201312_PSpaw_cz3 189Przegląd sPawalnictwa 12/2013 Bernard Wichtowski Romuald Hałas Diagnostyka stalowej rurowej wieży antenowej o wysokości 30 m w świetle badań jej pionowości diagnostic of the steel pipe antenna tower of hight  30 m according to its  plumbing measurements  r hab. inż. Bernard ichtowski, prof. t – Projekto- wanie i Ekspertyzy, mgr inż. Rom a d ałas – Telecom. abstract The requirements concerning the terms and the scope of diagnostic tests of radio-television towers and masts are given by the “ER-01 Instructions-Operation of Towers and Masts”. Results of geodetic measurements, several times made, of the horizontal deflection of the aerial pipe steel tower of high 30 m have been presented. The results were interpreted in accordance with codes and stand- ards. The given conclusions may be useful in designing of those structures and in the diagnostic tests. Streszczenie Wymagania dotyczące terminów i zakresu badań dia- gnostycznych wież i masztów telekomunikacyjnych po- dano w „Instrukcji ER-01. Eksploatacja wież i masztów”. W artykule przedstawiono kilkakrotne geodezyjne pomiary wychylenia poziomego wieży antenowej o wysokości 30 m. Uzyskane wyniki zinterpretowano zgodnie z zaleceniami obowiązujących przepisów oraz zaleceniami literaturowy- mi. Podane wnioski mogą być przydatne przy projektowa- niu tych konstrukcji i przy badaniach diagnostycznych. st p W warunkach rzeczywistych nie istnieją konstruk- cje o idealnych kształtach. Odchyłki wymiarów rze- czywistych od wymiarów nominalnych powstają na wszystkich etapach wytwarzania konstrukcji i w cza- sie jej użytkowania. W Pn-ISO 4464:1994 [1] podano klasyfikacje odchyłek technologicznych powstających w procesie wytwarzania, w czasie tyczenia oraz pod- czas budowy obiektu. W normie tej zaznaczono rów- nież, że tolerancje konstrukcji wynikają z wymagań funkcjonalno-użytkowych obiektu i z uwagi na możli- wość równoczesnego występowania odchyłek wła- snych wywołanych zmianami fizycznymi, takimi jak zmiany temperatury, obciążenia lub naprężeń oraz kątowym osiadaniem fundamentu. W odniesieniu do stalowych konstrukcji wież wymagania w tym zakresie regulowały Pn-B-06200:2002 [2] i Pn-B-03204:2002 [3] oraz Instrukcja ER-01 [4]. Z uwagi na rok budo- wy badanej wieży, analizy jej geometrii nie prowa- dzono zgodnie z zaleceniami Eurokodu 3-3-1 [5] i Pn-En-1090-2:2009 [6], podając tylko wartości tole- rancji montażowych według tych przepisów. Ugięcie wierzchołka wieży nie może przekraczać 0,001 jej wysokości nad poziomem zamocowania [3, 4, 7], a skręcenie przekroju trzonu nie powinno prze- kraczać wartości ε = 0,5O na odcinku 3 m i ε = 5O na całej wysokości [3]. Inne wartości skręcania były poda- wane w normach i przepisach [4, 7, 8]. Zagadnienie to dokładnie przedstawiono w opracowaniu [9]. Skręce- nie przekroju trzonów wież antenowych ma znaczenie w konstrukcjach kratownicowych, natomiast nie jest wyznaczane w konstrukcjach rurowych. Inne tolerancje eksploatacyjne i montażowe wież zalecają euronormy. Pn-En 1993-3-1 [5], podobnie jak [8], zaleca przyjmowanie największej odchyłki po- ziomej wierzchołka wieży kratowej o wartości równej 1/500 jej wysokości. Pn-En 1090-2 [6] z kolei określa tolerancję wykonawczą następująco: dopuszczalne 190 Przegląd sPawalnictwa 12/2013 odchylenie od pionu linii łączącej dwa dowolne punk- ty konstrukcji nominalnie przynależne do linii pionowej Δ = +/- 0,10% ( tj. 0,001H ), lecz |Δ| > 5 mm”. Odchyłki od pionu mają duże znaczenie podczas eksploatacji obiektu, z uwagi na zachowanie nieza- kłóconej łączności telekomunikacyjnej. Przykładowo wymagania Centertela w przypadku konstrukcji wspor- czych ram antenowych ograniczają całkowite odchy- lenie anten parabolicznych RL (poziome i pionowe) spowodowane parciem wiatru do 20’ oraz 10 dla anten panelowych GSM1800 [10]. Wielokrotna ocena geometrii obiektu eksploatowa- nego pozwala wyznaczyć wielkość i przebieg deforma- cji. W wypadku stwierdzonych odchyłek granicznych konstrukcje należy poddać naprawie. Instrukcja ER-01 [4] wady dotyczące odchylenia osi trzonu wieży od pio- nu „a” dzieli na dwie klasy: – klasa I, gdy a > H/750 – wady zagrażające bezpie- czeństwu konstrukcji i wymagające niezwłocznej na- prawy, – klasa II, gdy a ≤ H/750 – wady pogarszające stan konstrukcji, których naprawa powinna być wykonana nie później, niż w ciągu roku. Metodykę i efekty przeprowadzenia rektyfikacji trzo- nów wież antenowych i kominów przedstawiono w [9, 11÷14]. W wyniku rektyfikacji geometria wszystkich przedstawionych tam konstrukcji została doprowadzona do wymagań norm. nietypowy przypadek rurowej wieży antenowej omówiono w artykule. Obiekt ten w okresie dotychczasowej eksploatacji poddany był czterokrotnej inspekcji okresowej. Każda z nich wykazała występo- wanie odchyłek zaliczanych do wad klasy I. Wady te nie zostały jednak usunięte do dzisiaj. Przyczyny takiego postępowania poddano analizie. Wnioski z takiego roz- wiązania mogą być przydatne przy interpretacji wyników z prowadzonych badań podobnych obiektów. Charakterystyka wieży Schemat konstrukcyjny wieży przedstawiono na ry- sunku 1, a jej aktualny stan techniczny na rysunku 2. Wieża o wysokości 30 m została wykonana z trzech segmentów z rur grubościennych ze stali R35, o para- metrach: – segment dolny – L = 12,0 m, rura Ø 813/12,5 mm, – segment środkowy – L = 9,0 m, rura Ø 610/12,5 mm, – segment górny – L = 9,0 m, rura Ø 355/10,0 mm. Kołnierzowe połączenie między segmentami przed- stawiono na rysunku 1. Kołnierze ze stali St3S o gru- bości 30 mm połączone są 16 lub 12 śrubami M24 kl. 5.6. Segmenty górne wpuszczone są w segmenty dol- ne na długość 500 mm i rozparte na głębokości 470 mm przez klocki oraz przykręcone odpowiednio 8 i 6 śrubami M24 do ścianki segmentu dolnego. Zgodnie z projektem są to rektyfikacyjne śruby montażowe. Według autorów opracowania dostęp do tych śrub w trakcie montażu połączeń jest bardzo kłopotliwy i prawdopodobnie nie były one wykorzystane lub nawet utrudniały montaż. na wysokościach +7,90 i +15,0 m zamontowane są pomosty technologiczne z barierkami ochronnymi (rys. 1 i 2). Pomosty górne w kształcie prostokąta mają wymiary 4860 x 2340 mm i są wykonane z ceowników i rur prostokątnych oraz wypełnione kratką Wema. Pomosty te opierają się na kołnierzach o szerokości 85 mm wzmocnionych od dołu 8 żeberkami oraz na wspornikach z ceowników 80 i podparte są 4 zastrzała- mi wykonanymi z rur kwadratowych (rys. 2). Segment dolny wieży połączony jest z fundamen- tem betonowym 24-śrubowymi kotwiami płytkowymi PM24 o długości 0,62 m (długość osadzenia w betonie 0,55 m). Żelbetowy fundament składa się z podstawy dolnej w kształcie ośmioboku o maksymalnych wymia- rach 5,0 x 5,0 m i grubości 1,40 m, posadowionej na głębokości 1,90 m poniżej poziomu terenu, oraz coko- łu prostopadłościennego o bokach 2,0 x 2,0 m i wy- sokości 0,50 m. Fundament spełnia wymogania norm przedmiotowych. Przy masie obciążającej pomosty (1,8 t) naprężenia krawędziowe pod fundamentem wy- noszą 118 i 38 kPa i są mniejsze od б = 150 kPa, a ich iloraz = 3,1 jest 5-krotnie mniejszy. Spełniony jest także warunek stateczności fundamentu, gdyż współczynnik pewności na obrót n1 = 4 > 2, a na przesuw n2 = 11. Pomiary geodezyjne pionowo ci wieży Użytkownik wieży nie posiada wyników z pomiarów geometrii konstrukcji po jej bezpośrednim zmontowa- niu w 1998 r. Znane są wartości odchylenia od pionu z przeprowadzonych pomiarów podczas realizacji eks- pertyz w 2002, 2005 i 2012 r. oraz z lipca 2013 r. Każ- dorazowo ekspertyzy były związane z projektowaną modernizacją konstrukcji i dotyczyły zmiany urządzeń nadawczych na pomostach technologicznych. Pomia- ry pionowości wieży wykonywano metodą rzutowa- nia bezpośredniego na podstawę przy wykorzystaniu płaszczyzny kolimacyjnej teodolitu do przenoszenia punktów pomiarowych obiektu na stałą bazę. Jako bazę przyjęto łatę niwelacyjną ułożoną poziomo i pro- stopadle do płaszczyzny kolimacyjnej przechodzącej przez środek podstawy wieży. na łacie odczytywano wartości liczbowe rzutu każdego mierzonego punktu pomiarowego 1÷6’, które rozmieszczone były na 6 po- ziomach wieży zaznaczonych na rysunku 1. Różnica odczytu punktu badanego i odczytu punktu podstawy stanowi odchyłkę od pionu w kierunku równoległym do łaty. Pomiary wykonywano z dwóch stanowisk usytuowa- nych w płaszczyznach prostopadłych. Ze stanowiska A mierzono wychylenie poziome w płaszczyźnie XZ, a ze stanowiska B wychylenie wieży z płaszczyźnie YZ. 191Przegląd sPawalnictwa 12/2013 Rys. 1. Schemat konstrukcji wieży i szczegóły połączeniowe (1÷6 – punkty pomiarów geodezyjnych) ig. 1. Construction scheme of the tower and the connection details (1÷6 – points of geodetic measurements ) W każdym punkcie wychylenie mierzono dwukrotnie po odwróceniu lunety przez zenit (tabl. I). Ostatnie geodezyjne pomiary ekspertyzowe wy- chylenia osi wieży wykonano w lipcu 2012 r. Były one związane z projektowanym założeniem nowych lżej- szych urządzeń nadawczych na pomoście górnym, szafy H-STACK i nowej drabinki (rys. 2). Po rocznym okresie, dla celów własnych, w lipcu 2013 r. wykonano ponowne pomiary w celu określenia wpływu obciążeń modernizacyjnych na geometrię obiektu. Pomierzone wartości tego wychylenia w dwóch płaszczyznach za- mieszczono w tablicy I. Poza tym na rysunku 3 przed- stawiono graficznie wychylenia z dwóch ostatnich po- miarów (w nawiasach zaznaczono wartości zmierzone w 2013 r.). Można zauważyć, że wartość wychylenia wypadkowego określona w ostatnich pomiarach jest na 192 Przegląd sPawalnictwa 12/2013 Rys. 2. Widok ogólny wieży i pomostów technicznych ig. 2. The main view of the tower and technical platforms Rys. 3. Zmierzone wychylenie wieży w latach 2012 i 2013 (wartości w nawiasach – 2013 r.) ig. 3. Measured deflection of the tower in years 2012 and 2013 (values in brackets from 2013) całej wysokości wieży mniejsza o 15÷16% od wychyle- nia z 2012 r. niestety, wychylenie na wszystkich poziomach po- miarowych wielokrotnie przekracza wartość dopusz- czalną (tabl. II). na poziomie +28,5 m, tj. na poziomie anten, wychylenie ma wartość 267 mm i przekracza wartość dopuszczalną (28 mm ) prawie dziesięciokrot- nie (9,5 raza). Również na pozostałych poziomach: +21 i +12 m wychylenia są przekroczone odpowiednio: 8,6 i 5,3 razy. Wartość ugięcia wypadkowego 267 mm na średnim poziomie mocowania anten Ha = 28,5 m stanowi 1/106 tej wysokości (rys. 3). Jest to wartość o ok. 15% mniej- sza od wartości dopuszczalnego ugięcia wierzchołka wieży energetycznej typu odporowego, która dla kon- strukcji o Hk < 60 m wynosi Hk/90, ale jest niedopusz- czalna w wieżach antenowych [16, 17]. ana iza wychy enia poziomego wieży Znaczne ugięcia trzonu wieży stwierdzono we wszystkich dotychczasowych czterech pomiarach geo- dezyjnych, których wyniki podano w tablicy I. W ba- daniach tych, na poziomie anten +28,5 m wychylenia miały wartości: 216; 177; 313 i 267 mm ( tabl. I, kol. 8) i przekraczały odpowiednio: 7,6; 6,2; 11,0; i 9,4 razy normatywą wartość dopuszczalną (kol. 11). Analizując te wartości trzeba zadać pytanie: dla- czego przy tak znacznym wychyleniu poziomym nie nastąpiło zakłócenie łączności telekomunikacyjnej an- ten i nie zaistniała konieczność wykonania rektyfikacji wieży? Według projektu technicznego, konstrukcja o masie ok. 7500 kg w całości została zmontowana na pozio- mie terenu i podniesiona dźwigiem o udźwigu 10 t. tab ica I. Wychylenie poziome wieży w mm tab e I. Horizontal deflection of the tower in mm Rok badań Płaszczyzna pomiaru Wartość zmierzona na poziomie, m Wartość wypadkowa – w na poziomie, m w/wdop x 100% +12 +21 +28,5 +12 +21 +28,5 +12 +21 +28,5 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 2002 XZ -18 -53 -117 23 (0) 128 (0) 216 (0) 192 (0) 610 (0) 758 (0)YZ 14 116 181 2005 XZ -16 -85 -127 23 (0) 113 (-15) 177 (-39) 192 (0) 538 (71) 621 (137)YZ +17 +75 +123 2012 XZ 29 -10 -1 75 (52) 214 (86) 313 (97) 625 (433) 1019 (410) 1098 (340)YZ 69 214 313 2013 XZ 26 -16 3 63 (40) 180 (52) 267 (51) 525 (333) 857 (248) 937 (179)YZ 57 179 267 193Przegląd sPawalnictwa 12/2013 Jedynie na taki sposób montażu zezwala również przy- jęty model połączenia kołnierzowego poszczególnych segmentów. Wykonawcze odchylenie od pionu wierz- chołka wieży o przekroju rurowym, wg wymogów Pn- B-06200:2002 [2], nie powinno być większe od 30 mm, gdyż H < 50 m. natomiast wg warunków wykonania i odbioru [8] odchylenie to powinno być mniejsze od 0,003H, czyli 90 mm. Wszystkie pozostałe wartości odchylenia należy traktować jako eksploatacyjne. Brak pomiarów wykonawczych wieży z 1998 r. uniemożliwia oszacowanie rzeczywistych tolerancji montażowych i eksploatacyjnych. Przypuszczalnie anteny zostały zamontowane na wieży po wcześniejszym ustawie- niu urządzeń techniczno-nadawczych na pomostach roboczych, czyli na konstrukcji mającej w przybliże- niu geometrię z 2002 r. Dla anten była to konstruk- cja o zerowych przemieszczeniach eksploatacyjnych. Wartości przechyłu poziomego anten, oszacowane podczas pomiarów w kolejnych latach, podane w ta- blicy I w nawiasach, wyniosły: 39, 97 i 51 mm (kol. 8) i nie powodowały zakłóceń nadawczych anten. Maksymalne przemieszczenie 97 mm wystąpiło przy kątowym odchyleniu trzonu wieży równym 0,195O, tj. 11’42’’ < 20’ [10]. Potwierdzeniem przyjętego wyżej rozumowania jest również analiza wartości wychylenia z kolumny 8. Każ- dorazowo różnice pomierzonych wychyleń były spo- wodowane zmianą obciążeń na pomostach w wyniku bieżącej modernizacji konstrukcji. Różnice te wynosi- ły: 39, 136 i 46 mm. Dlatego należy przypuszczać, że wychylenie pierwotnie pomierzone, równe 216 mm, to suma wychylenia montażowego oraz wychylenia spo- wodowanego obciążeniem urządzeniami nadawczymi zamontowanymi na pomostach. Dopiero na „krzywej” wieży zamontowano anteny nadawcze, których poziom montażowy na wieży jest obecnie odchylony o 51 mm. Pods mowanie – Zróżnicowane wartości pomierzonych wychyleń wieży w poszczególnych ekspertyzach (tabl. II) są prawdopodobnie spowodowane zmianą obciążeń w wyniku zmiany liczby anten lub zmianą warto- ści masy urządzeń technicznych na pomostach roboczych. W celu oszacowania tego wpływu niezbędne jest wykonanie podwójnych pomia- rów geodezyjnych w odstępach okołorocznych, po modernizacji związanej ze zmianą obciążenia. W odniesieniu do omawianej wieży planowane jest wykonanie powtórnych badań w 2014 r. – Przedstawiona analiza wartości wychylenia po- ziomego wieży nie jest równoznaczna z wychyle- niami anten. Jest to efekt zamontowania anten na konstrukcji odkształconej. – Aktualny stan techniczny wieży nie stanowi żad- nego zagrożenia w jej dalszej bezpiecznej eks- ploatacji. Omówiona konstrukcja i wyniki obliczeń fundamentu pozwalają wykluczyć wpływ jego od- kształcenia kątowego na przemieszczenia pozio- me obiektu. – Gwarancją prawidłowego montażu jest odpowied- nie przygotowanie dokumentacji warsztatowej. Podana na rysunku 1 konstrukcja połączenia seg- mentów, zdaniem autorów referatu, nie zapewnia spełnienia tego wymogu. – Obligatoryjnie należy wykonywać pomiary geo- metrii konstrukcji wieżowych bezpośrednio po ich montażu. Znajomość tych tolerancji powinna być wykorzystana także przy rektyfikacji konstrukcji [9, 12]. Pełna znajomość zmian geometrii wieży w czasie jej eksploatacji pozwoliłaby dokładnie oszacować przemieszczenia anten nadawczych. – Za słuszne należy uważać złagodzenie, przez Pn-En 1993-3-1:2008 [5], dla wież kratowych największej montażowej odchyłki poziomej wierz- chołka do wartości równej 1/500 wysokości wie- ży, a dla kominów wolno stojących, wg Pn-En 1993-3-2:2008, do wartości określonej wzorem: Δ = 0,001 h (1 + 50/h)1/2 , która przy wysokości h = 30 m wynosi Δ = 49 mm. – Również słuszne wydaje się opracowanie nowe- go systemu klasyfikacji tolerancji wytwarzania i montażu stalowych konstrukcji prętowych, które- go autorką jest Urbańska-Galewska [15]. W pew- nym sensie przydatna może być tutaj omówiona analiza tolerancji wieży antenowej. – Odmienne, ale najbardziej praktyczne podejście do zagadnienia tolerancji zaprezentowano w nor- mie niemieckiej DIn V 18 800 – 7 [18] dotyczącej wykonawstwa konstrukcji stalowych. Zamiast wie- lu ograniczeń dotyczących odchyłek, znajduje się w niej stwierdzenie, że tolerancje powinny być stosowane wtedy, gdy są potrzebne, a wartości dopuszczalnych odchyłek powinny być określone na takim poziomie, aby bezpieczne użytkowanie nie uległo pogorszeniu. 194 Przegląd sPawalnictwa 12/2013 Literat ra [1] Pn-ISO 4464:1994 Tolerancje w budownictwie – Związki po- między różnymi rodzajami odchyłek i tolerancji stosowanymi w wymaganiach. [2] Pn-B-06200:2002 Konstrukcje stalowe budowlane. Warunki wykonania i odbioru. Wymagania podstawowe. [3] Pn-B-03204:2002 Konstrukcje stalowe. Wieże i maszty. Pro- jektowanie i wykonanie. [4] Instrukcja ER-01 Eksploatacja wież i masztów. Załącznik do Zarządzenia nr 31 Prezesa Zarządu TP S.A. z dnia 30.06.1994 r., Warszawa 1994. [5] Pn-En 1993-3-1:2008 Eurokod 3. Projektowanie konstrukcji stalowych. Część 3-1: Wieże, maszty i kominy. Wieże i maszty. [6] Pn-En 1090-2:2008 Eurokod 3. Projektowanie konstrukcji stalowych i aluminiowych. Część 2: Wymagania techniczne dotyczące konstrukcji stalowych. [7] Bn-69/2940-01 Konstrukcje stalowe. Maszty oraz wieże radio- we i telewizyjne. Wymagania i badania. [8] Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlano- -montażowych. Tom III. Konstrukcje stalowe. Arkady, Warsza- wa 1992. [9] Wichtowski B., Fiłoniuk-Czajkowska B.: Rektyfikacja stalo- wych wież antenowych. Inżynieria i Budownictwo, nr 6/2012. [10] Kowalczyk K.: Wytyczne technologiczne. PTK Centertel De- partament Operacyjny Biura Inwestycji. Dział Strategii Inwe- stycyjnych, Warszawa 2005. [11] Wichtowski B.: Geometria stalowych wież i masztów radio- wo-telewizyjnych na podstawie inspekcji okresowych. Prace naukowe Politechniki Szczecińskiej, nr 561, Szczecin 2000. [12] Wichtowski B.: Geometria stalowych wież antenowych pod- czas ich rektyfikacji. Inżynieria i Budownictwo, nr 11/2008. [13] Wichtowski B., Hołowaty J.: Steel chimnegs at adjustment phase. Initial tension forces in guys. 6th European Conferen- ce on Steel and Composite Structures. Hungary, Budapest 2011. [14] Wichtowski B.: Rektyfikacja kominów stalowych z dwupozio- mowymi odciągami. Inżynieria i Budownictwo, nr 5/2013. [15] Urbańska-Galewska E.: nowy system klasyfikacji tolerancji stalowych konstrukcji prętowych. Konstrukcje Stalowe, nr 5/2008. [16] Rykaluk K.: Konstrukcje stalowe, kominy, wieże, maszty. Ofi- cyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2005. [17] Pn-B-03205:1996 Konstrukcje stalowe. Podpory linii elektro- energetycznych. Projektowanie i wykonanie. [18] DIn V 18800-7:2000-10 Stahlbauten; Stabilitatsfalle, Knicken von Stajen und Stabwerken. Stowarzyszenie Inżynier w i technik w echanik w Po skich rodek oskona enia Kadr ul. Sabały 11a, 71-341 Szczecin tel./fax: 91 44 20 007 e-mail: odk.simp@neostrada.pl www.odksimp-szczecin.neostrada.pl Ośrodek posiada: – certyfikat zarządzania jakością wg Pn-En ISO 9001:2009; – akredytację Zachodniopomorskiego Kuratora Oświaty; – certyfikat UDT-CERT do prowadzenia szkoleń z zakresu UTB. SI P K prowadzi sł gi dotyczące zyskiwania i z - pełniania kwa i kacji zawodowych w pozaszko nych for- mach kształcenia z zakres • urządzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych, ciepl- nych i gazowych (szkolenia i egzaminy na uprawnienia); • substancji kontrolowanych i zubożających warstwę ozono- wą (szkolenia i egzaminy na uprawnienia przy naprawie i obsłudze technicznej urządzeń chłodniczych i klimatyza- cyjnych); • obsługi i konserwacji urządzeń transportu bliskiego (UTB) wg wymagań Urzędu Dozoru Technicznego i Transporto- wego Dozoru Technicznego – cięgniki, suwnice, żurawie, podesty ruchome, dźwigi i wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia; • spawania zgodnie z normą Pn-En 287-1 w metodach: 111, 135, 136, 141 i 311 oraz wymagań UDT i PRS; • ochrony środowiska, w tym gospodarki odpadami i ochro- ny przed hałasem; • odnawialnych źródeł energii – OZE; • bezpieczeństwa i higieny pracy (szkolenia, oceny ryzyka zawodowego, minimalne wymagania bhp w zakresie użyt- kowania maszyn); • doradztwa zawodowego odnośnie wymagań kwalifikacyj- nych związanych z dopuszczeniem do pracy na określo- nych stanowiskach; • zakładania i prowadzenia działalności gospodarczej, ABC biznesu; • innych szkoleń stosownie do potrzeb Zleceniodawcy. Od 2008 r. dzięki funduszom europejskim SIMP ODK w Szczecinie realizuje program doskonalenia i uzupełniania kwalifikacji przez uczniów szkół zawodowych (techników i zasadniczych zawodowych) w województwie zachodniopo- morskim. W chwili obecnej Ośrodek realizuje projekty współ- finansowane przez Unię Europejską: 1. ,,nowoczesna szkoła zawodowa – wsparcie uczniów szkół zawodowych w uzyskiwaniu kwalifikacji” 2. „Aktywny absolwent nowoczesnej szkoły zawodowej z za- chodniopomorskiego”. Dotychczas wsparciem objęto ponad 2 tysiące uczniów, z po- nad 20 szkół ponadgimnazjalnych. Celem realizowanych projektów jest podnoszenie atrakcyjno- ści kształcenia zawodowego poprzez: 1) uzupełnienie kwalifikacji oraz wiedzy eksploatacyjnej na potrzeby rynku, 2) nadanie kompetencji zawodowych dzięki uzyskanym uprawnieniom do wykonywania pracy zgodnie z wymaga- nymi przepisami. W ramach działań uczniowie ukończą kursy zawodowe, odbywają praktyki u pracodawców oraz uczą się języka obce- go ze szczególnym uwzględnieniem słownictwa związanego z pracą zawodową. K SI P f nkcjon je Państwowa Komisja gzaminacyjna powołana przez Prezesa R , ds. nadawania prawnień energetycz- nych w gr pie I, II i III Państwowa Komisja gzaminacyjna ds. nadawania prawnień w zakresie s bstancji kontro owanych. apraszamy do korzystania z naszych sł g.