Ghostscript wrapper for D:\BBB-ARCH\MTS66\MTS66_t4z2\mts66_t4_z2.pdf M E C H AN I K A TEORETYCZNA I  STOSOWANA 2,  4(1966) DOŚ WIADCZALNE BADANIA  WŁ ASNOŚ CI  MECHANICZNYCH  POLICHLORKU  WINYLUO ANDRZEJ  W I L C Z Y  Ń  S K I  (WARSZAWA) 1. Wstęp P raca  niniejsza  m iał a  n a  celu  stwierdzenie  pewnych  faktów  doś wiadczalnych,  sprzecz- nych  z  dotychczas  przyjmowanymi  zależ noś ciami,  uż ywanymi  zazwyczaj  w  obliczeniach i  opisie  zjawisk  sprę ż ystego  nastę pstwa. Wymienione  zjawiska,  wystę pują ce  w  pospolitych  materiał ach  konstrukcyjnych,  ta- kich  jak  stal  czy  ż eliwo,  jedyn ie  w  podwyż szonych  tem peraturach  orientacyjnie  powyż ej 400°C,  w  tworzywach  sztucznych  dają  się  wyraź nie  zauważ yć  już  w  temperaturze poko- jowej.  Z  tego  wzglę du  wzię to  do  badań  mał o  odporn y  na  tem peraturę  techniczny  poli- chlorek  winylu  biorąc  jednocześ nie  pod  uwagę  celowość  zbadania  tak  popularnego  we współ czesnej  technice  tworzywa. 2.  Cel  badań W  teorii  ciał   lepkosprę ż ystych,  do  których  m oż na  zaliczyć  polichlorek  winylu,  zazwy- czaj  uż ywa  się  zależ noś ci  fizycznych,  wią ż ą cych  naprę ż enie z  odkształ ceniem, wprowadza- jąc  jedn o  z  poniż ej  wymienionych  zał oż eń: 1)  odkształ cenie  obję toś ciowe  jest  cał kowicie  sprę ż yste,  n atom iast  odkształ cenie po- staciowe  wywoł uje  wszystkie zauważ alne  zjawiska  sprę ż ystego  nastę pstwa  [1, 2]; 2)  zjawiska  sprę ż ystego  nastę pstwa  są  wywoł ane  zarówno  czę ś cią  postaciową,  jak też  i  czę ś cią  obję toś ciową  odkształ cenia, jedn ak  istnieje  proporcjonalność  stosunku  sta- ł ych  m ateriał owych, wchodzą cych  w  skł ad  równ ań  fizycznych  [3, 4]. Wprowadzając  poję cia  ten sorów  naprę ż enia  a ik   i  odkształ cenia  e ik   (i,  k  =   1,  2,  3) oraz  ich  rozkł adu  n a  tensory  skoś nosymetryczne  i  kuliste,  zależ noś ci  fizyczne  pomię dzy ten soram i  naprę ż enia i  odkształ cenia  m oż na  zapisać  w  przypadku  zał oż eń  (1)  w  postaci (2- 1)  s ik —  £  (a t , — a m  S ik ) - ' gdzie  £  oznacza  pewien  operator  cał kowy,  który  m oż na  przedstawić  w  postaci (2.2)  J2 =  ~~ W  zwią zkach  (2.1) i  (2.2) p  i A oznacą ją  stał e Lam ego, n atom iast 0  (t—d)  jest jedną  z  funk- cji  sprę ż ystego  n astę pstwa  m ateriał u. (*)  P raca  wyróż niona  w  r.  1965  jedną  z  dwóch  równorzę dnych  trzecich  nagród  na  konkursie Z arzą du  G ł ównego  PTM TS  za  najlepszą  pracę  doś wiadczalną  z  mechaniki. 60  AN D R Z E J  WrLCZYŃ SKi Wykorzystując  zał oż enie  (2)  otrzymuje  się  zależ ność  typu (2.3)  s lk   =   £ 1(tffS- ffIB(5tt)+ J3afl'm< 5ftł gdzie  JSI i  I ? 2  oznaczają  operatory  zbudowane  podobnie  do  (2.2) z  dodatkowym  zał oż e- niem,  że  istnieje  zależ ność (2.4)  pl*.  =  nl£. W  zależ noś ci  (2.4)  i] i  £  są  współ czynnikami  lepkoś ci,  odpowiadają cymi  stał ym  sprę ż ys- toś ci  / ( iź l  w  równaniach  fizycznych,  wią ż ą cych  naprę ż enie  i  odkształ cenie w  cieczy  lep- kiej,  nienewtonowskiej,  gdyż  wykazują cej  lepkość  obję toś ciową  [I ]. N ie  dyskutując  chwilowo  sł usznoś ci  zał oż eń  i  konfrontacji  ich  ze znanymi  badaniami doś wiadczalnymi  autor  postawił   sobie  za  cel  sprawdzenie,  czy  w  odniesieniu  przynaj- mniej  do  polichlorku  winylu  zjawisko  peł zania  obję toś ciowego  nie  wystę puje  albo  przy najmniej  jest  pomijalne,  jak  też  czy  sł uszna jest  zależ ność  (2.4),  z  której  wyn ika  stał a W czasie  odkształ cenia  wartość  współ czynnika  P oissona. N iezależ nie  od  tego  autor  postanowił   zbadać  moż liwość  opisywania  zależ noś ci  na- prę ż enie- odkształ cenie  przy  uż yciu  zwią zku (2.5)  e lk   =   L a (a, k —o m &ik)+L ii a m8tk* gdzie  operatory  cał kowe  L n   i  L n   mają  postać (2.6) a  zarówno  funkcje  yiiit—d)  i tp^ if—# )  są  od  siebie  liniowo  niezależ ne,  co  jest  sprzeczne z  zał oż eniem  (2.4). Zwią zek  (2.5)  z  operatoram i  (2.6)  moż na  utworzyć  wprowadzając  zał oż enie o  mecha- nizmie  powstawania  odkształ cenia. Wystarczy  tu  przyją ć,  że  zależ noś ci  pomię dzy  czę ś cia- mi  zarówno  kulistymi  jak  i  skoś nosymetrycznymi  tensorów  n aprę ż en ia  i  odkształ cenia są liniowe  i  opisują  sprę ż ystość  natychmiastową  jak  też  i  zjawiska  sprę ż ystego  nastę pstwa. 3. M aterial  badań D o  badań  uż yto  prę tów  z technicznego  polichlorku  winylu  (drut  spawalniczy)  o nastę- pują cych  wł asnoś ciach  fizycznych  i  m ateriał owych: Cię ż ar  wł aś ciwy  ł ,24± 0,01  G / cm3 Z awartość  plastyfikatora  12,0- 15,0% (ftalanu  dwubutylu)  ś rednia  waż ona  z  50  próbek  14,2% Cię ż ar  czą steczkowy  60 200- 63  600 ś rednia  waż ona  z  50  próbek  61 320 Ś rednica  drutu  6, 0± 0, 02  m m . D odatkowo  przeprowadzono  próbę  zrywania  próbek  w  tem peraturze  20°C  przy  wilgot- noś ci  wzglę dnej  50%  z  prę dkoś cią  e =   0,74  mm/ mm  min.  Wyniki  pom iarów  zestawiono WŁASNOŚ CI  MECHANICZNE  POLICHLORKU   WIN YLU 61 w  tablicy  1 uzyskują c  ś rednie  wartoś ci  wytrzymał oś ci  na  zrywanie  i  wydł uż enia  przy  zer- wan iu: i?,. =   511  kG / cm 2,  a  =10% Tablica  1 Próbka 1 2 3 4 5 6 . 7 8 R r 535 498 505 514 524 507 526 524 Próbka 9 10 11 12 13 14 15 16 Rr 518 512 493 496 496 493 526 505 Warto  zauważ yć,  że  w  trakcie  procesu  rozcią gania  n a  próbkach  tworzył y  się   szyjki przedstawion e  n a  rys.  1.  C h arakter  wykresów  rozcią gania  próbek  dwiema  róż nymi  prę d- koś ciami  uwidoczniono  n a  rys.  2. Rys.  1 P róbki wykonywano  podgrzewają c  drut  spawalniczy  w wodzie  do temperatury  87± 1°C , a  n astę pn ie  n adawan o  im  odpowiedni  kształ t  bą dź  też prostowan o.  Po  tym  zabiegu  prób- ki  umieszczono  n a  przecią g  400  godzin  w  tem peraturze 20°C  i wilgotnoś ci  wzglę dnej  50%, a  nastę pnie,  bezpoś redn io  przed  rozpoczę ciem  pom iarów,  wygrzewano  je  w  temperaturze 30d- :0,25oC  i  wilgotnoś ci  wzglę dnej  5O± O,5%  przez  6  godzin.  P róby  był y  prowadzone w  tem peraturze  30± 0, 25°C ,  czyli  3O3± O,25°K  i  w  atmosferze  o  wilgotnoś ci  wzglę dnej 5O± O,5%. Czas  trwan ia  p r ó b  wynosił   384 000  m inut,  czyli  okoł o  6400  godzin.  Pomiary  prowa- dzone  był y  w  czasach  1,  3,  10,  30,  100,  200,  500,  1500,  3000,  9000,  18 000,  51000, 65 220,  100 000,  124  500,  180 000,  237 000  i  384 000  minut. 62 AN D R Z E J  WI L C Z YŃ SKI 4.  Stan owisko  pomiarowe D o  badań  zjawisk  sprę ż ystego  nastę pstwa,  wystę pują cych  w  tworzywach  sztucznych, zaprojektowano  i  wykonano  specjalne  stanowisko  laboratoryjne,  przedstawione  w  prze- kroju  na  rys.  3.  Stanowisko  skł ada  się   ze  sztywnej  ram y  stalowej,  wykonanej  z  ceownika 1 Rys.  3 100,  praktycznie  nieodkształ calnej,  na  której  zam ocowano  uchwyty  do  próbek  oraz  po- wierzchnię   odniesienia  dla  optycznego  urzą dzenia  pom iarowego.  R am a  stanowiska  zam- WŁ ASN O Ś CI  M EC H AN IC Z N E P OLI C H LOR KU   WI N YLU 63 knię ta jest  w  szczelnej  kom orze,  w  której  m oż na  utrzymywać  stał ą   tem peraturę  i  wilgot- noś ć.  Odpowiedni  ukł ad  autom atyczn y  zapewnia  utrzym an ie  stał ej  temperatury  w  za- kresie 20- 100°C z dokł adn oś cią  do 0,25  °c  oraz wilgotnoś ci  w zakresie  10- 100%  wilgotnoś ci wzglę dnej  z  dokł adn oś cią   do  0,5%.  F otografie  cał ego  stanowiska  oraz  ukł adu automatyki Rys.  4 przedstawione  są   n a  rys.  4  i  rys.  5.  Z e wzglę du  n a  duże  odkształ cenie próbek  do pom iaru odkształ ceń  zastosowan o  specjalnie  zaprojektowane  urzą dzenie  optyczne,  umoż liwiają ce pom iar przemieszczeń z dokł adnoś cią  0,01  mm w zakresie pomiarowym  0- 80  mm w  kierun- Rys.  5 ku  pionowym,  oraz  pom iar  w  kierun ku  poziomym  w  zakresie  0- 8  mm  z  dokł adnoś cią do  0,001  mm.  U rzą dzenie  to, przedstawione  n a  rys.  6,  umieszczone jest  na zewną trz  ko- m ory  term o-   i  hygrostatu.  P om iarów  dokon uje  się   przez  odpowiednie  szyby,  wykonane ze  szkł a  optyczn ego,  unikają c  dzię ki  temu  bł ę dów  dyfrakcji.  U kł ad  dwóch poziomic  za- pewnia  dokł adn ość  poziom owan ia  przyrzą du  do  1'  ł uku. 64 AN D R Z E J  WI LC Z YŃ SKI Cał e  stanowisko  badawcze,  zaprojektowane  przez  autora,  został o  wykon an e  w  Ka- tedrze  M echaniki  Technicznej  P olitechniki  Warszawskiej  przy  udziale  K atedr  Przeróbki Plastycznej,  Spawalnictwa  i  Przyrzą dów  Optycznych. R ys.  6 5.  M et odyka  badań Badania  przeprowadzono  w  trzech  róż nych  stan ach  naprę ż enia,  mianowicie  przy prostym  rozcią ganiu,  skrę caniu  i  zginaniu,  mierzą c  odkształ cenia  6  próbek  w  każ dym przypadku. R ys.  7 Rozcią ganie  uzyskano  w  odpowiednim  ukł adzie  dź wigniowym,  widocznym  n a  rys.  3, skrę canie  otrzymano  w  sprę ż ynach  spiralnych,  a  zginanie  badan o  n a  beleczkach  wspor- WŁ ASN O Ś CI  M ECH AN ICZ N E  P OLI C H LOR KU   WI N YL U   65 nikowych,  obcią ż onych  cię ż arem  wł asnym.  F otografie  wszystkich  trzech  rodzajów  próbek przedstawiono  n a rys. 7. Z ał oż enie  o  liniowoś ci  zwią zków  pomię dzy  naprę ż eniem  a  odkształ ceniem  oraz za- ł oż enie  mał ych  odkształ ceń  umoż liwiło  wyprowadzenie  wzorów  wyznaczają cych  opera- tory L n   i L 1 2 w dwóch  pierwszych  przypadkach  obcią ż enia  oraz wzoru  na  mierzoną  strzał kę ugię cia  /   w  przypadku  trzecim. D odatkowo  przyję to,  że  obcią ż enie  został o  przył oż one w  chwili  l =  0 w  sposób  dy- namiczny z prę dkoś cią  v = 0. W  takim  przypadku  operatory  L u   i  I 1 2 stają  się zwykł ymi funkcjami  czasu. Wobec  powyż szego  celem  tak  ustawionych  badań  był o  wyznaczenie  doś wiadczalne w  dwóch  pierwszych  rodzajach  obcią ż enia  wartoś ci  funkcji  L f^ t)  i  Lf2(0>   a  w  trzecim doś wiadczeniu  — przy  badan iu  strzał ki  ugię cia  — wyznaczenie  jej  wartoś ci  na  drodze teoretycznej  w oparciu o wyznaczone  doś wiadczalnie  funkcje  L f^ t) i L % 2 (t) i  porównanie wyników  z  doś wiadczeniem. Badając  skrę can ie  uzyskiwano  funkcję  V^ (t)  ze wzoru  n a ugię cie  sprę ż yny  ś rubowej obcią ż onej  cię ż arem  wł asnym i zapisanego  w postaci gdzie  / „  oznacza  m om en t  bezwł adnoś ci  biegunowy  drutu sprę ż yny,  y jego cię ż ar  wł aś ciwy, A  pole  przekroju,  R  prom ień  nawinię cia,  0  dł ugość  drutu  sprę ż yny  w  mierze  ką towej, a  2,(t) — mierzone  ugię cie  sprę ż yny. Po  wyznaczeniu  funkcji  !&( / )  moż liwe  był o  okreś lenie  w  stanie  prostego  rozcią gania wartoś ci  funkcji  L f.,(t),  za pomocą  wzoru (5.2)  £fc(0~3^- Lii(r), °'o w  którym  a oznacza  naprę ż enie  rozcią gają ce  w prostym  stanie  rozcią gania,  / 0 dł ugość po- czą tkową,  a.  AI  mierzone  przemieszczenie  koń ca  próbki. Strzał kę  ugię cia /   belki  wspornikowej,  obcią ż onej  jedynie  cię ż arem  wł asnym,  oblicza- no  w  oparciu  o  wzór ii  A I' 1 (5.3) / = : P^W+^CO] w którym  /  oznacza  dł ugość belki,  a / jej  m om en t bezwł adnoś ci  liczony  wzglę dem  osi obo- ję tnej.  Wpł yw  sił  poprzecznych  n a ugię cie  pom inię to,  gdyż  stosunek  ś rednicy  belki  d  do jej  dł ugoś ci  /  wynosił - -  =   0,193. Ś rednie  z 6 próbek  wyniki  doś wiadczalne  (opatrzone gwiazdką)  oraz  wyniki  poprawione, odczytane  z  krzywej  cią gł ej,  poprowadzonej  przez  pun kty  doś wiadczalne,  zestawiono 5 M echanika  teoretyczna 6 0 Funkcja  L „(t)- 10 5 cm 2 / kG Funkcja mt)- 10 5 cm 2 / kG so to" 1 0 1 10 3 Rys.  8 • to" 10 t  tos • too 75 o  Funkcja  Lii(t)- 10scm2/ kS Przewidywany  przebieg —  Funkcja  L - s(t)- 10scm%G 50 25 * > ' R ys. o  Wartoś ci doś wiadczalne F  (t) Rys.  10 [66] WŁ ASN O Ś CI  M EC H AN IC Z N E  P OLI C H LOR KU   WI N YLU 67 w  tablicy  2  wraz  z  teoretyczną   wartoś cią   strzał ki  ugię cia/,  obliczoną   w oparciu  o  wzór (5.3), do którego  podstawion o  wartoś ci  L n (t)  i  L12(/ ) z tejże  tablicy ( x), Tablica 2 P o m iar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Czas 1 3 10 30 100 200 500 1500 3 000 9 000 18 000 51 000 62 500 100 000 124 500 180 000 237 000 384 000 10*.L* 7,26 7,89 8,74 9,88 12,30 15,04 17,01 20,61 24,86 31,86 37,63 44,39 45,22 47,51 49,21 50,59 52,11 52,28 10 6 .Z.„ 7,3 7,5 8,0 9,8 12,0 14,0 17,0 21,5 24,9 31,5 38,0 45,0 46,0 47,5 49,0 50,0 51,0 52,0 10*.Z* 3,99 3,12 3,67 3,89 4,14 4,26 4,36 11,11 13,01 28,50 43,36 65,11 68,47 74,94 84,85 95,54 101,73 119,72 3,1 3,2 3,7 3,8 3,9 4,1 5,0 6,6 13,0 28,0 44,0 64,0 69,5 76,2 79,0 85,0 88,2 93,6 _ / * 0,46 0,51 0,57 0,64 0,77 0,89 1,07 1,39 1,59 2,05 2,45 2,84 2,88 3,02 3,14 3,24 3,30 3,32 _ „ / .  _ 0,37 0,39 0,42 0,50 0,59 0,68 0,83 1,05 1,33 1,92 2,54 3,26 3,42 3,56 3,67 3,79 3,90 4,00 W  tablicy  czas  zapisan o  w  m in utach, funkcje  L f lt   L fz(f),  L n (i),  L l2 (t)  mają   miano cm 2/ kG , a strzał ki ugię cia  wyraż one  są  w centymetrach. W celu uzyskania  wartoś ci  funkcji • ŁiiCO i  L n (t)  wartoś ci  doś wiadczalne  naniesiono  n a wykresy  przedstawione  na  rysun- kach  8  i  9.  Wartoś ci  strzał ek  ugię cia f*(t)  i / (/ )  pokazan o  na rys. 10. 6.  Statystyczn e opracowan ie  wyników W  celu  sprawdzenia  czy  róż nice pomię dzy wartoś ciami  uzyskanymi  na drodze  doś wiad- czalnej  i n a drodze  teoretycznej  są   istotne, czy też mieszczą   się  w  granicach  rozrzutu  do- ś wiadczalnego,  zastosowan o  ogólną   m etodę   sprawdzania  statystycznych  hipotez  para- metrycznych  [5]. P rzypuszczalny  rozrzut  doś wiadczalny,  wynikają cy  z  niejednorodnoś ci próbek  i innych  czynników,  uzyskan o  w oparciu o tablicę   1 prowadzą c  obliczenia  wedł ug tablicy  3.  Bł ę dy  pom iaru  okreś lano  korzystają c  ze  wzoru (6.1) v-.  =   Ł ^".100, R r co  prowadzi  do  wartoś ci  ś redniej  bł ę du x  =  —0,118%  oraz  ś redniego  odchylenia  kwadra- towego  =   2,65%.  W  celu  okreś lenia  param etrów  rozkł adu  bł ę dów  wyników  obliczenia strzał ki  ugię cia  okreś lono  bł ą d  ten wzorem (6.2) } ' ; =   1 0 0  • • - fi*(t)- Mt) ./;*« (*)  Wart o ś ci  fun kcji  L u   wyzn aczo n o  t u  przy  ba d a n iu  skrę can ia  korzystają c  ze wzoru  (5.1),  n a t o - m ia st  fn ukcję   L 1 3  o kr eś la no  wedł ug  (5.2),  r r z y  uż yciu  u p r zed n io  wyzn aczon ej  wartoś ci  I u  oraz wy- n ikó w  p ró by  ro zcią gan ia. 68  AN D R Z E J  WI L C Z YŃ SKI Wyniki  obliczeń  prowadzonych  do  czasów  t  =   62 500  ze  wzglę du  n a  róż nice  wartoś ci, wystę pują ce  dla  wię kszych  czasów,  pomię dzy  oczekiwanym  a  otrzymanym  przebiegiem peł zania,  pozwalają  na  okreś lenie  wartoś ci  ś redniej  bł ę du  y  =   12,5%.  Wartość  t a  wska- zuje  n a  bł ę dy  systematyczne  w  odczycie.  W  zwią zku  z  tym  utworzon o  nową  zmienną losową. (6.3)  Z; =   y t - y, co  pozwala  n a  znalezienie  wartoś ci  ś redniej  zmiennej  z\ \   z  =  1,49%  oraz  ś redniego  od- chylenia  kwadratowego  a z   =   15,3%. W  celu  okreś lenia  rozkł adu bł ę du  m oż na utworzyć  zmienną  standaryzowaną  £   o roz- kł adzie  G aussa (6.4)  I  =   - 7 Z - = ^, gdzie We  wzorze  (6.5)  n x   i  n,  oznaczają  liczebnoś ci  prób  x  i  z. (6.6)  & (l l x)   =   15,33,  f s  0,105. Wyniki  (6.6)  pozwalają  po  wykorzystaniu  funkcji  Laplace'a  &(£;) stwierdzić,  że  prawdo- podobień stwo  / ;  otrzymania  bł ę dów  wię kszych  od  zauważ onych  równ a  się p =   1- 20(0, 105)  =   0,9164. Stwierdzenie  to  wykazuje,  że jeż eli  tylko  w  pom iarach wystą pił   bł ąd  systematyczny  12,5%, to  z  prawdopodobień stwem  91% propon owan e  zależ noś ci  są  sł uszne. 7.  D yskusja  bł ę du Jak  się  wydaje,  uzyskane  wyniki  zdają  się  ś wiadczyć  o  moż liwoś ci  stosowania  i  po- prawnoś ci  podanych  wzorów.  D o  tego  sformuł owania  upoważ n ia  fakt  testu  statys- tycznego,  dają cego  91%  zgodnoś ci,  co  w  warun kach  laboratoryjnych  m oż na  uzn ać  za wynik  dobry.  Tym  niemniej  stwiedzenie  takie jest  sł uszne, jeś li  przyją ć,  że  w  pom iarach wystą pił   rzeczywiś cie  bł ąd  systematyczny  rzę du  12%,  który  odję to  przy  opracowywaniu wyników  doś wiadczalnych.  Analizując  stosowane  metody  badań wydaje  się, że  najprawdo- podobniej  bł ąd  taki  mógł  powstać  przy  pom iarach  odkształ ceń  beł eczek  wspornikowych, obcią ż onych  cię ż arem wł asnym. Wynika  to  z niemoż noś ci przył oż enia obcią ż enia  w  okreś- lonym  momencie,  gdyż  beleczka  podparta  wprawdzie  do  chwili  rozpoczę cia  pom iaru, peł zała  jedn ak  także  od  chwili  zamocowania,  co  mogł o  wł aś nie  spowodować  póź niejsze bł ę dy.  W  przyszł oś ci  należ ał oby  raczej  zrezygnować  z  tego  wzglę du  z  takich  obcią ż eń przy  badan iu  peł zania.  Wydaje  się  jedn ak,  że  opisane  uzasadnienia  wystą pienia  bł ę du systematycznego  upoważ nia  do  stwierdzenia  o  duż ym  prawdopodobień stwie  popra- vn osci  proponowanej  teorii. WŁ ASN O Ś CI  M ECH AN ICZ N E  P OLI C H LOR KU   WI N YLU   69 8.  Wn ioski P rzeprowadzon e  badan ia  wykazał y,  jak  to  wynika  z  rys.  9  i  10,  że  w  polichlorku  wi- nylu  wystę puje  wyraź nie  peł zanie  obję toś ciowe.  To  pierwsze  stwierdzenie  podważa  po- waż nie  sł uszność  przyjmowanego  czę sto  zał oż enia  o  idealnie  sprę ż ystym  mechanizmie odkształ ceń  obję toś ciowych. P odobn ie  negatywny  wynik  daje  sprawdzenie  moż liwoś ci  stosowania  niezmiennoś ci stosunków  stał ych  sprę ż ystoś ci  i  lepkoś ci.  M oż na  przyją ć,  że  jedną   z  moż liwych  miar czasów  sprę ż ystego  nastę pstwa  jest  odcię ta  na  wykresach  z  rys.  9  i  10,.  wyznaczona  przez styczną   do najbardziej  nachylonej  czę ś ci  wykresu.  W  takim przypadku  zauważa  się , że cza- sy  sprę ż ystego  nastę pstwa  w  rozważ anym  przypadku  róż nią   się   o  okoł o  2 rzę dy,  co  stwier- dza  zmienność  w  czasie  współ czynnika  P oissona  i  podważa  sł uszność  przyjmowania niezmiennoś ci  stosun ków  stał ych  sprę ż ystoś ci  i  lepkoś ci. Przy  okazji  m oż na  zauważ yć,  że  przyjmowanie  jednego  czasu  sprę ż ystego  nastę pstwa w  badan iach  może  prowadzić,  szczególnie  przy  zagadnieniach  dynamicznych,  do  poważ- nych  bł ę dów, gdyż  przyję cie  takie  spowodował oby  tylko  jedn o  maksimum, n p. ką ta  strat mechanicznych,  co  w  niektórych  przypadkach  jest  sprzeczne  z  doś wiadczeniem  [6]. Pozostaje  jeszcze  do  om ówienia  kwestia  rozbież noś ci  przewidywanej  i  otrzymanej zmiennoś ci  obję toś ci  w  czasie  dla  czasów  powyż ej  1000  godzin.  M oż na  przypuszczać, że  rozbież ność  t a  spowodowan a  został a przez  zmiany  strukturaln e.  M ianowicie polichlo- rek  winylu  należy  do  tworzyw  o  liniowych  ł ań cuchach  czą steczek,  które  jedynie  w  przy- padku  mał ych  odkształ ceń , ze  wzglę du  n a  splą tania  ł ań cuchów, zachowuje  się   jak  two- rzywo  o  ł ań cuch ach  czą steczek  rozbudowan ych  przestrzennie  [7], N arastają ce  odkształ cenie  może  spowodować  czę ś ciowe  rozplatanie  tych  ł ań cuchów i  narastają ce  w  zwią zku  z  tym  niszczenie  m ateriał u. Lit erat u ra  cytowan a  w  tekś cie 1.  M .  R E I N E R ,  Reologia  teoretyczna,  Warszawa  1958. 2.  W.  N owACKr,  T eoria  peł zania,  Warszawa  1963. 3.  H ,  K O L SK Y,  Stress  waves  in  solids,  Oxford  1953. 4.  S.  K AL I S K I ,  Pewne  problemy  brzegowe  dynamicznej  teorii  sprę ż ystoś ci  i  ciał   niesprę iystych,  Warsza- wa  1957. 5.  M .  F isz,  Rachunek  prawdopodobień stwa  i  statystyka  matematyczna,  Warszawa  1957. 6.  B.  M AXWE L L ,  An  investigation  of  tlie  dynamie  mechanical  properties  of  polymethyl  metacrylate,  J o u rn al of  P o lym .  S d . ,  20,  96  (1956). 7.  F .  BU E C H E ,  T ensile  strength  of  rubbers,  J.  P o lym .  Sci.,  24,  189  (1957). P  e  3  IO  M  e 3KC riE P I lM E H TAJI feH BI E  H CCJIEflOBAH H fl  C BOllC TB  nOJIH BH H H JIA- XJIOP H flA i- iacToameń  p a S o t t i  H BJM JIOC Ł  sKcnepiiMeiiTanBiioe  jiccjie^oBanH e  HeKOToptix  SIBJICH U H , n p o - npeflnojio>KeHHHM3  O S Ł I I H O  npHHHMaeMbiiw  B  peonorwiecKH X  pacieT ax.  Hcn&iTyeMHM 6 t u i  TexHHraeCKHft  nojiU BH irmia- xJiopufla  H   nojiy^eiiKbie  pe3ynBTaTbi  OTHOCHTCJI,  c rp o ro r o Bo p n , K 3T0iwy  M aiepn ajiy.  TeM   He M em e  tieKOTopwe  pe3yjn>TaTti,  n pH Beflem aie  HioKe BBHfle  3aiKHO  o6o6m n T6  H   Ha  flpyrH e 70  AN D RZEJ  WILCZYŃ SKJ 1,  B  noJiHBHHHJi- xjiopiifle  HMeei  MCCTO  OTqeTJiHBo  Bbipa>iKeimc o nocTonHCTBe Kosclł cbumienTa I lyaccoira  H JIH   sKBHBaneHTHoe npe,n;nojio>KeHne o  n p o n o p m io - peojiorm iecKn x  KO3(l)t{)HijHeHT0B  H ccjieflyeMoro  M aiepn ajia. Bbinie  3aKJiiotieuna  cjieflyeT  ymiTbiBaTb  npw i- icnojibaoBaH iin  pcojion- iw  jj,nn  npai- c- S u m m  a r y EXPERIMEN TAL  STU D IES  ON   PROPERTIES  O F   TH E  POLYVIN YL  CH LORID E The  object  of this paper  is to show  experimental  results  of  certain  phenomenon  contradicting  the  as sumptions  often  made in  rheological  calculations.  The material  used  in  the  investigation  was  the technics polyvinyl  chloride.  Though  the  results  obtained  are  valid  for  this  material  only,  some  of  the  results, shown  below  in  the  form  of  conclusions,  may  be  generalized  to  other  materials  as  well. (1)  In  the polyvinyl  chloride,  the volumetric  creep  appears  very  distinctly.  Thus,  the  assumption  that the  volumetric part  of strain  is perfectly  elastic  in case of  an arbitrary  material  may  cause significant  errors. (2)  The times of elastic sequence for the volumetric creep and the shear creep differ  by two orders. Taking this  into account  one cannot generally  assume  in  calculations  the Poisson  ratio  as  a  constant  number, or, which  is  equivalent,  the rheological  coefficients  cannot  be  taken  as  proportional. These  conclusions  should  be  remembered  in  practical  rheology. POLITECHNIKA ŁÓDZKA Praca został a zł oż ona  w  Redakcji  dnia  29  paź dziernika  1965  r.