WYŻSZA SZKOŁA GOSPODARKI 59 Mucha Paweł, Napierała Marek, Pezala Małgorzata, Zukow Walery. State of somatic features and motor capacity 14-year players with secondary Polish Nobel Prize winners in Więcbork. Pedagogy and Psychology of Sport. 2015;1(1):59-67. eISSN 2450-6605. DOI http://dx.doi.org/10.5281/zenodo.44542 http://apcz.umk.pl/czasopisma/index.php/PPS/article/view/12219 Original Text Mucha Paweł, Napierała Marek, Pezala Małgorzata, Zukow Walery. State of somatic features and motor capacity 14-year players with secondary Polish Nobel Prize winners in Więcbork. Journal of Health Sciences. 2014;4(15):11-18. ISSN 1429-9623 / 2300-665X. DOI http://dx.doi.org/10.13140/2.1.3894.6881 http://journal.rsw.edu.pl/index.php/JHS/article/view/2014%3B4%2815%29%3A11-18 The journal has had 5 points in Ministry of Science and Higher Education of Poland parametric evaluation. Part B item 1107. (17.12.2013). © The Author (s) 2014; This article is published with open access at Licensee Open Journal Systems of Radom University in Radom, Poland Open Access. This article is distributed under the terms of the Creative Commons Attribution Noncommercial License which permits any noncommercial use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original author(s) and source are credited. This is an open access article licensed under the terms of the Creative Commons Attribution Non Commercial License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0/) which permits unrestricted, non commercial use, distribution and reproduction in any medium, provided the work is properly cited. This is an open access article licensed under the terms of the Creative Commons Attribution Non Commercial License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0/) which permits unrestricted, non commercial use, distribution and reproduction in any medium, provided the work is properly cited. Conflict of interest: None declared. Received: 15.10.2015. Revised 05.11.2015. Accepted: 30.11.2015. STAN CECH SOMATYCZNYCH I ZDOLNOŚCI MOTORYCZNYCH 14- LETNICH PIŁKARZY Z GIMNAZJUM IM. POLSKICH NOBLISTÓW W WIĘCBORKU State of somatic features and motor capacity 14-year players with secondary Polish Nobel Prize winners in Więcbork Paweł Mucha 1 , Marek Napierała 2 , Małgorzata Pezala 2 , Walery Zukow 2 1 Wyższa Szkoła Gospodarki w Bydgoszczy 2 Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Kazimierz Wielki University, Bydgoszcz, Poland Keywords: somatic construction, motor skills. Słowa kluczowe: budowa somatyczna, zdolności motoryczne. Abstract The aim of the study was to compare the characteristics of somatic and motor skills among young people in sport class and the class of general-Gymnasium in Wiecbork. The results were compared to the results of the regional and national studies. The tests were subjected to 40 - students aged 14 years (20 with class sports, and 20 general-class) of Gymnasium. Polish Nobel Prize winners in Wiecbork. The study of motor skills were six trials of the International Physical Fitness Test. Sports Group proved to be better in each of the trials compared motor skills of the students. Streszczenie Celem badań było porównanie cech somatycznych i zdolności motorycznych między młodzieżą z klasy sportowej i klasy ogólnorozwojowej z Gimnazjum w Więcborku. Wyniki porównano do wyników z badań regionalnych i ogólnopolskich. Badaniom zostało poddanych 40 - uczniów w wieku 14 lat (20 z klasy sportowej, oraz 20 z klasy ogólnorozwojowej) z Gimnazjum im. Polskich Noblistów w Więcborku. Do badań zdolności motorycznych wykorzystano sześć prób z Międzynarodowego Testu Sprawności Fizycznej. Grupa sportowa okazała się lepsza w każdej z prób zdolności motorycznych od porównywanych uczniów. Wstęp Rozwój biologiczny jest procesem zmian w organizmie i prowadzi do powstawania nowych jego form. Należy rozpatrywać rozwój w dwóch aspektach : filogeneza (rozwój rodowy) i ontogeneza (rozwój osobniczy). Filogeneza to przemiany i przekształcenia rodowe, którym podlegali nasi przodkowie w procesie przechodzenia przez formy pośrednie oraz właściwe ogniwa ewolucji do dzisiaj. Ontogeneza dotyczy powiązanych ze sobą, nieodwracalnych zmian jakim podlega organizm od zapłodnienia do śmierci. W trakcie rozwoju człowiek przechodzi kolejno przez stadia rozwojowe http://dx.doi.org/10.5281/zenodo.44542 http://apcz.umk.pl/czasopisma/index.php/PPS/article/view/12219 http://dx.doi.org/10.13140/2.1.3894.6881 http://journal.rsw.edu.pl/index.php/JHS/article/view/2014%3B4%2815%29%3A11-18 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0/ http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0/ 60 zmieniając w trakcie tego procesu swój wygląd morfologiczny, właściwości anatomiczne, biologiczne oraz psychomotoryczne (Drozdowski 1988). Wraz z rozwojem fizycznym dziecka naturalnie w organizmie zachodzi rozwój cech motorycznych, związanych ze sobą i w sporcie współpracujących. Rozwój motoryczny przebiega etapami, cechy niekiedy rozwijają się nierównomiernie, część z nich zależy głównie od właściwości wrodzonych, natomiast inne od prawidłowego treningu - tym samym stopnia ich wytrenowania. Według Gilewicza i Trześniowskiego sprawność fizyczną określa się jako: gotowość organizmu ludzkiego do podejmowania i rozwiązywania trudnych zadań ruchowych w różnych sytuacjach życiowych wymagających siły, szybkości, zręczności, gibkości i wytrzymałości jak również pewnych nabytych i ukształtowanych umiejętności i nawyków ruchowych opartych o odpowiednie uzdolnienia ruchowe i stan zdrowia (Trześniowski 1961). R. Przewęda natomiast definiuje sprawność fizyczną jako: aktualną możliwość wykonania wszelkich działań motorycznych, decydujących o zaradności człowieka w życiu (Przewęda 1981). Aktywność człowieka przejawia się ruchem, to w nim można dostrzec stan psychiczny i fizyczny człowieka oraz jego osobowość. Ogólna sprawność, rozwój fizyczny oraz somatyczny jest uzależniony od wielu czynników. Dużą rolę odgrywają Czynniki genetyczne człowieka, istotne są również uwarunkowania środowiskowe i poziom grupy społecznej w której dojrzewa młody człowiek. Głównym celem nauczycieli wychowania fizycznego jest utrzymywanie i rozwijanie sprawności fizycznej młodzieży. Aby jego praca była efektywna należy poznać możliwości uczniów dotyczące ich sprawności i motoryki. Istnieje szereg badań służących temu, aby odpowiednio kontrolować wszelkie zmiany oraz temu by ćwiczenia fizyczne prawidłowo rozwijały młodzież i aby dostrzegać ich postępy. Obserwując w ten sposób tempo rozwoju uczniów można wytypować z nich tych utalentowanych, którzy być może mają szansę zostać sportowcami. Niestety, cywilizacja negatywnie wpływa na rozwój sprawności fizycznej młodych ludzi. Ogromne w dzisiejszych czasach możliwości rozrywki i silny nacisk medialny często wygrywają z wszelkimi formami aktywności fizycznej, stąd też sama aktywność jest ograniczona lenistwem i brakiem czasu (Napierała i wsp. 2012). Wysokość i masa ciała są podstawowymi cechami antropologicznymi, które określają ogólną wielkość ciała osobnika. Używa się ich, jako kryterium oceny rozwoju fizycznego oraz wskaźniki wzrostowo-wagowe określające typ budowy ciała. Są one stosowane w sporcie jako podstawy doboru i selekcji. Jednak masa ciała nie jest cechą jednorodną, ponieważ różny może być udział tkanek: kostnej, tłuszczowej i mięśniowej u różnych osobników o podobnej masie ciała. Istnieje pogląd, że tkanka tłuszczowa jest zbędnym balastem w ciele sportowca, jednak zbędne odtłuszczenie może być przeszkodą w osiąganiu najwyższych wyników (Michalski, Napierała, Zasada 2005). Według K. Paluszka dla piłkarzy w wiek 11-14 lat, czyli odpowiadający grupie badanej w tej pracy. Jest to najważniejszy czas w ich piłkarskim rozwoju, nazywa go „złotym wiekiem motoryczności”. Młodzi piłkarze w wieku 11 lat stają przed niezwykle ważnym etapem - najlepszym do nauki. W łatwy sposób przyswajają najtrudniejsze elementy piłkarskie, charakteryzuje ich wiara w siebie, łatwość przyswajania nowych umiejętności i zdolności, chęć do ruchu, bardzo dobra koordynacja, którą nadal należy rozwijać oraz wysoki poziom koncentracji uwagi (Paluszek 2010). 1. Cele i hipotezy badawcze Piłka nożna jest sportem globalnym, najpopularniejszym na świecie, miliony dzieci marzy o tym by zagrać kiedyś na poziomie Ronaldo, czy Robbena. W więcborskim Gimnazjum także pojawiła się grupa chłopców o podobnych marzeniach. Ci z największym talentem 61 piłkarskim zostali umieszczeni w klasie Ia (sportowa o profilu piłkarskim) co zobowiązuje ich do trenowania piłki nożnej 10 godzin w tygodniu, większość z nich gra również w tutejszym klubie piłkarskim. Celem badań jest: 1. Porównanie badanych cech somatycznych między młodzieżą z klasy sportowej i klasy ogólnorozwojowej z Gimnazjum w Więcborku. 2. Określenie różnic w zdolnościach motorycznych młodzieżą z klasy sportowej i klasy ogólnorozwojowej. 3. Porównanie wyników do badań regionalnych i ogólnopolskich. Postawiono następujące hipotezy: - piłka nożna nie powinna mieć wpływu na rozwój badanych cech somatycznych, - badani młodzi piłkarze przewyższą sprawnością uczniów realizujących standardowy program wychowania fizycznego. 2. Materiał i metoda badań Badaniom zostało poddanych 40 - uczniów w wieku 14 lat (20 z klasy sportowej, oraz 20 z klasy ogólnorozwojowej) z Gimnazjum im. Polskich Noblistów w Więcborku. Cechy somatyczne określono badając wysokość i masę ciała. Wysokość mierzono przy pomocy miary umocowanej przy wadze lekarskiej, badane osoby podczas pomiarów miały wyprostowaną sylwetkę, stopy złączone oraz były bez obuwia. Natomiast masę ciała mierzono na wadze lekarskiej z dokładnością do 0,1 kg uczeń ważony stawał na wadze boso. Wyniki cech somatycznych wykorzystano do określenia typów budowy ciała według charakterystyki Kretschmera, stosując formułę podaną przez F. Curtiusa, wykorzystano wskaźnik Rohrera (Drozdowski, 1982). W systemie typologicznym Kretschmera wyodrębnia się trzy typy budowy ciała: ^ typ leptosomatyczny, który charakteryzuje wąska a wydłużona budowa, mały ciężar ciała, jego wymiary długościowe wyraźnie przeważają nad szerokościami, twarz i szyja wydłużona, klatka piersiowa płaska i wąska, wąskie barki i miednica, kończyny są smukłe i słabo umięśnione, ogólna budowa robi wrażenie bardzo smukłej; ^ typ atletyczny - charakteryzuje silnie rozwinięty kościec i mięśnie, układ cech daje ogólnie silną budowę; ^ typ pikniczny - cechuje drobny szkielet, słabo rozwinięte umięśnienie, znaczna tendencja do tycia, twarz jest szeroka, szyja krótka, klatka piersiowa szeroka i dobrze sklepiona, barki miednica także szerokie, kończyny krótkie, w sumie osobnika cechuje przysadzista budowa ciała. Formuła podana przez F. Curtiusa ma następującą postać: ^ typ leptosomatyczny x - 1,27 ^ typ atletyczny 1,28 - 1,49 ^ typ pikniczny 1,50 - x Wskaźnik Rohrera obliczono według wzoru: masa ciała w gramach x 100 (wysokość ciała w cm) 3 Do badań zdolności motorycznych wykorzystano sześć prób z Międzynarodowego Testu Sprawności Fizycznej: 1. Bieg na dystansie 50m. 2. Skok w dal z miejsca. 3. Bieg na dystansie 1000 m. 4. Siady z leżenia tyłem w czasie 30 sekund. 5. Bieg wahadłowy 4x10m. 62 6. Podciąganie na drążku. Testy były przeprowadzone w dwa dni. W dniu pierwszym na Stadionie Miejskim przeprowadzono próby 1 i 3 w drugim dniu natomiast w sali gimnastycznej przeprowadzono próby 2,4,5 oraz 6. Uczniowie obu grup nie rywalizowali bezpośrednio między sobą. Wyniki sprawności fizycznej przeliczono na punkty według skali T. Zostały one również poddane obróbce statystycznej, gdzie obliczono dla każdej cechy średnią arytmetyczną, odchylenie standardowe, różnice średnich i statystyczną istotność różnic. 3. Analiza wyników badań Wysokość i masa ciała Tabela 1 przedstawia charakterystykę liczbową średnich wysokości ciała u chłopców (cm). Średnia arytmetyczna grupy sportowej wyniosła 161,4 cm, natomiast średnia arytmetyczna grupy ogólnorozwojowej wyniosła 161,9, badania wykazały różnicę 0,5 cm na korzyść grupy ogólnorozwojowej. Wynik testu u wynosi 0,21. Oznacza, że pomiędzy danymi grupami nie ma statystycznej istotności różnic. Dane zamieszczone w tabeli 2 dotyczą pomiarów masy ciała badanych osób (kg). Z badań wynika, że średnia arytmetyczna masy ciała w grupie sportowej wynosi 56,1 kg, natomiast w grupie porównawczej 52,9 kg. Oznacza to, że grupa sportowa jest o 3,2 kg cięższa od grupy porównawczej. Wynik testu u wyniósł 1,66 oznacza to, że pomiędzy badanymi grupami nie ma statystycznej istotności różnic. Zdolności motoryczne Bieg na 50m (s) Tabela 1. Charakterystyka liczbowa wysokości ciała (cm) Grupa N X S D u Sportowa 20 161,4 5,1 Porównawcza 20 161,9 5,5 0,5 0,21 * p < 0,05; ** p < 0, °1 ; t a = 0,05; df = ¥ “ 2,09; t a = 0,01; df = ¥ “ 2,85 (Źródło: opracowanie własne, dotyczy wszystkich tabel) Tabela 2. Charakterystyka liczbowa masy ciała _______________________________________________ Grupa N X S D u Sportowa 20 56,1 4,89 3,2 1,66 Ogólnorozwoj owa 20 52,9 3,71 * p < 0,05; ** p < 0,01; t a = 0,05; df = ¥ = 2,09; t a = 0,01; df = ¥ = 2,85 Tabela 3. Charakterystyka liczbowa typów somatycznych na podstawie wskaźnika ________________________ Rohrera badanych grup _________________________ Grupa N T yp leptosomatyczny Typ atletyczny Typ pikniczny x - 1,27 1,28 - 1,49 1,50 - x N % N % N % Sportowa 20 14 70% 5 25% 1 5% Ogólnorozwojowa 20 16 80% 2 10% 2 10% 63 Z danych liczbowych zawartych w tabeli 3 wynika, że grupa sportowa jest szybsza od grupy porównawczej. Na dystansie 50 metrów uzyskali średnio wynik o 1,48 sekundy lepszy. W grupie sportowej średnia wyniosła 7,49 sekundy, natomiast w grupie porównawczej natomiast średnia wyniosła 8,97s. Wynik testu u wynosi 4,35 co oznacza, że jest istotność statystyczna różnic pomiędzy grupami na poziomie 0,01. Skok w dal z miejsca (cm) Tabela 5 przedstawia wyniki badań skoku w dal z miejsca. W grupie sportowej średnia skoku wyniosła 174cm, w grupie porównawczej natomiast średnia wyniosła 162cm. Wynik testu u wynosi 2,07 co oznacza, że nie ma istotności statystycznej różnic pomiędzy grupami. Tabela 4. Charakterysty ca liczbowa biegu na 50 metrów w sekundac i. Grupa N X S D U Sportowa 20 7,49 0,61 1,48 4,35** Ogólnorozwojowa 20 8,97 0,95 * p < 0,05; ** p < 0 ,01; t a = 0,05; df = ¥ _ 2,09; t a = 0,01; df = ¥ _ 2,85 (Źródło: opracowanie własne) Tabela 5. Charakterystyka liczbowa skoku w dal z miejsca (cm) Grupa N X S D u Sportowa 20 174 17,8 12 2,07 Ogólnorozwojowa 20 162 14,4 * p < 0,05; ** p < 0,01; t a = 0,05; df = ¥ = 2,09; t a = 0,01; df = ¥ = 2,85 Bieg na dystansie 1000 metrów Tabela 6 przedstawia wyniki biegu na dystansie 1000 metrów. W grupie sportowej średnia wyniosła 250,75 sekundy, w grupie porównawczej natomiast średnia wyniosła 269,20 sekundy. Wynik testu u wynosi 10,36 co oznacza, że jest statystyczna istotność różnic pomiędzy grupami na poziomie 0,01. 64 Tabela 8 przedstawia wynik badań podciągania na drążku. W grupie sportowej średnia wyniosła 5,70 powtórzeń, w grupie porównawczej natomiast średnia wyniosła 4,25 powtórzeń. Wynik testu u wynosi 0,02 co oznacza, że nie ma istotności statystycznej różnic pomiędzy grupami. Bieg wahadłowy 4 x 10 metrów (s) Tabela 6. Charakterystyka liczbowa biegu na dystansie 1000 metrów (s) Grupa N X S D U Sportowa 20 250,75 25,9 18,45 10,36** Ogólnorozwojowa 20 269,20 37,7 * p < 0,05; ** p < 0,01; t a = 0,05; df = ¥ = 2,09; t a = 0,01; df = ¥ = 2,85 Siady z leżenia tyłem w czasie 30 sekund (powtórzenia) Tabela 7 przedstawia wynik badań siadów z leżenia tyłem w czasie 30 sekund. W grupie sportowej średnia wyniosła 28,05 cykli, w grupie porównawczej natomiast średnia wyniosła 20,75. Wynik testu u wynosi 9,6 co oznacza, że jest istotność statystyczna różnic pomiędzy grupami na poziomie 0,01. Tabela 7. Charakterystyka liczbowa biegu siadów z leżenia tyłem w czasie 30 sekund (powtórzenia) Grupa N X S D U Sportowa 20 28,05 5,99 7,3 9 6** Ogólnorozwojowa 20 20,75 0,94 * p < 0,05; ** p < 0, °1 ; t a = 0,05; df = ¥ _ 2,09; t a = 0,01; df = ¥ _ 2,85 Podciąganie na drążku (powtórzenia) Tabela 8. Podciąganie na drążku (powtórzenia) Grupa N X S D u Sportowa 20 5,70 2,12 0,02 0,02 Ogólnorozwojowa 20 4,25 2,10 * p < 0,05; ** p < 0,01; t a = 0,05; df = ¥ = 2,09; t a = 0,01; df = ¥ = 2,85 65 Tabela 7 przedstawia wynik badań biegu wahadłowego na dystansie 4 x 10 metrów. W grupie sportowej średnia wyniosła 10,14 sekundy, w grupie porównawczej natomiast średnia wyniosła 10,25 sekundy. Wynik testu u wynosi 0,32 co oznacza, że nie ma istotności statystycznej pomiędzy obiema grupami. Tabela 8 przedstawia wyniki obu grup z badań własnych. Grupa sportowa okazała się lepsza w każdej z prób od grupy porównawczej. Uzyskała łącznie 348 punktów, czyli o 49 punktów więcej niż grupa porównawcza, która zgromadziła 299 punktów we wszystkich konkurencjach. Wyniki badań okazały się bardzo zaskakujące, ponieważ największa różnica punktowa widnieje w próbie szybkości (bieg na dystansie 50 metrów) natomiast najmniejsza różnica (tylko jeden punkt) w próbie biegu wahadłowego. Wyniki porównano także, z wynikami ogólnopolskimi oraz regionalnymi, z każdego wyniku obliczono średnią arytmetyczną obu grup. Uczniowie sportowcy z Gimnazjum w Więcborku na tle ich rówieśników z badań regionalnych i ogólnopolskich wykazali się wyższy stopniem zdolności motorycznych (tab. 9). Badani uzyskali 326 punktów, w badaniach regionalnych 285 punktów i badaniach ogólnopolskich 279. Tabela 7. Bieg wahadłowy 4 x 10 metrów (s) Grupa N X S D u Sportowa 20 10,14 0,74 0,11 0,32 Ogólnorozwojowa 20 10,25 0,78 * p < 0,05; ** p < 0,01; t a = 0,05; df = ¥ = 2,09; t a = 0,01; df = ¥ = 2,85 Tabela 8. Porównanie wyników badań zdolności motorycznych obu grup z badań własnych ________________________________________ Próba Grupa sportowa Grupa porównawcza X punkty X Punkty bieg na dystansie 50m 7,49 62 8,97 44 Skok w dal z miejsca 174 49 162 44 Bieg na 1000m 250,75 55 269,20 50 Siady z leżenia 28,05 56 20,75 41 Bieg wahadłowy 4 x10 10,14 66 10,25 65 Uginanie rąk w zwisie 5,70 60 4,25 55 £ Suma 348 Suma 299 66 Podsumowanie Założono, że: - Budowa somatyczna uczniów nie zależy od tego, czy realizują standardowy program wychowania fizycznego, czy też uczęszczają do klasy sportowej. I tak pomiędzy porównywanymi grupami uczniów Gimnazjum z grupy sportowej i nie ma statystycznej istotności różnic w budowie somatycznej. - Badani młodzi piłkarze przewyższą sprawnością uczniów realizujących standardowy program wychowania fizycznego. Uczniowie trenujący dominują we wszystkich pomiarach zdolności motorycznych lecz w biegu na dystansie 50m, 1000m oraz w siadach z leżenia różnica jest statystycznie istotna na poziomie 1% ufności. Wnioski: - nie ma statystycznej istotności różnic w budowie somatycznej trenujących i nietrenujących z Więcborka - uczniowie trenujący dominują we wszystkich pomiarach zdolności motorycznych, a w biegu na dystansie 50m, 1000m oraz w siadach z leżenia różnica jest statystycznie istotna na poziomie 1% ufności - młodzi piłkarze na tle ich rówieśników z badań regionalnych i ogólnopolskich wykazali się wyższy stopniem zdolności motorycznych Piśmiennictwo 1. Drozdowski Z. (1988). Antropologia a rehabilitacja ruchowa, Akademia Wychowania Fizycznego, Poznań. 2. Michalski A., Napierała M., Zasada M. (2005). Wychowanie fizyczne - sport dzieci i Tabela 9. Wyniki po rzeliczeniu na punkty według skali T c iłopców Próba Badania ogólnopolskie Badania regionalne (Napierała 2005). Badania własne (sportowcy) X punkty X punkty X punkty bieg na dystansie 50m 8,91 45 8,90 45 8,23 54 Skok w dal z miejsca 164,55 45 167,83 46 168 46 Bieg na dystansie 1000m 280,62 47 254,07 54 259,97 53 Siady z leżenia w czasie 30 sekund 24,10 48 22,94 46 24,4 49 Bieg wahadłowy 4 x10 12,38 47 12,50 46 10,19 66 Podciąganie na drążku 2,19 47 2,36 48 4,97 58 £ Suma 279 Suma 285 Suma 326 (Źródło: opracowanie własne) 67 młodzieży, Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz. 3. Napierała M., Cieślicka. M, Stankiewicz B., Dix B. (2012). Budowa somatyczna i zdolności motoryczne uczniów w okresie pokwitaniowym, UKW, Bydgoszcz. 4. Napierała M. (2005). Ważniejsze uwarunkowania rozwoju somatycznego i motorycznego dzieci i młodzieży z województwa kujawsko-pomorskiego, Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz. 5. Paluszek K. (2010). Kompendium instruktora i trenera piłki nożnej, MWW, Wrocław 6. Przewęda R. (1981). Rozwój somatyczny i motoryczny, WSiP, Warszawa. 7. Trześniowski R. (1961). Rozwój fizyczny i sprawność młodzieży polskiej, Instytut Wydawniczy Nasza Księgarnia, Warszawa.