Ghostscript wrapper for D:\BBB-ARCH\MTS68\MTS68_t6z1_4_PDF\mts68_t6z4.pdf M E C H AN I K A TEORETYCZNA I  STOSOWANA 4,  6 (1968) BADANIA M OŻ LI WOŚ CI Z M N IEJSZ EN IA  PRĘ D KOŚ CI PROPAG ACJI  PĘ KN IĘ CIA Z M Ę C Z EN IOWEGO  W BLACH ACH  DURALOWYCH  PRZY  U Ż YCIU  ZG N IOTU WI T O L D   B Ł A Ż E W I CZ  (WARSZ AWA) 1. Wstę p Z astosowan ie  do  oceny  trwał oś ci  zmę czeniowej  konstrukcji  samolotów  koncepcji dozorowanej  trwał oś ci  zmę czeniowej  (w  literaturze angielskiej fail  safe)  stał o  się   przyczyną powodują cą   badan ia  propagacji  pę knię cia  zmę czeniowego.  Wystą pienie  widocznych  pę k- nię ć  zmę czeniowych  w  m ateriale  konstrukcji  wykorzystywane  jest  przy  okreś laniu  resur- sów  sam olotów  m etodą   dozorowan ej  trwał oś ci  zmę czeniowej  jako  wskaź nik  wyczer- pan ia  przez  kon strukcję   reprezentowanej  przez  nią   trwał oś ci  zmę czeniowej  [1, 2,  3, 4,  5]. Wyniki  badań  propagacji  pę knię cia  zmę czeniowego  dla  róż nych  materiał ów  przy rozcią gają cych  n aprę ż en iach  powtarzalnych  o  stał ej  amplitudzie  podaje  szereg  publikacji [54- 14].  P rzeprowadzon e  przez  róż ne  oś rodki  badan ia  nie  zawsze  dają   zbliż ony  obraz wł asnoś ci  propagacji,  czę sto  badan ia  nie  są   porównywalne  ze  sobą   ze  wzglę du  n a  róż ne kształ ty  próbek  i  sposoby  przykł adan ia  obcią ż eń.  Badania  propagacji  przy  obcią ż eniach o  zmiennej  am plitudzie  [15,  16]  doprowadził y  do  stwierdzenia,  że  dla  okresu  propagacji pę knię cia  w  stopach  Al  h ipoteza  liniowej  kumulacji  zmę czenia  PALM G REN A- M IN ERA  [17] daje  wyniki  zawsze  p o  stronie  bezpiecznej.  P rzeprowadzone  badania  propagacji  pę knię- cia  zmę czeniowego w  róż n ych typach cienkoś ciennych konstrukcji  z  usztywnieniami  wyka- zał y  istotny  wpł yw  sposobów  ł ą czenia  elementów  usztywniają cych  z  blachą   konstrukcji n a  wł asnoś ci  propagacji  [18, 19]. U zyskanie  zmniejszenia  prę dkoś ci  propagacji,  to jest  zmniejszenia  przyrostu  dł ugoś ci pę knię cia  przy  okreś lonej  liczbie  cykli  obcią ż enia,  pozwala  n a  zastosowanie  w  metodzie dozorowanej  trwał oś ci  zmę czeniowej  albo  dł uż szych  okresów  mię dzyprzeglą dowych,  albo n a  zmniejszenie  prawdopodobień stwa  zmę czeniowego  zniszczenia  rozpatrywanej  kon- strukcji.  D otychczasowe  badan ia  propagacji  pę knię cia  zmę czeniowego  okreś lały  para- metry  propagacji  dla  poszczególnych  materiał ów  albo  konstrukcji  nie  zajmują c  się   moż li- •  woś ciami  zmniejszenia  prę dkoś ci  propagacji. Wpł yw  zgniotu  n a  cał kowitą   trwał ość zmę czeniową   jest  ogólnie  znany —  w  konstruk- cjach  z  karbem  geometrycznym  zgniot  zwykle zwię ksza  trwał ość  lub  pozwala  zastosować wyż sze .poziomy  n aprę ż eń. Przyczyny  tego  polepszenia  wł asnoś ci  zmę czeniowych  upatruje się   gł ównie w  korzystn ym  wpł ywie  n aprę ż eń wł asnych  ś ciskają cych  wywoł anych  odkształ - ceniem  plastycznym  m ateriał u.  N ie jest  n atom iast jednoznacznie ustalony  wpł yw umocnie- n ia  plastycznego  —  wydaje  się   o n  być  zależ ny  od  rodzaju  obcią ż eń  wywoł ują cych  zgniot m ateriał u.  P o  uform owan iu  się   pę knię cia  powoduje  on o  koncentrację   n aprę ż eń w  strefie 450 W.  BŁAŻ EWICZ przesuwają cego  się  w  gł ą b  m ateriał u czoł a pę knię cia —  dział a wię c w  tym wzglę dzie w  spo- sób  zbliż ony  do  karbu  geometrycznego.  U mieszczony  n a  drodze  propagują cego  pę knię cia zmę czeniowego  zgniot  winien  zatem  zmniejszyć  prę dkość  propagacji  pę knię cia.  Korzystn y wpł yw  wprowadzonych  zgniotem  zmian  może  być  znacznie  zmniejszony,  bo  dział anie zgniotu  zaczyna  się   po  przył oż eniu  pewnej  liczby  cykli  obcią ż eń  koniecznych  do  wywo- ł an ia  pę knię cia  i  osią gnię cia  przez  nie  obszaru  o  zmienionych  zgniotem  wł asnoś ciach, a  rozkł ady  naprę ż eń  wł asnych  ulegają   zm ian om  w  trakcie  obcią ż eń  zmę czeniowych  [20]. N a  podstawie  aktualnego  stanu wiedzy  o zmę czeniu  i  propagacji  pę knię cia  zmę czeniowego nie  m oż na  uzyskać  jednoznacznej  odpowiedzi  n a  pytanie,  czy  zgniot  wpł ywa  korzystnie na  wł asnoś ci  propagacji. P ostawiono  sobie  za  cel  doś wiadczeń  zbadanie  moż liwoś ci  zmniejszenia  prę dkoś ci propagacji  przy  uż yciu  zgniotu  i towarzyszą cych  mu n aprę ż eń wł asnych.  Biorą c  pod  uwagę brak  w  tym  zakresie  jakichkolwiek  dostę pnych  w  literaturze  wyników  badań  oraz  brak prostych  metod  okreś lania  wprowadzanych  w  m ateriał   naprę ż eń  wł asnych  i  intensywnoś ci zgniotu,  zdecydowano  przeprowadzić  badan ia  w  oparciu  o  zewnę trzne  param etry  zgn iotu. Wyniki  badań  wł asnoś ci  propagacji  dla  próbek  ze  zgn iotem  należ ało  porówn ać  z  wł as- noś ciami  propagacji  dla  próbek  bez  zgniotu,  co  spowodował o,  wobec  braku  moż liwoś ci takiego  porównania  n a podstawie  danych z literatury,  konieczność  przeprowadzenia  badań wł asnych  również  dla  próbek  bez  zgniotu.  Badania  wpł ywu  róż n ego  typu  zgniotów  n a wł asnoś ci  propagacji  prowadzone  był y  przy  stał ych  poziom ach  n aprę ż eń.  D la  wybranego typu  zgniotu  przeprowadzono  próby  dla  róż nych  am plitud  n aprę ż eń. 2. Zastosowana metoda badań 2.1.  Przyję ta  do  badań  konstrukcja  próbki.  Wym ia r y  p r ó b k i  p o d a n o  n a  rys.  1.  D o  wyk o n a n i a próbek  uż yto  blachy  platerowanej  z  duralu  PA6- T.  D ural  P A6  odznacza  się   wię kszym wydł uż eniem  plastycznym  niż  równorzę dnie  uż ywany  w  kon strukcjach  pł atowców  P A7. Z astosowano  materiał   bardziej  plastyczny  ze wzglę du  n a  spodziewany  wyraź niejszy  wpł yw zgniotu  dla  takiego  materiał u n a  propagację   pę knię cia.  G rubość  uż ytej  n a  próbki  blachy wynosił a  2  mm.  (G rubość  t a  jest  najczę ś ciej  stosowana  do  p ró b  propagacji  pę knię cia) Kierunek  walcowania  blachy Wymiary karbu ś rodkowego _  •   dla  próbek  ze  zgniotem rozstawienie  osi  wprowadzonych I  zgniotów Rys.  1. P róbka uż yta do badania propagacji  pę knię cia zmę czeniowego BAD AN I A  M O Ż LI WO Ś CI  Z M N I E JSZ E N I A  P R Ę D K O Ś CI  P R O P AG AC JI  P Ę KN I Ę C IA  Z M Ę C Z E N I OWE GO  451 P róbki  wykonywano  z  dwóch  arkuszy  blach  frezują c  je  w  pakietach  po  okoł o  15  sztuk. P owierzchnię   blachy  dla  próbek  bez  zgniotów  pozostawion o  bez  zmian  nie  stosują c  ż ad- nych dodatkowych  zabiegów.  K arb  ś rodkowy  (w  osi  symetrii  próbki) wykonywano  w spe- cjalnym  przyrzą dzie  wiertniczym  z  wymiennymi  tulejkam i. D la  przyję tej  próbki  (bez  karbu  ś rodkowego)  wytrzymał ość  doraź na  wynosił a 41,11  kG / m m 2, a  granica  proporcjonalnoś ci  25,07  kG / m m 2. Są   to  wartoś ci  ś rednie  z prze- badan ych  6  próbek,  po  3 z  arkusza. P róbki  przeznaczon e  do  bad ań  propagacji  ozn aczan o  literą   C  i  kolejnym  num erem . Od  n um eru  C- \  do  C- 42  próbki  wykon an o  z  pierwszego  arkusza  blachy,  pozostał e z  dru- giego.  D la  każ dej  próbki  m ierzon o  rzeczywistą   gruboś ć,  która  sł uż yła  do  obliczenia  prze- kroju  pom iarowego  próbki.  N aprę ż en ia  okreś lano  dla  przekroju  n etto czę ś ci  pomiarowej próbki,  to  jest  p o  odliczeniu  ubytku  powierzchni  spowodowanym  karbem.  Z e  wzglę du n a  stosun kowo  mał e  rozrzuty  etapu  propagacji  pę knię cia,  otrzymywane  w  doś wiadcze- niach  opublikowan ych  w  literaturze,  do  badań  przy  stał ych  param etrach  przeznaczano serię   trzech  próbek. 2.2. Zastosowany do badań zgniot.  Pierwowzorem  zastosowanej  metody  wykonywania zgniotu  stał   się   odcisk  pozostawiany  przez  koń cówkę   przyrzą du  mierzą cego  twardość m ateriał u.  Zwię kszając  wymiary  koń cówki  w  stosun ku  do  gruboś ci  blachy  m oż na  wy- woł ać  w  blasze  znaczny  zgniot  lokalny,  którego  wielkość  zapewni  przył oż ona do  wciska- nego  narzę dzia  sił a.  U zyskiwany  przy  tej  metodzie  trójwymiarowy  stan  naprę ż eń  pod dział ają cym  n a  m ateriał   n arzę dziem  umoż liwia  osią gnię cie  duż ych  lokalnych  zgniotów. D o bó r  róż nych  param etrów  zgniotu  do  przeprowadzanych  prób  został   wykonany jedynie  w  oparciu  o  jakoś ciowe  przesł anki  ich  wpł ywu  n a  prę dkość  propagacji.  Zgniot wprowadzan o  w  m ateriał   próbek  symetrycznie  z  obu  stron  karbu,  t ak  aby  pozioma pł asz- czyzna  symetrii  n arzę dzia  pokrywał a  się   z  poziom ą   osią   karbu. Pierwszym  param etrem  wprowadzan ego  zgniotu  jest  liczba  i  kształ t  narzę dzi  wciska- nych  w  m ateriał ,  zwanych  dalej  stemplami.  Z astosowan o  dwa  kształ ty  stempli — wał e- czek  o  ś rednicy  3 m m  i  dł ugoś ci 20  m m  oraz  kulkę   o  ś rednicy  9,5  mm.  Stempel  wciskano w  m ateriał   próbki  leż ą cej  albo  n a  pł askim  podł oż u,  albo  n a  drugim  identycznym stemplu. U zyskan o w ten sposób  cztery  rodzaje  kształ tu zgniotu, które dalej  oznaczane bę dą  w nastę - pują cy  sposób:  \ W   —  zgn iot  wywoł any  przez  jeden  wał eczek,  2W —zgniot  wywoł any przez  dwa  wał eczki,  \ K—zgniot  wywoł any  przez  jedn ą   kulkę ,  2K—zgniot  wywoł any przez  dwie  kulki. Osią   zgn iotu  n azwan o  pionową   pł aszczyznę   symetrii  odcisku  równoznaczną   z pł asz- czyzną   symetrii  stem pla. Przyję cie  jako  stempli t a k  róż nych kształ tów, jak  wał eczek i kulka o  róż nych  ś rednicach  został o  spowodowane  chę cią   zaobserwowania  wpł ywu  róż nych rozkł adów  zgniotu  i  n aprę ż eń wł asnych  na  wł asnoś ci propagacji.  Kształ ty 2W   i  IK  wpro- wadzon o  jako  porówn awcze  d o  gł ównych  badan ych  kształ tów  zgniotu  \ W   i  2K. N astę pn ym  param etrem  zgniotu  podawan ym  przy  poszczególnych  seriach  próbek jest  sił a  wciskają ca  stempel.  Jest  to  dla  badan ego  zakresu  sił   param etr  zastę pczy  z  gł ę - bokoś cią   odcisku  dla  poszczególnych  kształ tów zgn iotu.  Wpł yw  poszczególnych  kształ tów zgniotu  badan o przy  stał ej  gł ę bokoś ci  pojedynczego  odcisku  <5,„. Z pewnym  przybliż eniem m oż na  przyją ć,  że  djd,  lub  2<5w/<5  jest  miarą   maksymalnej  intensywnoś ci  zgniotu  (<5  ozna- cza  t u  grubość  blachy  próbki) .  Wyznaczone  z  pom iarów  zależ noś ci  sił y  wywoł ują cej 452 W.  BŁAŻ EWICZ Czoł o  pę kniĘ cia  Strona  2L Strona 1L PĘ knię cie Rys. 2. Sposób pomiaru dł ugoś ci pę knię cia  / a) mm 0,4 0,3 0,2 0,1 • 20- • 15- • 10' •   5 - y JJ Ą Próbka ( \ ytm ) BOO  800  1000  1200  1400  1600  P w   kG b) 0,4 0,3 0,2 0,1 (5 u, 20 15 m 2000 !- 1' Bez  wytrzymania sfł y ~  (t«0) 3000 4000  P w   AG Rys.  3. G ł ę bokość odcisku  w zależ noś ci od sił y  P w zgniot  P w   =f(d w )  podan o n a wykresach  n a rys.  3. P odan e n a  wykresach  pun kty pom iaro- we  są   wartoś cią   ś rednią   z  pom iarów  m inim um  6  odcisków.  D la  kształ tu zgniotu  IK  i  2K nie  znaleziono  zależ noś ci  gł ę bokoś ci  odcisku  od  czasu  dział ania  sił y.  Kształ t zgn iotu  2W dawał   takie  same  wartoś ci  ś rednie ja k  1W  przy  wię kszych  rozrzutach  dla  poszczególnych BAD AN I A  M O Ż LI WO Ś CI Z M N I E JSZ E N I A  P R Ę D KOŚ CI  P R O P AG AC J I P Ę K N I Ę C IA  Z M Ę C Z EN IOWEGO 453 pom iarów.  P om iary  wykonywano  przy  uż yciu  przystosowanego  do  tego  celu  czujnika warsztatowego.  D okł adn ość  odczytu był a równ a  ± 0, 005 m m . D la oznaczenia  omawianego param etru  zgniotu  dla  poszczególnych  serii  próbek  podawan o  wartość  sił y  P w   w  kilo- gram ach. Trzecim  param etrem  wprowadzan ego  w  m ateriał   próbki  zgniotu  jest  odległ ość  osi zgniotu  od  osi  pionowej  próbki  okreś lana  wedł ug  oznaczenia n a  rys.  1 jako  a. *  W  trakcie  wykonywania  p ró b  spotkan o  się   z  duż ym  wpł ywem  czasu  wytrzymywania pod  obcią ż eniem  stem pla  n a  wł asnoś ci  propagacji.  D latego  wprowadzono  do  oznaczania zgniotu czas wytrzymywania.  N ie przeprowadzon o szczegół owych badań tego param etru  — przybiera  on  tylko  dwie  wartoś ci;  O i l ,  gdzie  0  oznacza  czas  wytrzymywania  mniejszy niż  10  sek.,  a  1 —  czas  równy  1  m in .  ± 5  sek.  P rzy  wykonywaniu  zgniotów  stosowano moż liwie  stał ą   szybkość  wzrostu  sił y  P w   —  okoł o  1000 kG / m inutę . H- powierzchnie pasowane  suwliwie Rys  4. Przyrzą d  do  wykonywania  zgniotów  1 — próbka,  2 — stemple  wykonują ce  zgniot,  3 — pł ytki ustalają ce  stemple, 4 — kolek  ustalają cy  próbkę   i pł ytki  3,  5 — zabezpieczenie  1 i 3 przed  obrotem,  6 — pł yty  maszyny  realizują cej  obcią ż enie,  7 —k a r b  ś rodkowy próbki T ak  wię c  peł nym  oznaczeniem  rodzaju  zgniotu  bę dzie:  kształ t  zgniotu;  wartość  P w w  k G ; a w  mm ; 0  lub  1. Z gniot  wprowadzan o  w  m ateriał   próbki  za  pom ocą   hydraulicznej  maszyny  wytrzy- mał oś ciowej  uż ywając  specjalnego  przyrzą du,  którego  zasadę   dział ania  podaje  rys.  4. P rzyrzą d  umoż liwiał   poprzez  wymianę   pł ytek  3  wykonywanie  wszystkich  badanych  ro- dzajów  zgniotu.  Z gn iot  wykonywano  najpierw  z  jednej  strony  karbu,  potem  p o  wyję ciu i  obróceniu próbki  w  przyrzą dzie  z  drugiej  strony karbu. Z astosowanie  takiej  metody był o spowodowan e  chę cią   uzyskan ia  moż liwie  mał ych  odchył ek  zarówno  dla  odległ oś ci  osi zgniotu  od  osi  karbu,  jak  i  sił y  wywoł ują cej  zgniot.  Róż nice w  odległ oś ci  osi  zgniotu  od osi  karbu  dla  poszczególnych  egzemplarzy  próbek  wahał y  się   w  granicach  ± 0, 05  mm od  wartoś ci  n om in aln ej. W  czasie  wytrzymywania  sił y P w   wartość jej  utrzymywano  w  gra- nicach  ± 0 , 5 %  wartoś ci  n om in aln ej. 2.3. Metoda pomiaru długoś ci pę knię cia.  D o  pom iarów  dł ugoś ci  pę knię cia  posł uż ono  się zdję ciami  fotograficznymi.  D ł ugość  pę knię cia  odczytywano  z  negatywu  obejmują cego 454  W.  BŁ AŻ E WI CZ czę ść  pomiarową   próbki  naś wietlanego  przy  okreś lonej  liczbie  cykli  obcią ż enia.  Stosują c powię kszenia  10  razy  w  stosunku  do  obszaru  rzeczywistego  (okoł o  12  razy  w  stosunku do  negatywu)  okreś lano  czoł o  pę knię cia  z  dokł adnoś cią   ± 0, 0 5  mm ,  którą   warunkuje niezbyt  ostro zarysowane  dla  blachy  platerowanej  czoł o  pę knię cia.  D la uzyskania  ż ą dane- go  powię kszenia  n a  próbce  zamocowana  był a  skala  z  podział ką   milimetrową .  N egatyw ustawiano  do  pomiaru  dł ugoś ci  pę knię cia  tak,  aby  uzyskać  wzdł uż  cał ej  sfotografowanej podział ki  zgodność  liniową   powię kszenia  z  linijką ,  którą   m ierzono pę knię cie. Zdję cia  wykonywano  dwoma  aparatam i  z  obu  stron  próbki.  Z astosowan o  aparaty dExacta Varex  IIa» z teleobiektywem  o ogniskowej  180  mm. Z astosowanie  teleobiektywów podyktowane  był o  koniecznoś cią   odsunię cia  aparatów  od  próbki,  aby  umoż liwić  jej obserwację   w  czasie  próby  przy  jednoczesnym  zachowaniu  niezwię kszonego  obszaru obrazu  na negatywie.  Zdję cia  naś wietlano  za  pomocą   lam p  elektronowych  o czasie  bł ysku krótszym  od  1/400  sek.,  co  dawał o,  przy  czę stoś ci  przykł adan ia  obcią ż enia  1000  cykli/ mi- nutę   maksymalny  czas  naś wietlania  okoł o  0,04  cykla.  P ozwalał o to  na  wykonywanie  zdję ć w  czasie  pracy  maszyny  zmę czeniowej. Wyzwolenie  migawki  i zwarcie  obwodu  lamp  elektronowych  nastę powało przez jedn o- czesne  uruchomienie  umieszczonych  przy  obu  aparatach  elektromagnesów  n a  sygnał z  licznika  liczby  cykli  nastę pują cy  raz  n a  1000  cykli.  I stn iał a  moż liwość  odł ą czenia roboczego  obwodu  elektromagnesów,  zdję cia  wykonywano  zatem  z  wymaganą   przez aktualną   prę dkość  propagacji  wielokrotnoś cią   1000  cykli. D odatnią   cechą   zastosowanej  metody jest  moż liwość  dokonywania  pom iaru  (wykony- wanie  zdję cia)  w  czasie  trwania  obcią ż ania  próbki  oraz  moż liwość  wielokrotnego  spraw- dzania  (po  zerwaniu  próbki)  prawidł owoś ci  odczytu.  Wadą   jest  stosun kowo  ż mudny sposób  otrzymywania  wyników. 2.4. Przebieg prób.  P róby  przeprowadzono  n a  mimoś rodowej  maszynie  zmę czeniowej skonstruowanej  w  Katedrze  Budowy  Samolotów.  M aszyn a  m a  zakres  obcią ż ania  od 3000  do  300  kG   sił y  rozcią gają cej,  przy  czę stoś ciach  przykł adan ia  obcią ż eń  750,  1000 i  1500  cykli/ minutę .  D o  prób  zastosowano  czę stość  1000  cykli/ min. M aszyna  do  przeprowadzanych  prób  wyposaż ona  był a  w  dyn am om etr tensometrycz- ny.  Zastosowany  mostek  tensometryczny  zapewniał   dokł adn ość  ustawienia  obcią ż eń ± 1 , 5 %  uż ytego  zakresu  AR/ R. P róbkę   obcią ż ano  każ dorazowo  od  począ tku  procesu  zmę czenia takim i n aprę ż en iam i, przy jakich  po  powstaniu  pę knię cia  mierzono jego  propagację .  P o  uruchomieniu  maszyny obserwowano  krawę dzie  karbu  próbki  przy  uż yciu  lupy  dziesię ciokrotnej  i  od  m om en tu wystą pienia  widocznego  pę knię cia  wykonywano  zdję cia  rejestrują ce  jego  dł ugoś ć,  zapi- sują c  w  karcie  pomiarowej  próbki  ilość  kilocykli,  przy  której  wykon an o  zdję cie. •   Spadek  sił y  obcią ż ają cej,  spowodowany  zwię kszaniem  się   podatn oś ci  próbki  ze  wzros- tem  pę knię cia,  dla  badanej  dł ugoś ci  pę knię cia  był   niedostrzegalny.  Tak  wię c  m oż na  przy- ją ć,  że  próby  był y prowadzone przy  niezmienionych wartoś ciach  sił  obcią ż ają cych  próbkę . 2.5. Metody opracowania wyników prób.  P omiary  propagacji  pę knię cia  zmę czeniowego  są bardzo  ż mudne,  a  m ateriał   doś wiadczalny  z  prób  bardzo  obszerny.  Wyniki  przepro- wadzonych  badań  zawierają   przecię tnie  po  100  odczytów  dł ugoś ci  pę knię cia  dla  jednej próbki.  Sposób  pom iaru  dł ugoś ci  pę knię cia  i  okreś lania  ś redniej  wartoś ci  tej  dł ugoś ci  / dla  danej  iloś ci  cykli  obcią ż enia  podaje  rys.  2. B AD AN I A  M O Ż LI WO Ś CI  Z M N I E JSZ E N I A  P R Ę D K O Ś CI  P R O P AG AC JI  P Ę KN I Ę C IA  Z M Ę C Z E N I OWE GO  455 D la  tak  okreś lonych  /  wykonywano  dla  poszczególnych  próbek  wykresy  liczby  cykli wywoł ują cych  dł ugość  / ;  N ~f(l).  N astę pnie  dla  serii  próbek  obliczano  z  powyż szych wykresów  ś rednią   (arytmetyczną )  liczby  cykli  potrzebną   do  osią gnię cia  przez  pę knię cie dł ugoś ci /. Z  otrzymanych  w  ten  sposób  dla  poszczególnych  serii  próbek  zależ noś ci  N  =  f(l) obliczano  wartoś ci  AljAN   dla  przedział ów  Al  — 0,5- f-l  m m .  Tak  otrzymana  wartość Alf AN   ~  dljdN   [mm/ kilocykl]  wyznacza  prę dkość  propagacji  pę knię cia  zmę czeniowego. M etoda  przyję ta  do  jej  okreś lania  jest  zbliż ona  do  zastosowanej  w  pracy  [13]. D la  każ dej  próbki  rejestrowano  liczbę   cykli  N E   od  począ tku  trwania  próby  do  znisz- czenia  próbki.  P o  okreś leniu  zależ noś ci  N   =  / (/ )  dzielono  cał kowitą   trwał ość zmę czenio- wą   próbki  N c   n a  etap  JVi —  od  począ tku  trwania  próby  do  wywoł ania  pę knię cia  o dł u- goś ci  /  =   /o  =   1  m m ,  oraz  na  etap  N 2  —  od  powstania  /  =   /Q do  zniszczenia.  Przy  ob- serwacji  próbki  czę sto  zdarzał o  się ,  że  nie  dostrzegano  mał ych  pę knięć  i  rozpoczynano wykonywanie  zdję ć  przy  dł ugoś ci /  okoł o  0,8  mm. Aby  unikną ć ekstrapolacji  uzyskanego z pomiarów wykresu N   =  / (/ ) do  okreś lenia  podział u trwał oś ci cał kowitej  na odpowiednie etapy  przyję to  / 0 =   1 mm, co  z  reguł y  zapewnia  wykonanie  przynajmniej  jednego  zdję cia d l a / < / 0 . Wartoś ci  N i,N 2 iN c   =  N ^ +N 2   dla  każ dej  serii  próbek  obliczano również jako  ś rednią arytmetyczną   z  wyników  poszczególnych  próbek  w  serii.  Wyją tek  stanowi  seria  nr  5 dla próbek  bez  zgniotu  crśr =   10  kG / m m z,  & a   — 2  kG / m m 2.  D la  tej  serii  najpierw  obliczono wartość  (N 2 )Ś T  z  uzyskanych  wyników  propagacji  (dwie  próbki  fotografowane).  N astę p- nie  dla pię ciu próbek  przebadanych  okreś lono  ś rednią   wartość  log  N   (ś rednia geometrycz- n a)  dla  etapu  N i.  D la  t ak  okreś lonych  N t   i  N 2   podan o  wartość  N c   —  N i+N 2 . Obliczanie cał kowitej trwał oś ci zmę czeniowej  N c   jako  ś redniej  arytmetycznej  z  uzyska- nych  dla  poszczególnych  próbek  wyników  jest  sprzeczne ze stwierdzonym  przez  badaczy speł nianiem  rozkł adu normalnego przez log  N , a  nie przez N   (ś rednia geometryczna, a nie arytmetyczna).  Z  wyją tkiem  jedn ak  serii  bez  zgniotu  nr  5,  dla  której  sposób  obliczenia ś redniej  podan o poprzedn io, rozrzuty otrzymanych wartoś ci N c   dla poszczególnych  próbek są   niewielkie,  co  sprawia,  że  obliczenia  wartoś ci  ś rednich N , w  stosunku  do log N ,  nie  dają dla  obliczanych  wartoś ci  N c   róż nic wię kszych  niż  0,5%. 3. Wyniki badań 3.1. Próbki bez zgniotu. D la  porównania  z  wynikami  badań  wpł ywu  zgniotu  wykonano 5  serii  próbek  bez  zgniotu.  Przyję to  naprę ż enia ś rednie a śr  =   10 kG / m m 2;  dla  poszczegól- nych  serii  zmieniano  am plitudę   naprę ż eń. Wyniki  badań  poszczególnych  próbek  z  rozbi- ciem  n a  etapy  N i  i  N 2   podaje  tablica  1, wartoś ci  ś rednie  dla  poszczególnych  serii — tabli- ca  2.  Zależ ność iloś ci  cykli,  potrzebnych  do  wywoł ania  okreś lonej  dł ugoś ci pę knię cia  (od dł ugoś ci  / 0 =   1  mm)  od  amplitudy  naprę ż eń podaje  wykres  na  rys.  5. P róbki  pę kały od  karbu  ś rodkowego.  Pę knię cie propagował o się   równomiernie w lewą i  prawą   stronę   próbki.  N ajwię ksze  róż nice  dla  poszczególnych  I t j  (wedł ug  rys.  2)  nie przekraczał y  jedn ego  milimetra  n a  począ tku  etapu  propagacji  i  dwóch  milimetrów  n a ostatnich  wykonywanych  zdję ciach  próbki.  Róż nice te  był y  najwię ksze  dla  mał ych  ampli- tud naprę ż eń. 456 W.  BŁ AŻ E WI CZ Tablica  1. Wynik  badań próbek bez zgniotu N r serii — 1 2 . 3 4 5 6 7 kG / m m 2 10 12 8,8 kG / m m 2 8 6 4,2 2,8 2 N um er próbki — C- 23 C- 32 C- 39 C- l C- 4 C- 5 C- 29 C- 35 C- 38 C- 43 C- 56 C- 62 C- 64 C- 71 C- 78 C- 90 C- 89 C- 57 C- 44 C- 48 C- 69 C- 75 C- 82 k  cykli 10,00 9,93 13,16 34,85 38,15 36,75 75,13 87,40 105,35 374,0 337,8 314,5 6 533,6 1 090,3 10 000,0 10 000,0 105,6 113,5 111,5 119,0 157,9 129,6 N 2 k  cykli 11,70 10,65 11,45 23,80 27,55 27,15 69,00 68,15 68,00 191,7 208,2 191,7 632,0 598,9 N o k  cykli 21,70 20,58 24,61 58,65 65,70 63,90 145,13 155,55 173,35 575,7 546,0 506,2 7165,6 1804,0 1689,2 U wagi N ie wykon an o zdję ć bez zapoczą tkowan ia  pę knię cia bez zapoczą tkowan ia pę knię cia 71,95 68,30 70,80 88,0 90,8 84,7 177,55 181,8 182,3 199,9 248,7 214,3 N ie  stwierdzono  ż adnych  przerw  i  niecią gł oś ci  w  etapie  propagacji.  Od  m om en tu powstania  pę knię cia  propagował o  ono  w  sposób  cią gł y,  zmniejszają c  jedyn ie  lub zwię kszając  prę dkość  propagacji  dla  poszczególnych  odczytów  / y,  bez  widocznej  nie- cią gł oś ci  zależ noś ci  N   =   / (/ )  dla  poszczególnych  próbek.  Wyraź niejsze  czoł o  pę kn ię cia wystę powało  dla  wię kszych  am plitud naprę ż eń. Z ł om zmę czeniowy  miał  ten sam  charakter ja k  w  badan iach podawan ych  w  literaturze. Przejś cie  ze  zł omu  prostopadł ego  do  powierzchni  próbki  n a  zł om  o  ką cie  okoł o  45°  nie powodował o  ż adnych  dostrzegalnych  róż nic  w  prę dkoś ci  propagacji.  D ł ugość  zł om u zmę czeniowego  prostopadł ego  był a  wię ksza  dla  mniejszych  am plitud n aprę ż eń. 3.2. Próbki ze zgniotem.  Badania  wpł ywu  róż nych  param etrów  zgn iotu  przeprowadzon o przy  stał ych  naprę ż eniach  ś rednich  i  stał ej  amplitudzie  naprę ż eń]  a Sr   —  10 kG / m m 2 a a   =   6  kG / m m 2.  Ze  wzglę du  n a  dużą   liczbę   zmiennych  param etrów  przeprowadzon o jedynie  badan ia  charakteru ich  wpł ywu,  rezygnują c  w  czasie  om awianych  bad ań  z  wyzna- czania  zależ noś ci  funkcyjnych  dla  poszczególnych  param etrów.  D la  zgn iotu  IW / 3260P/ 1 przeprowadzono  badan ia  przy  pię ciu  am plitudach n aprę ż eń. BAD AN IA  MOŻ LIWOŚ CI  ZMNIEJSZENIA  PRĘ DKOŚ CI PROPAG ACJI PĘ KNIĘ CIA  ZMĘ CZENIOWEGO 457 N r serii - 1 2 3 4 5 6 7 kG / mm 2 10 12 8,8 kG / mm 2 8 6 4,2 2,8 2 4 Tablica 2. Wartoś ci iv, Kc 11,03 36,6 89,3 342,1 > 3854, 4 110,2 133,1 N2 Kc W,21 26,2 68,4 197,2 615,4 70,4 87,8 ś rednie dla Nc Kc 22,30 62,8 157,7 539,3 > 4469,8 180,6 220,9 serii bez  zgniotu • R, % 29,3 9,0 30,8 17,4 — 7,2 34,6 R2 % 9,3 14,3 1,5 8,4 — 5,2 7,0 Rc V 18,1 10,7 18,5 11,0 — 2,6 22,1 Aa kG / mm2 ± 0,4 ± 0,2 Obliczenie A'i  w/g  uwag w  rozdz.4 x(Wmin Otrzym ane  wartoś ci  etapów  N i,  N 2   i  N c   podaje  dla  przebadanych  próbek  tablica  3 i  tablica  6, wartoś ci  ś rednie  dla  poszczególnych  serii —•  tablice  4 i  7.  W tablicach wartoś ci ś rednich  po dan o  wartoś ci  pola  rozrzutu  wyników  dla  poszczególnych  serii.  Tablica  5 podaje  stosunek  wartoś ci  odpowiedn iego  etapu  poszczególnych  serii  ze  zgniotem  do  tego samego  etapu  serii  n r  2  bez  zgn iotu. 10  100  N kc  1000 Rys.  5. Liczba  cykli a a   do osią gnię cia  dł ugoś ci  pę knię cia  '  od wartoś ci l 0  =  1 mm  (bez  zgniotu) Z  wyników  bad ań  widać  duże  moż liwoś ci  przedł uż ania etapu  propagacji  i  wpł ywania n a  wartoś ci  prę dkoś ci  propagacji  dla  róż nych  dł ugoś ci  pę knię cia  przy  uż yciu  zgniotu. Pę knię cie  rozpoczyn ał o  się   t ak  ja k  w  próbkach  bez  zgniotu  od  karbu  ś rodkowego.  N ie stwierdzono  wię kszej  niż  dla  próbek  bez  zgniotu  niesymetrii  propagacji  przy  /  <  1 mm. P o  osią gnię ciu  obszaru  odcisków,  pę knię cie  dla  wię kszoś ci  typów  zgniotów  nie  propa- gował o  symetrycznie. Tablica 3. Wyniki badań próbek ze zgniotem dla stał ego poziomu naprę ż eń; aś r   = 1 0  kG / m m 2; a a   =  6 kG / m m 2 N r serii 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 P aram etry zgniotu 1073260/ 7/ 0 ltf/ 800/ 7/ 0 22sT/870/7/0 107326^0/ 7/ 1 2^/ 870/ 7/ 1 2073260/ 7/ 1 2^/ 1200/ 7/ 1 1072400/ 7/ 1 1074000/ 7/ 1 2X7870/ 10/ 1  1 2£/ 870/ 16/ l 1073260/ 6/ 11 1073260/ 8/ 1 N r próbki C- 22 C- 36 C- 40 C- 9 C- 14 C - ll C- 10 C- 13 C- 20 C- 45 C- 47 C- 49 C- 3 C- 18 C- 41 C- 46 C- ll C- 79 C- 12 C- 15 C- 16 C- 65 C- 68 C- 76 C- 52 C- 53 C- 55 C- 27 C- 34 C- 37 C- 24 C- 28 C- 31 C- 59 C- 64 C- 67 C- 70 C- 74 C- 83 D ó b leż ak. 1 23 24 27 28 28 29+ 30 35 36 21- 23- 25- 30- 2 35- 77- !/ 8 8- 11- 15- - 22 - 24 - 27 - 31 2 f- 38 - 78 9 0 - 10 - 14 - 16 28 28 29 30 31 32 17 17 28 29 29 30 34- 43- 44- - 42 - 44 - 45 45 47 48 KC 28,15 28,65 31,1 20,45 17,25 19,12 24,55 18,40 27,93 30,2 34,9 38,2 31,9 21,9 25,2 30,8 34,8 43,1 23,35 24,40 24,70 39,20 37,10 44,70 30,8 34,4 37,5 21,40 19,85 37,58 30,30 30,05 35,65 39,70 39,65 39,90 40,0 35,3 40,4 N 2 KC 194,25 223,40 173,5 73,75 60,40 77,50 278,10 388,55 358,00 468,5 481,1 421,1 815,1 .  541,8 766,3 275,70 337,80 294,35 656,05 863,30 618,60 93,80 90,85 97,65 293,5 318,5 425,8 57,65 61,85 43,20 31,95 30,75 31,45 695,50 524,50 655,80 233,6 227,3 237,9 N c KC 222,40 252,05 204,60 94,20 77,65 96,62 302,65. 406,95 385,93 498,7 516,0 459,3 847,0 563,7 791,5 306,50 372,60 337,45 679,4 887,7 643,3 133,00 127,90 142,35 324,3 352,9 463,3 79,05 81,70 80,78 62,25 60,80 67,10 735,20 564,15 695,70 273,6 262,6 278,3 U wagi 2) 3) 1) 2) przed N i  obcią ż ona statycznie  ~  2  c r m a x Zniszczenie próbek spowodowane pę knię ciem  poza  czę ś cią  pom iarową: 1) przez karb  zewnę trzny  (r  • » 50 m m ) , 2) przez zam ocowanie  w  szczę kach, 3)  przez wadę materiał ową  (wtrą cenie  niemetaliczne). Oznaczenia zgn iotu p o d an o  w  podrozdziale  2.2. [458] BAD AN IA  M OŻ LIWOŚ CI ZM N IEJSZEN IA  PRĘ D KOŚ CI PROPAG ACJI PĘ KN IĘ CIA  ZMĘ CZEN IOWEGO  459 Tablica  4. Wartoś ci  ś rednie dla serii  ze zgniotem (wg tabl. 3). aś r =  10 kG / m m 2;  a a   =  6 kG / m m 2 N r serii 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 P aram etry zgniotu 1 W/ 3260/ 7/ 0 1K/8OO/7/O 2^/ 870/ 7/ 0 1 W/ 3260/ 7/ 1 2^/ 870/ 7/ 1 2 W/ 3260/ 7/ 1 2^/ 1200/ 7/ 1 1 W/ 2400/ 7/ 1 1 W/ 4000/ 7/ 1 2^/ 870/ 10/ 1 2£/ 870/ 16/ l 1W/ 3260/ 6/ 1 1 W/ 3260/ 8/ 1 29,30 18,94 23,65 34,40 26,33 36,33 24,15 40,33 34,23 26,28 32,00 39,75 38,57 197,10 70,55 341,55 456,90 707,74 202,62 712,65 94,08 345,93 54,23 31,38 625,27 232,93 N a 226,40 89,49 365,20 491,30 734,07 338,85 736,80 134,41 380,16 80,51 63,38 665,02 271,50 10,0 16,9 40,3 23,3 38,0 34,0 5,6 18,9 19,6 67,5 17,5 0,6 13,2 R 2 25,8 24,3 32,4 13,1 38,6 20,5 35,2 7,3 38,3 31,2 3,8 27,4 4,6 R c 21,0 21,2 28,6 11,5 38,05 19,5 33,2 10,8 36,9 3,3 9,9 25,7 5,8 U wagi R óż ne miejsca zniszcz, próbek R óż ne miejsca zniszcz, próbek R óż ne warunki próby • Ri  —•   oznaczenie wg tablicy 2. Tablica  5. Porównanie serii  ze zgniotem (wg tabl. 4) z  serią  bez zgniotu  (seria  nr 2) air  ~   10 kG / m m 2; a a   =  6 kG / m m 2 N r  serii ze zgniotem ifci N 2 N cz N ca 1 0,8 7,5 3,6 2 0,5 2,9 1,4 3 0,6 13,0 5,8 4 0,9 17,4 7,8 5 0,7 27,0 11,7 6 1,0 11,6 5,4 7 0,7 27,3 11,7 8 1,1 3,6 2,1 9 0,9 13,2 6,1 10 0,7 2,1 1,3 11 0,9 1,2 1,0 12 1,1 23,9 10,6 13 1,1 8,9 4,3 ATX0; N ta;  N ct, — wartoś ci  dla serii  bez  zgn iotu N i= ; " j z !  N cz   — wartoś ci  dla serii ze zgn iotem . Wpł yw  czasu  wytrzymywania  sił y  wykonują cej  zgn iot  okazał  się  bardzo  znaczny  za- równ o  n a  wartość  et apu N z ,  jak  i  n a  przebieg  propagacji.  Wykazują  to  serie  3,  5 i  serie 1, 4.  D la  obu  par porówn ywan ych  serii  widać  wyraź ny  wzrost  etapu N 2   ze wzrostem czasu wytrzymywania  sił y  P w .  D la  serii  4  wzrost  czasu  wytrzymywania  sił y spowodował  zmianę w  ch arakterze propagacji;  seria  1  m iał a  symetryczny  przebieg  propagacji  —  zgodny  z  ob- serwacjami  dla  próbek  bez  zgn iotu,  a  seria  4  wyraź nie  wię kszą  prę dkość  propagacji  od 460 W.  BŁAŻ EWICZ Tablica  6.  Wyniki  badań  próbek ze zgniotem  1W/3260/7/ 1  dla róż nych a a   przy  a$ r  =  10  kG / mm 2 N r serii 14 15 16 17 kG / mm2 8 4 2,8 2 N r próbki C- 60 63 77 C- 81 84 87 C- 58 80 61 C- 66 73 85 D ób leż ak. 33 34 34 22- 26- 28- 83- 86- 99- 36- 48- 112- - 24 - 28 - 31 - 86 - 91 - 102 - 48 - 58 - 119 w, kc 17,60 14,20 16,15 110,1 105,9 119,9 290,5 327,7 359,6 1732,5 1692,0 1060,7 N2 kc 87,40 72,30 82,00 1023,4 1154,5 1226,1 2821,9 3149,0 2526,5 >  8627,5 >  8308,0 > 8941, 7 Nc kc 105,00 86,55 98,15 1133,5 1260,4 1346,0 3112,4 3476,7 2886,1 >  10 000,0 U wagi 1  bez znisz- J  czenia Tablica  7. Wartoś ci  ś rednie dla serii  ze zgniotem  1W73260/7/1  (wg tab. 6) dla róż nych a a N r serii 14 4 15 16 17 kG / mm2 8  . 6 4 2,8 2 kc 15,98 34,40 112,0 325,9 1495,0 N2 kc 80,57 456,90 1134,6 2832,5 > 8505 Nc R, k c   |  % 96,55 491,30 1246,6 3158,4 >  10 000 21,3 23,3 12,5 21,2 45 % 18,7 13,1 17,9 22,0 — Rc % 19,2 11,5 17,1 18,7 — U wagi powtórzenie z tab. 7 R t   —•  oznaczenie wg  tablicy 2. strony  prawej  karbu  ś rodkowego  (zgniot wykonany  w  pierwszej  kolejnoś ci).  R óż n ica  l p —h dla  /  =   15  m m  osią gała  ś rednio  wartość  5  m m .  Przyczyną   zmniejszają cego  wpł ywu  czasu wytrzymywania  sił y n a  prę dkość  propagacji  wydaje  się   być  zwię kszenie  wartoś ci  i  obszaru zgniotu  przez  lokalne  peł zanie  materiał u  pod  stał ym  obcią ż eniem  o  bardzo  duż ej  war- toś ci. Wpł yw  kształ tu  zgniotu  n a  wł asnoś ci  propagacji  (przy  przyję tej  m etodzie  porówn y- wania  kształ tów)  wskazuje  n a  moż liwość  uzyskania  zupeł nie  róż n ych  przebiegów  pro - pagacji. D la  kształ tów  2K  i  IK  widać  wyraź nie  lokalny  wpł yw  wprowadzon ych  zm ian .  D la wszystkich  serii  dla  tych  kształ tów  zgniotu,  przy  róż nych  pozostał ych  param etrach ,  ś red- nia  prę dkość  propagacji  dla  dł ugoś ci pę knię cia  w  zakresie  1- 1-5  m m jest  zbliż ona  do  ś red- niej  wartoś ci  dla  próbek  bez  zgniotu.  Z m ian a prę dkoś ci  propagacji  nastę puje  dopiero  p o osią gnię ciu  przez  pę knię cie  odcisku  stempla  w  m ateriale  próbki.  Lokaln y  wpł yw  tych BAD AN I A  M O Ż LI WO Ś CI  Z M N I E JSZ E N I A  P R Ę D K O Ś CI  P R O P AG AC JI P Ę K N I Ę C IA  Z M Ę C Z E N I OWE GO 461 kształ tów  zgniotu  tł um aczyć m oż na  mał ym obszarem  wprowadzanych  w  m ateriał   duż ych n aprę ż eń  wł asnych  ś ciskają cych  i  m ał ym obszarem  zgniotu.  Stwierdzenie  mał ego  obszaru zalegania  n aprę ż eń  wł asn ych  ś ciskają cych  nie  jest  podważ one  przy  rozważ aniu  wpł ywu kształ tów  zgniotu  2Ki  lKna.  etap N 2 .  Z naczny spadek  (do 50%) tego  etapu w porówn an iu do  próbki  bez  zgn iotu  ś wiadczy  o  wprowadzeniu  n a  krawę dzi  karbu  rozcią gają cych  na- prę ż eń  wł asnych.  N aprę ż en ia  wł asne  rozcią gają ce  mogą   zalegać  dla  tak  wprowadzonych zgniotów  w  bardzo  duż ym  obszarze  m ateriał u, równoważ ąc  mał e  pole  duż ych  naprę ż eń ś ciskają cych. D la  próbek  2A7870/ 7/ 0  (seria  3,  rys.  6)  po  okresie  «postoju»  pę knię cia  przez  okoł o 250  kilocyldi  obcią ż enia  n astę pował   dalszy  wzrost  dł ugoś ci  pę knię cia  z  prawej  lub  lewej 400  N kc Rys.  6. N =f(l)  dla  zgniotu  2.K/ 870/ 7/ 0;  seria  nr  3  (afr  =   10  kG / mm 2;  cra =   6 k/ G mm 2) strony  próbki  doprowadzają c  do  zniszczenia  próbki  przy  nieznacznym wzroś cie  pę knię cia z  przeciwnej  strony.  P rzypuszczalnie  nastę powało t o  w  wyniku  róż nic we  wprowadzanych do  próbek  zgn iotach. P róbki  2^/ 870/ 7/ 1  (seria  5)  miał y  duży  rozrzut  wartoś ci  etapu  N 2>   podobn ie  jak 2^/ 1200/ 7/ 1  (seria 7). Zniszczenie próbek tych serii  nastę powało najczę ś ciej  poza  przestrze- nią   pomiarową .  Czę ść  próbek  p o  okoł o  500  kilocyklach  obcią ż enia  postoju  pę knię cia zaczynał a  dalej  pę kać  w  podobn y  sposób ja k  pró bki  serii  3. Obserwacje  pę knię cia w  czasie jego  propagacji  i  an aliza  wykon an ych  zdję ć  doprowadził y  do  stwierdzenia,  że  propagu- ją ce  z  obszaru  odcisku  pę knię cie  nie  ł ą czyło  się   w  począ tkowym  okresie  swojej  pro- pagacji  z  czoł em  pę knię cia,  które  doszł o  do  odcisku  od  krawę dzi  karbu.  Obserwacje  te wywoł ują   przypuszczenie,  że  propagują ce  po  okresie  postoju  pę knię cie  nie  jest  prze- dł uż eniem  pę knię cia  zatrzym an ego  w  obszarze  zgniotu,  lecz  powstaje  niezależ nie  na skutek  dział ania krawę dzi  odcisku  jako  karbu  przy  istnieją cym  pę knię ciu.  Przypuszczenie t o  potwierdzają   obserwacje  zł om u  zmę czeniowego  tego  typu  próbek. Przyczyną   dł ugiego  okresu  postoju  pę knię cia  w  pobliżu  osi  zgniotu,  oprócz  wpł ywu ujemnych  n aprę ż eń wł asnych  i  um ocn ien ia plastycznego,  może  być  również  wpł yw  zwię k- szają cego  się   przekroju  m ateriał u  n a  drodze  pę knię cia  po  przekroczeniu  przez  czoł o pę knię cia  osi  zgn iotu.  Sugerowany  wpł yw  zmian  w  przekroju  materiał u m oż na  wyraź nie dostrzec  dla  próbek  typu  2,K/ 870/ 10/ l  (seria  10),  gdzie  zachodził o przyspieszenie  pę knie- 462 W.  BŁAŻ EWICZ cia  przed  osią   zgniotu  i  opóź nienie  po  przekroczeniu  osi.  P rzebieg  kierun ku  propagacji pę knię cia  dla  kształ tu  zgniotu  2K  potwierdza  również  wpł yw  zm ian  przekroju  m ateriał u n a  prę dkość  propagacji.  Pę knię cie  z  reguł y  dochodził o  stycznie  do  koł owej  krawę dzi odcisku,  a  po  przejś ciu  krawę dzi  zmieniał o kierunek  propagacji  zmierzają c  do  osi  odcisku zgodnie  ze  zmniejszają cym  się   przekrojem  m ateriał u. Kształ t  zgn iotu  IK  (seria  2)  róż nił   się   od  2K  wyraź nie  wolniejszą   propagacją   pę knię cia po  stronie z  odciskiem  w  stosunku  do  strony  gł adkiej  oraz bardzo  krótkim  okresem posto- ju  pę knię cia,  zaznaczonym  praktycznie  tylko  od  strony  odcisku.  Z ostał o  to  spowodowane dwukrotnie  mniejszą   intensywnoś cią   wprowadzonego  zgniotu  (dla  \ K;  <5w/<5,  dla  2K; 26J6). Wpł yw  kształ tu  zgniotu  \ W   (serie  1,  4,  8,  9,  12  i  13)  wyraź nie  róż nił   się   od  skutków wywoł anych  kształ tem  2K  czy  \ K.  D la  przykł adu  podan o  n a  rys.  7  zależ ność  N   =  / (/ ) dla  zgniotu  1H73260/ 7/ 1  (seria  4). Wpł yw  wprowadzonych  zmian  zaznaczał   się   tutaj  od  dł ugoś ci  / =   1- 4- 1,5  m m .  Pę k- nię cie  zachowywał o  zbliż ony  do  liniowego  przebieg  propagacji  do  obszaru  wykon an ego 0  100  200  '300  400  N kc Rys.  7. N   = / ( / )  dla  zgniotu  1 W/ 3260/ 7/ 1;  seria  nr  4  (<% =   10  kG / m m 2; rr„  =   6  kG / mm 2) odcisku.  N astę pn ie  wystę powało  dość  szybkie  (ale  cią gł e)  zmniejszenie  prę dkoś ci  pro- pagacji  i  od  obszaru  osi  zgniotu  pę knię cie  propagował o  znowu  ze  stał ą   (ale  znacznie mniejszą   od  poprzedn iej)  prę dkoś cią   do  dł ugoś ci  przekraczają cej  poł oż enie  osi  zgniotu o  okoł o  3 m m . P rzyczyną   tego jest  zapewne  rozleglejsze  pole  n aprę ż eń wł asnych  ś ciskają- cych wprowadzon e  wię kszym niż dla  2K  stemplem. U trzym ywanie  się   tutaj  stał ej  prę dkoś ci propagacji  przy  wzrastają cej  dł ugoś ci  pę knię cia  sugeruje  «odcią ż ają cy»  wpł yw  istnieją - cych  w  już  pę kn ię tym  materiale  wł asnych  n aprę ż eń  ś ciskają cych  n a  n aprę ż en ia  n a  czole pę knię cia.  P rzypuszczenie  to  potwierdzają   obserwacje  plastycznych  odkształ ceń  plateru w  pobliżu  czoł a  pę knię cia.  P o  przekroczeniu  przez  pę knię cie  obszaru  odcisku,  przy  stał ej jeszcze  prę dkoś ci  propagacji,  obszar  zmatowiał ego plateru  nie  wyprzedzał   czoł a  pę knię cia, a  powstawał   z  obu  stron  istnieją cego  pę knię cia. Wystę pują cy  d la  próbek  typu  1W  niesymetryczny  przebieg  propagacji  zdradza  pewną prawidł owoś ć.  P ę knię cie  propagują ce  z  wię kszą   prę dkoś cią   (m a  t o  miejsce  w  obszarze od  osi  zgniotu  do  zniszczenia  próbki)  wystę puje  zawsze  po  stron ie  próbki,  gdzie  zgniot był   wykonywany  ja k o  pierwszy.  Wykonane  pom iary  wykazał y,  że  gł ę bokość  odcisku  d w , wykonywanego  n a  próbce  jako  pierwszy  jest  zawsze  nieco  wię ksza  od  S w   drugiego  od- BAD AN I A  M O Ż LI WO Ś CI  ZMMCEJSZEN IA  P R Ę D KOŚ CI  P R O P AG AC JI  P Ę K N I Ę C IA  Z M Ę C Z E N I OWE GO  463 cisku.  Ś rednia  wartość  róż nicy  wynosi  okoł o  6%  d w .  D owodzi  to  istnienia  dla  kształ tu 1 W   wpł ywu  pierwszego  wykonywanego  zgniotu  n a  obszar,  w  który  wprowadza  się   zgniot drugi.  Stanowi  t o  wadę   m etody  przyję tej  do  wprowadzania  w  m ateriał   zgniotów.  N ależy są dzić,  że  dla  tego  kształ tu zgn iotu  niesymetrię   w  przebiegu  propagacji  m oż na by  zmniej- szyć  stosują c  do  wykon ywan ia  zgniotów  przyrzą d  umoż liwiają cy  wprowadzanie  odkształ - ceń  plastycznych  równocześ nie  z  obu  stron  karbu. P orównują c  dla  kształ tu  zgniotu  1W   pom iary  czoł a  pę knię cia  po  stronie  gł adkiej 1  p o  stronie  zawierają cej  odcisk  widać,  że  czoł o  pę knię cia  po  stronie  gł adkiej  wyprzedza- ś rednio  o  okoł o  1 m m  czoł o  pę knię cia  po  stronie z  odciskiem,  osią gając  najwię ksze  róż nice ju ż  p o  wyjś ciu  pę knię cia  z  obszaru  odcisku. E t ap  do  po wst an ia  pę knię cia N x   n ie  róż n ił   się   dla  kształ tów zgniotu  1 W  i  2W   od  tego etapu  dla  próbek  bez  zgn iotu  (tablica  5). Wyniki  bad ań  wpł ywu  kształ tu zgn iotu  2 W   (seria  6) wykazał y jeszcze  dobitniej  wpł yw kolejnoś ci  wykon ywan ia  zgniotów.  Jest  to  zrozumiał e ze  wzglę du  n a  dwukrotnie  wię kszą intensywność  wprowadzon ego  zgn iotu  (2x<5w).  Z gn iot  wykonywany  jako  pierwszy  dawał prawie  stał ą   prę dkość  propagacji  dla  zakresu  pom iarowego  dł ugoś ci  pę knię cia,  zgniotowi drugiem u  odpowiadał  rozkł ad prę dkoś ci propagacji  zbliż ony  do uzyskiwanego  dla kształ tu 2K,  P owodował o  t o  bardzo  dużą   niesymetrię   propagacji  pę kn ię cia;  przy  /  x  13  mm ł p —li  «  10 m m . Wpł yw  wartoś ci  sił y wciskają cej  stempel w  m ateriał  próbki badan o dla dwóch kształ tów zgn iotu:  2K  i  \ W   (serie  5,  7  i  4,  8,  9).  Wyniki  badań  tego  param etru dla  kształ tu 2K  nie pozwolił y  wycią gn ąć  nowych  wniosków  ze  wzglę du  n a  opisane  ju ż  sposoby  zniszczenia pró bek  poza  przekrojem  pom iarowym .  D la  kształ tu  1 O b a d a n o  próbki  przy  trzech  war- toś ciach  sił y  P w .  U zyskan o  najwię kszą   wartość  etapu  N 2   dla  poś redniej  wartoś ci  sił   P w . U dowadn ia to  istnienie m aksim um wpł ywu  dokonywanego  tą   metodą  zgniotu n a wł asnoś ci propagacji. Spadek  wł asn oś ci  propagacji  dla  wię kszych  wartoś ci  sił  P w   wytł umaczyć moż na wpro- wadzeniem  bardzo  duż ych  zgniotów  dają cych  w  efekcie  przekroczenie  dostrzeż onego ju ż  wcześ niej  dla  ba d a ń  zmę czeniowych  tzw.  zgniotu  granicznego.  Wniosek  ten  znajduje potwierdzenie  w  p o ró wn an iu  kształ tów  2W   i  I W :  etap  N 2   dla  2W   (seria  6) jest  pon ad 2  razy  mniejszy  od  N 2   dla  1 W   (seria  4)  przy  okoł o  dwukrotnie  wię kszej  intensywnoś ci zgn iotu  dla  2W .  Spostrzeż enie  t o  wydaje  się   być  o  tyle  cenne,  że  i  w  zakresie  wpł ywu samego  um ocn ien ia  plastycznego  zbliża  wł asnoś ci  etapu  propagacji  pę knię cia  do  pozna- nych  lepiej  wł asnoś ci  cał kowitego  procesu  zmę czenia m ateriał ów. Wpł yw  odległ oś ci  wprowadzan ego  zgniotu  od  miejsca  rozpoczę cia  się   pę knię cia  zmę - czeniowego  ( p aram et r  a)  n a  wł asnoś ci  propagacji  zbadan o  dla  dwóch  kształ tów  zgn iotu: 2K  i  IW   (serie  5,  10,  11  i  4,  12,  13  odpowiedn io). D la  obu  grup  serii  zwię kszanie  rozsta- wienia  osi  zgn iotów  powodował o  szybki  spadek  wartoś ci  etapu N 2 ,  aż  do  wartoś ci  odpo- wiadają cej  p ró bko m  bez  zgn iotu  (seria  11).  Oprócz  zmniejszają cego  efekt  zgniotu  wpł ywu coraz  to  wię kszych  n aprę ż eń  n a  czole  pę knię cia  w  m iarę   oddalania  miejsca  zgniotu  od począ tku  pę kn ię cia,  zjawisko  to  m oż na  dodatkowo  dla  kształ tu  IW uzasadnić  zmianami w  rozkł adzie, a  m oże  i  wielkoś ci  wł asnych  n aprę ż eń ś ciskają cych  w  miarę  zmniejszania  się wpł ywu  jedn ego  zgn iotu  n a  drugi  przy  wzroś cie  odległ oś ci. D la  wię kszych  param etrów  a (8  dla  IW ;  10,  16  dla  2K)  pę knię cie  propagował o  symetrycznie. 464 W.  BŁAŻ EWICZ W  czasie  przeprowadzonych  p ró b  nie  badan o  wpł ywu  zjawiska  relaksacji  n aprę ż eń wł asnych  wprowadzonych  zgniotem.  N ie m a  w  literaturze publikacji  traktują cych  wyczer- pują co  o przebiegu  tych zjawisk  w  stopach  lekkich. W  czasie  p ró b  staran o  się ,  aby  po  wykonaniu  zgn iotu  pró bki  leż akowały  po n ad  20 dób, co w  ś wietle posiadanych  na ten tem at informacji  winno  zapewnić  uwolnienie  próbki od  zanikają cej  stosunkowo  szybko  czę ś ci  naprę ż eń  wł asnych.  W  tablicach  3  i  6  po dan o okres  leż akowania  dla  każ dej  badanej  próbki  od  czasu  wykon an ia  zgn iotu  do  próby. W  przypadku,  gdy  badan ia  próbki  trwał y  pon ad  1 dobę   po dan o  w  tablicach  czas  leż ako- wania  do rozpoczę cia  i  do  zakoń czenia próby.  N ieliczne próbki  wykonywane  dla  poszcze- gólnych  badanych  serii  z  czasem  krótszym  od  przyję tego  jako  podstawowy  nie  wykazał y ż adnych  wyraź nych  róż nic w  etapie  propagacji. 4, Krzywa  zmę czeniom  dla  typowej v  konstrukcji  skrzydł a  (wg.  [21]) —próbki  1H/ / 3260/ 7/ 1 —próbk i  bez zgniotu 1  10  100  1000  10000  N   k.  cykli Rys.  8. Liczba cykli do osią gnię cia  dł ugoś ci pę knię cia /  od wartoś ci  l 0   =   1  mm Wydaje  się   prawdopodobn e,  że  wpł yw  liczby  obcią ż eń  przen iesion ych  przez  próbki zanim pę knię cie osią gnie  obszar  ś ciskają cych  n aprę ż eń wł asnych n a wartoś ci  tych naprę ż eń może  być,  zgodnie  z  sugestiami  w  [20], t ak  duż y,  że  zmienny  okres  relaksacji  nie  odgrywa w  tym przypadku  wię kszej  roli. D la  próbek  ze  zgniotem  1JF/ 3260/ 7/ 1  wykon an o  badan ia  przy  róż n ych  am plitudach naprę ż eń.  P róby  te  przeprowadzono  w  celu  okreś lenia  skutecznoś ci  wprowadzanego zgniotu  dla  róż nych  am plitud  naprę ż eń  po  porówn an iu  z  wynikam i  b a d a ń  dla  próbek bez  zgniotu.  D o prób  tych  przyję to  kształ t zgniotu  1 W ,  który  dawał   bardziej  interesują cy autora  wpł yw  n a  wł asnoś ci  propagacji  niż  2K.  U moż liwił   poza  tym  prowadzen ie  badań bez  obawy  wystę powania  pę knięć  zmę czeniowych  poza  przestrzenią   pom iarową   próbki. N a  t ę   czę ść badań  skł adają   się   serie:  4,  14- —17  (tablice  6  i 7). Zależ ność  liczby  cykli  potrzebnej  do  wywoł ania  okreś lonej  dł ugoś ci  pę kn ię cia  /  (od dł ugoś ci  / 0 =   l  mm)  od  am plitudy  n aprę ż eń  podaje  wykres  n a  rys.  8.  N a  wykresie  n a- niesiono  linie  /  =   const  dla  /  =   2,  4,  6,  8  m m  dla  próbek  ze  zgniotem  i  linie  /  =   2,  8 m m dla  próbek  bez  zgniotu.  D la  porówn an ia  podan o  wartość  ś rednią   krzywej  zmę czeniowej dla  typowych  konstrukcji  skrzydeł   i  usterzeń  sam olotów  projektowan ych  w  latach  1941- BADAN IA  MOŻ LIWOŚ CI ZMNIEJSZENIA  PRĘ DKOŚ CI PROPAG ACJI PĘ KNIĘ CIA ZMĘ CZENIOWEGO 465 - 1943,  wedł ug  dan ych  z  [21]. Z  porówn an ia widać,  że  próbki  ze  zgniotem  mają   sam  etap propagacji  pę knię cia  znacznie  wię kszy  niż  cał kowita  trwał ość  zmę czeniowa  konstrukcji lotniczych  z  lat  czterdziestych. P orówn ują c  liczbę   cykli  potrzebn ą   do  wywoł ania  danej  dł ugoś ci  pę knię cia  dla  próbek bez zgn iotu i ze zgn iotem przy  róż nych wartoś ciach  amplitudy naprę ż eń, m oż na  stwierdzić nieliniowy  wpł yw  zm ian  wprowadzonych  zgniotem  n a  zmniejszenie  prę dkoś ci  propagacji (rys.  8). Jest  to przypuszczalnie  wynikiem  zmiennych wpł ywów  naprę ż eń wł asnych i umoc- nienia  plastycznego  w  funkcji  am plitudy  n aprę ż eń —•  prób  rozdział u  tych  param etrów i  bad ań z  tym  zwią zanych  nie przeprowadzan o. N a  rys.  9  po dan o  zależ noś ci  dljdN   =  / (/ )  przy  a a   =   const.  Z  wykresów  widać  duży spadek  prę dkoś ci  propagacji  dla  próbek  ze  zgniotem  w  stosunku  do  próbek  bez  zgniotu. C h arakter  zależ noś ci  dla  próbek  ze zgniotem jest  zupeł nie inny  niż dla próbek bez  zgniotu. 6 a =  2;  2,8;  4;  8;  8  kG/ tnm 2 0,001 0,1  mm/ k.  cykl Rys. 9. dljdN   =  / (/ ) dla a a   =   const, linie cią głe — dla próbek ze zgniotem  1PK/3260/7/1, linie przerywane  — dla próbek bez zgniotu D la  próbek  ze zgn iotem w przedziale  am plitudy n aprę ż eń od 6 do 2,8 kG / m m z przy  wzroś- cie  dł ugoś ci  pę knię cia  do  okoł o  5  m m  nastę puje  spadek  prę dkoś ci  propagacji.  W  prze- dziale  /  =   5- 8̂  m m  prę dkość  propagacji  osią ga  m inim um .  D la  a a   =  2  kG / m m 2  przy /  =   5,8  m m  pę knię cie  został o zatrzym an e  aż  do  wartoś ci  N c   =   107  cykli  przyję tej  w  ba- daniach  jako  trwał ość  n ieogran iczon a.  D la  dł ugoś ci  pę knię cia  1 m m  prę dkość  propagacji przy  a a   =   2  kG / m m 2 jest  zbliż ona  do  prę dkoś ci  dla  próbek  bez  zgniotu.  Ze  wzrostem am plitud  n aprę ż eń  stosun ek  wartoś ci  prę dkoś ci  propagacji  dla  próbek  bez  zgniotu  do wartoś ci  prę dkoś ci  propagacji  dla  próbek  ze  zgniotem  wzrasta,  osią gając  przy  a a   = =   8 kG / m m 2 wartość  okoł o  3. P orówn an ie  etapu  N t   i  N c   dla  próbek  ze  zgniotem  i  bez  zgniotu  podan o  n a  rys.  10. W  zakresie  a a   —  8- ^2,8 kG / m m 2  etap  N i  n ie  wykazuje  istotnych  róż nic  dla  obu  typów próbek.  D la n aprę ż eń a a   —-   2 kG / m m 2 widać wyraź nie  wię kszą  wartość etapu N t   dla próbek bez  zgniotu.  E t ap  ten  dla  próbek  ze  zgniotem  m iał   znacznie mniejsze  rozrzuty  i jego  war- toś ci  dla  poszczególnych  pró bek  zawarte  są   w  polu  rozrzutu  etapu  iVi  dla  próbek  bez zgniotu. N a zmianę  wartoś ci  etapu N i próbek ze zgn iotem w stosunku  do próbek  bez zgnio- tu  mogą   wpł ywać  dwa  czyn n iki;  róż nice  w  prę dkoś ci  propagacji  do  l 0   =   1 m m  i  wpł yw 466 W.  BŁAŻ EWICZ naprę ż eń  wł asnych  w  materiale  przy  krawę dzi  karbu  n a  powstan ie  pę knię cia.  W  przy- padku  gdy  dla  próbek  ze zgniotem  prę dkość  propagacji  do  / 0 jest  mniejsza  niż  dla  próbek bez  zgniotu  (ma  to  miejsce  w  zakresie  a a   =   8- ł - 2,8  kG / m m 2)  i  istnieją   przy  krawę dzi karbu  naprę ż enia  wł asne  rozcią gają ce  —  są   to  dwa  czynniki  o  przeciwnym  kierun ku dział ania  n a  etap  N x .  Z  uzyskanych  wyników  m oż na  są dzić,  że  przy  krawę dzi  karbu istnieją   niewielkie  rozcią gają ce  naprę ż enia  wł asne,  których  wpł yw  zaczyna  się   uwidacz- niać  dla  a a   =  2  kG / m m 2, gdzie  prę dkoś ci  propagacji  próbek  bez  zgn iotu  i  ze  zgniotem, przy  /„   są   sobie  równ e. mm 2 B- - \ \ V z v X \ s \ probe) Hcz~ serie Y" • be. pro ten '32l S A/ s ' / f/l />« ) il • g hi k < 7 ze / / Z W  ~W   1000  H  k.cykli  W OO Rys. 10. Porównanie próbek bez zgniotu z próbkami ze zgniotem 1 ^K/3260/7/l  (serie n r 4,14- 17) D la  badanego  zgniotu  niesymetria w  propagacji  pę knię cia  był a mniejsza  dla  wię kszych amplitud  naprę ż eń.  D la  a a   =   2  kG / m m 2 pę knię cie  zatrzymywał o  się   z  obu  stron  próbki symetrycznie.  Istniał a  jedynie  róż nica  o  wartoś ci  okoł o  1  m m  mię dzy  poł oż eniem  czoł a pę knię cia  zatrzymanego  po  stronie  gł adkiej  i  p o  stronie  z  odciskiem  stem pla. Przy  niskich  am plitudach naprę ż eń  (2 i 2,8  kG / m m 2) obserwacja  pę knię cia  n a  wykony- wanych  zdję ciach  był a  bardzo  utrudn ion a ze wzglę du  n a  bardzo  mał y  wymiar  poprzeczn y propagują cego  pę knię cia  i wymagał a  od  prowadzą cego  obserwacje  duż ej  wprawy  w  okreś- laniu poł oż enia czoł a  pę knię cia. Obserwacje  zł omu  zmę czeniowego  nie  wykazał y  ż adnych  nowych  zjawisk;  pę knię cie prostopadł e  do pł aszczyzny próbki był o dł uż sze dla  mniejszych  am plitud  n aprę ż eń zgodn ie z  wynikami  dla  próbek  bez  zgniotu. 4. Ogólne wnioski  z przeprowadzonych badań P rzeprowadzone  badan ia  udowadniają   moż liwość  znacznej  poprawy  wł asnoś ci  p r o - pagacji  pę knię cia  zmę czeniowego  przez  zgniot  wprowadzon y  n a  drodze  propagują cego pę knię cia. Wywoł ane  w  materiale  odkształ cenia  plastyczne  i  stowarzyszone  z  nimi  n aprę ż en ia wł asne  mogą   spowodować  dwa  jakoś ciowo  odmienne  skutki: a.  Zmniejszyć  prę dkość  propagacji  zmieniają c  jednocześ nie  jej  zależ ność  od  dł ugoś ci pę knię cia. BADAN IA  MOŻ LIWOŚ CI  ZMNIEJSZENIA  PRĘ DKOŚ CI  PROPAG ACJI  PĘ KNIĘ CIA  ZMĘ C2IMOWI:GO  467 b.  Z atrzym ać propagację   pę knię cia  zmę czeniowego  o  makroskopowej  dł ugoś ci  w  kon- strukcjach  poddan ych  dział aniu znacznych  n aprę ż eń  powtarzalnych. W  pracy  przebadan o  dokł adn iej  skutek  a.,  co  doprowadził o  do  stwierdzenia,  że  i tu istnieje  moż liwość  zatrzym an ia  propagacji  pę knię cia,  ale  przy  znacznie  mniejszych  na- prę ż eniach. Stwierdzono  znaczną   zależ ność  charakteru  zmian  prę dkoś ci  propagacji  od  kształ tu zgniotu,  sił y wykonują cej  zgniot  i czasu jej  dział an ia n a narzę dzie, oraz  odległ oś ci  wprowa- dzanego  zgniotu  od  począ tku  pę kn ię cia. Zwię kszenie  sił y  wykonują cej  zgniot  powyż ej  okreś lonej  wartoś ci  moż e.  spowodować zmniejszenie  korzystnego  wpł ywu  wprowadzan ych  zm ian . W  badan ym  zakresie  odległ oś ci  zgniotu  od  począ tku  pę knię cia  stwierdzono  szybki spadek  korzystnego  wpł ywu  wprowadzan ych  zmian  wraz  ze  zwię kszaniem  tej  odległ oś ci. Z m ian a  przekroju  m ateriał u  (lokaln e  zmniejszenie  się   gruboś ci  blachy  spowodowane gł ę bokoś cią   wykonanego  odcisku)  wydaje  się   również  wpł ywać  na  prę dkość  propagacji; prę dkość  zwię ksza  się ,  gdy  pę knię cie  propaguje  się   w  kierun ku  zmniejszania  się   przekroju m ateriał u,  zmniejsza  się   n atom iast  w  przypadku  propagowan ia  pę knię cia  od  ś rodka  do krawę dzi  odcisku. P rzeprowadzon e  badan ia  stanowią   jedynie  pierwszy  krok  n a  drodze  «sterowania» wł asnoś ciami  propagacji,  udowadniają c  istnienie  takiej  moż liwoś ci  i  wskazują c  kierunki dalszych  badań . Literatura cytowana w tekś cie 1. B. LU N D BERG , N otes on  the level of safety and the repair rate with regard to fatigue in civil aircraft  struc- tures,  FFA, Mem.  PE- 15,  1962. 2. B. LU N D BERG , Fatigue  life of  airplane  structures,  F F A,  Report 60. 3. B. LU N D BERG , A  statistical method for  fail  safe design with  respect to  aircraft fatigue,  International Council  of  the  Aeronautical  Sciences,  Second  Intern.  Congress,  Zurich 1960. 4.  R. R.  SCH AW,  T he level of safety  achieved by periodic inspection for fatigue  craeks, IRAS,  1954, Octo. ber. 5. W. WEIBU LL,  T he  propagation  of fatigue  cracks in light — alloy plates, SAAB  TN  25,  1954  (fragmenty w/ g  H .  H ertel),  Leichtbau  F lugzeuge  und  andere  Leichtbauwerke,  Springer  Verlag,  1960. 6. W. WEIBU LL,  Effect  of  crack length  and stress amplitude on growth of fatigue  cracks,  F F A,  Rep. 65. 7. W. WEIBU LL,  Size  effects on fatigue  crack initition and propagation  in aluminium  sheet speciments  sub- jected  to  stresses of  nearly  constant amplitude,  F F A,  Rep.  86,  1960. 8.  N . E.  F ROST, D . S.  D U G D ALE,  T he  propagation  of fatigue cracks in sheet specimens,  Journ. of  the  Mech- and Phys.  of Solids,  6  (1958). 9.  N . E.  F ROST, Propagation uffatigue cracks in various sheet materials, The Journ. of Mech. Eng.  Sciences, 1  (1959). 10.  N . E.  F ROST  i  in., Experimental studies into the behaviour  of  fatigue  cracks, Conference  on D imen- sioning  and  Strength  Calculation,  Budapeszt  1961. 11.  J. SCH IJVE,  Fatigue crack propagation in light  alloy sheet material and structures,  Advances  in Aevo- nautical  Sciences,  P roc.  of  Second  Int.  Congress,  Zurich 1960. 12. I . SCH IJVE,  F . A.  JACOBS,  Fatigue crack propagation  in  unnotched  and  notched  aluminium  alloy  speci- mens,  NLR,  TRM,  2128,  1964. 13.  D .  BROEK,  J.  SCH IJVE,  T he influence of  the  mean stress on the propagation  of fatigue  cracks in  alltimi- nium alloy sheet,  N LR , TR M , 2111,  1963. 468  W.  BŁAŻ EWICZ 14. D .  BROEK,  J.  SCH IJVE,  T he effect  of  sheet  thickness on  the fatigue  crack propagation  in  2024- T 3 cilcla sheet material,  N LR, TRM , 2129,  1963. 15.  J.  SCHIJVE,  D .  BROEK,  Crack Propagation,  Aircraft  Engineering,  1962,  N ovember. 16. S. H .  SMITH , Fatigue crack growth under  axial  narrow  and broad random  hading,  Acoustical  F atigue in  Aerospace  Structures,  Proc.  of  the  Second  Int.  Conference,  D ayton  1964. 17.  M IN ER,  Cumulative  damage in fatigue,  Journal  of  Applied  M ech.,  1945,  September. 18. H . F . H ARDRATH   i  in., Fatigue crack propagation  in  aluminium — alloy box  beams,  N ACA, TN - 3856e. 19. N . F . H AR P U R ,  Fail safe  structural design, JRAS,  1958,  M ay. 20. G .  FORREST,  Internal  or  residual stresses in  wrought  aluminium alloys and  their structural  significance, JRAS,  April,  1954. 21.  D ata Sheets, F atigue, RAS,  1958. P  e  3 K  M  e H CCJIEflOBAH H E  B 0 3 M O K H O C T H   yM E H LI U E H H H   C KOP OC TH   P AC I I P OC TP AH E H H JI yC T AJI O C T H BI X  TPEJU H H   B  flyPAJIIOM H H H EBBIX  JI H C TAX  ITPH   IIOM OIIIH   H AKJI E n A LF,ejibio  H3JiaraeMLix  HCCJieflOBai- iHH   6BI JI O  onbiTH oe  on peflejieim e  E03M0>KH0CTeft  yMenmieHMH  CKO- p o c r n  pacnpocTpanennH   TpemiiH   B  KOHCTpyKrHiH   caMOJieia  c  oirpeaejieH tiLiM   yciajiocTHWM   pecypcoM i Hpi-I  HaJnWHH   B  3TOH   KOHCTpyKUHH  TpeiE(HH   yjlOBHMOH  flJIH H bl. H cntiTą H HH   rtpoBOflujiHCŁ  n a  oSpasijax  H3 n n am ipoBaH H oro  JIH CTOBOI- O  nypajnoMHHHH   P A6 - T  TOJI - IU;HHOH  2  M M ,  nyTeiu  n pim oKeiiH H   pacTH rnBaiom nx  HanpnnKHOCTH   sna^H TejibH oro  yBemmemui  npa  H OMOIH H   H a- KJiena  ,n;cmronpcrarocTii  KOHCTpynqHii  c  H ajiiwueM   Tpem n H .  M O> KH O  3aflep>i