201212_PSpaw.pdf 29Przegląd sPawalnictwa 12/2012 Dariusz Fydrych Grzegorz Rogalski Arkadiusz Kunowski Dariusz miś zastosowanie izolacji cieplnej przy wykonywaniu złączy w warunkach spawania izobarycznego application of thermal insulation for carrying  out welded joints under isobaric welding conditions Dr inż. Dariusz Fydrych, dr inż. Grzegorz Rogalski – Politechnika Gdańska, mgr inż. arkadiusz Kunowski – Gdańska Stocznia „Remontowa”, mgr inż. Dariusz Miś – Vistal mosty. Streszczenie Artykuł dotyczy badań nad zastosowaniem izolacji cieplnej jako metody ograniczenia chłodzącego wpły- wu wody, na spawalność stali o podwyższonej wytrzy- małości. Wykazano, że odizolowanie płyty spawanej w warunkach izobarycznych od wody warstwą izolatora w postaci styropianu, powoduje znaczący spadek twar- dości maksymalnej badanych złączy ze spoiną czołową i pachwinową. Wskazano kierunki dalszych badań, które mogą przyczynić się do poprawy spawalności stali spa- wanej w rozpatrywanych warunkach. abstract The article concerns investigations on the application of thermal insulation as a method of limitation of cooling effect of water on weldability of high strength steel. It was found that under isobaric conditions, isolation of welded plate from water by a layer of styrofoam results the si- gnificant reduction of maximum hardness of examined welded joints for both, butt and fillet welds. Directions of future researches, which can contribute to improvement of weldability of steel welded in considered conditions were indicated. Wstęp Spawanie izobaryczne jest jedną z metod spawa- nia suchego pod wodą, charakteryzującą się wartością ciśnienia identyczną z ciśnieniem atmosferycznym (rys. 1). W porównaniu ze spawaniem mokrym pod- stawowymi zaletami tej metody jest brak szkodliwe- go wpływu zwiększonego ciśnienia oraz chłodzące oddziaływanie wody tylko z jednej strony spawanych elementów [1÷3]. niemniej jednak wpływ ten jest przy- czyną zwiększonej twardości złączy w porównaniu ze spawaniem w środowisku powietrznym. Tego rodzaju spawanie np. poszycia kadłuba poniżej linii wodnej statków, czy innych obiektów pływających znajdują- cych się w wodzie, jest jednak często nie do uniknięcia podczas prac remontowych w przypadku braku moż- liwości ich zadokowania. Podstawowymi rodzajami takich prac jest wymiana skorodowanych lub uszko- dzonych usztywnień dennych, jak wzdłużniki i denniki, czy elementów konstrukcji grodzi wzdłużnych lub po- przecznych. Woda znajduje się po stronie zewnętrznej, a proces spawania realizowany jest w środku jednost- ki. Istnieje więc ryzyko wystąpienia wyjątkowo nieko- rzystnych zmian właściwości strukturalno-mechanicz- nych w obszarze wykonywanych złączy spawanych, co może doprowadzić do awarii jednostki. Głównymi czynnikami decydującymi o zmianach strukturalnych, poza składem chemicznym stali, jest prędkość stygnię- cia oraz czas stygnięcia t8/5 [4, 5]. Zmniejszenie prędko- ści stygnięcia można uzyskać m.in. przez zwiększenie ilości wprowadzonego ciepła (wzrost energii liniowej spawania), jednak możliwość ta jest ograniczona wy- maganiami dotyczącymi uzyskania złączy spawanych na określonym poziomie jakości, a także obawą przed przetopieniem (przepaleniem) blach poszycia, często w znacznym stopniu skorodowanych. 30 Przegląd sPawalnictwa 12/2012 Inną metodą poprawy spawalności stali w środowi- sku wodnym jest zastosowanie izolacji cieplnej [6, 7]. Zastosowanie tego rodzaju zabiegu pozwala na ko- rzystną zmianę warunków stygnięcia, co prowadzi do wydłużenia czasu stygnięcia t8/5. Wymagania dotyczące spawania poszycia kadłuba poniżej linii wodnej statków znajdujących się w wodzie zostały określone przez morskie Towarzystwa Klasyfi- kacyjne zrzeszone w IACS w dokumencie Recommen- dation 47. Shipbuilding and Repair Quality Standard, rev. 6, w pkt. 5.3 cz. B [8]. Stanowią one, że spawa- nie takie dopuszczalne jest tylko dla stali o zwykłej i podwyższonej wytrzymałości o granicy plastyczno- ści Re nieprzekraczającej 355 mPa i tylko dla napraw miejscowych. W pozostałych przypadkach technolo- gia spawania musi podlegać rozpatrzeniu i akceptacji przez Towarzystwo Klasyfikacyjne. Dodatkowo wyma- ga się stosowania niskowodorowych procesów spawa- nia i materiałów spawalniczych, a także podgrzewania wstępnego przed spawaniem do temperatury minimum 5oC lub określonej w instrukcji spawania WPS w celu zmniejszenia prędkości stygnięcia oraz zapewnienia osuszenia rejonu spawania. Cel i zakres pracy Celem pracy była ocena skuteczności zastoso- wania izolacji cieplnej do zmniejszenia prędkości stygnięcia, a tym samym twardości maksymalnej SWC złączy spawanych w warunkach suchych izo- barycznych. Oczekiwano, że zabieg ten doprowadzi do zmniejszenia prędkości stygnięcia i w konsekwencji do zmiany twardości w strefie wpływu ciepła do poziomu zapewniającego zmniejszenie ryzyka wystąpienia pęk- nięć zimnych. Obecność niezgodności spawalniczych w złączach próbnych odnotowana podczas oceny wyników badań niszczących (makroskopowych) była w tej pracy nieistotna. Badania własne Plan badań Po analizie czynników determinujących niepożąda- ne właściwości złączy spawanych, wpływających m.in. na formowanie się pęknięć zimnych oraz możliwości ich zapobiegania, ustalono następujący plan badań: – Ustalenie warunków realizacji eksperymentu. – Zaprojektowanie i wykonanie stanowiska umożli- wiającego wykonanie złączy próbnych. – Wykonanie dwóch złączy teowych ze spoiną pa- chwinową oraz czołową z zastosowaniem izolacji termicznej od strony wody. – Wykonanie dwóch złączy teowych ze spoiną pa- chwinową oraz czołową bez zastosowania izolacji termicznej. – Badania wizualne (VT). – Badania magnetyczno-proszkowe (mT). – Badania ultradźwiękowe (UT). – Badania metalograficzne makroskopowe. – Pomiary twardości metodą Vickersa HV10. Realizacja badań Doświadczenie zostało przeprowadzone na po- chylni Gdańskiej Stoczni Remontowej. Spawanie odbywało się w warunkach suchych izobarycznych Rys. 1. Klasyfikacja metod spawania pod wodą Fig. 1. Classification of underwater welding methods tablica I. Skład chemiczny stali o podwyższonej wytrzymałości EH36 wg atestu hutniczego table I. Chemical composition of EH36 steel from mill certificate Skład chemiczny, % mas. C Si mn P S Cr mo ni Al Cu nb Ti V n 0,16 0,38 1,43 0,018 0,005 0,07 0,005 0,02 0,037 0,03 0,027 0,004 0,004 0,006 Rys. 2. Stanowisko badawcze do spawania suchego: a) bez izolacji termicznej, b) z izolacją termiczną Fig. 2. Test stand for dry welding: a) without thermal insulation, b) with thermal insulation a) b) 31Przegląd sPawalnictwa 12/2012 na otwartym powietrzu (rys. 2). W tym celu wykona- no dwie skrzynie o wymiarach 500 500 1000 mm. Dno obu skrzyń wykonane zostało z blachy ze sta- li kadłubowej o podwyższonej wytrzymałości EH36 i grubości 15 mm. Skład chemiczny i właściwości mechaniczne stali EH36 przedstawiono w tablicach I i II. Wewnątrz obu skrzyń przyspawano usztywnienia łebkowe (typu HP) ze stali kadłubowej A o zwykłej wy- trzymałości, której skład chemiczny i właściwości me- chaniczne, wg wymagań IACS, zestawiono w tablicach III i IV. Do dna jednej skrzyni od zewnętrznej strony przyklejono izolację termiczną (styropian o grubości 50 mm) (rys. 2b). Przygotowane skrzynie zainstalowano na stano- wisku badawczym, tzn. zanurzono je na ok. 300 mm w wodzie basenu portowego, w taki sposób, że woda nie miała możliwości przedostania się do wnętrza skrzyń. na rysunkach 3 i 4 przedstawiono stanowisko badawcze. Do spawania zastosowano drut proszkowy rutylowy ESAB OK Tubrod 15.14 (En ISO 17632-A T 46 2 P m 2 H5) o średnicy 1,2 mm. Skład chemiczny materiału dodatkowego do spawania przedstawiono w tablicy V. Złącza teowe ze spoinami czołowymi i pachwi- nowymi wykonano w pozycji nabocznej PB meto- dą 136 (FCAW) w osłonie mieszaniny gazowej m21 wg Pn-En ISO 14175. Do wykonania złączy wy- korzystano źródło prądu KEmPOmIG 4000 oraz podajnik drutu KEmPOmIG Feed 400. Złącza spawane wykonano zgodnie z procedurami obowią- zującymi w przypadku spawania elementów jednostek pływających. Temperatura powietrza podczas spa- wania wynosiła 10°C, natomiast wody 4,5°C. Do cię- cia i ukosowania brzegów usztywnień łebkowych na ½V wykorzystano palnik acetylenowo-tlenowy. miejsca, w których ułożono spoiny, oczyszczono z tlenków i innych zanieczyszczeń. W przypadku złączy ze spoinami czołowymi po wy- konaniu ściegów wypełniających oraz licowych usu- nięto grań spoiny metodą żłobienia elektropowietrzne- go, a następnie wykonano podpawanie. W tablicy VI przedstawiono parametry wykonania złączy próbnych. tablica II. Właściwości mechaniczne stali EH36 wg atestu hutniczego table II. mechanical properties of EH36 steel from mill certificate Właściwości mechaniczne Re, mPa Rm, mPa A5, % 394 537 25 tablica III. Skład chemiczny stali A o zwykłej wytrzymałości wg wymagań IACS table III. Chemical composition of grade A steel from mill certificate Skład chemiczny, % mas. C Si mn P S max. 0,21 max. 0,50 min. 2,5×C 0,035 0,035 tablica IV. Właściwości mechaniczne stali A o zwykłej wytrzymałości gatunku wg wymagań IACS table IV. mechanical properties grade A steel from mill certificate Właściwości mechaniczne Re, mPa Rm, mPa A5, % 235 400/520 22 Rys. 3. Schemat stanowiska badawczego: 1 – źródło prądu KEm- POmIG 4000; 2 – butla z mieszanką gazową m21; 3 – reduktor; 4 – podajnik drutu KEmPOmIG Feed 400; 5 – uchwyt spawalni- czy; 6 – skrzynia z izolacją; 7 – skrzynia bez izolacji; 8 – blacha ze stali EH36; 9 – izolacja; 10 i 11 – usztywnienia łebkowe ze stali A; 12 – żelbetonowa kładka; 13 – nabrzeże; 14 – balustrada Fig. 3. Scheme of test station: 1 – welding current source KEmPO- mIG 4000; 2 – gas cylinder with gas mixture m21; 3 – gas regulator; 4 – welding wire feeder KEmPOmIG Feed 400; 5 – welding gun; 6 – box with insulation; 7 – box without insulation; 8 – steel sheet EH36; 9 – insulation; 10, 11 – steel grade A head profiles; 12 – con- crete footbridge; 13 – wharf; 14 – banister Rys. 4. Widok z góry na skrzynie zamontowane na stanowisku ba- dawczym: 1 – żelbetonowa kładka; 2 – skrzynia z podklejoną do dna izolacją; 3 – usztywnienia łebkowe; 4 – skrzynia bez izolacji Fig. 4. Top view of test station: 1 – concrete footbridge; 2 – box with insulation; 3 – head profiles; 4 – box without insulation tablica V. Skład chemiczny drutu ESAB OK Tubrod 15.14 (En ISO 17632-A T 46 2 P m 2 H5) table V. Chemical composition of ESAB OK Tubrod 15.14 (En ISO 17632-A T 46 2 P m 2 H5) welding wire Skład chemiczny, % mas. C Si mn P S Cr mo ni Al Cu nb Ti V n 0,053 0,48 1,21 0,015 0,016 0,02 0,02 0,03 - 0,02 0,01 - 0,02 - 32 Przegląd sPawalnictwa 12/2012 Wyniki badań Badania nieniszczące Zakres badań nieniszczących nDT obejmował 100% złączy próbnych i zakładał przeprowadzenie badań wizualnych (VT) oraz magnetyczno-proszko- wych (mT). Badania wizualne wykonano zgodnie z wytyczny- mi normy Pn-En ISO 17637, natomiast magnetyczno- -proszkowe zgodnie z Pn-En ISO 17638. na podsta- wie badań stwierdzono występowanie podtopień oraz nierównomierności lica spoiny. Ustalono, że złącza spawane dla niezgodności zewnętrznych spełniają wy- magania określone dla poziomu jakości C wg Pn-En ISO 5817. na rysunkach 5 i 6 przedstawiono wybrane złącza próbne po wykonanych badaniach nDT. Badania niszczące Badania niszczące wykonano w celu określenia geometrii spoin złączy próbnych, identyfikacji ewentu- alnych niezgodności spawalniczych oraz wyznaczenia rozkładów twardości w poszczególnych obszarach. Zakres badań obejmował: – badania makroskopowe, – pomiar twardości metodą Vickersa. na rysunku 7 przedstawiono sposób pobierania próbek do badań niszczących. tablica VI. Parametry technologiczne spawania złączy teowych ze spoinami czołowymi (BW) i pachwinowymi (FW) table VI. Welding parameters of T-joints with butt and fillet welds nr i rodzaj złącza nr ściegu Średnica drutu d mm Temp. podgrzewa- nia wstępnego T °C natężenie prze- pływu gazu Wg l/min Średnie natężenie prądu spawania I A Średnie napięcie łuku U V Ilość wprowadzo- nego ciepła El* kJ/cm Z iz ol ac ją 1BW 1 1,2 40÷50 20 220 29,4 6,81 2 1,2 110÷140 20 220 29,4 4,56 3 1,2 120÷150 20 220 29,4 3,86 Po usunięciu grani spoiny 4 1,2 40÷50 20 220 29,4 7,59 5 1,2 30÷40 20 220 29,4 4,71 6 1,2 40÷50 20 220 29,4 6,04 2FW 1 1,2 45÷55 20 220 29,4 8,85 2 1,2 150÷160 20 220 29,4 7,24 B ez iz ol ac ji 3FW 1 1,2 30÷40 20 220 29,4 8,71 2 1,2 40÷50 20 220 29,4 8,90 4BW 1 1,2 40÷50 20 220 29,4 5,70 2 1,2 40÷60 20 220 29,4 4,71 3 1,2 50÷70 20 220 29,4 4,64 Po usunięciu grani spoiny 4 1,2 40÷50 20 220 29,4 7,45 5 1,2 35÷40 20 220 29,4 4,92 6 1,2 30÷40 20 220 29,4 6,04 El* – obliczono zgodnie z wytycznymi zawartymi w Pn-En 1011-1 Rys. 5. Złącze próbne 1BW. Widoczne podtopienie i nierówne lico spoiny Fig. 5. Test joint 1BW. Apparent undercut and irregularity of weld surface Rys. 6. Złącze próbne 3FW. Widoczne nierówne lico spoiny Fig. 6. Test joint 3FW. Apparent irregularity of weld surface Rys. 7. Schemat pobierania próbek do badań niszczących Fig. 7. Scheme of sampling of tested joints for destructive testing 33Przegląd sPawalnictwa 12/2012 Badania makroskopowe Badania makroskopowe przeprowadzono zgod- nie z wymaganiami Pn-En 1321. Z każdego złącza próbnego pobrano dwie próbki do wykonania zgładów metalograficznych makroskopowych. Próbki do badań Rys. 8. Próbka 1BW/a, spawanie z izolacją. Złącze teowe ze spoiną czołową. Widoczny brak przetopu Fig. 8. Sample 1BW/a, welded with insulation. T-joint with butt weld. Apparent lack of fusion Rys. 9. Próbka 1BW/b, spawanie z izolacją. Złącze teowe ze spoiną czołową. Widoczny brak przetopu Fig. 9. Sample 1BW/b, welded with insulation. T-joint with butt weld. Apparent lack of fusion Rys. 10. Próbka 2FW/a, spawanie z izolacją. Złącze teowe ze spo- inami pachwinowymi. Widoczny brak przetopu w spoinie pachwino- wej (nieprzetopienie krawędzi) Fig. 10. Sample 2FW/a, welded with insulation. T-joint with fillet welds. Apparent lack of fusion Rys. 11. Próbka 2FW/b, spawanie z izolacją. Złącze teowe ze spo- inami pachwinowymi. nie stwierdzono niezgodności Fig. 11. Sample 2FW/b, welded with insulation. T-joint with fillet welds. Defects not found Rys. 12. Próbka 3FW/a, spawanie bez izolacji. Złącze teowe ze spo- inami pachwinowymi. nie stwierdzono niezgodności Fig. 12. Sample 3FW/a, welded without insulation. T joint with fillet welds. Defects not found Rys. 13. Próbka 3FW/b, spawanie bez izolacji. Złącze teowe ze spo- inami pachwinowymi. Widoczny brak przetopu w spoinie pachwino- wej (nieprzetopienie krawędzi) Fig. 13. Sample 3FW/b, welded without insulation. T-joint with fillet joints. Apparent lack of fusion poddano szlifowaniu i polerowaniu, a następnie trawie- niu 5% nitalem. Umożliwiło to określenie w złączach spawanych charakterystycznych obszarów, tj. strefy wpływu ciepła (SWC), materiału spoiny (mS) oraz geo- metrii uzyskanych spoin i niezgodności spawalniczych. Wyniki badań przedstawiono na rysunkach 8÷15. Rys. 14. Próbka 4BW/a, spawanie bez izolacji. Złącze teowe ze spo- iną czołową. nie stwierdzono niezgodności Fig. 14. Sample 4BW/a, welded without insulation. T-joint with butt weld. Defects not found Rys. 15. Próbka 4BW/b, spawanie bez izolacji. Złącze teowe ze spo- iną czołową. Widoczny brak przetopu Fig. 15. Sample 4BW/b, welded without insulation. T-joint with butt weld. Apparent lack of fusion ← ← ← ← 34 Przegląd sPawalnictwa 12/2012 Rys. 16. Schemat pomiaru twardości złączy próbnych Fig. 16. Scheme of measurement of test joint’s hardness Rys. 18. Rozkład twardości. Próbka 1BW/a, spawana z izolacją, linia pomiarowa II, HV10max = 360 Fig. 18. Hardness distribution across 1BW/a sample, welded with insulation, measurement line II, HV10max = 360 Rys. 19. Rozkład twardości. Próbka 2FW/a, spawana z izolacją, linia pomiarowa I, HV10max = 339 Fig. 19. Hardness distribution across 2FW/a sample, welded with insulation, measurement line I, HV10max = 339 Rys. 20. Rozkład twardości. Próbka 2FW/a, spawana z izolacją, linia pomiarowa II, HV10max = 340 Fig. 20. Hardness distribution across 2FW/a sample, welded with insulation, measurement line II, HV10max = 340 Rys. 21. Rozkład twardości. Próbka 3FW/a, spawana bez izolacji, linia pomiarowa I, HV10max = 429 Fig. 21. Hardness distribution across 3FW/a sample, welded without insulation, measurement line I, HV10max = 429 Rys. 17. Rozkład twardości. Próbka 1BW/a, spawana z izolacją, linia pomiarowa I, HV10max = 373 Fig. 17. Hardness distribution across 1BW/a sample, welded with insulation, measurement line I, HV10max = 373 Pomiar twardości metodą Vickersa Pomiary twardości zostały wykonane zgodnie z za- sadami zawartymi w normie Pn-En 1043-1:2000. Ba- dania te pozwoliły na wyznaczenie i porównanie rozkła- dów twardości wykonanych złączy próbnych. Badanie twardości wykonano dla czterech próbek, po jednej dla każdego złącza. na każdej próbce zostały naniesione dwie linie pomiarowe I oraz II, wzdłuż których wyko- nano odciski. Każdą z linii pomiarowych usytuowano w odległości 2 mm od powierzchni badanej próbki. na rysunku 16 przedstawiono schemat złącza z za- znaczeniem linii pomiarowych oraz rozmieszczeniem odcisków wgłębnika. Do badań wykorzystano twar- dościomierz Vickersa VEB. W przypadku stali EH36 ustalono kryterium akceptacji na poziomie 350 HV10 (zgodnie z wymaganiami kwalifikowania technolo- gii spawania wg IACS). Wyniki pomiarów twardości przedstawiono na rysunkach 17÷24. na podstawie przedstawionych rozkładów twar- dości dla poszczególnych złączy próbnych można wnioskować, że próbki spawane bez izolacji ter- micznej (3FW/a, 4BW/a) charakteryzują się większą numer odcisków numer odcisków numer odcisków numer odcisków numer odcisków Tw ar do ść H V 10 Tw ar do ść H V 10 Tw ar do ść H V 10 Tw ar do ść H V 10 Tw ar do ść H V 10 35Przegląd sPawalnictwa 12/2012 twardością maksymalną strefy wpływu ciepła w po- równaniu z próbkami spawanymi z izolacją termiczną. największą twardość stwierdzono w próbce 3FW/a spawanej bez izolacji termicznej – wynosiła ona 429 HV 10. Uzyskana wartość świadczy o formowaniu się w tym obszarze struktur hartowniczych, w tym przy- padku prawdopodobnie martenzytu. Tego rodzaju struktura oraz zwiększona zawartość wodoru dyfundu- jącego i naprężenia spawalnicze sprzyjają formowaniu się pęknięć zimnych [9]. Rys. 22. Rozkład twardości. Próbka 3FW/a, spawana bez izolacji, linia pomiarowa II, HV10max = 413 Fig. 22. Hardness distribution across 3FW/a sample, welded without insulation, measurement line II, HV10max = 413 Rys. 23. Rozkład twardości. Próbka 4BW/a, spawana bez izolacji, linia pomiarowa I, HV10max = 413 Fig. 23. Hardness distribution across 4BW/a sample, welded without insulation, measurement line I, HV10max = 413 Rys. 24. Rozkład twardości. Próbka 4BW/a, spawana bez izolacji, linia pomiarowa II, HV10max = 390 Fig. 24. Hardness distribution across 4BW/a sample, welded without insulation, measurement line II, HV10max = 390 Rys. 25. maksymalne twardości HV10max w SWC złączy próbnych Fig. 25. maximum hardness values HV10max of HAZ of tested joints Podsumowanie Uzyskane wyniki badań potwierdziły początkowe przypuszczenia, że zastosowanie izolacji termicz- nej pozwoli na zmniejszenie prędkości stygnięcia złączy spawanych, co korzystnie wpłynie na wartości twardości maksymalnej w obszarze SWC. Badania wykazały, że nastąpił spadek twardości maksymalnej w SWC o 50÷60 HV10, co świadczy o pozytywnym wpływie zastosowanej warstwy izolującej na pręd- kość stygnięcia. na rysunku 25 przedstawiono zesta- wienie zmierzonych wartości twardości maksymalnej dla poszczególnych złączy i linii pomiarowych. W odniesieniu do wyników pomiarów twardości należy zaznaczyć, że wskutek zastosowania izola- cji termicznej nastąpił spadek jej wartości poniżej 350 HV10 dla próbki 2FW/a, odpowiednio 339 HV10 na linii pomiarowej I oraz 340 HV10 na linii pomiaro- wej II. Jednocześnie można stwierdzić, że wszystkie złącza wykonane przy zastosowaniu izolacji cieplnej spełniają wytyczne Pn-En ISO 15614-1 dla złączy spawanych bez obróbki cieplnej z grup materiało- wych 1 oraz 2 wg CR ISO 15608 (380 HV10), jednak częściowo nie spełniają wymagań przepisów IACS (350 HV10). W celu uzyskania mniejszych wartości twardo- ści można zastosować następujące zabiegi tech- nologiczne: zwiększenie ilości wprowadzonego cie- pła, zastosowanie spawania wielościegowego oraz zwiększenie grubości izolacji termicznej. możliwe jest również zastosowanie materiału o mniejszym współ- czynniku przewodzenia ciepła, choć zjawiska termo- dynamiczne zachodzące na styku dwóch różnych stanów skupienia (ciało stałe/ciecz) są bardzo złożo- ne i zastosowanie tego rodzaju materiału może nie dać zadowalających wyników. Wszystkie omówione metody powinny zostać zweryfikowane eksperymen- tanie, co pozwoli na określenie ich skuteczności. tw ar do śc i H V 10 m ax numer odcisków numer odcisków numer odcisków Tw ar do ść H V 10 Tw ar do ść H V 10 Tw ar do ść H V 10 36 Przegląd sPawalnictwa 12/2012 Wnioski na podstawie analizy wyników badań sformułowa- no następujące wnioski: – Potwierdzono skuteczność zastosowania izolacji termicznej jako metody poprawy spawalności stali wyrażonej twardością złączy w warunkach spawa- nia suchego izobarycznego. – Badania nieniszczące nie wykazały znaczących niezgodności w żadnym ze złączy, ale badania me- talograficzne makroskopowe wykazały braki prze- topu zarówno dla próbek spawanych z izolacją, jak i bez niej. – Zakres pomierzonych twardości dla stali o pod- wyższonej wytrzymałości wynosi od 339 HV10 (złącze 2FW) do 429 HV10 (złącze 3FW). W większości próbek spawanych stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej w przepisach IACS (350 HV10) twardości w SWC wynoszącej 350 HV10 z wyjątkiem próbki 2FW. Wszystkie złącza wykonane z izolacją cieplną spełniają wymagania Pn-En ISO15614-1, chociaż częściowo nie speł- niają wymagań przepisów. – Badania można kontynuować w następujących kierunkach: – zwiększenia ilości wprowadzonego ciepła, – zastosowania spawania wielościegowego (np. techniki ściegu odpuszczającego), – zwiększenia grubości izolacji, – Zastosowania materiału izolacji o mniejszym współczynniku przewodzenia ciepła. Literatura [1] Cotton H.C.: Welding underwater and in the splash zone – a review. Proceedings of the International Conference „Un- derwater Welding”, Trondheim, norway 1983. [2] Christensen n.: The metallurgy of underwater welding. Proce- edings of the International Conference „Underwater Welding”, Trondheim, norway 1983. [3] Łabanowski J., Fydrych D., Rogalski G.: Underwater Welding – a review. Advances in materials Science 3/2008. [4] Łomozik m.: metaloznawstwo i badania metalograficzne połą- czeń spawanych. Instytut Spawalnictwa. Gliwice 2005. [5] Tasak E.: Spawalność stali. Wyd. Fotobit. Kraków 2002. [6] Keenan P. J.: Thermal insulation of wet shielded metal arc we- lds. massachusetts Institute of Technology 1993. [7] Chigariev V.V., Ustinov A.V.: Design-experimental estimation of the possibility of reduction of the HAZ metal cooling rate in wet underwater welding. The Paton Welding Journal 5/2000. [8] Recommendation 47. Shipbuilding and Repair Quality Stan- dard, rev. 6. IACS may 2012. [9] Fydrych D.: Pękanie zimne stali spawanej w środowisku wod- nym. Przegląd Spawalnictwa 10/2012. W następnym numerze tomasz Babul, Sylwester Jończyk Pewne aspekty badania kół zębatych metodą prądów wirowych. Leszek Piotrowski, Bolesław augustyniak, Marek Chmielewski Stan zaawansowania metody diagnozowania materiałów z wykorzystaniem efektu emisji magnetoakustycznej. Paweł Grzywna, Dominik Kukla, Lech Dietrich Wykorzystanie optycznych metod do lokalizacji uszkodzeń zmęczeniowych. Marcin Lewandowski nowa architektura i możliwości przetwarzania sygnałów w systemach defektoskopowych. Maciej Roskosz Kryteria oceny w metodzie magnetycznej pamięci metalu. Maciej Roskosz, Krzysztof Fryczkowski Porównanie szumu Barkhausena i własnego magnetycznego pola rozproszenia w odkształconych plastycznie próbkach ze stali S235 i P265GH. Bolesław augustyniak magnetyczne metody diagnozowania stali napromieniowanych neutronami.