201202_PSpaw.pdf 3Przegląd sPawalnictwa 2/2012 Jacek Słania Sławomir Chomiuk Robert Dadak Plan spawania dla konstrukcji uzupełniającej – trawersy the welding plan for complementary construction  – traverse Dr hab. inż. Jacek Słania, prof. IS – Politechnika Częstochowska, mgr inż. Sławomir Chomiuk, mgr inż. Robert Dadak – Energomontaż Południe, Katowice. Streszczenie W artykule przedstawiono etapy produkcji, inspekcji i kontroli przy spawaniu elementu pomocniczego, jakim jest trawersa. Zaprezentowano wymagania dla zakładu, personelu spawalniczego, personelu kontroli i badań oraz procesu spawania. Przedstawiono proces spawania, ko- lejność spawania poszczególnych elementów, wymagania dotyczące jakości złączy spawanych, zakres badań nie- niszczących oraz wymagane dokumenty odbiorowe. Abstract There were the stages of production, inspection and control at welding the complementary element – traver- se. The requirements for the plant, welding and control personnel were presented. The welding process, sequen- ce of welding certain elements, quality requirements on welds, non-destructive testing range and required accep- tance documents were described in the article. Wstęp Plany spawania są wymagane i stosowane przy wykonawstwie konstrukcji spawanych w różnych gałę- ziach przemysłu [1÷9]. Prezentowany plan spawania dotyczy wykonania konstrukcji uzupełniającej – trawersy dla elektrowni GKM Mannheim (rys. 1). Trawersa jest elementem konstrukcji budynku ko- tła. Służy do wciągania ścian, stropu, ścian szczelnych kotła oraz zawieszeń. Jest zamocowana na konstruk- cji kotła i nie jest jej integralną częścią. Po zakończe- niu montażu jest demontowana i rozbierana. Materiały zastosowane do jej budowy to blachy o grubościach 30 i 80 mm, rury o średnicy 273 x 20 mm, kątowniki L160 x 15 mm, wykonane z S355J2+n. Etapy produkcji, inspekcji, kontroli Dopuszczenia zakładu Wykonawca zleconej konstrukcji musi posiadać do- puszczenie jako zakład spawalniczy wg DIn 18800-7 klasa D lub E oraz En ISo 3834-2. Technologie spawania Podstawą dopuszczenia zakładu do spawania są ważne kwalifikacje technologii spawania potwierdzone przez WPQR-y dla metody 135 (MAG), materiału podsta- wowego, pozycji spawania oraz materiału dodatkowego. Rys. 1. Trawersa Fig. 1. Traverse 4 Przegląd sPawalnictwa 2/2012 Nadzór spawalniczy nadzór spawalniczy musi być stale obecny na miejscu spawania oraz spełniać określone warunki wg DIn En ISo 3834 oraz DIn En ISo 14731. Uprawnienia spawaczy Spawacze muszą mieć ważne świadectwa egza- minu kwalifikacyjnego spawacza wg Pn-En 287-1 dla metody 135, materiału podstawowego, pozycji spawania oraz grubości spawanych materiałów. Każdy spawacz przed przystąpieniem do prac musi przejść pozytywnie próby spawania dla złącza doczo- łowego i teowego ze spoiną pachwinową. Próbki na- leży poddać badaniom. Złącze teowe ze spoiną pa- chwinową metodami VT i MT, dla złączy doczołowych należy natomiast wykonać badania VT, MT, RT, bada- nia niszczące (próbę udarności, próbę rozciągania po- przecznego złącza spawanego, próbę gięcia) oraz ba- dania makroskopowe. Wymagany poziom jakości B wg Pn-En ISo 5817. Plany spawania Przed przystąpieniem do prac spawalniczych na- leży przygotować plan spawania uwzględniający ko- lejność spawania. Plan powinien zawierać takie dane jak: oznaczenia spawanych ze sobą elementów, ro- dzaj i grubość spoiny, gatunek i grubość materia- łu podstawowego, metodę spawania, rodzaj mate- riału dodatkowego, długość spawanego złącza, licz- bę ściegów, czas spawania złącza, nr instrukcji tech- nologicznej spawania WPS, nr dopuszczenia techno- logii spawania WPQR, wymagany poziom jakości wg normy Pn-En ISo 5817, rodzaj i zakres badań nie- niszczących, nr stempla spawacza, datę spawania, temperaturę podgrzewania wstępnego, rodzaj obrób- ki cieplnej. Spawanie konstrukcji Metoda spawania, materiały dodatkowe, gaz osłonowy Do spawania konstrukcji zastosowano metodę 135 (MAG). Materiał dodatkowy dobrano wg Pn-En 14341-G4Si1 (DIn 8559: SG3), gaz osłonowy – mie- szanina 82% Ar + 18% Co2. Zastosowane materia- ły dodatkowe muszą mieć atest 2.2 z oznaczeniem CE oraz certyfikat VdTÜV. Przygotowanie do spawania Krawędzie blach należy odpowiednio przygotować do spawania wg załączonych WPS. Muszą być one równe i równoległe względem siebie, nie mogą mieć żadnych zanieczyszczeń (rdza, farba, olej). Przed spa- waniem należy zabezpieczyć położenie łączonych ze sobą blach. Przebieg procesu spawania Do spawania blach o grubości powyżej 20 mm na- leży stosować podgrzewanie wstępne (100÷150ºC) za pomocą palników na propan-butan. Parametry spawa- nia dobrać wg instrukcji technologicznych spawania WPS. Podczas spawania należy przestrzegać tempe- ratury międzyściegowej – maks. 250ºC. Temperaturę kontrolować za pomocą pirometru lub termoindykatora kredkowego. Spoiny o grubości powyżej 4 mm wyko- nać wielościegowo. Po zakończeniu spawania należy wygrzewać element w temperaturze 150ºC przez 4 h, a następnie pozostawić do wolnego stygnięcia. Szcze- góły spawania trawersy przedstawiono na rysunku 2. Kolejność spawania w celu poprawnego wykonania konstrukcji przed- stawiono na rysunku 2 należy opracować kolejność spawania. Bardzo ważne jest to, aby jej przestrzegać, gdyż niedopuszczalna jest sytuacja, w wyniku której elementy nie zostaną ze sobą pospawane. Wymagana kolejność montażu i składania, ro- dzaj spoiny: – blacha 80 mm (poz. 1011) z blachą 30 mm (poz. 1015) – 9 mm pachwinowa dwustronna; – blacha 80 mm (poz. 1012) z rurą Ø273x20 (poz. 1002) – 10 mm pachwinowa obwodowa; Rys. 2. Szczegóły spawania trawersy Fig. 2. Traverse welding details 5Przegląd sPawalnictwa 2/2012 – blacha 30 mm (poz. 3) z blachą 80 mm (poz. 1011; 1012) – 20 mm 1/2V teowe, spoina czołowa z pła- skim licem; – blacha 30 mm (poz. 1007) z blachą 80 mm (poz. 1011; 1012) – 20 mm 1/2V teowe, spoina czołowa z płaskim licem; – blacha 30 mm (poz. 1014) z blachą 30 mm (poz. 3; 1007) – 6 mm pachwinowa obwodowa; – blacha 30 mm (poz. 1014) z blachą 80 mm (poz. 1011; 1012) – 6 mm pachwinowa obwodowa; – blacha 30 mm (poz. 1016) z blachą 80 mm (poz. 1012; 1013) – 11 mm pachwinowa dwustronna; – blacha 30 mm (poz. 1017) z blachą 80 mm (poz. 1012) – 8 mm pachwinowa dwustronna; – blacha 30 mm (poz. 1017) z blachą 30 mm (poz. 1016) – 8 mm pachwinowa dwustronna; – blacha 30 mm (poz. 1017) z blachą 80 mm (poz. 1013A) – 8 mm pachwinowa dwustronna; – blacha 30 mm (poz. 1008) z blachą 80 mm (poz. 3A; 1012; 1013A) – 13 mm pachwinowa obwodowa; – blacha 30 mm (poz. 1008) z blachą 80 mm (poz. 1007; 1012; 1013A) – 13 mm pachwinowa obwodowa; – blacha 30 mm (poz. 1016) z blachą 30 mm (poz. 1008) – 20 mm teowe, spoina czołowa 1/2V + 10 mm pachwinowa; – blacha 30 mm (poz. 1018) z blachą 30 mm (poz. 1008) – 6 mm pachwinowa dwustronna; – kątownik L160x15mm (poz. 1003) z blachą 80 mm (poz. 1011; 3A; 1007) – 6 mm pachwinowa; – kątownik L160x15mm (poz. 1003) z blachą 80 mm (poz. 1011) – 6 mm czołowa 1/2V z płaskim licem; – kątownik L160x15mm (poz. 1005) z blachą 80 mm (poz.1011; 3A; 1007) – 6 mm pachwinowa; – kątownik L160x15mm (poz.1005) z blachą 80 mm (poz. 1011) – 6 mm czołowa 1/2V z płaskim licem; – kątownik L160x15mm (poz. 1004) z blachą 80 mm (poz. 1011; 3A; 1007) – 6 mm pachwinowa; – kątownik L160x15mm (poz. 1004) z blachą 80 mm (poz. 1011) – 6 mm czołowa 1/2V z płaskim licem. Badania NDT złączy spawanych Zakres badań W celu potwierdzenia jakości wykonanych złączy spawanych należy przeprowadzić badania nieniszczą- ce. Zakres badań obejmuje odpowiednio: – 100% VT dla złączy doczołowych oraz teowych ze spoinami pachwinowymi; – 10% UT dla złączy doczołowych; – 10% MT dla złączy doczołowych oraz teowych ze spoinami pachwinowymi. Jeżeli wynik badań złączy będzie negatywny, nale- ży podwoić zakres kontroli. W przypadku gdy wynik bę- dzie nadal negatywny, trzeba zwiększyć zakres kontroli do 100%. Wszystkie wyniki badań należy przedstawić w formie sprawozdania. Kwalifikacje personelu prowadzącego badania nieniszczące Personel badawczy prowadzący zlecone badania musi posiadać uprawnienia zgodne z wymaganiami Pn-En 473 stopnia 2. Dokumentacja produkcyjna Po zakończeniu produkcji należy przedstawić doku- mentację zawierającą: – listę spawaczy wraz z kopiami certyfikatów; – wykaz materiałów dodatkowych wraz z kopiami świadectw jakości; – mapki spawania; – sprawozdania z badań VT, UT, MT; – certyfikaty personelu nDT; – instrukcje technologiczne spawania WPS. Literatura [1] Słania J.: Istota planów spawania. Przegląd Spawalnictwa 2/2011, s. 3-9. [2] Słania J., Urbańczyk P.: Technologia wytwarzania oraz plan kontroli jakości gazoszczelnych ścian rurowych kotła pyłowe- go wytwarzanego w oparciu o normę Pn-En 12952-5. Prze- gląd Spawalnictwa 12/2009, s. 19-27. [3] Słania J., Kwiecień L., Jarosiński J.: Plan spawania kotłów płomienicowo–płomieniówkowych. Przegląd Spawalnictwa 6/2010, s. 32-40. [4] Słania J. Kaczor T.: Plan spawania zbiornika ciśnieniowego. Przegląd Spawalnictwa 4/2010, s. 9-18. [5] Słania J.: Plan technologiczny spawania płyty gąsienicowej. Przegląd Spawalnictwa 3/2010, s. 16-25. [6] Słania J.: Plan spawania carg płaszcza pieca obrotowego. Przegląd Spawalnictwa 2/2011, s. 36-41. [7] Słania J., Wodecki D.: Plan spawania belki poprzecznej dźwi- gu. Przegląd Spawalnictwa 2/2011, s. 30-35. [8] Słania J., Skóra J.: Plan spawania wymiennika ciepła chłodzo- nego powietrzem. Przegląd Spawalnictwa 2/2011, s. 16-22. [9] Słania J.: Plan spawania przy wykonywaniu napraw bieżą- cych kotłów parowych, kotłów wodnych i stałych zbiorników ciśnieniowych. Przegląd Spawalnictwa 2/2011, s. 22-30.