201306_PSpaw_5i5a.pdf 54 Przegląd sPawalnictwa 6/2013 Grzegorz Rogalski Dariusz Fydrych Włodzimierz Walczak Zastosowanie zgrzewania wybuchowego do wytwarzania kompozytów metalowych z osnową aluminiową application of explosion welding for fabrication  of aluminum matrix metal composites dr inż. Grzegorz Rogalski, dr inż. Dariusz Fydrych, prof. dr hab. inż. Włodzimierz Walczak – Politechnika Gdańska. Streszczenie Energia wybuchu może zostać wykorzystana do realizacji wielu procesów technologicznych, m.in. wy- twarzania złączy zgrzewanych, prasowania proszków, tłoczenia, odprężania i utwardzania metali. Bardzo inte- resującym zastosowaniem technologii zgrzewania wy- buchowego jest wytwarzanie kompozytów metalowych. W artykule scharakteryzowano kompozyty metalowe i zgrzewanie wybuchowe jako jedną z metod ich otrzy- mywania. Przedstawiono autorską technologię uzyski- wania kompozytów metalowych z osnowią aluminiową wzmocnionych wysokostopowymi drutami stalowymi. Na podstawie wyników badań metalograficznych, wy- trzymałościowych oraz analitycznych wykazano przy- datność wykorzystania energii wybuchu do wytwarzania kompozytów z aluminium wzmacnianego drutami stalo- wymi oraz zaproponowano kierunki dalszych badań. Abstract The energy of explosion can be used to implement a number of processes, including manufacturing of explo- sion welded joints, pressing powders, press forming, an- nealing and hardening of metals. Highly interesting appli- cation for explosion welding technology is the production of metal composites. The article characterizes the metal composites and explosion welding as one of the methods for obtaining them. An original technology of obtaining metal composites with aluminum matrix strengthened with steel wires was presented. Based on the results of metallographic, strength and analytic tests the suitability of the use of energy of explosion to produce composites of aluminum strengthened with steel wires was demon- strated and directions for future research were suggested. Wstęp Postęp m.in. w przemyśle energetycznym, lotni- czym, kosmicznym czy samochodowym wymusza opracowywanie nowych materiałów konstrukcyjnych, które muszą charakteryzować się bardzo specyficzny- mi właściwościami. Bardzo często właściwości te są połączeniem cech charakterystycznych dla różnych materiałów, np. odporności na korozję połączonej z dużą wytrzymałością mechaniczną. Materiałami speł- niającymi tak wysokie wymagania są m.in. kompozyty metalowe. Nie należą one jednak do materiałów po- wszechnie stosowanych ze względu na małą dostęp- ność. Wynika to z bardzo dużych kosztów wytwarza- nia, na które składają się złożone i kosztowne cykle technologiczne. Badania są prowadzone w kierunku uproszczenia technologii wytwarzania kompozytów metalowych oraz do zastąpienia kosztownych, unika- townych włókien zbrojących włóknami tańszymi, łatwiej dostępnymi, przy równoczesnym zachowaniu wyma- ganych od kompozytu odpowiednich właściwości me- chanicznych i fizycznych. 55Przegląd sPawalnictwa 6/2013 Obecnie do wytwarzania kompozytów metalo- wych najczęściej stosowane są metody, w których wzmocnienie wprowadzane jest mechanicznie. Stosuje się w tym celu procesy obróbki plastycz- nej, procesy odlewnicze oraz procesy związane ze strącaniem i napylaniem [5]. Metodą, która umożli- wia łączenie materiałów metalowych o odmiennych właściwościach fizykochemicznych, jest zgrzewanie wybuchowe. Wykorzystuje się ją również do wytwa- rzania kompozytów metalowych. Fala wybuchowa zapewnia bowiem uzyskiwanie wymaganych do tego celu dużych nacisków i bardzo krótkich czasów ich działania. Charakterystyka kompozytów metalowych Kompozyty to materiały uzyskiwane przez połącze- nie ze sobą co najmniej dwóch różnych materiałów inżynierskich, w wyniku którego będą posiadać właści- wości będące wypadkową komponentów i ich udziałów objętościowych. Przyjęto, że kompozyt to materiał, któ- ry musi spełniać następujące warunki [4, 9]: – Materiał musi być wytworzony sztucznie. – Materiał musi składać się z co najmniej dwóch róż- niących się chemicznie i fizycznie materiałów, z któ- rych jeden stanowi osnowę, a drugi wzmocnienie. – Pomiędzy komponentami musi istnieć wyraźna gra- nica rozdziału. – Zadaniem osnowy jest spajanie wzmocnienia i przekazywanie obciążeń zewnętrznych na wzmoc- nienie. – Zadaniem wzmocnienia jest przenoszenie obciążeń zewnętrznych. Osnowa w materiale kompozytowym poza spaja- niem wzmocnienia oraz przenoszeniem obciążenia na włókna chroni je przed czynnikami zewnętrznymi. Wła- ściwości osnowy mają również wpływ na niektóre wła- ściwości kompozytów, np. ciągliwość czy właściwości izolacyjne. Z punktu widzenia wytwarzania kompozy- tów metalowych najczęściej jako osnowy mają zasto- sowanie: – stopy metali lekkich (Al, Mg) – zastosowanie w przemyśle lotniczym i samochodowym; – stopy srebra i miedzi – zastosowanie tam, gdzie wymagane są dobre właściwości cieplne oraz elektryczne; – stopy niklu – zastosowanie na łopatki turbin (duża żarowytrzymałość); – stopy ołowiu i cynku – zastosowanie tam, gdzie wy- magane są bardzo dobre właściwości ślizgowe. Wzmocnienia metaliczne są wytwarzane naj- częściej w postaci włókien. Mogą być one ułożone w kompozycie w różny sposób oraz pod różnymi po- staciami, np.: włókna ciągłe jednokierunkowe, róż- nego rodzaju siatki (typu fornir), siatki przestrzenne, siatki płócienne, włókna nieciągłe o ustalonym kierun- ku oraz włókna nieciągłe rozmieszczone chaotycznie. Włókna te mają najczęściej średnice ponad 150 μm (w zależności od grubości osnowy i wymaganych wła- ściwości). Wytrzymałość wzmocnienia nie przekracza zazwyczaj Rm = 1800 MPa [4]. Prowadzone są jed- nak badania nad otrzymaniem włókien o mniejszych średnicach i większej wytrzymałości na rozciąganie przy małych kosztach ich wytwarzania. Przykładem takiego rozwiązania jest kompozyt o osnowie niklo- wej i wzmocnieniu wolframowym, będący doskonałym materiałem do pracy w wysokiej temperaturze. Zastosowanie kompozytów metalowych ma miej- sce w sytuacjach, w których wysoki koszt zakupu re- kompensowany jest znacznym zwiększeniem żywot- ności elementów (obniżenie kosztów eksploatacji). Dlatego znalazły one zastosowanie głównie w prze- myśle lotniczym oraz energetycznym: – kompozyt aluminium-bor: łopatki wirnika, – kompozyt ołów-drut stalowy: łożyska, – kompozyt miedź-drut wolframowy: dysze silników, – kompozyt aluminium-stal: rury wysokociśnieniowe. Jak widać, kompozyty metalowe mają liczne zale- ty. Wraz z opracowaniem nowych, tańszych techno- logii wytwarzania kompozytów oraz ich komponentów mogą one znaleźć szerokie zastosowanie w różnych dziedzinach. Zgrzewanie wybuchowe kompozytów metalowych Zgrzewanie wybuchowe to metoda trwałego łącze- nia dwóch lub więcej elementów przez ich zderzenie z dużymi prędkościami (300÷3000 m/s) spowodowane detonacją materiału wybuchowego [2, 10]. Najczęściej stosowanym sposobem zgrzewania wybuchowego jest zgrzewanie bezpośrednie, w którym materiał wy- buchowy w czasie detonacji działa bezpośrednio na jeden z przedmiotów i dociska go do drugiego. Pod- stawowe układy zgrzewania przedstawiono na rysun- ku 1. Możliwe jest również kształtowanie konstrukcji Rys. 1. Schematy przebiegu zderzenia płyt dla podstawowych ukła- dów zgrzewania: β – kąt zderzenia, δ – kąt odrzutu, α – kąt wstępne- go ustawienia płyt, V1, VC – prędkość punktu zderzenia C względem zgrzewanych płyt, Vk – prędkość strumienia odwrotnego, D – pręd- kość detonacji, H – wysokość warstwy materiału wybuchowego [9] Fig. 1. Schemes of a collision of plates for basic explosion welding systems: β – the collision angle, δ – the angle of recoil, α – the pre- setting plates angle, V1, VC – the collision point velocity C in relation to explosion welded plates, Vk – the reverse jet velocity, D – the deto- nation velocity, H – the height of the layer of explosive material 56 Przegląd sPawalnictwa 6/2013 w czasie zgrzewania [9]. Parametrami charakteryzu- jącymi zgrzewanie wybuchowe są: prędkość zderze- nia Vp [m/s], kąt zderzenia β [ o], prędkość łączenia V [m/s], prędkość detonacji materiału wybuchowego Vd [m/s] oraz kąt wstępnego ustawienia płyt α [o]. Bardzo ważnymi czynnikami procesu są właściwości fizyczne i mechaniczne łączonych elementów oraz ich wymiary. Do zgrzewania wykorzystuje się najczęściej dwa ukła- dy, tj. układ pod kątem (płyta nastrzeliwana ustawiona jest pod odpowiednim kątem względem płyty podsta- wowej) oraz układ równoległy (cała powierzchnia płyty nastrzeliwanej znajduje się w stałej odległości od pły- ty podstawowej). Schematy podstawowych układów zgrzewania wybuchowego pokazano na rysunku 1. Literatura dotycząca wytwarzania kompozytów me- talowych z wykorzystaniem zgrzewania wybuchowego jest nieliczna [3, 6, 10]. Z analizy źródeł literaturowych wynika, że zgrzewanie wybuchowe jest interesującym i alternatywnym sposobem otrzymywania kompozytów metalowych, jednak bardzo ważną rolę spełnia odpo- wiednie przygotowanie układu do zgrzewania [1]. Na- leży także pamiętać, że w przypadku kompozytów me- talowych połączenia wzmocnienia z osnową narażone są przy zgrzewaniu wybuchowym na powstawanie nie- korzystnych warstw pośrednich (związków międzyme- talicznych) [10]. Bardziej szczegółowe informacje dotyczą opra- cowania technologii zgrzewania w układzie skośnym wielowarstwowych kompozytów o osnowie aluminio- wej (folia o grubości 190 μm) i tytanowej (folia o gru- bości 310 μm) ze wzmocnieniem z drutu stalowego o średnicy φ = 200 μm i Rm = 3,2 GPa. Stwierdzono, że wytrzymałość kompozytów wzrasta wraz ze stop- niem wypełnienia wzmocnieniem, a istotną rolę odgry- wa połączenie na granicy włókno-folia. W przypadku niewłaściwego połączenia wytrzymałość jest niższa niż obliczona na podstawie prawa mieszanin, co potwier- dziły badania wzmocnienia [6]. Kompozyty metalowe można otrzymywać również przy zastosowaniu wzmocnienia w postaci blach. Zado- walające rezultaty otrzymano w wyniku jednoczesnego zgrzewania kilku warstw miedzi i mosiądzu, aluminium i stali odpornej na korozję, miedzi i stali odpornej na korozję, aluminium i stali maraging oraz tytanu i stali maraging [3]. Kompozyty metalowe wzmacniane drutami po- winny charakteryzować się jak największym stop- niem wypełnienia. Zgrzewanie wybuchowe wymaga zatem szczegółowej analizy procesu technologicz- nego [10]. Badania własne Celem badań było opracowanie technologii zgrze- wania wybuchowego kompozytów metalowych oraz określenie jakości i właściwości wytrzymałościowych połączenia między komponentami. Przeprowadzono cztery próby zgrzewania wybu- chowego zgodnie z planem: – Próby 1 i 2: materiał wzmocnienia stanowił drut ze stopu kanthal (68% Fe; 24% Cr; 1% Co) o średnicy 0,2 mm (Rm = 650÷860 MPa) ułożony prostopadle do fali detonacyjnej. – Próba 3: materiał wzmocnienia stanowił drut ze sto- pu kanthal o średnicy 0,2 mm w postaci siatki o wy- miarach oczek 1×1 mm. – Próba 4: materiał wzmocnienia stanowił drut spa- walniczy Messer-Griesheim Grini 10 (37% Ni; 29% Cr; 25,5% Fe; 3,5% Mo; 2,5% Mn; 2% Cu; 0,5% Si; 0,025% C) o średnicy 1,2 mm (Rm = 820 MPa) ułożony prostopadle do fali detonacyjnej. We wszystkich przypadkach osnowę kompozytu stanowiła blacha z aluminium A1 (Rm = 70÷110 MPa) o grubości 2 mm i wymiarach 300×300 mm. Wszystkie próby zgrzewania przeprowadzono w układzie równoległym w ten sposób, że na masywnym podłożu stalowym układano kolej- no płytę aluminiową – podstawową, a następnie w odległości h1 = 1 mm wzmocnienie oraz w odle- głości h2 = 1 mm aluminiową płytę nastrzeliwaną (h1 + h2 ≤ 2 mm) (rys. 2). Powierzchnie płyt z aluminium trawiono, a po- wierzchnie drutów i siatek oczyszczono papierem ściernym i odtłuszczono benzyną ekstrakcyjną. Na powierzchni płyty nastrzeliwanej umieszczono pojem- niki wypełnione materiałem wybuchowym. Zastoso- wano materiały wybuchowe na bazie saletry amono- wej: amonal 6 (D = 1800 m/s, ρw = 0,87 g/cm 3) dla płyt 1÷3 i MS (D = 2200 m/s, ρw = 0,75 g/cm 3) dla płyty 4. Dla materiałów tych dobrano parametry zgrze- wania zapewniające uzyskanie kątów zderzenia płyt aluminiowych β = 19˚20″. Zgrzane płyty poddano badaniom wizualnym, statycznej próbie rozciągania oraz badaniom metalograficznym. Rys. 2. Schemat układu zgrzewania kompozytu me- talowego; 1 – podłoże stalo- we, 2 – płyta podstawowa, 3 – wzmocnienie, 4 – kołki dystansowe, 5 – płyta na- strzeliwana, 6 – płyta bufo- rowa, 7 – pojemnik na ma- teriał wybuchowy [8] Fig. 2. Scheme of the me- tal composite explosion welding. 1 – the steel anvil, 2 – the base plate, 3 – the strengthening, 4 – spacer pins, 5 – the flyer, 6 – the buffering plate, 7 – the con- tainer for explosive material 57Przegląd sPawalnictwa 6/2013 Wyniki badań Badania wizualne Wszystkie płyty próbne poddano badaniom wizual- nym zgodnie z wymaganiami normy [11], których wyni- ki zestawiono w tablicy. Statyczna próba rozciągania W celu sprawdzenia prawidłowego połączenia mię- dzy osnową a zbrojeniem na całej powierzchni bada- nego kompozytu do statycznej próby rozciągania me- tali próbki pobierano z różnych części płyt [12]. W przypadku kompozytów zbrojonych drutami wy- niki próby rozciągania można porównać z teoretyczną wytrzymałością kompozytu obliczoną na podstawie prawa mieszanin [5, 6]. Prawo to opisane jest równa- niem: Tablica. Wyniki badań wizualnych płyt próbnych Table. Results of the visual examination of test plates nr płyty Postać wzmocnienia Opis i uwagi 1 Drut kanthal Powierzchnia kompozytu lekko wygięta, brak pęknięć. Płyta buforowa pęknięta. 2 Drut kanthal Powierzchnia kompozytu lekko wygięta, brak pęknięć. Płyta buforowa pęknięta, lecz w mniejszym stopniu niż płyta 1. 3 Siatka z drutu kanthal Powierzchnia kompozytu bez niezgodności. Płyta buforowa uległa całkowitemu znisz- czeniu. 4 Drut Messer- -Griesheim Grini 10 Powierzchnia kompozytu bez niezgodności. Płyta buforowa uległa deformacji. Widoczne ułożenie wzmocnienia w kompozycie. Rys. 3. Zależność między wytrzymałością rozciąganie kompozytu a stopniem wypełnienia kompozytu. Rmk – wytrzymałość na rozcią- ganie obliczona z prawa mieszanin, Rm – wytrzymałość określona w statycznej próbie rozciągania Fig. 3. The relationship between the strength of the composite and the filling ratio of the composite. Rmk – ultimate strength calculated from the law of mixtures, Rm – experimental ultimate strength Rmk = Rmw × Vw + Rmo gdzie: Rmk – wytrzymałość na rozciąganie kompozytu, MPa; Rmw – wytrzymałość na rozciąganie wzmocnienia, MPa; Vw – stosunek pola przekroju wzmocnienia do pola przekroju osnowy tzw. stopień wypełnienia; Rmo – wytrzymałość na rozciąganie osnowy, MPa. Wyniki badań i obliczeń w zależności od stopnia wypełnienia kompozytu przedstawiono na rysunku 3. Otrzymane wyniki potwierdzają doniesienia literatu- rowe, że wytrzymałość kompozytu zależy od stop- nia wypełnienia [4, 5]. Z wykresu wynika ponad- to, że wpływ na wytrzymałość kompozytów mają również inne czynniki, ponieważ wytrzymałość określona eksperymentalnie jest wyższa się od wynikającej z prawa mieszanin. Spowodowane jest to umocnieniem wskutek zgniotu zgrzewanych płyt i prawdopodobnie powstawaniem na granicy połączeń faz związków międzymetalicznych żela- zo-aluminium (FemAln). Zależności przedstawiono na rysunku 4. Badania metalograficzne Badania metalograficzne miały na celu stwier- dzenie, czy uzyskano połączenie zadowalającej jakości pomiędzy osnową a drutami zbrojenia oraz pomiędzy płytami osnowy, poznanie budowy połą- czeń i wykrycie ewentualnych niezgodności. Bada- nia przeprowadzono zgodnie z wytycznymi normy [13]. Wybrane fotografie zgładów metalograficz- nych przedstawiono rysunkach 5÷7. Połączenia stal-aluminium we wszystkich przypadkach charak- teryzują się podobną budową. Stwierdzono właści- we połączenie na całych obwodach w badanych przekrojach drutów wzmocnienia oraz pomiędzy płytami, brak deformacji drutów, a także obecność Rys. 4. Wykres przedstawiający związki między wytrzymałością kompozytu (Rm i Rmk) a stopniem wypełnienia, przyrostem wytrzy- małości od umocnienia płyt ΔRmu oraz przyrostem wytrzymałości związanym z tworzeniem się na granicy faz związków międzyme- talicznych ΔRmz. Fig. 4. Graph showing the relationship between the strength of the composite (Rm and Rmk) and the filling ratio of the composite, the in- crease of the strength from the strengthening of plates ΔRmu and the increase of the strength associated with the formation of interfacial intermetallic compounds ΔRmz W yt rz ym ał oś ć ko m po zy tu R m k i R m m p a Stopień wypełniania kompozytu, % W yt rz ym ał oś ć ko m po zy tu R m k i R m , M P a Stopień wypełniania kompozytu, % 58 Przegląd sPawalnictwa 6/2013 warstwy związków międzymetalicznych. Niezgodno- ści typowych dla złączy zgrzewanych wybuchowo nie wykryto. Podsumowanie Kompozyty metalowe nie należą dotychczas do materiałów powszechnie dostępnych i szeroko sto- sowanych. Szersze zastosowanie kompozytów tego typu uzyskiwanych za pomocą zgrzewania wybu- chowego wymaga przeprowadzenia systematycz- nych badań nad możliwościami ich wytwarzania i właściwościami złączy. W artykule przedstawiono wyniki prac o charakterze rozpoznawczym, lecz skła- dających się na kompletny cykl obejmujący opraco- wanie technologii zgrzewania wybuchowego, bada- nia wizualne i metalograficzne makroskopowe oraz analityczne i eksperymentalne wyznaczenie wytrzy- małości na rozciąganie. Otrzymane wyniki upoważ- niają do stwierdzenia, że zgrzewanie wybuchowe umożliwia uzyskanie trwałego połączenia pomiędzy aluminiową osnową a stalowym wzmocnieniem kom- pozytu metalowego o wytrzymałości będącej sumą wytrzymałości wynikającej z prawa mieszanin oraz wzrostu wytrzymałości wynikającej z dwóch dodat- kowych mechanizmów: umocnienia materiału wsku- tek zgniotu oraz formowania się związków między- metalicznych. Zaprezentowane wyniki badań wstępnych dają możliwość wytyczenia kierunków dalszych badań mogących doprowadzić do opracowania kompletnej przemysłowej technologii wytwarzania kompozytu z aluminium wzmocnionego drutami stalowymi. Bada- nia można kontynuować w kierunkach: doboru odpo- wiedniego stopnia wypełnienia kompozytu wzmocnie- niem (zmiany układu, ilości i średnicy drutów), doboru składu chemicznego i właściwości wytrzymałościo- wych drutów, czy opracowania technologii zgrzewa- nia kompozytów wielowarstwowych o żądanych wła- ściwościach. Rys. 5. Fotografia zgładu makroskopowego połączenia drut spawal- niczy/aluminium w przekroju poprzecznym. Widoczne połączenie wzmocnienia z osnową poprzez warstwę związków międzymetalicz- nych żelazo-aluminium. Próbka nietrawiona. Pow. 32× [7] Fig. 5. Microscopy image of cross-sections with joint: welding wire/ aluminum in cross section. Visible connection between matrix and strengthening by the layer of Intermetallic iron- aluminium compo- unds. Sample unetched. Magn. 32× Rys. 7. Fotografia zgładu makroskopowego połączenia drut kanthal/ aluminium. Widoczne połączenie na całym obwodzie wzmocnienia. Drut nie uległ deformacji. Pow. 200× [8] Fig. 7. Microscopy image of cross-sections with joint kanthal wire/ aluminum. The connection occurs over the entire circumference of the strengthening. No deformation in wire occurred. Sample unet- ched. Magn. 200× Rys. 6. Fotografia zgładu makroskopowego połączenia drut spa- walniczy/aluminium w przekroju wzdłużnym. Widoczne połączenie wzmocnienia z osnową. Połączenie na całej powierzchni wzmocnie- nia. W miejscu wskazanym strzałką widoczna warstwa przejściowa. Próbka nietrawiona. Pow. 63× [7] Fig. 6. Microscopy image of cross-sections with joint welding wire/ aluminum in longitudinal section. Visible connection between matrix and strengthening. The connection occurs over the entire surface of the strengthening. In the place indicated by the arrow the transition layer is visible. Sample unetched. Magn. 63× Wnioski Opracowano technologię zgrzewania wybu- chowego kompozytów metalowych z aluminiową osnową i stalowym wzmocnieniem w postaci drutu lub siatki. Zgrzewanie wybuchowe umożliwia uzyskanie trwałego połączenia pomiędzy aluminiową osno- wą a stalowym wzmocnieniem kompozytu meta- lowego. Wytrzymałość na rozciąganie kompozytów przewyższa wytrzymałość teoretyczną wynikającą z prawa mieszanin. ↑ 59Przegląd sPawalnictwa 6/2013 Literatura [1] Babul W.: Odkształcanie metali wybuchem. WNT, Warszawa 1980. [2] Dieribas A.A.: Fizika uprocznienija i swarki wzrywom. Nauka, Nowosibirsk 1980. [3] Hokamoto K., Chiba A., Fujita M., Izuma T.: Single-shot we- lding technique for the fabrication of multilayered metal base composites: effect of welding parameters leading to optimum bonding condition. Composites Engineering, vol. 5, no. 8, s. 1069-1079, 1995. [4] Kapuściński J., Puciłowski K., Wojciechowski S.: Kompozyty – podstawy projektowania i wytwarzania. Oficyna Wydawni- cza PW. Warszawa 1993. [5] Karpinos D.M. i inni.: Procznost kompoziycionnych materia- łow. Nauka Dumka, Kijew 1978. [6] Nishida M., Minakuchi K., Anado K., and Araki T., Hyodo K.: Fabrication of high-strength steel fiber reinforced metal ma- trix composites by explosive bonding and their tensile pro- perties. Welding International, vol. 9, iss. 3, January 1995, s. 179-184. [7] Rogalski G.: Badania właściwości kompozytu drut stalowy plus aluminium zgrzewanego wybuchowo. Praca dyplomo- wa inżynierska. Gdańsk 1998. [8] Rogalski G.: Technologia zgrzewania i właściwości płyt z alu- minium i stopów zbrojonych drutami stalowymi. Praca dyplo- mowa magisterska. Gdańsk 2000. [9] Śleziona J.: Podstawy technologii kompozytu. Wydawnictwo Politechniki Śląskiej. Gliwice 1998. [10] Walczak W.: Zgrzewanie wybuchowe metali i jego zastoso- wanie. WNT, Warszawa 1989. [11] PN-EN ISO 17637:2011 Badania nieniszczące złączy spa- wanych. Badania wizualne złączy spawanych. [12] PN-EN ISO 6892-1:2010P Metale. Próba rozciągania -Część 1: Metoda badania w temperaturze pokojowej. [13] PN-EN 1321:2000 Spawalnictwo. Badania niszczące meta- lowych złączy spawanych. Badania makroskopowe i mikro- skopowe złączy spawanych. Mamy przyjemność zaprosić Państwa do uczestnictwa w: 55. NAUKOWO-TECHNICZNEJ KONFERENCJI SPAWALNICZEJ pod hasłem: SPAWALNICTWO W TRZECH ŻYWIOŁACH: ZIEMIA – WODA – POWIETRZE organizowanej w dniach 14-16 października 2013 r. w Gdańsku-Sobieszewie przez: Zakład Inżynierii Spajania Politechniki Gdańskiej, SIMP Oddział w Gdańsku, Linde Gaz Polska Konferencja odbędzie się w Ośrodku Wypoczynkowym „Orle” położonym na Wyspie Sobieszewskiej niedale- ko ujścia Wisły do Zatoki Gdańskiej. W czasie konferencji przedstawione zostaną najnowsze osiągnięcia naukowe i techniczne z zakresu spawalnictwa. W programie konferencji przewidziane są również wycieczki techniczne oraz warsztaty. Bliższych informacji udzielają: dr hab. inż. Jerzy Łabanowski: tel.: 58 34 72 366; jlabanow@pg.gda.pl dr inż. Dariusz Fydrych: tel.: 58 34 86 321; dfydrych@mech.pg.gda.pl Politechnika Gdańska, Wydział Mechaniczny, Zakład Inżynierii Spajania, ul. Narutowicza 11/12, 80-233 Gdańsk, http://www.konferencjaspawalnicza.pl/ Niniejszy artykuł jest rezultatem prac prowadzonych przez Prof. dr hab. inż. Włodzimierza Walczaka ze swoimi dyplomantami, a później- szymi doktorantami i współ-pracownikami. Geneza prezentowanych wyników badań związana jest z praktycznymi aspektami głównego nurtu szkoły naukowej Profesora, zgrzewania wybuchowego.