  w  dziedzinie  wentylacji  ko palń unowocześ nienie  m etod  obliczania  i  badan ia  sieci  kopalń  gł ę bokich.  Jest  to  wynik współ pracy  Katedry  Teorii  M aszyn  Cieplnych  z  G ł ówn ym  I n stytutem  G órn ictwa. Również  dla  R O W  (Rybnickiego  Okrę gu  Wę glowego)  waż ne  był y  obliczenia  term o- dynamiczne  (T. BES)  dla  systemu  urzą dzeń  wyparnych  do  odsalan ia  wody  kopaln ian ej. T E R M O D YN AM I K A  T E C H N I C Z N A  W  P O LSC E  305 W  z a k r e s i e  p r z e p ł y w  xi  c i e p ł a .  W  poł owie  1965  r.  ukazał o  się   drukiem tł umaczenie  z  rosyjskiego  ksią ż ki  pt .  Zbiór  zadań  i  obliczeń  z  przepł ywu  ciepł a,  WN T . Autoram i  pracy  rosyjskiej  są   G .  N .  D AN I Ł O W,  W.  N .  F I Ł AT K I N ,  R.  G .  C Z ERN AJA i  M .  G .  SZ C Z E R BOW.  N at o m iast pracown icy  Katedry  T M C  (T.  BE S,  St.  G D U L A,  H .  G Ó R N I AK oraz  St. K OSI AK  z  K rakowa)  tł um aczen ie zaopatrzyli  we  wł asne  streszczenie  podstawowych praw  przepł ywu  ciepł a. O K O Ł O - K U Ł AK  m a za sobą : 6 prac z zastosowan ia  teorii podobień stwa  do  trzy  czynniko- wych  rekuperatorów  ciepł a,  5  p rac  dotyczą cych  bilansowania  energii  prom ieniowania w  urzą dzen iach,  3 prace  o m et odach  okreś lan ia  kryteriów  podobień stwa  i  o  ocenie  analizy wymiarowej  oraz  pracę   doktorską   dotyczą cą   teorii  trzyczynnikowego  przekazywacza ciepł a. N atom iast St.  G D U L A m a opublikowan ych  12 prac  n aukowych. Wię kszość ich dotyczył a zagadn ień  przewodzen ia  (zarówn o  ustalon ego, jak  też  nieustalonego)  ciepł a.  Z  tej  dzie- dziny  pochodzi zarówn o  praca  doktorska  (1963  r.), ja k  też rozprawa  habilitacyjna  (1965 r.). Również  należ ał oby wymienić  prace  naukowo- badawcze  z  przepł ywu  ciepł a dla przemysł u, jak  zię bnictwo,  chł odzenie  m aszyn  i  urzą dzeń  elektrycznych,  wreszcie  badan ie  prototy- pów. T ak  się   zł oż ył o,  że  dwaj  doktoran ci  katedry  (F OLWAR C Z N Y  i  BES)  wykonali  pracę   n a tem at  wn ikan ia  ciepł a  przy  wym uszon ym  przepł ywie  lam in arn ym .  M etody  obliczeń  i  za- kres  są   róż ne  dla  obu  prac. R ówn ież  TOM EC Z EK  opublikował   pracę   n a  tem at  optymalnych rozm iarów  pierś cieniowego  kan ał u  pionowego  przy  chł odzen iu — przez  konwekcję   swo- bodn ą . W  z a k r e s i e  e n e r g e t y k i  j ą d r o w e j.  W  ram ach  Wydział u  M echaniczno- - Energetycznego  został a  w  1957/ 58  r.  kreowan a  specjalność  —  energetyka  ją drowa. Adiun kt Katedry T M C  T .  Ś WI E R Z AWSKI  w latach 1957 oraz 1960- H  962 odbywał  studia w  M o- skwie  i  w  M assachusetts  w  dziedzinie  energetyki  ją drowej.  On  sam  i  jego  sł uchacze  n a Wydziale  M echaniczno- Energetycznym  rozwinę li  dział alność  w  dziedzinie  dydaktyki i  pracy  n aukowej. N ależy  zwrócić  uwagę   n a  nastę pują ce  skrypty  uczeln ian e:  T .  Ś WIERZ AWSKI  T eoria re- aktorów ją drowych,  1962,  G liwice,  T .  Ś WI E R Z AWSK I,  T.  BE S Zbiór  zadań  z  teorii reaktorów ją drowych,  cz. I  i  I I , 1964,  G liwice,  T.  Ś WI E R Z AWSKI  Podstawy  energetyki ją drowej,  1968, G liwice,  stanowią ce  pom oc  n aukową   nie  tylko  dla  studentów  P olitechniki  Ś lą skiej. R ównież  J.  L E D WO Ń *1) ,  W.  Ł U KASZ E K  i  T .  Ś WI ER Z AWSKI  opracowali  rozdział   8.  Ener- getyka  nuklearna  w  wyd.  Budownictwo  Betonowe  (w  druku). O to  tem aty publikacji:  m et o d a graficzna  rozwią zywania  równ ań krytycznych  dla reakto- rów  ją drowych  ( BE S) ,  urzą dzen ia  do  przetł aczan ia  czynników  chł odzą cych  (BE S),  wpł yw ciepł a  generowanego  w  chł odziwie  n a  dynam iczn e  wł aś ciwoś ci  reaktorów  (TOM EC Z EK), an aliza  fotonów  w  zjawisku  zwarcia  prom ien iowan ia  (Ł U KASZ E K),  analiza  osł abienia  pro- m ien iowan ia  gam m a  m etodą   M o n t e- C arlo  (praca  doktorska  ŁU KASZ KA),  n ad t o  wiele prac  Ś WIERZ AWSKIEGO  o  wn ikan iu  ciepł a  do  San towaxu- OMP  (praca  doktorska),  o  ba- dan iu  przestrzen n ego  i  energijnego  rozkł adu n eutron ów termicznych,  o przyroś cie  en tropii W reaktorze  reaktorowym ,  o  przekrojach  czynnych  w  reaktorach  ją drowych  oraz  opubli- kowan e  dowody  współ pracy  z  dyplom an tam i. (')  poza Katedrą  TMC 5  M ech ,  T eo r.  i  St o só w. 306  STAN I SŁ AW  O C H Ę D U SZ KO Pracownicy  Katedry  Energetyki  Cieplnej  (1  prof,  n.,  1  d o c ,  1  adiun kt,  2  st.  asyst.) opublikowali  122  prace  naukowe  (w  tym  11  w  ję zykach  obcych).  U koń czono  12  przewo- dów  doktorskich. Wydano  4  ksią ż ki  i  2  skrypty  (term odynam iki  technicznej  dla  studium  dla  pracują - cych). Ksią ż ka  J.  SZ ARG U TA  i  R.  P E T E LI : Egzergia, WN T ,  1965,  oparta  gł ównie  n a  dorobku autorów  ukaże  się   w  tł umaczeniu  rosyjskim. W  minionym  dziesię cioleciu  katedra  zajmował a  się   zagadn ien iam i  egzergii  do  oceny doskonał oś ci procesów  cieplnych.  Wypróbowan o  jedn olitą   systematykę   poję ć,  opracowan o teorię   obliczenia  egzergii  dla  dowolnych  zwią zków  chemicznych,  wypracowan o  m etodę obliczania  bilansów  egzergijnych  (wś ród  nich w  procesach  grzania,  klimatyzacji  i  suszenia, Bes).  Z astosowano  egzergię   do  zagadn ień  techniczno- ekonom icznych;  do  tego  był y  po- trzebne  wzory,  nom ogram y  i  tablice  n a  egzergię   wielu  czynników  term odyn am iczn ych (m.in.  paliw). P odję to  próby  zastosowania  m etod  róż nicowych  do  zagadn ień  przepł ywu  ciepł a.  R oz- wią zano  problem  wymiany  ciepł a  w  niesymetrycznie  dział ają cych  regen eratorach  (praca doktorska  A.  G U Z I K A)  i  przepł ywu  ciepł a  w  oprom ieniowanych  rekuperatorach  (praca doktorska  E.  KOSTOWSKIEG O). W  dziedzinie  wykorzystania  energii  odpadowej  opracowan o  m etodę   oszczę dzania paliwa  oraz uzyskano  sposób  oceny  efektywnoś ci  tych procesów  (J. SZ AR G U T ) .  Opracowan o metodę   obliczania  przy  projektowaniu  rekuperatorów  (E .  K OSTOWSK I ),  p o d a n o  teorię efektów  uż ytecznych przy  podgrzewaniu  dm uchu wielkopiecowego  (J.  SZ AR G U T )  oraz u ł o- ż ono praktyczne  równ an ia  do  obliczania  efektów  podgrzewan ia  tego  dm uchu  (J.  SZ AR G U T, A.  Z I Ę BI K ). W  dziedzinie  czadnic  rozszerzono  m etodę   analizy  term odynam icznej  zwykł ego procesu  n a  proces  dwustopniowy  (praca  habilitacyjna  R.  P E T E LI ) . P rzeprowadzono  badan ia  modelowe  równom iernoś ci  przepł ywu  gazu  w  regen erato- rach  i  nagrzewnicach  wielkopiecowych  oraz  badan ia  analogowe  przepł ywu  ciepł a  w  re- generatorach  i  pł ytach  grzejnych  (J.  WAN D R ASZ ,  A.  G U Z I K ,  A.  Z I Ę BI K ). Wyniki  prac  badawczych  wygł oszono  n a  wielu  konferencjach  krajowych  i  zagranicz- nych  (14  referatów). Pracownicy  obu  katedr  brali  udział   w  kon kursach  n aukowych  Oddział u  G liwickiego P TM TS uzyskują c  nastę pują ce  n agrody: w  roku 1963 1964 1966 1967 K atedra T M C I I I  (G dula) I I  (G dula),  I I I  (Bes) I  (Bes), wyróż n.  (Tomeczek) 2 x11  (Bes,  Tomeczek) K at edra  E C — I I  (Ż elkowski) 2 x1 1  (G uzik,  Kopiec) I I I  (Kostowski) I I I  (Kostowski) W  sumie  w  czasie  4  kon kursów  pracownicy  obu  katedr  zdobyli  11  n agród  pienię ż nych i  1 wyróż nienie  pracy. 2.11.  Politechnika  Warszawska.  K atedra  Teorii  M aszyn  Cieplnych  kierowan a  przez  prof. d r a B .  STEF AN OWSKIEG O  p o roku  akad.  1961/ 62 został a  przeję ta  przez  prof,  dra  B.  STAN I - SZEWSKIEG O. TE R M OD YN AM I KA  T E C H N I C Z N A  W  P O LSC E  307 P raca  n aukowo- badawcza  w  katedrze  kon cen trował a  się   gł ównie  n a  dwu dział ach term odyn am iki  techn iczn ej:  wym iana  ciepł a  i  nowe  metody  konwersji  energii. O to  najważ niejsze  osią gnię cia  katedry  w  dziedzinie  przepł ywu  ciepł a: —  Przepł yw ciepł a przy wrzen iu: dyn am ika pę cherzyków  (STAN ISZ EWSKI,  G Ą SIOROWSKI), wrzenie  cieczy  dwuskł adn ikowych  (R YBK A),  wnikanie  ciepł a  przy  wrzeniu  krytycznym (ST AN I SZ E WSK I ). —•  Przepł yw  ciepł a przy  konwekcji  swobodn ej:  rozwią zanie  teoretyczne  dla  pł yty  skoś- nej  ( K I E R K U S) , dla walca  ( K I E R K U S ) , pł yty ze  skokiem  tem peratury  (R AD WAŃ SKI ),  dla ukł a- dów  ż ebrowych  ( K Ł O P O C K I ) ; pom iar p o la prę dkoś ci i tem peratury  (BR OD OWI C Z ,  K I E R K U S). —  Przepł yw  ciepł a  przy  konwekcji  wym uszon ej:  kilka  rozwią zań  powierzchni  inten- syfikują cej  wnikanie  ciepł a  ( K I E R K U S,  ABR AM OWSKI ). —  M etody  pom iarów  przewodnoś ci  ciepł a:  m etoda  nieustalonych  przepł ywów  ciepł a ( G O G Ó L ) ,  badan ia  przewodn oś ci  w  m ateriał ach  sypkich  ( G O G Ó Ł ) ,  mał y  aparat  pł ytowy (STAN I SZ E WSKI ,  BR O D O WI C Z ,  G O G Ó Ł ) . —  Wymiana  m aterii  i  ciepł a n a kuli  przy  konwekcji  wymuszonej  (JASI E WI C Z ). —  M etody  pom iarów  wielkoś ci  term odynam icznych  w  oparciu  o zjawiska  przepł ywu ciepł a:  urzą dzenie  d o  pom iaru  tem peratury  szybkozmiennej  w  gazach  z  kompensacją bezwł adnoś ci  cieplnej  czujnika  (C H R ÓŚ C I E L,  Z G OR Z E LSK I ),  m etoda  pom iaru  tem peratury gazu  za pom ocą   dwóch  son d  eliminują cych  wpł yw  prę dkoś ci  przepł ywu  (C H R ÓŚ C I EL). W  dziedzinie  nowych  m etod  konwersji  energii  należy  wymienić  prace: —  P race  n ad kon wertoram i  ciepł a  w  energię   elektryczną :  pierwsze  w  kraju  uruch o- mienie  podstawowych  kon wertorów  term ionicznych  (diody  próż niowej,  triody  magne- tycznej  i  diody  cezowej)  ( Z G O R Z E LSK I ) ,  opracowanie  teoretyczne  optymalizacji  urzą dzeii termionicznych  ( Z G O R Z E LSK I ,  U R BAN I E C ) ,  opracowanie  teoretyczne  skojarzenia  konwer- torów  term ionicznych z ukł adam i  konwencjonalnych  sił owni  gazowych  i  parowych  (ST A- N I SZ E WSKI ,  Z G O R Z E L SK I ) . —  Term oelektryczn e  urzą dzen ia  zię bn icze:  uruchom ien ie  po  raz pierwszy  w  kraju zię biarek  term oelektrycznych  oraz wym raż arek  do po m p dyfuzyjnych  (F ER EN S,  SAŁAJCZYK), m etody  pom iarowe  do  badan ia  wł aś ciwoś ci  termoelektrycznych  materiał ów  (F EREN S),, optymalizacja  term oelektryczn ych  zię biarek  ( F E R E N S) . —•  I n n e  m etody  konwersji  en ergii:  uruchom ien ie  (po  raz pierwszy)  gen eratora  term o- elektrycznego  z  ciekł ym  m ateriał em i  teoretyczne  opracowanie  tego  gen eratora  (WARTA- N O WI C Z ) ,  uruchom ien ie  gen eratora  termoelektrycznego  z  kryształ kam i  jonowymi  jako m ateriał u  term oelektrycznego  ( WAR T AN O WI C Z ) ,  uruchom ienie  gen eratora  plazmowego opartego  n a efekcie  Klein a  i  badan ie  jego  wł aś ciwoś ci  (WAR T AN O WI C Z ). • —-  P race podstawowe  w term odyn am ice w kieru n ku :  teorii informacji  (STAN ISZ EWSKI), ba d a ń procesów  n ieodwracaln ych, jak  zjawisk  termoelektrycznych  (STAN I SZ EWSKI ,  WARTA- N O WI C Z )  i  term ion iczn ych  ( Z G O R Z E LSK I ) . K at edra  Teorii  M aszyn  Cieplnych  P olitechniki  Warszawskiej  jest  wyposaż ona  w  apa- raturę   mierniczą   potrzebn ą   do pom iarów  nie tylko  cieplnych.  P on adto  znajduje  się  on a. w  uczelnianym  I n stytucie  Techn iki  Cieplnej,  który  m a laboratorium  bogato  urzą dzone.. B.  STAN I SZ EWSKI  był   współ autorem  tł um aczen ia z  rosyjskiego  ksią ż ki  M I C H I E JE WA, . a  w  1963 r. opublikował   pracę   W ymiana  ciepł a, podstawy  teoretyczne, P WN . W dwa  lata. 5* 308  STAN I SŁ AW  O C H Ę D U SZ KO póź niej  ukazał   się   Zbiór  zadań  i  obliczeń  z  przepł ywu  ciepł a,  1965,  P WN   w  opracowan iu pracowników  n aukowych  katedry. B.  STAN ISZEWSKI  wprowadził   do  program u  n auczan ia  specjalnoś ci  —  m ech an ika  sto- sowana  —  wykł ady  z  termodynamiki  procesów  nieodwracalnych. D ocen t  katedry  J.  ZAG ÓRSKI  opracował   I I  wyd.  podrę czn ika  Zarys  techniki  cieplnej, 1967  r.  WN T,  z  przeznaczeniem  dla  studentów  wydział ów  nieenergetycznych. 2.12.  Wojskowa  Akademia  Techniczna.  K atedra  Silników  Lotniczych  i  Term odyn am iki kierowana jest przez  prof,  dra  inż.  R.  SZYM AN IKA. W  katedrze  są   prowadzon e  prace  badawcze  w  3  kierun kach :  przekazywan ia  ciepł a, teorii  spalania  i  teorii  maszyn  cieplnych. W  zakresie  przekazywania  ciepł a  m oż na  wymienić  waż niejsze  prace: —  Przepł yw  ciepł a  w  kan ał ach  krzywoliniowych  przy  duż ych  prę dkoś ciach  pł yn u (praca  doktorska  S.  WI Ś N I E WSKI E G O).  C hodził o  o  analizę   przepł ywu  ciepł a  w  kan ał ach mię dzy  ł opatkam i  turbin  spalinowych  i  w  dyszach  silników  odrzutowych. —•  W  pracy  habilitacyjnej  S.  WI Ś N I E WSKI  opracował   tem at  analizy  term odynam icznej zjawisk  wymiany  ciepł a  i  materii  w  wieloskł adnikowym  ś rodowisku  pochł aniają cym  p ro - mieniowanie.  W  zjawisku  chodzi  o  sprzę ż enie  prom ien iowan ia  z  procesem  dyfuzji  m aterii. P raca  umoż liwia  stworzenie  program u  obliczeń  cyfrowych  dla  oceny  zjawisk  towarzy- szą cych  spalaniu  w  kom orach  silników  odrzutowych. —  Przepł yw  ciepł a  przez  ś cianki  kom ór  silników  rakietowych  może  być  uję ty  za  p o - mocą   analizy  termodynamicznej  oraz  za  pomocą   m odelowan ia  procesów  przepł ywu  m a- terii  i  ciepł a  w  kom orach  spalania  (prace  R.  SZYM AN IKA  i  A.  LE SI K I E WI C Z A). W  zakresie  teorii  spalania  m.in.  zajmowano  się   nastę pują cymi  zagadn ien iam i: —  R ozruch  silnika  rakietowego  za  pom ocą   róż nych,  ciekł ych  sam ozapalnych  ś rodków napę dowych  (praca doktorska  St. SZ C Z E C I Ń SKI E G O). Okreś lono zmiany param etrów  podczas rozruchu  przy  uż yciu  róż nych  ś rodków  napę dowych. —  Stabilizacja  i  intesyfikacja  procesów  spalan ia  za  pom ocą   zmiennych  pól  elektro- magnetycznych  (praca  doktorska  A.  LE SI K I E WI C Z A).  Z agadn ien ie  stabilizacji  spalan ia  ba- dan o  n a ukł adach modelowych. W  zakresie  teorii  maszyn  cieplnych  przede  wszystkim  zwrócon o  uwagę   n a  nastę pują ce problemy  n apę du  silników  lotniczych: —  Pomiary  i  teoria  modelowej  dyszy  naddź wię kowej  z  ciał em  cen traln ym  był y  przed- m iotem pracy  doktorskiej  (T.  G AJE WSK I ) .  Przez  dobór  ciał a  cen traln ego  m oż na  zapewn ić wł aś ciwoś ci  samoregulacyjne  dyszy. —  Z agadnienie  param etrów  krytycznych  i  optym alnych  anizobarycznego  silnika  ra- kietowego  z  dyszą   otwartą   był o  tem atem  pracy  doktorskiej  (R .  STAN I SZ E WSKI ). —  D alsze  tem aty  badań  dotyczył y  optymalizacji  n apę dów  lotniczych  oraz  wpł ywu  m a- gistrali  paliwowej  n a  pracę   silników  napę dzanych  ś rodkiem  napę dowym. Pracownicy  katedry  opublikowali  57  prac  przeważ nie  w  Biuletynie  WAT,  n ad t o yf Archiwum  Budowy M aszyn. Poważ niejszy  podrę czn ik m a n a swym koncie S. WI Ś N I E WSKI  : I'odstawy  termodynamiki  silników spalinowych, WN T ,  1963;  n adt o  należy  wymienić  pracę A.  LE SI KI E WI C Z A  i  R.  SZYM AN IKA  Energetyka przyszł oś ci,  M O N , 1966  oraz  pracę   St.  Wiś- TE R M OD YN AM I KA  T E C H N I C Z N A  W  P O LSC E  309 N IEWSKIEG O  Analiza  termodynamiczna  zjawisk  wymiany  ciepł a  i  masy  w  oś rodku pochł a- niają cym promieniowanie,  Biuletyn  WAT,  1968. R.  SZ YM AN I K  propaguje  term odyn am ikę   procesów  nieodwracalnych.  Term odynam ika t a  jest  czę ś cią   pro gram u  n auczan ia  specjalnoś ci  —  fizyka  techniczna.  Stosowanie  zasady Onsagera  czę sto  przewija  się   w  pracach  omawianej  katedry  (S.  WI Ś N I E WSKI  i in .). 2.13.  Politechnika  Wrocławska.  Katedrą   Teorii  M aszyn  Cieplnych  kieruje  prof,  mgr  inż. W.  WI Ś N I O WSK I.  Obsada  dydaktyczn a  katedry  wyn osi:  2  adiunktów,  1  st.  asystent  oraz 1  asystent. W.  WI Ś N I O WSKI  wydrukował   3  prace  (a  m a  w  przygotowaniu  jeszcze  16  prac). Celem tych  prac jest: —  xxsuniecie  z  term odyn am iki  fluidalnego  ujmowania  zjawisk  ciepł a, —  wyeliminowanie  z  term odyn am iki  nieś cisł oś ci  (m.in.  matematycznych)  utrudniają - cych zrozum ienie jej  podstaw, —•  uzyskanie  w  dziedzinie  term odyn am iki  wspólnego  ję zyka mię dzy  teoretykami  i prak- tykam i. Wykł ad  term odyn am iki  W.  WI Ś N I OWSKI E GO  Z uwzglę dnieniem  jego  koncepcji  znaleźć m oż na  w  P oradn iku  Techn iczn ym - M echan ik, t .I , cz.  2,  P WT,  Warszawa,  1961  r.  W.  WI Ś- N IOWSKI wzorował   się   do pewnego  stopn ia  n a  koncepcjach  takich  autorów, jak  ZEMAN SKY, P U T I Ł O W,  SLATER,  G O R ALI K ,  F R I S Z ,  TI M OR I EWA, Ż U K O WSK I,  WOŁOSOW,  BESSON OW,  BERG ER oraz polscy  term odyn am icy  —  G U M I Ń SK I,  WE R LE . W  ram ach  współ pracy  P olitechn iki  Wrocł awskiej  z  Kijowskim  Instytutem  Politech- nicznym W.  WI Ś N I O WSKI  wygł osił  w  Kijowie  referaty  n a tem at jego prac w  dziedzinie  pod- staw  term odyn am iki. P race  o  ch arakterze  dydaktyczn ym  W.  WI Ś N I OWSKI E GO  był y  referowane  n a  zjazdach i  sympozjach  katedr  term odyn am iki  technicznej. Wś ród  pracown ików  katedry,  E.  K ALI N O WSK I  wykonał   zarówn o  pracę   doktorską ,  jak też habilitacyjną   z dziedziny przepł ywu  ciepł a. Ten sam ch arakter mają  jego prace  naukowe. M .  M I E C Z YŃ SKI m a prace n aukowe  z podstaw  term odyn am iki  (w tym praca  doktorska). Obaj  adiunkci  katedry  byli  prom owan i  przez  W.  WI Ś N I OWSKI E G O. Badawcze  prace  n aukowe  katedry  dla  przemysł u  dotyczą   gospodarki  energijnej  (w  za- kł adach  przemysł owych  ceram icznych,  h utach  szkł a  i  browarach).  Tem at  swej  pracy  ha- bilitacyjnej  (uchodzenie  ciepł a  przez  fundamenty  do  grun tu)  E.  K ALI N O WSK I  zaczerpną ł z  problem atyki  jedn ej  ekspertyzy  przemysł owej. 3.  Wn ioski  dotyczą ce  osią gn ięć  w  dziedzin ie  term odyn am iki  technicznej Wś ród  om awianych  ś rodowisk  naukowo- dydaktycznych  należy  wymienić  dwie  ka- tegorie  placówek:  jedn e  są   to  typowe  zakł ady, które  uprawiają   term odynam ikę  techniczną i  drugie,  które  zajmują   się   term odyn am iką   ubocznie. D o  pierwszej  kategorii  należą   katedry,  które prowadzą   gł ównie wykł ady  term odynam iki technicznej  oraz  wykł ady  przepł ywu  ciepł a.  N atom iast katedry  w  Krakowie  mają   zakł ady, które  rozwijają   dział aln ość z  dziedziny  teorii  i  eksploatacji  kotł ów, silników  i  innych urzą - dzeń energetycznych  (P olitechn ika Krakowska)  lub  zakł ady  silników  cieplnych  oraz pom p, 310  STAN I SŁ AW  O C H Ę D U SZ KO sprę ż arek  i  wentylatorów  (AG H   lub  P olitechnika  P ozn ań ska).  Również  w  WAT  gł ówny nacisk jest  poł oż ony n a  rozwią zywanie  problem ów  n aukowych  dotyczą cych  ciepł a w  silni- kach lotniczych. N ależy  przypomnieć, że  w  term odynam ice technicznej  chodzi  o  klasyczną   term odyn a- mikę  fenomenologiczną ,  która jest gł ównie potrzebn a  absolwentom  wyż szych  szkół  techni- cznych  przy  rozwią zywaniu  cieplnych  problem ów  n aukowych  i  technicznych. N ależy  bezstronnie  stwierdzić,  że  oś rodek  term odyn am iczn y P olitechniki  Ś lą skiej  może pochwalić  się   osią gnię ciami  n a  skalę   europejską .  Z arówn o  podrę czn ik  T ermodynamika stosowana,  jak  też  Zbiór  zadań  z  termodynamiki  technicznej  mogą   zaspokoić  wszelkie  p o - trzeby  w  dziedzinie  term odyn am iki  technicznej.  Specjalnoś cią   tej  katedry  jest  kon trola zł oż onych  procesów  spalania,  która  uł atwia  wyznaczanie  wskaź ników  produkcyjnych n a  podstawie  analizy  substratów  i  produktów  reakcji. Poł ą czenie I i I I zasady  term odyn am iki technicznej kojarzy  w sobie  wielkość —  egzergia. Wielkość  ta  znalazł a zastosowanie  przy  ocenie  doskonał oś ci  (lub  nieodwracalnoś ci)  p ro - cesów  cieplnych.  W  tej  dziedzinie  należy  przyznać  Katedrze  Energetyki  Cieplnej  w  P oli- technice  Ś lą skiej  pierwszeń stwo  w  Polsce. Jeż eli  chodzi  o  dział  przepł ywu  ciepł a,  to  warto  nadm ienić, że  wykł ady  te  został y  za- począ tkowane  w  Politechnice  Lwowskiej  i  był y  kon tyn uowan e  w  P olitechnice  Ś lą skiej. Tu  powstał y oryginalne prace O K O Ł O - K U Ł AKA  i wielu  innych pracown ików  zarówn o w  Ka- tedrze  Teorii  M aszyn  Cieplnych, jak  też  w  Katedrze  Energetyki  Cieplnej.  Ten  dział   ter- m odyn am iki  rozwiną ł  się  w Polsce w wysokim  stopn iu. N ależy  bowiem  wymienić  ogrom n y niemal  osobisty  wkł ad  J.  M AD E JSKI E G Q,  autora  m onografii  T eoria  wymiany  ciepł a. N ad t o do  oś rodków  kultywują cych  problem y  przepł ywu  ciepł a należy  P olitechn ika  Warszawska, gdzie  powstał o  dzieł o  T eoria  wymiany  ciepł a  i  Zbiór  zadań  i  obliczeń  z  przepł ywu  ciepł a. W  ostatnich  latach  został y  wprowadzone  do  program ów  jednej  specjalnoś ci  w  P oli- technice  Warszawskiej  i  w  Wojskowej  Akademii  Technicznej —  specjalne  wykł ady  ter- modynamiki  procesów  nieodwracalnych.  Wykł ady  te  stanowią   podstawę   m i n .  teorii urzą dzeń  do  bezpoś redniego  przetwarzan ia  ciepł a  w  elektryczność  oraz  teorii  zjawisk elektromagnetycznych  w pł yn ach. Warto  nadmienić,  że  również  n a  innych  specjalnoś ciach  wydział ów  m echan iczn o- - energetycznych  (np.  w  G liwicach)  poza  n orm aln ym  kursem  term odyn am iki  technicznej obowią zywały  wykł ady  term odyn am iki  przepł ywu  masy  i  term odyn am iki  chemicznej. D zię ki  wielkiemu  wysił kowi  kadry  wykł adowców  term odyn am iki  znacznie  wzrosł a liczba  pracowników  naukowych  poś wię cają cych  się   term odyn am ice.  W  om ówionych placówkach  zatrudn ion ych  jest  pracown ików  ze  stopn iem  d o kt o ra: Czę stochowa G dań sk Kraków  P olitech. Kraków  AG H Łódź P ozn ań 3 1 6 6 4 2 Szczecin Ś lą sk  K T M C Ś lą sk  K E C Warszawa  P oi. 3 14 6 9 Warszawa  WAT  7 Wrocł aw 2 TE R M OD YN AM I KA  T E C H N I C Z N A  W  P O LSC E  311 Ł ą czna  liczba  osób  z  przewodam i  doktorskim i  wynosi  ok.  60.  W  liczbie  tej  mieszczą   się osoby  prom owan e  nie  tylko  przez  kierowników  kat ed r;  w  zestawieniu  nie  m a  n atom iast doktorów,  którzy  opuś cili  katedry  term odyn am iki. W  oparciu  o  doś wiadczen ia  z  Wydział u  M echanicznego P olitechniki  Lwowskiej,  gdzie w program ie  1939/ 40 p o za wykł adem term odyn am iki technicznej  (3 godz. w  tyg.  + 4  godz. w  tyg.),  znajdował y  się   wykł ady  przepł ywu  ciepł a  (2  godz.  w  tyg.)  oraz wybranych  dział ów term odyn am iki  (2  godz.  w  tyg.),  oraz  biorą c  p o d  uwagę   praktykę   dydaktyczną   w  Poli- technice  Ś lą skiej  au t o r  m oże  stwierdzić,  że  nie  m oż na  bezkarnie  robić  oszczę dnoś ci  n a czasie  trwan ia  wykł adów  (i  ć wiczeń)  t ak  podstawowego  przedm iotu, jakim  jest  termody- n am ika.  Wiadom o,  że  dzię ki  gruntowniejszemu  przygotowan iu  w  dyscyplinach  cieplnych, wychowankowie  Wydział u  M echaniczno- Energetycznego P olitechniki Ś lą skiej  są   bardziej przydatn i  do  pracy  zawodowej  w  energetyce  cieplnej. Jeż eli  mają   się   rozwijać  wszystkie  dział y  n auki,  których  teoria  opiera  się   n a  termody- nam ice,  to  należy  przywrócić  wykł ady  znajdują ce  się   w  dotychczasowych  program ach n auczan ia.  Czyż jest  do  pom yś lenia,  aby  przyszł y  górn ik  nie  m iał   odpowiedniego  przygo- towan ia  przed  wykł adam i  wentylacji  kopaln i  gł ę bokich?  Czy  jest  dopuszczalne, aby  inż y- nier- chemik  nie  m iał   poję cia  o  zasadach  bilan sowan ia  masy  i  energii  w  urzą dzeniach che- micznych? A jedn ak  w  ostatniej  reformie  program ów  n auczan ia w wyż szych szkoł ach technicznych dopuszczon o  do  tego,  że  term odyn am ika  techn iczn a został a  skasowana  zupeł nie n a  od- dział ach  eksploatacyjnych  wydział ów  górniczych  i w  program ach wydział ów  chemicznych. Jeż eli  odpowiedn ie wł adze n ie zajmą   się   tą   sprawą ,  to niebawem wyż sze uczelnie  opuszczą magistrowie  n iedouczen i,  którzy  spowodują   niepowetowane  straty  w  gospodarce  n aro- dowej. Autor  m a  nadzieję ,  że  w  n astę pn ym  dziesię cioleciu  Polskiego  Towarzystwa  M echaniki Teoretycznej  i  Stosowanej  bę dzie  się   m oż na  pochwalić  równie  dobrymi  wynikami  w  dzie- dzinie term odyn am iki  technicznej, jak  w  m in ion ym  dziesię cioleciu.  Znaczenie termodyna- m iki  technicznej  roś n ie  bardzo  szybko,  gdyż  wkracza  on a  w  róż ne  inne  dziedziny  nauki i przem ysł u. Praca  został a  zł oż ona  w  Redakcji  dnia  10  lutego  196S  r.