201302_PSpaw_hy92.pdf 29Przegląd sPawalnictwa 2/2013 Sławomir Krajewski Jerzy nowacki Mgr inż. Sławomir Krajewski, prof. dr hab. inż. Jerzy Nowacki – Zachodniopomorski Uniwersytet Technologicz- ny w Szczecinie. Streszczenie W pracy przedstawiono wyniki analizy wartości równoważnika węgla Ce stali dwufazowych DP ze sta- lami wielofazowymi CP i TRIP, konwencjonalnymi o wysokiej granicy plastyczności do obróbki plastycznej na zimno LAD+BD+YD i o podwyższonej granicy pla- styczności w stanie ulepszonym cieplnie. Przedstawio- no również wyniki badań metalograficznych i wybranych właściwości mechanicznych złączy spawanych metodą spawania GTAW stali dwufazowych: DP600Z140+M, DP800Z140+M i DP1000Z140+M. abstract The paper presents results the analyzes of carbon equivalent dual-phase Ce steels with complex-phase CP and TRIP steels, conventional steels with high yield strength for cold forming LAD + BD + YD and steels with higher yield strength in quenched and tempered condi- tion. It also presents the results of metallographic and selected mechanical properties of GTAW welded joints: DP600Z140+M, DP800Z140+M i DP1000Z140+M. Właściwości połączeń spawanych ze stali dwufazowych – DP Properties of dual-phase (dP) steels welded joints  Charakterystyka stali DP i problemy jej spawalności Zaawansowane stale o wysokiej wytrzymałości (AHSS – Advanced High Strength Steel) dzięki ko- rzystnym właściwościom mechanicznym w odniesieniu do gęstości umożliwiają wyraźne zmniejszenie masy konstrukcji. Analizowana stal stopowa jakościowa Litec DP Ruukki zaliczana jest do stali dwufazowych do obrób- ki plastycznej na zimno wg Pn-En 10346 [8]. Gatunki stali sklasyfikowano w normie według ich wzrastającej minimalnej wytrzymałości na rozciąganie Rm (tabl. I i II). Mikrostruktura stali dwufazowych DP składa się z 30÷70% martenzytu w osnowie drobnoziarnistego, sferoidalnego ferrytu i 1÷5% metastabilnego austeni- tu szczątkowego. Warunkuje to wysoką wytrzymałość na rozciąganie do 1180 MPa (Arcelor Mittal Dual Pha- se 1180 HY) przy wydłużeniu względnym A80 do 27%. Mikrostruktura stali DP najczęściej powstaje w wyniku szybkiego nagrzania cienkich blach po walcowaniu na zimno do zakresu między Ac1 a Ac3 i kontrolowanym chłodzeniu mgłą wodno-powietrzną do temperatury otoczenia (rys. 1). Drobne ziarno ferrytu uzyskiwane jest przez opóźnienie i zahamowanie rekrystalizacji au- stenitu w obecności takich mikrododatków stopowych jak: Al, V, Ti i nb. Pn-En 10346 [8] metodę produkcji Rys. 1. Schemat obróbki termomechanicznej stali Litec 600DP, 800DP i 1000DP użytych w eksperymencie, TA – temperatura czę- ściowej austenityzacji, CR – szybkość chłodzenia [5] Fig. 1. Litec 600DP, 800DP i 1000DP steel thermo mechanical pro- cessing diagram used in the experiment, TA – partial austenitizing temperature, CR – cooling rate [5] 30 Przegląd sPawalnictwa 2/2013 stali pozostawia w gestii wytwórcy, przy czym uzy- skanie drobnoziarnistej struktury dwufazowej ferrytycz- no-martenzytycznej wymaga stosowania optymalnego zakresu temperatury nagrzewania i przebiegu chłodze- nia. Regulowane walcowanie z kolei pozwala obniżyć temperaturę walcówki przy zapewnieniu wymaganego zgniotu. W temperaturze pomiędzy Ar3 i Ar1 następuje przyspieszone chłodzenie. Stal AHSS znajduje zastosowanie w przemyśle mo- toryzacyjnym m.in. na: ramy i belki poprzeczne, belki pionowe, belki wzmocnienia bocznego oraz elementy bezpieczeństwa, najczęściej zgrzewane oporowo [1]. W ostatnich latach prowadzone są badana dotyczące spawalności tych stali. Wytwórcy stali dwufazowych dopuszczają stosowa- nie wszystkich metod spawania łukowego, zalecając zwłaszcza metody MIG, TIG i PAW oraz zgrzewanie elektryczne oporowe. Metody te są szczególnie po- żądane w przemyśle motoryzacyjnym, ze względu na małe rozmiary i grubość elementów wykonywanych z tych stali oraz układanie lokalnych spoin nośnych przenoszących wysokie obciążenia. Ze względów estetycznych wymagana jest z kolei wąska spoina oraz zachowanie wysokiej czystości i jakości spoin. Do spawania stosowane są materiały dodatkowe gwa- rantujące uzyskanie wyższej wytrzymałości na rozcią- ganie złącza niż materiału podstawowego, jednak np. w przypadku stali DP800 i DP1000 wytrzymałość na rozciąganie spoiny może być niższa niż materiału ro- dzimego, wobec braku dostępnych materiałów o tak wysokim Rm [2, 4, 6]. Dla stali DP pokrytych powłoką cynkową zalecany- mi metodami spawania są spawanie łukowe i wiązką laserową. Równoważnik węgla Ce stali DP na tle innych stali W celu oceny spawalności stali o wysokiej wytrzy- małości porównano wartości równoważnika węgla Ce wg równania (1) stali dwufazowych DP (rys. 2) ze stalami wielofazowymi CP (Complex-phase) (rys. 3), typu TRIP (Transformation Induced Plasticity) (rys. 4), stalami konwencjonalnymi używanymi w przemyśle motoryzacyjnym o wysokiej granicy plastyczności do obróbki plastycznej na zimno LAD+BD+YD (rys. 5÷7) tablica I. Skład chemiczny (analiza wytopowa) stali dwufazowych do obróbki na zimno wg Pn-En 10346 [8] table I. The chemical composition of dual-phase steels for cold forming acc. to Pn-En 10346 [8] Oznaczenie Skład chemiczny, % mas. Gatunek stali Symbol rodzaju na- niesionej powłoki** C max. Si max. Mn max. P max. S max. Al całkowite Cr+Mo max. nb+Ti max. V max. B max. Znak stali* numer stali HCT450X 1.0937 +Z, +ZF, +ZA 0,14 0,80 2,00 0,080 0,015 ≤ 2,00 1,00 0,15 0,20 0,005 HCT500X 1.0939 HCT600X 1.0941 0,17 2,20 HDT580X 1.0936 +Z, +ZF HCT780X 1.0943 +Z, +ZF, +ZA 0,18 2,50 HCT980X 1.0944 0,23 * H – wyroby płaskie ze stali o wysokiej granicy plastyczności do obróbki plastycznej na zimno, C – wyroby walcowane na zimno, D – wyroby walcowane na gorąco, T XXX – minimalna wytrzymałość na rozciąganie Rm XXX, MPa, X – stal dwufazowa **+Z, +ZF, +ZA- +Z – ogniowe powlekanie cynkiem, +ZF – ogniowe powlekanie stopem cynk-żelazo, +ZA – ogniowe powlekanie stopem cynk-aluminium tablica II. Właściwości mechaniczne stali dwufazowych do obróbki plastycznej na zimno wg Pn-En 10346 [8] table II. The mechanical properties of dual-phase steel for cold forming acc. to Pn-En 10346 [8] Oznaczenie Właściwości mechaniczne Gatunek stali Umowna granica pla- styczności Rp0,2, MPa Wytrzymałość na rozcią- ganie min. Rm, MPa Wydłużenie min. A80 a,b, %Znak stali numer stali HCT450X 1.0937 260-340 450 27 HCT500X 1.0939 300-380 500 23 HCT600X 1.0941 340-420 600 20 HDT580X 1.0936 330-460 580 19 HCT780X 1.0943 450-560 780 14 HCT980X 1.0944 600-750 980 10 a – dla t ≤ 0,5 mm wartość wydłużenia obniża się o 4%, dla 0,5 < t ≤ 0,7 mm obniża się o 2%. b – dla powłok ZF wartość wydłużenia obniża się o 2%. 31Przegląd sPawalnictwa 2/2013 oraz stalami o podwyższonej granicy plastyczności w stanie ulepszonym cieplnie np. S960Q (rys. 8). (1) Rys. 2. Porównanie war- tości równoważnika wę- gla Ce względem umownej granicy plastyczności Rp0,2 dla stali dwufazowych DP; 1 – Litec 600DP, 2 – Litec 800DP, 3 – Litec 1000DP Fig. 2. Comparison of the car- bon equivalent Ce and yield strength ReH for dual – phase steel; 1 – Litec 600DP, 2 – Li- tec 800DP, 3 – Litec 1000DP Rys. 3. Porównanie warto- ści równoważnika węgla Ce względem umownej granicy plastyczności Rp0,2 dla stali wielofazowych CP Fig. 3. Comparison of the carbon equivalent Ce and yield strength ReH for com- plex phase steel Rys. 4. Porównanie warto- ści równoważnika węgla Ce względem umownej granicy plastyczności Rp0,2 dla stali typu TRIP (umacniane od- kształceniem plastycznym) Fig. 4. Comparison of the carbon equivalent Ce and yield strength ReH for TRIP steel Rys. 5. Porównanie wartości równoważnika węgla Ce względem umownej granicy plastyczności Rp0,2 dla stali niskostopowej/mikrosto- powej LAD Fig. 5. Comparison of the carbon equivalent Ce and yield strength ReH for LAD steel Rys. 6. Porównanie wartości równoważnika węgla Ce względem umownej granicy plastyczności Rp0,2 dla stali utwardzanej niskotem- peraturowo/stal bake-hardening BD Fig. 6. Comparison of the carbon equivalent Ce and yield strength ReH for bake-hardening steel Rys. 7. Porównanie wartości równoważnika węgla Ce względem umownej granicy plastyczności Rp0,2 dla stali tzw. IF bez atomów w położeniach międzywęzłowych YD Fig. 7. Comparison of the carbon equivalent Ce and yield strength ReH for IF steel , M P a , M P a , M P a , M P a , M P a , M P a 32 Przegląd sPawalnictwa 2/2013 Stale dwufazowe DP, mając wyższą o 60÷90% gra- nicę plastyczności od niestopowych stali konstrukcyj- nych zwykłej jakości przeznaczonych do spawania ce- chują się umiarkowaną wartością równoważnika węgla Ce, sugerującą ich dobrą spawalność metalurgiczną. Rys. 8. Porównanie wartości równoważnika węgla Ce względem umownej granicy plastyczności Rp0,2 dla stali o podwyższonej granicy plastyczności w stanie ulepszonym cieplnie Fig. 8. Comparison of the carbon equivalent Ce and yield strength ReH for of high yield strength structural steels in the quenched and tempered condition steel tablica III. Skład chemiczny zastosowanych w badaniach stali dwufazowych Ruukki table III. The chemical composition used in the studies of dual-phase steel Ruukki Oznaczenie Skład chemiczny, % mas. Gatunek stali Symbol rodzaju naniesionej powłoki C Si Mn P S Al całko- wite Cr+Mo nb+Ti V B Znak stali Znak stali Litec 600DP HCT600X Z140+M* 0,09 0,21 1,87 0,0065 0,00 0,0273 0,0058 0,0023 0,0063 0,001 Litec 800DP HCT780X Z140+M* 0,13 0,27 1,88 0,0046 0,00 0,0304 0,0087 0,0017 0,01 0,001 Litec 1000DP HCT980X Z140+M* 0,15 0,22 1,80 0,0067 0,00 0,0292 0,176 0,0041 0,0118 0,001 * Oznaczenie M odnosi się do wykonanej powłoki, w tym przypadku określa powłokę cynkową Z z „Małym kwiatem cynkowym” tablica IV. Właściwości mechaniczne zastosowanych w badaniach stali dwufazowych Ruukki, wg badań własnych table IV. The mechanical properties used in the studies of dual-phase steel Ruukki, acc. to the own research Oznaczenie Właściwości mechaniczne Gatunek stali Umowna granica plastyczności Rp0,2, MPa Wytrzymałość na rozciąganie Rm, MPa Wydłużenie A80, %Znak stali Znak stali Litec 600DP HCT600X 428-448 694 22 Litec 800DP HCT780X 481-488 845 16 Litec 1000DP HCT980X 664-675 1030 11 Próby spawania stali DP Badania wykonano w celu określenia wpływu meto- dy łączenia TIG i PAW na parametry wytrzymałościowe złącza. Badania spawalności przeprowadzono na stali Litec 600DP, Litec 800DP i Litec 1000DP firmy Ruukki, któ- rych skład chemiczny określony za pomocą spektro- metru jarzeniowego LECO GDS 500A przedstawiono w tablicy III. Statyczną próbę rozciągania zastosowanych do spawania blach o grubości 1,2 mm wykonano na ma- szynie Instron 5585H (tabl. IV). Przedstawiono uśred- nione wartości z 3 próbek pobranych wzdłuż kierunku walcowania. Fotografie mikrostruktury stali Litec 600DP, 800DP i 1000DP użytych do wykonania złącza spawanego przedstawiono odpowiednio na rysunkach 9÷11. Ob- serwację mikrostruktury prowadzono na zgładach me- talograficznych trawionych 3% nitalem przy zastoso- waniu elektronowego mikroskopu skaningowego SEM JOEL JSM-6100. Objętość względną faz w mikrostruk- turze określono za pomocą komputerowej analizy ob- razu w systemie nIS Elements 3.1. Porównaniu poddano przygotowane na I bez od- stępu doczołowe złącza blach o grubości 1,2 mm spawane z pełnym przetopem bez materiału dodat- kowego metodą TIG i PAW w pozycji podolnej. Jako gaz osłonowy stosowano Argon 5.0 wg Pn-En ISO 14175 [10]. Możliwymi do stosowania materiałami do- datkowymi są te, które są przeznaczone do spawania stali niskostopowych, np.: AWS A5.28 ER 100S-G, AWS A5.28 ER 11XS-X, AWS A5.28 ER 12XS-X, DIn SGniMoCr2 wg Pn-En ISO 16834 [13]. Parametry spawania plazmowego (PAW) techniką z jeziorkiem , M P a 33Przegląd sPawalnictwa 2/2013 spoiny urządzeniem EWM Microplasma 50 zawarto w tablicy V, natomiast spawania elektrodą nietopli- wą w osłonie gazu obojętnego na urządzeniu ESAB Origo TA24 (TIG) w tablicy VI. Badania złączy Ocenę złączy przeprowadzono na podstawie: – badań nieniszczących wg Pn-En 571-1 [12], – badań makro- i mikroskopowych wg Pn-En 1321 [9], – statycznej próby rozciągania wg Pn-En ISO 4136 [14] – badań mikrotwardości metodą Vickersa wg Pn-En ISO 9015-2 [15]. Badania penetracyjne wg Pn-En 571-1 [12] nie wy- kazały niezgodności – połączenia zakwalifikowano do poziomu akceptacji 1. Wynik badań makroskopowych przedstawiono na przykładzie złącza spawanego wykonanego ze sta- li Litec 600DP na rysunku 12. W wyniku przeprowa- dzonych badań mikroskopowych zaobserwowano strukturę martenzytyczną w obszarze strefy wpływu ciepła. Przemiana martenzytyczna jest wynikiem dużej szybkości chłodzenia, która przechładza austenit do temperatury przemiany martenzytycznej Ms. W przy- padku stali dwufazowych zawartość węgla jest niska (maksymalnie 0,23% dla stali HCT980X), a wraz ze spadkiem udziału węgla temperatura początku prze- miany martenzytycznej wzrasta (dla stali Litec 600DP 0,09%C, Ms = 440°C) i dla zawartości węgla 0,23% wynosi ok. 390°C [5]. Cienkościenne połączenia wyko- nane z blach o grubości 1,2 mm oddają szybko ciepło, a złożony skład chemiczny dodatkowo zwiększa Rys. 9. Mikrostruktura stali 600DP. Objętość względna: ferrytu ~66%, martenzytu ~33%, austenitu szczątkowego ~1% Fig. 9. Microstructure of steel 600DP. The relative volume of: ferrite – 66%, martensite ~ 33% and retained austenite ~1% Rys. 10. Mikrostruktura stali 800DP. Objętość względna: ferrytu ~55%, martenzytu ~44%, austenitu szczątkowego ~1% Fig. 10. Microstructure of steel 800DP. The relative volume of: ferrite ~ 55%, martensite ~ 44% and retained austenite ~1% Rys. 11. Mikrostruktura stali 1000DP. Objętość względna: ferrytu ~41%, martenzytu wysepkowego ~58%, austenitu szczątkowego ~1% Fig. 11. Microstructure of steel 1000DP. The relative volume of: ferrite ~ 41%, martensite ~ 58% and retained austenite ~1% tablica V. Parametry spawania plazmowego PAW table V. PAW welding parameters Rodzaj i natężenie prądu, A 30 DC(-) napięcie łuku, V 68,6 Prędkość spawania, mm/s 2 natężenie przepływu gazu plazmowego, l/min 0,3÷0,5 natężenie przepływu gazu ochronnego, l/min 4÷6 Rodzaj i średnica elektrody wolframowej, mm d 1,0, W + Th Kształt i wymiary dyszy plazmowej, mm d 11 tablica VI. Parametry spawania TIG table VI. TIG welding parameters Rodzaj i natężenie prądu, A 30 DC(-) napięcie łuku, V 11,5 Prędkość spawania, mm/s 3 natężenie przepływu gazu ochronnego, l/min 4÷6 Rodzaj i średnica elektrody wolframowej, mm d 1,6 W + Th Rys. 12. Połączenie spawane ze stali Litec 600DP: a) spawane me- todą PAW, b) spawane metodą TIG. Fig. 12. Macrostructure of Litec 600DP steel joints: a) PAW welded, b) TIG welded. a) b) 34 Przegląd sPawalnictwa 2/2013 hartowność, co przyczynia się do powstania struktury martenzytycznej. Przykładowe, obserwowane mikro- struktury przedstawiono na rysunku 13. Wyniki statycznej próby rozciągania złączy zawarto w tablicy VII. Obserwowany jest wzrost wytrzymałości złącza spawanego wraz ze wzrostem wytrzymałości na rozciąganie materiału rodzimego. Wyniki pomiarów twardości HV10 złączy spawanych przedstawiono na rysunku 14. Wzrost twardości złącza spawanego ze stali Litec 1000DP do poziomu 431 HV10 Rys. 13. Mikrostruktura złączy spawanych stali Litec 1000DP: a) spoina złącza spawanego metodą PAW (struktura ferrytyczno- -perlityczna o cechach struktury Widmannstattena) b) SWC złącza spawanego metodą PAW c) spoina złącza spawanego metodą TIG (struktura Widmannstättena z wydzieleniami martenzytu, d) SWC złącza spawanego metodą TIG (gruboiglasty martenzyt) Fig. 13. Mictrostructure of welded joints of Litec 1000DP steel: a) weld in PAW joint (ferritic – pearlitic structure with Widmannstätten features, b) HAZ in PAW joint, c) weld in TIG joint (Widmannstät- ten structure with isolated martensite, d) HAZ in TIG joint (coarse and acicular crystals of martensite) tablica VII. Wyniki badań statycznej próby rozciągania złączy spawanych table VII. The results of the static tensile test of welded joints Oznaczenie Właściwości mechaniczne Gatunek stali Umowna granica plastyczności Rp0,2, MPa Wytrzymałość na rozciąganie Rm, MPa Znak stali Metoda spawania Litec 600DP PAW 377-405 615 Litec 800DP PAW 461-484 820 Litec 1000DP PAW 636-647 1009 Litec 600DP TIG 371-384 607 Litec 800DP TIG 456-469 806 Litec 1000DP TIG 611-627 1002 Rys. 14. Wyniki pomiarów twardości HV10 złączy spawanych a) ze stali Litec 600 DP, b) ze stali Litec 800 DP, c) ze stali Litec 1000 DP Fig. 14. Results of HV10 hardness measurement for welded joints of: a) Litec 600 DP steel, b) Litec 800 DP steel, c) Litec 1000 DP steel wskazuje na konieczność zmniejszenia szybkości chło- dzenia po spawaniu. Stal ta zawiera największą ilość mikrododatków stopowych, co może powodować pod- hartowania w strefie wpływu ciepła. Złącza wykonane me- todą TIG charakteryzowały się wyższą twardością HV10 w spoinie niżeli spoiny w złączach wykonane metodą PAW. Zwiększona temperatura łuku plazmowego oraz koncentracja wiązki powoduje, że po spawaniu złącze stygnie z mniejszą prędkością niż w przypadku spawania TIG, gdzie występuje mniejsza gęstość energii (rys. 12). Podsumowanie Dwufazowe stale zaliczane do grupy stali o wyso- kiej wytrzymałości, mając wyższą granicę plastycz- ności od niestopowych stali konstrukcyjnych zwy- kłej jakości przeznaczonych do spawania, cechują się umiarkowaną wartością równoważnika węgla Ce, która może wskazywać na ich dobrą spawalność metalurgiczną. Zastosowanie natężenia prądu spawania na poziomie 30÷35 A w metodzie TIG do łączenia blach ze stali DP o grubości 1,2 mm bez materiału a) b) c) d) a) b) c) 35Przegląd sPawalnictwa 2/2013 Podziękowanie Praca została zrealizowana w ramach poddziałania 8.2.2 „Regionalne Strategie Innowacji”, Działania 8.2 „Transfer wiedzy” Priorytet VIII „Regionalne Kadry Gospodarki” POKL woj. lubuskie „Stypendia naukowe dla doktorantów kształcących się na kierunkach uznanych za szczególnie istotne z punktu widzenia rozwoju wo- jewództwa lubuskiego”. Literatura [1] Baryliszyn P., Janus K., noack T., nowacki J.: neuartiges Konzept zur Schweißparameterregelung beim widerstand- spunktschweißen, Przegląd Spawalnictwa 11/2011, s 21-28. [2] Bhadeshia H.K.D.H.: Application of Phase Transformation Theory to Welding, POSCO Lectures, 16th February 2008. [3] Hofmann H., Mattissen D., Schaumann T. W.: Advanced cold rolled steels for automotive applications, Steel Research International, Issue 1/2009 717. [4] Konspekt Ruukki, Welding of dual phase steels, 2012. [5] Krajewski S., nowacki J.: Modelowanie właściwości dwufa- zowych stali DP z zastosowaniem sztucznej inteligencji, Inży- nieria Materiałowa 6/2012. [6] Lis A.K., Gajda B.: Modeling of the DP and TRIP microstructu- re in the CMnAlSi automotive steel, Journal of Achievements in Materials and Manufacturing Engineering, Vol. 15, Issue 1-2, 2006. [7] Miernik K., Bogucki R., Pytel S.: Wpływ temperatury harto- wania na mikrostrukturę i własności mechaniczne stali DP. Czasopismo Techniczne – Mechanika, (2-M/2009 Zeszyt 6), (2009). [8] Pn-En 10346:2011 Wyroby płaskie stalowe powlekane ogniowo w sposób ciągły. Warunki techniczne dostawy. dodatkowego umożliwia uzyskanie pełnego przetopu i wymaganej wartości umownej granicy plastyczno- ści i wytrzymałości. Z kolei wysoka jakość stali DP (niska zawartość węgla, siarki i fosforu) ma wpływ na niską wadliwość złączy. W strefie wpływu ciepła zaobserwowano wzrost twardości ponad 350 HV10, nawet do 440 HV10. Dopuszczalna graniczna wartość twardości w strefie wpływu ciepła złącza stali DP wg Pn-En 15614-1 [16] wynosi 450 HV. Zmniejszenie energii liniowej spawa- nia powinno wpłynąć na ograniczenie tej wartości. Wzrost objętości względnej martenzytu w stre- fie wpływu ciepła w wyniku spawania stanowiący przyczynę wzrostu twardości w mikroobszarach jest efektem małej pojemności cieplnej blach o niewiel- kiej grubości i przez to dużej prędkości chłodzenia złącza po spawaniu. [9] Pn-En 1321:2000 Spawalnictwo. Badania niszczące metalo- wych złączy spawanych. Badania makroskopowe i mikrosko- powe złączy spawanych. [10] Pn-En 14175:2009 Materiały dodatkowe do spawania – Gazy i mieszany gazów do spawania i procesów pokrewnych. [11] Pn-En 15614-1: Specyfikacja i kwalifikowanie technologii spawania metali. Badanie Technologii spawania. Część 1: Spawanie łukowe i gazowe stali oraz spawanie łukowe niklu i stopów niklu. [12] Pn-En 571-1:1999 Badania nieniszczące – Badania penetra- cyjne – Zasady ogólne. [13] Pn-En ISO 16834:2012 pt. Materiały dodatkowe do spawa- nia – Druty elektrodowe, druty, pręty i stopiwa do spawania łukowego w osłonie gazu stali o wysokiej wytrzymałości – Klasyfikacja. [14] Pn-En ISO 4136:2011 Badania niszczące złączy spawanych metali – Próba rozciągania próbek poprzecznych. [15] Pn-En ISO 9015-2:2011 Badania niszczące złączy spawa- nych metali – Badanie twardości – Część 2: Badanie mikro- twardości złączy spawanych łukowo. [16] Yi H. L., Lee K. Y., Bhadeshi H. K. D. H.: Stabilisation of ferrite in hot rolled δ- TRIP steel, Materials Science and Technolo- gy, Vol. 27, no. 2/2011 528. przeglad Welding tec nology Re iew www.pspaw.ps.pl