201203_PSpaw.pdf 41Przegląd sPawalnictwa 3/2012 Andrzej Skorupa Tomasz Góral wpływ technologicznych parametrów napawania na geometrię napoin z brązu układanych na podłożu stalowym metodą Mig influence of technological parameters of Mig  surfacing on bronze padding weld geometry  on the steel substrate  Prof. dr hab. inż. Andrzej Skorupa, dr inż. Tomasz Góral – Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków. Streszczenie W artykule przedstawiono wyniki badań wpływu technologicznych parametrów napawania metodą MIG na geometrię napoin z brązu cynowego CuSn6 układa- nych na podłożu ze stali 45 o podwyższonej zawarto- ści węgla. Badania przeprowadzono w dwóch etapach: w pierwszym wyznaczono zakresy parametrów napawa- nia umożliwiające uzyskanie napoin o odpowiedniej ja- kości, a w drugim − stosując metodę planowania ekspe- rymentu – określono wpływ wybranych parametrów na geometrię i głębokość wtopienia napoiny. Na podstawie badań określono zakresy technolo- gicznych parametrów napawania umożliwiających wy- konanie napoin spełniających kryteria jakościowe. Wy- znaczone funkcje aproksymujące pozwalają prognozo- wać wymiary napoin w zależności od nastawionych pa- rametrów. Abstract The paper presents the influence of technological pa- rameters of MIG surfacing on the CuSn6 bronze geome- try of padding welds arranged on a substrate made of 45 steel with elevated coal ratio. The study was conduc- ted in two phases: welding parameter ranges were deter- mined to obtain the sufficient quality padding welds and using the method of experiment planning – the influence of some parameters on the geometry and depth of fusion penetration of the padding weld. Based on the survey specified ranges of technologi- cal parameters of surfacing that meet quality criteria. De- signated approximating functions make possible to pre- dict the dimensions of welds according to preset para- meters. Wstęp Napawanie brązem znajduje szerokie zastosowa- nie np. przy regeneracji powierzchni ślizgowych łożysk i suwaków różnych elementów maszyn, i urządzeń oraz powierzchni uszczelniających w przemysłowej ar- maturze wodnej lub parowej. Do badań wybrano dwa materiały przeznaczone do napawania o odmiennych właściwościach: brąz cynowy CuSn6 jako materiał do- datkowy i stal 45 jako materiał podstawowy. Typowy- mi zastosowaniami przedstawionego w pracy brązu CuSn6 są elementy łożysk ślizgowych i powierzchnie odporne na korozję. Stal 45 jest powszechnie wykorzy- stywana w produkcji części maszyn. W celu obniżenia kosztów napawania, a zwłaszcza kosztów materiało- wych, konieczne jest ograniczenie do niezbędnego mi- nimum zużycia napawanego brązu [1]. Podstawowym kryterium decydującym o możliwo- ści zastosowania napawania brązem jest uzyskanie napoin o odpowiedniej jakości. Prawidłowo napawana 42 Przegląd sPawalnictwa 3/2012 warstwa z brązu powinna odpowiadać następującym kryteriom: – lico napoiny powinno być gładkie o metalicznie ru- dawo-złotym zabarwieniu, bez widocznej szarej warstwy tlenków, – napoina ciągła, bez porów, pęknięć i nadmiernie po- szarpanych brzegów, – niewielka głębokość wtopienia ułożonego ściegu musi być, aby uniknąć nadmiernego wymieszania brązu z podłożem. Wymienione warunki prawidłowego napawania moż- na spełnić, stosując metodę MIG. Proces napawania należy prowadzić z zastosowaniem niewielkiego pod- grzania wstępnego w zakresie 60÷100°C, żeby odpa- rować wilgoć, w celu ograniczenia porowatości napoin. Zmniejszenie głębokości wtopienia (a tym samym wy- mieszania brązu z metalem podłoża) i jego utwardze- nia wymaga, aby napięcie napawania Un i prąd napawa- nia In były małe przy jednoczesnym utrzymaniu stabilne- go łuku. Na urządzenia spawalniczym nastawia się wy- magane napięcie łuku, natomiast prąd napawania zada- je się przez ustawienie odpowiednio małej prędkości po- dawania drutu elektrodowego. Prędkość napawania vn ustala się tak, aby zapewnić stabilność prowadzenia procesu napawania i niewielką głębokość wtopienia [1]. Ocena wpływu parametrów napawania na geometrię ściegu W badaniach wykorzystano metodę MIG, stosując brązowy drut elektrodowy CuSn6, o składzie chemicz- nym (%): 6 Sn, 0,2 P, reszta Cu (wg danych producen- ta drutu na podstawie DIN 1733) i właściwościach me- chanicznych zestawionych w tablicy I. Średnica drutu wynosiła 1,2 mm. Jako materiał podłoża zastosowano stal 45 w postaci próbek o wymiarach 420x120x23 mm. Badania nad doborem technologicznych parame- trów napawania przeprowadzono na zmechanizo- wanym stanowisku badawczym, w celu zapewnienia powtarzalności wartości nastaw parametrów (rys. 1). W skład stanowiska wchodziły: półautomat spawal- niczy OPTYMAG-501, uchwyt spawalniczy z dodat- kową dyszą osłonową do wytworzenia poszerzonej strefy ochronnej gazu osłonowego, torowisko, po któ- rym poruszał się wózek z zamocowaną na nim prób- ką do napawania, oraz komputerowy przyrząd do Tablica I. Właściwości mechaniczne stopiwa uzyskanego z drutu elek- trodowego CuSn6 wg danych producenta na podstawie DIN 1733 Table I. Mechanical properties of weld metal as CuSn6 wire acc. to producer data on base on DIN 1733 Nazwa wielkości Oznaczenie Jednostka Wartość Umowna granica plastyczności Rp0.2 N/mm 2 140 Doraźna granica wytrzymałości Rm N/mm 2 300 Wydłużenie względne A5 % 20 Twardość Brinella HB 10/1000 daN/mm2 80 monitorowania procesu spawania. Wózek z zamoco- waną blachą poruszał się z zadaną prędkością na- pawania. Bezstopniowy regulator napięcia umożliwiał osiągnięcie płynnej zmiany prędkości napawania. Kom- puterowy przyrząd do monitorowania procesu spawa- nia umożliwiał ciągły pomiar i rejestrację takich para- metrów napawania jak: natężenie prądu napawania In, napięcie łuku Un, oraz prędkość napawania vn. W ba- daniach przeprowadzono również pomiar temperatury przy użyciu termopary umieszczonej w otworze wywier- conym w próbce, na której układane były napoiny. Para- metry zarejestrowane podczas wykonywania ściegów umożliwiły późniejszą analizę przebiegu procesu napa- wania i ich konfrontację z uzyskanymi napoinami. W celu ograniczenia liczby prób, badania wykona- no w dwóch etapach: w pierwszym, wstępnym etapie, przeprowadzono serię prób, których celem było okre- ślenie korzystnych zakresów technologicznych pa- rametrów napawania przy układaniu pojedynczego ściegu. Badania prowadzono przy stałych parame- trach: odległość rurki prądowej od napawanego ele- mentu H = 15 mm, indukcyjność spawalniczego źródła prądu 5 wg danych producenta, natężenie przepływu gazu osłonowego Q = 16 dm3/min. Gazem osłonowym był czysty argon. Pozostałe parametry, takie jak: prędkość podawania drutu elektrodowego vel, napię- cie łuku Un, prędkość napawania vn, traktowano jako zmienne, które podczas badań należy określić. Pręd- kość podawania drutu elektrodowego mieściła się w za- kresie 2,2÷7,4 m/min, zaś napięcie łuku w granicach 15÷25 V. Napoiny układano przy prędkościach napa- wania 3÷12 mm/s. Celem uzyskania napoin o jak naj- lepszej jakości utrzymywano temperaturę początko- wą podłoża w zakresie 60÷100°C. Ocenę jakości na- pawanych ściegów wykonanych w pierwszym eta- pie badań przeprowadzono w oparciu o oględzi- ny zewnętrzne, przyjmując kryteria podane poprzed- nio. Na tej podstawie określono parametry napawa- nia mające praktyczne zastosowanie. Prędkość po- dawania drutu elektrodowego ustalono w zakresie 3,6÷7,4 m/min, napięcie łuku w granicach 21÷25 V, a prędkość napawania przyjęto w przedziale 3÷9 mm/s. Rys. 1. Stanowisko badawcze Fig. 1. The test stand 43Przegląd sPawalnictwa 3/2012 Te wartości stanowiły bazę wyjściową do dalszych ba- dań w ramach drugiego etapu. W drugim etapie badań zależności pomiędzy wy- miarami geometrycznymi: szerokością b, wysokością napoiny h oraz głębokością wtopienia g, a parame- trami napawania, ze względu na dużą liczbę nieza- leżnych wielkości wejściowych i koszty wykonywa- nia doświadczenia, wyznaczono metodą planowania eksperymentu. Parametrami wejściowymi do planu eksperymentu były: – prędkość podawania drutu elektrodowego vel, mm, – napięcie łuku Un, V, – prędkość napawania vn, mm/s. Wartości parametrów stałych, tzn odległość rur- ki prądowej od napawanego elementu, indukcyjność spawalniczego źródła oraz wydatek gazu osłonowego przyjęto tak jak we wstępnym etapie badań. Parametrami wyjściowymi dla planu eksperymentu, które należało wyznaczyć podczas badań, były: – szerokość napoiny b, mm, – wysokość napoiny h, mm, – głębokość wtopienia g, mm. Podczas planowania eksperymentu i analizy da- nych posługiwano się programem Cadex-Esdet 2.0, z którego wybrano plan Boxa-Benkena [2]. Widok ogólny przykładowych napoin i przekroju przeciętej blachy przedstawiono na rysunku 2. Wyniki badań Podczas badań nieniszczących dokonano oglę- dzin zewnętrznych, pomiaru szerokości b i wysokości h napoin, zaś głębokość wtopienia g określono po po- przecznym przecięciu i wyszlifowaniu powierzchni czo- łowych próbek. Szerokość i wysokość ściegu zmierzo- no suwmiarką z głębokościomierzem o dokładności odczytu 0,05 mm. Głębokość wtopienia zmierzono mi- kroskopem warsztatowym MWD o wartości działki ele- mentarnej 0,01 mm (rys. 3). Wyniki w postaci średniej Rys. 2. Przykładowe ściegi i przekrój próbki po drugim etapie badań Fig. 2. Sample of beads and the cross-section after second stage of tests z pięciu pomiarów na długości ściegu zaprezentowa- no w tablicy II. Otrzymane wyniki badań poddano analizie mate- matycznej za pomocą programu komputerowego Ca- dex-Esdet 2.0, wyznaczając następujące funkcje: – b = f1(vel, Un, vn), – h = f2(vel, Un, vn), – g = f3(vel, Un, vn). Po wprowadzeniu wyników pomiarów wielkości wyj- ściowych (tabl. II) do programu komputerowego, prze- prowadzono aproksymację funkcji i obiektu badań za pomocą wielomianów algebraicznych ze składnika- mi liniowymi, kwadratowymi oraz interakcją o postaci ogólnej: z = b0 + b1x1 +...+ bixi + b11x1 2 +...+ biixi 2 + b12x1x2 + bi-1xi-1xi gdzie bi – współczynniki funkcji aproksymującej. Rys. 3. Wymiary określające geometrię napoiny Fig. 3. The dimensions of padding weld geometry Tablica II. Wyniki pomiarów wymiarów geometrycznych i głęboko- ści wtopienia pojedynczego ściegu dla poszczególnych układów pla- nu eksperymentu Table II. The results of geometry dimensions and depth of fusion pe- netration measurement for single bead in separate system of expe- riment plan Układ planu Technologiczne parametry napawania Wymiary geometryczne i głębokość wtopienia pojedynczych ściegów vel m/min Un V vn mm/s b mm h mm g mm 1 7,4 25 6 11,90 2,72 3,16 2 3,6 25 6 8,13 1,73 0,66 3 7,4 21 6 11,45 2,20 2,09 4 3,6 21 6 7,49 2,08 0,31 5 7,4 23 9 8,32 2,41 1,89 6 3,6 23 9 6,63 1,72 0,13 7 7,4 23 3 17,63 3,18 1,42 8 3,6 23 3 11,00 2,80 0,44 9 5,5 25 9 9,94 1,38 1,57 10 5,5 21 9 8,95 1,55 0,92 11 5,5 25 3 17,27 2,40 0,71 12 5,5 21 3 13,75 2,92 0,53 13 5,5 23 6 11,19 1,76 1,52 14 5,5 23 6 10,55 2,09 1,97 15 5,5 23 6 10,95 1,74 1,48 44 Przegląd sPawalnictwa 3/2012 Funkcje uproszczone utworzono przez wyelimino- wanie współczynników nieistotnych za pomocą testu Studenta na poziomie istotności α = 0,05. Postać równań matematycznych opisujących wiel- kości wyjściowe w funkcji technologicznych parame- trów procesu napawania przedstawiono poniżej: – szerokość napoiny b: b = 10,8966667 + 2,00625(0,53vel – 2,89) + 0,7(0,5Un – 11,5) – 3,22625 (0,33vn – 2) – 1,36833333 (0,53vel – 2,89) 2 – 0,0475 (0,53vel – 2,89)(0,5Un – 11,5) – 1,235 (0,53vel – 2,89)(0,33vn – 2) + 0,214166667(0,5Un – 11,5) 2 – 0,6325 (0,5Un – 1,5) (0,33vn – 2) + 1,36666667 (0,33vn – 2) 2 – szerokość napoiny b – funkcja uproszczona (dla po- ziomu istotności α = 0,05): b = 11,0284615 + 2,00625 (0,53vel – 2,89) + 0,7(0,5Un – 11,5) – 3,22625 (0,33vn – 2) – 1,38480769 (0,53vel – 2,89) 2 – 1,235 (0,53vel – 2,89) (0,33vn – 2) + 1,35019231 (0,33vn – 2) 2 – wysokość napoiny h: h = 1,86333333 + 0,2725 (0,53vel – 2,89) – 0,065 (0,5Un – 11,5) – 0,53 (0,33vn – 2) + 0,392083333 (0,53vel – 2,89) 2 + 0,2175 (0,53vel – 2,89) (0,5Un– 11,5) + 0,0775(0,53vel – 2,89) (0,33vn – 2) – 0,0729166667 (0,5Un –11,5) 2 + 0,0875(0,5Un – 11,5) (0,33vn – 2) + 0,272083333 (0,33vn – 2) 2 – wysokość napoiny h – funkcja uproszczona (dla po- ziomu istotności α = 0,05): h = 2,17866667 – 0,53 (0,33vn – 2) – głębokość wtopienia g: g = 1,65666667 + 0,8775 (0,53vel – 2,89) + 0,28125 (0,5Un – 11,5) + 0,17625 (0,33vn – 2) – 0,0320833333 (0,53vel – 2,89) 2 + 0,18 (0,53vel – 2,89) (0,5Un – 11,5) + 0,195 (0,53vel – 2,89)(0,33vn – 2) – 0,0695833333 (0,5Un – 11,5) 2 + 0,1175 (0,5Un – 11,5)(0,33vn – 2) – 0,654583333 (0,33vn – 2) 2 – głębokość wtopienia g – funkcja uproszczona (dla poziomu istotności α = 0,05): g = 1,59857143 + 0,8775 (0,53vel – 2,89) – 0,647321429 (0,33vn – 2) 2 Równania te z dużym przybliżeniem pozwala- ją na obliczenie wielkości wyjściowych w zależności od czynników wejściowych w całym badanym zakre- sie technologicznych parametrów napawania. Próby dalszych uproszczeń równań dla poziomu istotności α = 0,1 powodowały powstawanie nadmiernych różnic pomiędzy wartościami wyliczonymi ze wzorów a wy- miarami rzeczywistymi napoin. Wykresy wyżej wyznaczonych funkcji pokazano na kolejnych rysunkach 4÷9. Analizując otrzymane zależności funkcyjne i wykre- sy, można wywnioskować, że: – Dla funkcji uwzględniającej wszystkie współczyn- niki szerokość napoiny b mieści się w zakresie 6,9÷18,9 mm. Jej szerokość rośnie znacząco ze wzrostem prędkości podawania drutu elektrodo- wego vel (rys. 4). Jedynie dla prędkości podawa- nia drutu elektrodowego powyżej 6 m/min i prędko- ści napawania 9 mm/s można zaobserwować nie- znaczne zmniejszenie szerokości napoiny. Może to być spowodowane tym, że w czasie napawania przy dużych prędkościach napawania i podawania drutu elektrodowego napoina nie zdąży się rozpły- nąć, ulegając wcześniej zastygnięciu. Zmniejszenie Rys. 4. Wpływ napięcia Un i prędkości podawania drutu elektrodowe- go vel na szerokość napoin b Fig. 4. The influence of voltage Un and wire feed rate vel on padding weld width b Rys. 5. Wpływ napięcia Un i prędkości podawania drutu elektrodowe- go vel na szerokość napoin b dla funkcji uproszczonej Fig. 5. The influence of voltage Un and wire feed rate vel on padding weld width b for simplified function Rys. 6. Wpływ napięcia Un i prędkości podawania drutu elektrodowe- go vel na wysokość napoin h Fig. 6. The influence of voltage Un and wire feed rate vel on padding weld high h 45Przegląd sPawalnictwa 3/2012 Rys. 7. Wpływ napięcia Un i prędkości podawania drutu elektrodowe- go vel na wysokość napoin h dla funkcji uproszczonej Fig. 7. The influence of voltage Un and wire feed rate vel on padding weld high h for simplified function Rys. 8. Wpływ napięcia Un i prędkości podawania drutu elektrodowe- go vel na głębokość wtopienia g Fig. 8. The influence of voltage Un and wire feed rate vel on the depth of fusion penetration of padding weld g for simplified function Rys. 9. Wpływ napięcia Un i prędkości podawania drutu elektrodowe- go vel na głębokość wtopienia g dla funkcji uproszczonej Fig. 9. The influence of voltage Un and wire feed rate vel on the depth of fusion penetration of padding weld g for simplified function prędkości napawania vn przy niezmienionych pozo- stałych parametrach napawania znacznie zwiększa szerokość napoiny. Zwiększenie napięcia daje szer- szą napoinę przy mniejszych prędkościach napa- wania (3 i 6 mm/s), zaś przy prędkości 9 mm/s jest to zmiana minimalna. Dla funkcji uproszczonej dla poziomu istotności α = 0,05 przebieg zmian szero- kości jest podobny jak w powyższym opisie (rys. 5). Jedynie można zauważyć silniejszy wpływ napięcia na szerokość napoiny dla wyższych prędkości na- pawania. – Wysokość napoin h wynosi od 1,4 do 3,3 mm dla funkcji ze wszystkimi współczynnikami (rys. 6). Zwiększenie prędkości podawania drutu elektrodo- wego powoduje w lewej części wykresu zmniejsze- nie wysokości napoiny, by w jego dalszej części wy- wołać jej wzrost. Napięcie ma wpływ na wysokość napoiny podobny jak prędkość podawania drutu elektrodowego. Dla funkcji uwzględniającej wszyst- kie współczynniki większy wpływ na wysokość na- poiny h ma tylko prędkość napawania vn, a dla funk- cji uproszczonej jest jedynym parametrem wpływa- jącym na nią (rys. 7). – Głębokość wtopienia g wynosi do 2,9 mm (rys. 8). Wzrost prędkości podawania drutu elektrodowe- go vel znacząco wpływa na zwiększenie głęboko- ści wtopienia g, zarówno dla funkcji ze wszystki- mi współczynnikami, jak i dla funkcji uproszczonej (rys. 9). Zmiany napięcia Un w niewielkim stopniu mają wpływ na głębokość wtopienia g dla obu funk- cji, szczególnie przy małych prędkościach vel. Naj- większe wtopienie można osiągnąć dla prędkości 6 mm/s niezależnie od wartości napięcia. Prędko- ści napawania 3 i 9 mm/s stosunkowo niewiele róż- nią się wpływem na głębokość wtopienia, zwłasz- cza dla mniejszych prędkości podawania drutu elektrodowego. Dla funkcji uproszczonej obie pręd- kości napawania (3 i 9 mm/s) mają takie same od- działywanie na głębokość wtopienia. W przypadku większej prędkości napawania krótszy jest czas od- działywania łuku na materiał podłoża i tym samym mniejszy jest przetop. Dla niższej prędkości napa- wania mniejszą głębokość wtopienia autorzy pra- cy tłumaczą odmiennym mechanizmem formowa- nia ściegu napoiny w stosunku do napoin wykony- wanych przy wyższych prędkościach napawania [3]. W napoinie o dużej objętości (mniejsza pręd- kość napawania) jeziorko ciekłego metalu krzepnie z bardzo małą prędkością, powodując podpływanie ciekłego metalu pod łuk elektryczny. Jeziorko cie- kłego metalu dużej objętości tłumi siłę dynamiczną łuku elektrycznego oraz oddziaływanie łuku na na- pawane podłoże, dzięki czemu możliwe jest zmniej- szenie udziału podłoża i głębokości wtopienia. Dalszą część eksperymentu odnoszącą się nie do pojedynczych ściegów, ale do warstwy napoiny prze- prowadzono z zastosowaniem parametrów napawa- nia, które zapewniają wysoką wydajność napawania przy małym udziale materiału podłoża w napoinie wy- noszącym ok. 5%. Parametry takie wybrano ze wzglę- du na efektywność wykorzystania brązu i jak najmniej- szą jego zawartość w materiale podłoża. Wytypowa- ne parametry napawania na podstawie wyników z po- przedniego etapu badań zaprezentowano w tablicy III. Podziałkę napawania, czyli wartości za- kładki ściegu nałożonego na ścieg wcześniej- szy, przyjęto w zakresie 0,25÷0,6 (rys. 10b), czy- li w nieco szerszym przedziale niż zaleca to [4]. Na 46 Przegląd sPawalnictwa 3/2012 rysunku 10a pokazano przekrój próbki ze ściegami wy- konanymi przy różnych podziałkach w tym zakresie. W dziesięciu przekrojach porzecznych próbek do- konano z dokładnością do 0,01 mm pomiarów głębo- kości wrębów pomiędzy ściegami w stosunku do po- wierzchni napawanej blachy h, posługując się mikro- skopem warsztatowym MWD (rys. 10b). W tablicy IV podano minimalną wartość hmin zmierzoną we wszyst- kich przekrojach dla danej podziałki. Wyniki w tablicy IV i rysunek 10 wskazują, że po- działki w zakresie 0,25÷0,35 są zbyt małe i pomiędzy ściegami powstaje dość duże wgłębienie. Natomiast dla podziałki 0,6 pojawił się nadlew, który również nie jest korzystny, gdyż przy obróbce mechanicznej, pod- czas wyrównywania warstwy ułożonych ściegów zo- stanie zebrany, powodując straty brązu. Uwzględniając otrzymane wyniki, kolejne próbki wykonano z podział- ką 0,5 (rys. 11). Najmniejsza wartość wysokości wrębu hmin wynosi- ła 2,17 mm. Wrąb ten znajdował się obok pierwszej na- poiny w warstwie (na rys. 11 pierwsza z prawej). Pozo- stałe wartości wysokości wrębu hmin mieściły się w za- kresie 2,45÷3,04 mm. Największa głębokość wtopie- nia g wynosiła 1,15 mm również dla pierwszej napo- iny w warstwie. Pozostałe głębokości wtopienia nale- żały do zakresu 0,34÷0,70 mm. Po końcowej obróbce Tablica III. Zestawienie technologicznych parametrów napawania zastosowanych do układania ściegów w warstwach Table III. Surfacing technological parameters for bead running in the layers Nazwa technologicznego parametru napawania Symbol Wartość Prędkość podawania drutu elektrodowego vel 5,5 m/min Napięcie łuku Un 23 V Prędkość napawania vn 3 mm/s Odległość rurki prądowej od napawanego elementu H 18 mm Indukcyjność spawalniczego źródła prądu L 5 Rodzaj gazu osłonowego Ar argon 100% Przepływ gazu osłonowego Q 16 dm3/min Temperatura wstępnego podgrzania (międzyściegowa) to 60÷200°C Rys. 10. Układanie ściegów o róż- nej podziałce: a) próbka, b) obja- śnienie symboli Fig. 10. Bead setting with various step: a) sample, b) symbol expla- nation Tablica IV. Minimalne wysokości wrębów między ściegami w zależ- ności od wielkości podziałki napawania Table IV. Minimum high of notching between beads In the function of run Wartość podziałki b 0,25 0,3 0,35 0,6 Wysokość wrębu pomiędzy ściegami hmin, mm 1,09 2,21 2,58 nad- lew Rys. 11. Próbka z napoiną jednowarstwową (podziałka napawania 0,5) Fig. 11. The sample with single-layer pudding weld (surfacing run 0.5) mechanicznej grubość warstwy napawanej może się- gać wartości ok. 2 mm. Największą głębokość wtopienia dla pierwszego ściegu napoiny w warstwie nakładanej na materiał pod- łoża można tłumaczyć bezpośrednim oddziaływaniem łuku na ten materiał. Dalsze ściegi mają mniejszą głę- bokość wtopienia ze względu na częściowe oddziały- wanie łuku na napoinę wykonaną wcześniej. Głębsze przetopienie podłoża przez pierwszy ścieg jest też po- wodem wystąpienia mniejszej wysokości hmin dla wrę- bu znajdującego się w sąsiedztwie tego ściegu. Wy- eliminowanie tego zjawiska jest możliwe przez wy- konanie pierwszego ściegu z mniejszym natężeniem i napięciem łuku [4]. w zakresie prędkości podawania drutu elektrodowe- go 3,6÷7,4 m/min, napięcia łuku 21÷25 V i prędkości napawania 3÷9 mm/s, można uzyskać ściegi speł- niające odpowiednie kryteria jakościowe. Pozostałe technologiczne parametry napawania powinny wy- nosić: wylot drutu elektrodowego 15 mm i przepływ gazu osłonowego (argon) 16 dm3/min. Zastosowanie ww. parametrów przedstawionych w tablicy III i po- działki napawania wynoszącej 0,5 umożliwia uzyska- nie napoin o minimalnym wymieszaniu z materiałem podłoża i grubości warstwy napawanej ok. 2 mm po końcowej obróbce mechanicznej. Wnioski Na podstawie przeprowadzonych badań można stwierdzić zależność wymiarów geometrycznych i ja- kości wykonywanych napoin od technologicznych pa- rametrów napawania. Wyznaczone zakresy tych pa- rametrów pozwalają wykonywać napoiny spełniające kryteria jakościowe, a funkcje aproksymujące umożli- wiają prognozowanie wymiarów ściegu w zależności od nastawionych parametrów. Stosując przygotowanie powierzchni przez ob- róbkę skrawaniem, oczyszczanie i odtłuszcza- nie oraz wstępne podgrzanie podłoża do tempe- ratury 60÷100oC, a także prowadząc napawanie a) b) 47Przegląd sPawalnictwa 3/2012 Literatura [1] Skorupa A., Krawczyk S., Góral T.: Badania właściwości tribo- logicznych napoin wielowarstwowych z brązu CuSn6 nakłada- nych na podłoże stalowe metodą MIG. Przegląd Spawalnictwa 8/2007. [2] Polański Z.: Planowanie doświadczeń w technice. PWN, War- szawa 1984. [3] Klimpel A., Czupryński A., Rzeźnikiewicz A.: Wpływ kierunku i kąta pochylenia palnika GMA na jakość i właściwości techno- logiczne napoin wykonanych drutem cermetalowym. Przegląd Spawalnictwa 4-5/2005. [4] Klimpel A.: Napawanie i natryskiwanie cieplne. Technologie. WNT, Warszawa 2000. Wydarzenia 17 listopada 2011 r. odbyło się uroczyste spotkanie kie- rownictwa SIMP z laureatami XI Jubileuszowej Edycji Ogól- nopolskiego Konkursu o Nagrodę i Dyplom Prezesa SIMP na najlepszą pracę dyplomową o profilu mechanicznym, obro- nioną w państwowej wyższej uczelni technicznej, pod Patro- natem Honorowym pani Barbary Kudryckiej – Minister Na- uki i Szkolnictwa Wyższego. Podczas uroczystości wręczono laureatom dyplomy, książki, nagrody pieniężne ufundowane przez Zarząd Główny SIMP, puchary ufundowane przez Mi- nisterstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz nagrody spe- cjalne dla najlepszej pracy konstrukcyjnej ufundowane przez Urząd Dozoru Technicznego. Nagrody wręczyli: prof. Jan Pilarczyk – przewodniczą- cy Komisji Konkursowej, dr inż. Andrzej Ciszewski – pre- zes SIMP, Kazimierz Łasiewicki – sekretarz generalny SIMP i Robert Chudzik – wicedyrektor Zespołu Koordynacji Inspek- cji Urzędu Dozoru Technicznego. Prace nadesłane do XI edycji Konkursu przez absolwen- tów Politechnik: Wrocławskiej, Poznańskiej, Gdańskiej, Ra- domskiej, Lubelskiej, Łódzkiej, Warszawskiej, Śląskiej oraz Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej i Woj- skowej Akademii Technicznej w Warszawie, wyróżniały się wysokim poziomem merytorycznym. Dlatego też Komisja Konkursowa poświęciła wiele czasu, by wyłonić najlepsze z nich, zasługujące na nagrody i wyróżnienia. Rozstrzygnięcie XI Edycji Konkursu odbyło się na posie- dzeniu Głównej Komisji Konkursowej przy ZG SIMP w dniu 15 września 2011 r. pod przewodnictwem prof. Jana Pilarczy- ka i przedstawia się następująco: Prace nagrodzone I miejsce: Kamil ŚPIEWAK – Opracowanie technologii spa- wania laserowego mechanizmu siedzenia samochodowego. Promotor: dr hab. inż. Zbigniew Mirski, prof. nadzw. PWr – Politechnika Wrocławska, Wydział Mechaniczny, Wrocław. II miejsce: Jakub Łukasz ROJEWSKI – Wyznaczenie cał- kowitej sprawności motosprężarki Cooper-Bessemer GMVH-12 pracującej w tłoczni gazu. Promotor: dr hab. inż. Tomasz Ignacy Dobski – Politechnika Poznańska, Wydział Maszyn Roboczych i Transportu, Poznań. II miejsce: Marta WALCZAK – Badania geometrii kanału gazodynamicznego przy spawaniu wiązką laserową metodą z głębokim wtopieniem. Promotor: dr inż. Wojciech Kiełczyń- ski – Politechnika Gdańska, Wydział Mechaniczny, Gdańsk. III miejsce: Paweł BARANOWSKI – Badania numeryczne zjawisk termomechanicznych występujących na powierzch- ni ciernej tarczy hamulcowej. Promotor: dr inż. Jerzy Mała- chowski – Wojskowa Akademia Techniczna w Warszawie, Wydział Mechaniczny, Warszawa. III miejsce: Marcin ZALEWSKI – Projekt przenośnika wibra- cyjnego orientującego opaski kotew mechanicznych. Promo- tor: dr hab. inż. Stanisław Krawiec, prof. nadzw. PWr – Poli- technika Wrocławska, Wydział Mechaniczny, Wrocław. wyróżnienie: Michał SIRAK – Ocena wpływu starzenia na destrukcję powłok lakierniczych samochodów. Promotor: dr hab. inż. Danuta Kotnarowska – Politechnika Radomska, Wydział Mechaniczny, Radom. wyróżnienie: Marcin WALOTKA – Technologia obróbki kost- ki przyłączeniowej wymiennika ciepła i konstrukcja uchwytu mocującego. Promotor: dr hab. inż. Roman Staniek, prof. PP – Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarzą- dzania, Poznań. wyróżnienie: Marcin JAMONTT – Ocena podatności ciepl- nej materiału ceramicznego na pękanie. Promotor: dr Han- na de Sas Stupnicka – Politechnika Lubelska, Wydział Me- chaniczny, Lublin. Nagrody specjalne Urzędu Dozoru Technicznego 1. Paweł Baranowski – Badania numeryczne zjawisk ter- momechanicznych występujących na powierzchni ciernej tarczy hamulcowej. Promotor: dr inż. Jerzy Małachowski, Wojskowa Akademia Techniczna w Warszawie, Wydział Mechaniczny. 2. Marcin Jamontt – Ocena podatności cieplnej materiału ceramicznego na pękanie. Promotor: dr Hanna de Sas Stupnicka, Politechnika Lubelska, Wydział Mechaniczny. 3. Michał Sirak – Ocena wpływu starzenia na destrukcję powłok lakierniczych samochodów. Promotor: dr hab. inż. Danuta Kotnarowska, Politechnika Radomska, Wydział Mechaniczny. Laureaci XI Jubileuszowej Edycji Konkursu o Nagrodę i Dyplom Prezesa SIMP na najlepszą pracę dyplomową o profilu mechanicznym – rok akademicki 2009/2010 Pracę wykonano w ramach badań statutowych nr 11.11.130.886.