201411_PSpaw.pdf 14 Przegląd sPawalnictwa Vol. 86  nr 11/2014 Krajowy system certyfikacji personelu  badań nieniszczących Historia The national polish system for certification of ndt personnel History Marta wojas Mgr inż. Marta Wojas – Urząd Dozoru Technicznego. Autor korespondencyjny/Corresponding author: marta.wojas@udt.gov.pl Wstęp Certyfikacja personelu badań nieniszczących nie jest tematem nowym. Historia systemu certyfikacji w Polsce sięga lat 70. ubiegłego stulecia. Już w 1970 roku w Instytucie Metalurgii Żelaza w Gliwicach powstał pierwszy system weryfikacji kwali- fikacji i kompetencji personelu nDT. w IMŻ wydawane były tzw. „książki kontrolerów badań nieniszczących”, które na wzór książeczek spawaczy zawierały wszelkie informacje o kompetencjach i pracach wykonywanych przez posiadacza książki. Kolejny etap to system PTBn-CERT opracowany i wdrożony w oparciu o wymagania En 473:1993 przez Polskie Towarzystwo Badań nieniszczących PTBn. nie- stety, system ten nie był akredytowany, gdyż w Polsce nie istniała jednostka akredytująca jednostki certyfiku- jące osoby. Tymczasem w roku 1987 Polskie Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Mechaników SIMP przepro- wadziło jednorazową akcję nadawania tytularnego III stopnia kwalifikacji w badaniach nieniszczących. w akcji tej III stopień uzyskało 76 osób. Decyzje w tej sprawie podejmowane były przez 11-osobową Komisję pod przewodnictwem Profesora Zdzisława Pawłow- skiego, w tamtym czasie członka Prezydium Zarządu Głównego SIMP. Tytularny III stopień w badaniach nie- niszczących był uznawany przez Urząd Dozoru Tech- nicznego jako spełniający wymagania stawiane perso- nelowi UDT w zakresie czynności określonych przez ustawę o dozorze technicznym. Jednakże ww. działania, jakkolwiek merytorycznie bez zarzutu, nie spełniały wymagań europejskich. Streszczenie Artykuł dotyczy historii krajowego systemu certyfika- cji personelu badań nieniszczących w Polsce. Zawarto w nim opis zdarzeń w ramach narodowego Programu Przygotowania do członkostwa w Unii Europejskiej, któ- re przyczyniły się do powstania systemu. Podkreślono wiodącą rolę Urzędu Dozoru Technicznego w procesie tworzenia krajowego systemu certyfikacji personelu ba- dań nieniszczących. UDT działał w tym zakresie z upo- ważnienia Ministra Gospodarki pełniącego wiodącą rolę w realizacji narodowego Programu. Słowa kluczowe: krajowy system certyfikacji, personel badań nieniszczących abstract The paper relates the story of the national system of certification of nDT personnel in Poland. The pa- per presents an overview of events in the framework of the national Program of Preparation for membership in the European Union, which contributed to the crea- tion of the system. Emphasized the leading role of UDT in the process of creating a national system of certification of nDT personnel. UDT acted in this respect the author- ity of the Minister of Economy, performing a leading role in the implementation of the national Program. Keywords: national system of certification, non-destruc- tive testing personnel 15Przegląd sPawalnictwa Vol. 86  nr 11/2014 Krajowy system certyfikacji personelu badań nieniszczących Inicjatorem nowego krajowego systemu certyfikacji personelu badań nieniszczących w Polsce był Urząd Dozoru Technicznego, który we współpracy ze środo- wiskiem nDT, wykorzystując dotychczasową wiedzę i doświadczenie tego środowiska, w ramach projektu PHARE ’97, z udziałem niemieckiej jednostki certyfiku- jącej, opracował i wdrożył Krajowy System Certyfikacji Personelu Badań nieniszczących UDT-CERT. Projekt PHaRE ’97 Projekt PHARE ’97 realizowany był w ramach na- rodowego programu przygotowania do członkostwa w UE, w ramach priorytetu dotyczącego działań dosto- sowawczych w sektorze urządzeń technicznych. Insty- tucją wiodącą było Ministerstwo Gospodarki, zaś UDT był instytucją współpracującą. w ramach tego programu 1 stycznia 2000 r. nastą- piła restrukturyzacja Polskiego Centrum Badań i Cer- tyfikacji PCBC. Przez rozdzielenie funkcji certyfikacji od akredytacji z PCBC wydzielono Polskie Centrum Akredytacji, które swoim działaniem objęło akredyta- cje jednostek certyfikujących wyroby, systemy jako- ści, personel, laboratoria badawcze i wzorcujące oraz jednostki kontrolne. To otworzyło drogę do akredytacji zgodnie z wymaganiami przepisów unijnych. PCA powstało na bazie Biura ds. Akredytacji w Pol- skim Centrum Badań i Certyfikacji oraz Zespołu Akre- dytacji Laboratoriów Pomiarowych w Głównym Urzę- dzie Miar, przejmując pracowników oraz wierzytelności i zobowiązania obu instytucji w zakresie akredytacji. Jednym z obszarów działania narodowego progra- mu było wdrożenie do prawa krajowego dyrektywy ciśnieniowej 97/23/wE, która zawiera wymagania za- sadnicze dotyczące zatwierdzania personelu wykonu- jącego badania nieniszczące połączeń nierozłącznych przez upoważnioną jednostkę trzeciej strony (RTPO). RTPO może być jednocześnie jednostką certyfiku- jącą. Zatwierdzenie personelu może odbywać się na podstawie certyfikatu wydanego przez jednostkę cer- tyfikującą będącą jednocześnie RTPO, uznanie certy- fikatu wydanego przez inną jednostkę certyfikującą lub w wyniku procesu oceny takich osób przez jednostkę zatwierdzającą. Ponieważ UDT przygotowywał się do roli jednostki notyfikowanej i uznanej jednostki trzeciej strony do dyrektywy PED w zakresie personelu nDT, rozpoczęto przygotowania do opracowania odpowied- niego systemu kwalifikacji i certyfikacji. Działania w tym zakresie były usankcjonowane upo- ważnieniem Ministerstwa Gospodarki. w Informacji do Raportu Okresowego Komisji Europejskiej z postę- pów Polski na drodze do członkostwa w UE 2000-2001 zapisano: „Z upoważnienia Ministerstwa Gospodar- ki jest przygotowywany i koordynowany przez UDT krajowy system certyfikacji personelu badań nienisz- czących” [1]. w ramach projektu PHARE’97 funkcjonował moduł pod nazwą ”Standaryzacja i Certyfikacja”, w którym Urząd pełnił rolę jego sekretariatu i jednostki wiodącej pt. „Certyfikacja personelu badań nieniszczących”. w ramach modułu odbyło się 12 sesji szkoleniowych (w metodach RT, UT, PT, MT oraz VT) stopnia 2. i 3. zgodnie z wymaganiami En 473, w których uczestni- czyło 150 osób, dla których wydano blisko 250 świa- dectw ukończenia szkolenia (niektóre osoby uczest- niczyły w więcej niż jednym szkoleniu). wszystkie te osoby ubiegały się o certyfikację w akredytowanej nie- mieckiej jednostce certyfikującej. w ramach tego projektu zakupiono wyposażenie do nDT z przeznaczeniem do ośrodków szkoleniowo-eg- zaminacyjnych [2]. Działania odbywały się przy udziale akredytowanej niemieckiej jednostki certyfikującej DPZ. Do współpra- cy zaproszono najznamienitszych przedstawicieli śro- dowiska badań nieniszczących w kraju, wykorzystując dotychczasowy krajowy dorobek w zakresie kwalifiko- wania i certyfikowania osób w nDT. na wiosnę 2000 r. odbyła się rekrutacja osób, które miały odbyć szkolenia, a następnie uzyskać certyfika- cję niemieckiej jednostki. Zaproszenia zostały skiero- wane do osób z największym doświadczeniem i wie- dzą oraz umiejętnościami w dziedzinie nDT w Polsce. Pierwsze kursy szkoleniowe rozpoczęły się w maju 2000 r. Poprzedzone one były oceną ośrodków szko- leniowych, które na czas egzaminów miały stać się ośrodkami egzaminacyjnymi. Szkolenia na kursach 3. stopnia odbywały się w Chorzowie-Batorym we współpracy z ośrodkiem w Gliwicach, w Eksplaście (praktyczne szkolenia w me- todach PT i MT), w Katowicach, w Energomontażu Połu- dnie (praktyczne szkolenia z radiografii) i w warszawie, w Energomontażu Północ (szkolenia VT). w tych sa- mych ośrodkach jako ośrodkach egzaminacyjnych za- twierdzonych przez jednostkę certyfikującą przeprowa- dzone zostały egzaminy kwalifikacyjne. w wyniku tego szkolenia certyfikację 3. stopnia uzy- skało 20 osób, a większość z nich w więcej niż jednej metodzie. Rekordziści – w czterech metodach. niezależnie od grupy „trójkowiczów” liczna grupa osób uzyskała certyfikację 2. stopnia. Osoby, które uzyskały certyfikaty 3. stopnia, zosta- ły zaangażowane przez UDT w prace merytoryczne w zakresie opracowania systemu, który miał spełniać wymagania Pn-En 473:2000. akredytacje UDt „29 czerwca 2000 r. UDT otrzymał certyfikat akre- dytacji jako jednostka kontrolna działająca według Pn-En 45004, co stanowi inaugurację działalności polskiego systemu akredytacji jednostek kontrolnych, istotnego przy ocenie kompetencji jednostek notyfiko- wanych. w ramach struktur UDT wydzielona została jednostka certyfikująca UDT-CERT w zakresie certyfi- kacji systemów jakości, wyrobów i personelu działająca zgodnie z normami europejskimi serii Pn-En 45000. 16 Przegląd sPawalnictwa Vol. 86  nr 11/2014 UDT występuje o akredytację dla poszczególnych za- kresów działania tej jednostki. 1 grudnia 2000 r. UDT otrzymał certyfikat akredytacji jako jednostka certyfiku- jąca systemy jakości, spełniająca wymagania Pn-En 45012. Ponadto, UDT jest w trakcie procesu akredy- tacyjnego w zakresie certyfikacji personelu zgodnie z En 45013” – czytamy w Informacji do Raportu 2000-2001[1]. 31 stycznia 2002 r. zostały wręczone nominacje pierwszym egzaminatorom jednostki certyfikującej UDT-CERT. „Jednostka certyfikująca personel badań nieniszczących UDT-CERT ma już egzaminatorów. Będą oni mogli przeprowadzać egzaminy kwalifika- cyjne osób ubiegających się o certyfikaty w metodach VT, UT, RT, MT i PT zgodnie z wymaganiami normy En473:2000 i systemem UDT-CERT” – brzmiał komu- nikat w internetowym serwisie poświęconym nDT [3]. Certyfikat akredytacji w zakresie certyfikacji per- sonelu badań nieniszczących UDT-CERT uzyskał 26 lutego 2002 r. Certyfikat ten stał się podstawą do uzyskania autoryzacji ministra gospodarki, a w chwili wejścia Polski do Unii Europejskiej UDT-CERT uzyskał status RTPO – upoważnionej jednostki strony trzeciej nr 1433, w zakresie zatwierdzania personelu wykonu- jącego badania nieniszczące połączeń nierozłącznych w rozumieniu dyrektywy PED. Projekt PHaRE ’99 niezależnie od projektu PHARE’97, UDT był także uczestnikiem porozumienia twinningowego PL99/IB/ EC/1 „Struktura i systemy certyfikacji i standaryzacji w ramach jednolitego rynku UE”, w ramach projektu PHARE’99. w ramach tego porozumienia personel UDT i przedstawiciele innych zainteresowanych in- stytucji przygotowywali się do pełnienia roli jednostek oceniających zgodność z wymaganiami przepisów, w drodze szkoleń prowadzonych przez bliźniacze jednostki francuskie. Szkolenia dotyczyły dyrektyw: 87/404/EwG, 97/23/wE, 95/16/wE, 90/396/EwG i 92/42/EwG. Jednostki te przeszkoliły grupę inspekto- rów UDT z zakresu badań nieniszczących, jednak bez certyfikacji [2]. Eksperci UDT prowadzili później wykłady na szkole- niach organizowanych np. przez Ministerstwo Gospo- darki, ale również Pollab, SIMP, nOT, z zakresu dyrek- tyw nowego podejścia, systemów zarządzania itp. Osoby certyfikowane z zakresu badań nieniszczą- cych prowadziły i dotąd prowadzą szkolenia w ośrod- kach szkoleniowych nDT zatwierdzonych przez UDT- CERT. PLANy SPAWANIA - TeOrIA I PrAKTyKA – JACeK SłANIA II wydanie książki w opracowaniu – dostępne w styczniu 2015 r. Literatura [1] Informacja do Raportu Okresowego Komisji Europejskiej z postępów Polski na drodze do członkostwa w UE 2000- 2001. Dokument przyjęty przez Komitet Integracji Europej- skiej 27 czerwca 2001 r. [2] Raport z realizacji w 2000 r. narodowego Programu Przy- gotowania do członkostwa w Unii Europejskiej. Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 20 kwietnia 2001 r. [3] Badania nieniszczące. Serwis internetowy poświęcony ba- daniom nieniszczącym. Serwis nr 01/03/2002. Imię i nazwisko Kontakt do osoby zamawiającej: Adres nIP Zamawiam książkę Plany spawania – teoria i praktyka w Redakcji Przegląd Spawalnictwa w liczbie .... egz. Cena 1 egzemplarz książki Jacka Słani: Plany spawania – teoria i praktyka wynosi: 80 zł (w tym 5% VAT) W celu zamówienia książki w redakcji należy wypełnić formularz zamieszczony obok i przesłać go w formie faksu, skanu lub listu na adres: REDaKCJa – Przegląd Spawalnictwa aW SIMP ul. Świętokrzyska 14a, 00-050 warszawa tel.: 22 827 25 42, faks: 22 336 14 79 e-mail: redakcja@pspaw.pl Wpłaty należy dokonać na rachunek bankowy: Bank BPH S.A. Oddział w warszawie 45 1060 0076 0000 3200 0043 1836 Podpis ______________________________________________________ Firma Oświadczam, że jestem podatnikiem VAT i upoważniam firmę do wystawienia faktury bez podpisu