201201_PSpaw.pdf 3Przegląd sPawalnictwa 1/2012 Paweł Cegielski Andrzej Kolasa Krzysztof Skrzyniecki Paweł Kołodziejczak Komputerowy system do badań właściwości statycznych i dynamicznych źródeł energii elektrycznej do spawania łukowego computer system to static and dynamic properties  of power sources for arc welding testing  Dr inż. Paweł Cegielski, dr hab. inż., Andrzej Kolasa, prof. PW, mgr. inż. Krzysztof Skrzyniecki, dr inż. Paweł Kołodziejczak – politechnika Warszawska. Streszczenie Od kilku lat w Zakładzie Inżynierii Spajania Politech- niki Warszawskiej prowadzone są prace badawczo-kon- strukcyjne nad opracowaniem i wdrożeniem do prakty- ki systemu pomiarowego do badań właściwości statycz- nych i dynamicznych urządzeń zasilania łuku spawalni- czego. Pierwsze wersje tego systemu były omawiane fragmentarycznie w publikowanych wcześniej opracowa- niach. Najnowsza jego wersja, będąca połączeniem wir- tualnego przyrządu pomiarowego ze sterowanym obcią- żeniem rezystancyjnym, jest przedmiotem tego artykułu. Omówiono w nim najważniejsze założenia konstrukcyj- ne oraz praktyczną realizację unikatowego systemu po- miarowego. Abstract During last few years in Welding Engineering Division of Warsaw University of Technology some research and design activities concerned on construction and imple- mentation to practice a computer system for measuring static and dynamic properties of power supplies for arc welding have been carried on. Previous wersion of such system have been already described in former publica- tins. The newest one being a combination of wirtual me- asuring device and controlled output resistance load mo- dule is described here. Basic design assumptions as well as the practical implementation of such innowative me- asuting system is described. Wstęp Ostatnie lata przyniosły ogromny postęp w kon- strukcji urządzeń spawalniczych, szczególnie źródeł energii elektrycznej do spawania łukowego. Produko- wane obecnie urządzenia, oparte na technice inwer- torowej, są mniejsze i lżejsze, dają możliwość peł- nej, bezstopniowej regulacji wielu parametrów ener- getycznych spawania oraz sterowania synergicznego. Dzięki możliwości niemal swobodnego kształtowania czasowych przebiegów prądu i napięcia zasilających łuk spawalniczy, wprowadzane są m.in. nowe odmia- ny spawania MIG/MAG, oferujące nieznane wcześniej możliwości technologiczne, jakościowe czy związane z wymaganą wydajnością. Procesy zachodzące w łuku elektrycznym, szcze- gólnie przy zastosowaniu nowoczesnych odmian me- tod spawania i stosowanych do ich realizacji urządzeń, nie są dokładnie poznane. W literaturze jest stosunko- wo niewiele publikacji dotyczących budowy i właści- wości technologicznych współczesnych urządzeń spa- walniczych, a zastosowane rozwiązania konstrukcyjne i prowadzące do nich badania nie są, z oczywistych powodów, ujawniane przez producentów. Dlatego też, dla lepszego poznania zarówno procesów fizycznych zachodzących w łuku, jak i doskonalenia konstrukcji 4 Przegląd sPawalnictwa 1/2012 urządzeń w celu poprawy ich właściwości technolo- gicznych, niezbędne jest opracowanie odpowiednich metod badawczych. Tradycyjne metody badań oraz oceny właściwości urządzeń o konwencjonalnych roz- wiązaniach konstrukcyjnych, opartych na zewnętrz- nych charakterystykach statycznych, wyznaczeniu współczynnika Carerra [1], czy ocenie charakterystyk dynamicznych [5], zastosowane do urządzeń o nowo- czesnych konstrukcjach, wykazują zazwyczaj ich do- bre właściwości spawalnicze [15]. Jednak często nie znajduje to potwierdzenia w jakości spoiny. Przyczyna tkwi zapewne w niedoskonałości metod badawczych oraz złożoności konstrukcji urządzeń (ich charaktery- styki statyczne i parametry dynamiczne mogą być do- wolnie definiowane, a częstotliwość i sposób przecho- dzenia kropli są sterowane przez nadrzędne progra- my sterujące). Pojawia się zatem potrzeba znalezienia nowych i/lub odpowiedniego dostosowania dotychcza- sowych metod badań i przyjęcia odpowiadających im kryteriów oceny. Celem prac podjętych w Zakładzie Inżynierii Spaja- nia Politechniki Warszawskiej (ZIS PW) jest zbadania zależności pomiędzy procesami a zjawiskami fizyczny- mi zachodzącymi w łuku spawalniczym, a parametra- mi elektrycznymi obwodu łuk–źródło zasilania. Jednym z pierwszych etapów było stworzenie odpowiedniej bazy pomiarowej, w tym modernizacja opracowane- go w ZIS PW i dotychczas eksploatowanego, nowa- torskiego, komputerowego systemu do badań statycz- nych i dynamicznych spawalniczych źródeł energii elektrycznej [2, 6, 7, 12÷15]. Przedstawione wyniki prac badawczych i konstruk- cyjnych otrzymano w ramach pracy naukowej finan- sowanej ze środków budżetowych na naukę w latach 2010÷2013 jako projekt badawczy [10]. Założenia dla systemu pomiarowego Wiele zjawisk fizycznych zachodzących podczas spawania jest zależnych od charakteru prądu przepły- wającego przez łuk. Generowana w jego wyniku ener- gia cieplna wywołuje procesy, których skutkiem jest to- pienie materiału, jego transport do spoiny, itp. To z ko- lei wpływa na zmianę parametrów elektrycznych obwo- du łuk – urządzenie spawalnicze. Oczywiście, na zmia- ny rejestrowanych przebiegów (prądu spawania i na- pięcia łuku) mają wpływ zarówno źródło energii, jak i procesy zachodzące w łuku. Co jednak najważniej- sze – zawierają w sobie informacje o procesach i prze- biegu spawania. Podstawowym elementem konstrukcyjnym spa- walniczego zasilacza inwertorowego jest falownik (układ przełączający). Podawane na jego wejście na- pięcie stałe przekształcane jest w procesie kluczowa- nia na napięcie przemienne o częstotliwości powyżej 20 kHz. Falowniki budowane są zazwyczaj na bazie tranzystorów mocy IGBT (rys. 1) [3, 9]. Sam falownik może być skonstruowany w oparciu o pełnomostkowy obwód czterech par tranzystor-dioda albo półmostko- wy układ dwóch tranzystorów i dwóch diod, co uprasz- cza sterowanie, lecz pogarsza sprawność. Prąd wyj- ściowy źródła inwertorowego jest zależny od wymagań konkretnego procesu spawania, np. uzyskanie stero- wanej charakterystyki prądu spawania (np. jego pulsa- cji) może wymagać zastosowania drugiego falownika. Współczesne urządzenia inwertorowe wykorzystu- ją duże częstotliwości przełączeń elementów półprze- wodnikowych (nawet powyżej 100 kHz) w celu genero- wania energii o zadanych przebiegach. Stany nieusta- lone podczas takich przełączeń zależą od charaktery- styk użytych elementów, ich konfiguracji, a także od charakterystyki obciążenia. Są one przedmiotem ba- dań w elektrotechnice i energetyce, gdyż każde przełą- czenie odmienne od idealnego jest źródłem strat ener- gii. W prowadzonych w ZIS PW badaniach wykorzysta- ne zostaną jako nośnik informacji o procesach zacho- dzących podczas spawania. Z tego względu konieczne będzie opracowanie metod identyfikacji i rozgranicze- nia reakcji urządzenia od reakcji łuku spawalniczego. Do praktycznej realizacji tak sformułowanej meto- dy badawczej niezbędny jest precyzyjny pomiar chwi- lowych zmian prądu spawania i napięcia łuku, ich reje- stracja, a następnie odpowiednia obróbka zgromadzo- nych danych. Dotychczasowe doświadczenia pokaza- ły, że nie wystarcza rejestracja milisekundowego prze- biegu „zamrożonego” na ekranie oscyloskopu – warto- ściowe rejestracje muszą obejmować nie mniej niż kil- kusekundowe przebiegi, o jak najwyższej jakości okre- ślonej m.in. pasmem przenoszenia przetworników po- miarowych, częstotliwością i rozdzielczością próbko- wania. W dalszej kolejności konieczna jest odpowied- nia obróbka tak dużej ilości danych. Przykładowo, jed- nosekundowa rejestracja prądu i napięcia, odbywają- ca się przy częstotliwości próbkowania 10 MHz i roz- dzielczości 12 bitów, powoduje zgromadzenie 400 MB informacji. Kolejnym utrudnieniem są specyficzne zakłóce- nia pochodzące od cyklicznych przełączeń falownika. W spawalniczych źródłach zasilających częstotliwość Rys. 1. Schemat zasilacza inwertorowego opartego na tranzysto- rach IGBT o małych stratach przełączania i szybkich prostownikach wyjściowych [17] Fig. 1. The diagram of inverter arc power supply based on low swit- ching losses IGBT transistors and fast output rectifiers [17] 5Przegląd sPawalnictwa 1/2012 przełączania, z jaką kluczowane są elementy przełą- czające inwertora, jest zawsze dużo wyższa od często- tliwości sterowanych (np. prądu pulsującego) lub sa- moistnych (np. procesu zwarć kroplami ciekłego meta- lu) zjawisk zachodzących w łuku. Na rysunku 2 przed- stawiono typowy przypadek spawania prądem pulsu- jącym MIG/MAG, gdzie czas trwania impulsu wynosi ok. 1 ms, a częstotliwość pulsacji prądu spawania za- wiera się w zakresie 100÷200 Hz [4]. Jak łatwo zauwa- żyć, na jeden impuls prądu spawania przypada kilka- dziesiąt impulsów generowanych przez inwertor, mimo że w prezentowanym na rysunku 2 przypadku zasto- sowano stosunkowo niewielką częstotliwość pracy in- wertora, ok. 20 kHz. Oznacza to, że okres impulsu prą- du spawania jest na tyle długi, aby było wystarczająco dużo czasu na reakcję i ewentualne korekty. Tętnienia widoczne na krzywych prądu i napięcia spawania pokazane na oscylogramie, odpowiadają im- pulsom prądu wytwarzanym przez inwertor (rys. 3). Jednocześnie widać, że napięcie rośnie dość szybko, natomiast prąd podąża za nim znacznie wolniej. Powo- dem takiego stanu jest indukcyjność kabli na stanowi- sku spawania, nawet o długości poniżej 10 m. Przepro- wadzone testy dowodzą, że prędkość zmian prądu jest ograniczona przede wszystkim indukcyjnością kabli, a w znacznie mniejszym stopniu czasem reakcji źródła lub częstotliwością przełączania inwertora [4]. Obecność tętnień pochodzących od kluczowania tranzystorów badanego zasilacza może być źródłem nieporozumień, a ich wyodrębnienie wymaga spe- cjalnych zabiegów. Zbyt mała częstotliwość próbko- wania aparatury mierzącej powodować będzie istot- ne przekłamania, np. w postaci oscylogramów nie- zgodnych z rzeczywistym przebiegiem zjawisk za- chodzących w łuku spawalniczym (rys. 4a). Skutkiem braku odpowiedniej aparatury, w starszych publika- cjach pojawiały się błędne analizy tak zniekształco- nych przebiegów. Zabopiec temu może odpowiednie nadpróbkowanie (pomiar i rejestracja ze znacznie wyższą częstotliwością niż kluczowanie inwertora), a następnie filtracja sygnału (rys. 4b). W prowadzonych w ZIS PW badaniach sprawdzo- na będzie filtracja sprzętowa (za pośrednictwem elek- tronicznych filtrów dolnoprzepustowych), która w od- różnieniu od programowej, poprzedza proces pomiaru. Z uwagi na zakładaną rejestrację wielosekundowych przebiegów, uzyskanie pozytywnego efektu przyczy- ni się do znacznie mniejszej objętości rejestrowanych Rys. 2. Porównanie czasu trwania impulsu prądu spawania MIG Puls z okresem przełączania inwertora [4] Fig. 2. The comparison of current pulse during MIG welding and in- verter switching pulse duration [4] Rys. 3. Przebiegi prądu i napięcia podczas spawania MIG Puls dru- tem AlMg5 o średnicy 1,2 mm. Od góry: przebieg impulsów prądu (100 A/dz) i przebieg napięcia łuku (10 V/dz) [4] Fig. 3. Current (up) and voltage (down) waveforms during MIG Pul- se welding with AlMg5 electrode wire of dia. 1,2 mm. Welding current 100 amps/div. and voltage 10 volt/div [4] Rys. 4. Porównanie takiego samego przebiegu prądu spawania za- rejestrowanego przy: a) niedostatecznej (100 kHz), b) wystarczają- cej (10 MHz) częstotliwości próbkowania Fig. 4. The comparison of welding current waveforms recorded with not adequte (100 kHz) and adequate (10 MHz) sampling frequency a) b) 6 Przegląd sPawalnictwa 1/2012 danych (można będzie bowiem znacznie zmniejszać częstotliwość próbkowania). Założono także, że dzięki szczegółowej rejestracji parametrów spawania możliwe będzie, w przyszłości, wydzielenie składowych sygnałów elektrycznych deter- minowanych zewnętrznym zakłóceniem procesu spa- wania, powodującym wadliwość spoiny, i sygnalizacja tego stanu w czasie rzeczywistym procesu. Pociągnie to za sobą kolejny problem – konieczność ciągłej ana- lizy, w czasie rzeczywistym pomiaru, bardzo dużej ilo- ści danych. Dla osiągnięcia postawionych celów zbudowana została nowa, innowacyjna wersja urządzenia badaw- czego, zapewniającego kompleksowe wyposażenie i oprogramowanie do pomiaru, rejestracji oraz bieżącej (w czasie rzeczywistym) i późniejszej (po zarejestrowa- niu) analizy danych. Same pomiary, tak jak w dotych- czasowych badaniach, będą się mogły odbywać za- równo w czasie spawania, jak i w warunkach symulo- wanego obciążenia badanego zasilacza spawalnicze- go wbudowanym, sterowanym obciążeniem rezystan- cyjnym. Możliwe będzie przy tym pozyskiwanie „kon- wencjonalnych” charakterystyk statycznych, jak oraz dynamicznych, przy zaprogramowanym, zmiennym obciążeniu rezystancyjnym o zadanej charakterystyce, obejmującym różnorodne przebiegi, skoki jednostkowe i całkowite zwarcie. Tego typu badania ze sterowanym, szybkozmiennym obciążeniem rezystancyjnym stano- wią oryginalny wkład autorów do badań spawalniczych źródeł energii elektrycznej, z powodzeniem wykorzy- stywane w odniesieniu do różnorodnych źródeł do spa- wania łukowego [2, 6, 7, 12÷15]. Koncepcja wirtualnego przyrządu pomiarowego Nowoczesne, autonomiczne przyrządy pomiarowe dają możliwość prowadzenia wszechstronnych, skom- plikowanych i bardzo dokładnych pomiarów. Z równym powodzeniem mogą wejść w skład prostego, często doraźnie zmontowanego toru pomiarowego (rozumia- nego jako zbiór elementów całkowicie niezależnych), jak i wysoce zautomatyzowanego systemu, objętego wspólnym sterowaniem i rejestracją wyników. Najbar- dziej rozbudowane, skomputeryzowane przyrządy au- tonomiczne zwane są niekiedy inteligentnymi. Jednak od chwili powszechnego wprowadzenia komputerów osobistych powielanie standardowych bloków sterowa- nia komputerowego wewnątrz obudowy każdego inte- ligentnego przyrządu stało się, zdaniem wielu autorów wysoce nieracjonalne [11, 16]. Coraz częstszą alterna- tywą stają się przyrządy wirtualne. Przyrząd wirtualny definiowany jest jako rodzaj przyrządu pomiarowego powstałego w wyniku sprzę- żenia sprzętu pomiarowego (jak karty pomiarowo-ste- rujące czy czujniki pomiarowe) z komputerem osobi- stym ogólnego przeznaczenia i oprogramowaniem, które może umożliwiać pracę systemu na zasadach takich, jak przy obsłudze tradycyjnego przyrządu po- miarowego [11]. Aby stworzyć tego typu system trze- ba wyposażyć komputer osobisty np. w kartę zbie- rania danych (DAQ – Data Acquisition Card), napi- sać odpowiadające własnym potrzebom oprogramo- wanie użytkowe i realizować zamierzone funkcje po- miarowe (rys. 5). Do najważniejszych narzędzi programistycznych wspomagających projektowanie przyrządów wirtual- nych zalicza się pracujący w środowisku graficznym pakiet LabView firmy National Instruments [8]. Tworze- nie aplikacji pomiarowej przebiega dwutorowo – jed- nocześnie powstaje graficzna prezentacja przepływu mierzonych sygnałów obrazująca działanie aplikacji, użyte funkcje i procedury oraz przyjazny dla użytkow- nika interfejs operatorski (rys. 6). Dotychczasowe doświadczenia z wersją 7.1 pakie- tu w pełni potwierdziły jego przydatność, a zastosowa- na w zmodernizowanym systemie pomiarowym naj- nowsza wersja LabVIEW 2011 oferuje nowe możliwo- ści [2, 13]. Należą do nich m.in. jeszcze większe moż- liwości integracji sprzętu z oprogramowaniem, nowe biblioteki przekształceń i procedur, większa szybkość tworzenia aplikacji, w tym jej testowania i modyfikacji. Rys. 5. Idea wirtualnego przyrządu pomiarowego [11] Fig. 5. The principle of wirtual measuring device [11] Rys. 6. Przykład kodu sterującego pomiarem i interfejsu użytkowni- ka, uzyskane w LabView [8] Fig. 6. An example of measurement and user interface controll code of LabView software [8] 7Przegląd sPawalnictwa 1/2012 Na szczególną uwagę zasługują jednak dwa nowe, specjalizujące dodatki: – NI LabVIEW System Identification Toolkit, który umożliwia m.in.: zaawansowaną obsługę kart pomiaro- wych (generowanie sygnałów sterujących), akwizycję danych i ich przetwarzanie wg zaprogramowanych al- gorytmów oraz wizualizację wyników; – DIAdem NI, który jest odrębnym narzędziem słu- żącym do szybkiej lokalizacji, wizualizacji i analizy da- nych pomiarowych zebranych podczas ich pozyskiwa- nia i/lub wytworzonych podczas symulacji. Aplikacja została zaprojektowana na potrzeby zadań wymagają- cych szybkiego dostępu, obróbki i raportów w odniesie- niu do bardzo dużej ilości danych, również występują- cych w wielu niestandardowych formatach. Obok narzędzi programistycznych, niezbędnym wy- posażeniem jest osprzęt tworzący kompletny tor po- miarowy: instalowane w nadrzędnym komputerze PC karty pomiarowo-sterujące i oscyloskopowe oraz prze- tworniki (czujniki) mierzonych wielkości. W omawianym przypadku wykorzystano sprawdzone już poprzednio elementy, w tym m.in.: – przetwornik prądu VACUMSCHMELZE T60404- N4644X055, 50 kHz, 500 A; – szerokopasmowy przetwornik napięcia LEM CV 3-200, 300 kHz, +/- 200 V DC; – karta pomiarowo-sterująca NI PCI – 6251, 16 I/O analogowych, 24 I/O cyfrowych, 6 kanałów DMA, 2 wewnętrzne timery: 20 MHz i 80 MHz, częstotli- wość próbkowania 1,25 ms/s na kanał (National In- struments); – specjalistyczna karta oscyloskopowa PCI-DAS 4020/12, dwa kanały po 20 MS/s, rozdzielczość 12 bitów (Measurement Computing Corporation); – specjalizowana karta dźwiękowa MAYA 44MK2 (Audiotrak); – mikrofon pojemnościowy (fantomowy) SY91 (So- und Import, Chorzów). Karta pomiarowo-sterująca, ze względu na ograni- czone pasmo pomiarowe, wykorzystywana jest przede wszystkim do sterowania pomiarem, w tym omówio- nym w artykule obciążeniem rezystancyjnym, oraz do prostszych pomiarów, np. charakterystyk statycz- nych. Dodatkowa, specjalizowana karta oscyloskopo- wa ma służyć do pomiaru szerokopasmowego pod- czas obciążeń dynamicznych badanego zasilacza, w tym podczas spawania. W tym przypadku, z uwa- gi na ogromną ilość przekazywanych danych, istotnym ograniczeniem staje się czas rejestracji, który w prak- tyce nie przekracza kilku sekund. Realizacja praktyczna nowego systemu pomiarowego Na rysunku 7 przedstawiono uproszczony schemat blokowy zbudowanego systemu pomiarowego. Sta- nowi on rodzaj wirtualnego przyrządu pomiarowego o strukturze otwartej, opartej na karcie akwizycji danych DAQ, integrującej tor pomiarowy i blokowy zbudowanego systemu pomiarowego. W odróżnieniu od wcześniejszej, zwartej konstruk- cji urządzenia, w całości umieszczonej wewnątrz sta- lowej obudowy, nowa przyjęła postać modułową – ra- mową (rack). Uzyskana w ten sposób swoboda aran- żacji przestrzeni pozwoliła na optymalne rozmieszcze- nie poszczególnych elementów, zarówno pod wzglę- dem termicznym, jak i wzajemnego zakłócania (rys. 8). W przyszłości możliwa będzie dowolna rozbudowa i modyfikacja systemu. Nowatorskim składnikiem pierwotnie opracowanej aparatury pomiarowej jest blok mocy, na który skła- dają się rezystory drutowe wraz z przełączającymi je kluczami tranzystorowymi IGBT. W ramach modyfi- kacji uproszczono sekwencje włączeń rezystancji, re- dukując ich liczbę z 65 do 22. Zastosowano najnow- sze bloki tranzystorowe IGBT (CM800DU-12H, Mit- subishi), zdolne do realizacji stanu pełnego zwar- cia badanego zasilacza pojedynczym kluczem (za- miast pierwotnie stosowanego „powolnego” stycznika elektromagnetycznego), a połączenia obwodu mocy Rys. 7. Schemat blokowy zbudowanego systemu pomiarowego Fig. 7. The block diagram of the measuring system Rys. 8. Schemat rozmieszczenia elementów systemu pomiarowego: 1 – komputer pomiarowy, 2 – monitor, 3 – półka na dodatkowy kom- puter i izolacja termiczna, 4 – kaseta sterowników kluczy i zasilaczy, 5 – przetworniki i gniazda pomiarowe, 6 – dwa bloki kluczy IGBT, 7 – blok rezystorów drutowych Fig. 8. The arrangement of the measuring system components: 1 – measuring computer, 2 – monitor, 3 – space for additional compu- ter and thermal isolation, 4 – controllers, switches and supplies mo- dule, 5 – converters and measuring sockets, 6 – two IGBT switching modules, 7 – wire resistors module 8 Przegląd sPawalnictwa 1/2012 zrealizowano wyłącznie stosująć płaskowniki i ela- styczne taśmy miedziane (rys. 9). Dzięki tym zabie- gom znacznie wzrosły zakresy mierzonych parame- trów, szybkość i przejrzystość układu oraz poziom bez- pieczeństwa toru obciążającego. Poniżej przedstawiono najważniejsze parame- try uzyskane po modernizacji (w nawiasach wartości przed zmianami): – maksymalny prąd wejściowy: ciągły 800 (400) A DC, chwilowy 1500 (800) A DC, – maksymalne napięcie wejściowe: 400 (200) V DC, – sterowana programowo (automatyczna) zmiana oporności w zakresie 0,09÷2,26 W, uzyskiwana w 22 (65) krokach, obejmujących także stan jałowy – bez obciążenia i pełne zwarcie kluczem tranzy- storowym (poprzednio stycznikiem elektromagne- tycznym), – maksymalna szybkość zmiany obciążenia do ok. 20 kHz, obejmująca także stan pełnego zwarcia (po- przednio stan pełnego zwarcia nie mógł być w pełni ujęty w szybkozmiennym cyklu obciążającym). Rys. 9. Połączenia obwodu mocy, obejmującego bloki IGBT oraz re- zystory drutowe Fig. 9. The wiev of power circuit consisting of IGBT transistors and wire resistors Zrezygnowano także ze znanych z poprzedniej wer- sji fizycznych układów ręcznego sterowania obciąże- niem i przyrządów wskaźnikowych (średnich wartości prądu spawania i napięcia łuku) oraz logiki sterującej i zabezpieczającej (zabezpieczenia termiczne, przed niedozwolonymi załączeniami obciążenia itp.), prze- nosząc je w całości do programu sterującego zrealizo- wanego w środowisku LabView. Usunięto w ten spo- sób źródła licznych zakłóceń (przez zminimalizowane liczby połączeń, obwodów, zasilaczy itp.) i ograniczeń funkcjonalnych – zamiast sztywnej logiki sterującej opartej na mikroprocesorze, wykorzystano dowolnie zmienną logikę zaprogramowaną w środowisku ste- rującym. Na rysunku 10 pokazano przykładowo jeden z wirtualnych paneli sterujących, działający w środowi- sku LabView. Ogólnie, aplikacja komputerowa w cało- ści steruje obciążeniem rezystancyjnym, niezbędnym do wykonywania charakterystyk statycznych i symulo- wanych dynamicznych, a także odpowiada za pomiar i rejestrację parametrów oraz ich późniejszą analizę. Zagadnienia te będą przedmiotem dalszych analiz. Rys. 10. Jeden z paneli sterujących – procedura pomiaru charakte- rystyk statycznych Fig. 10. One of controll panel – the static output characteristic me- asurement procedure Podsumowanie Przeprowadzone badania funkcjonalne zmo- dyfikowanej, innowacyjnej wersji systemu do ba- dań spawalniczych źródeł energii z automatycz- nym sterowaniem, rejestracją i analizą wyników, wykazały jej wysoką jakość i funkcjonalność. Jed- nocześnie, prowadzonym badaniom towarzyszą ciągłe modyfikacje aplikacji sterujących oraz udo- skonalanie układów elektronicznych. Umożliwiają one prowadzenie dalszych prac skoncentrowanych nad wyznaczeniem modeli lub tabeli zależności po- między procesami zachodzącymi w łuku spawalni- czym a przebiegami elektrycznymi w czasie spa- wania. Zależności te posłużą do pogłębienia wie- dzy o procesie spawania, wyznaczenia nowych kry- teriów oceny przydatności urządzeń spawalniczych, nowych metod diagnostyki spoin oraz ograniczenia energochłonności procesu spawania. 9Przegląd sPawalnictwa 1/2012 Literatura [1] Carrer A.: Dynamic behavior of DC arc welding generators for arc welding. IIW Doc. 11-31-58. [2] Cegielski P., Kolasa A.: Komputerowy system do badań wła- ściwości statycznych i dynamicznych spawalniczych źródeł energii elektrycznej. Prace Naukowe Politechniki Warszaw- skiej, Mechanika, z. 215, Warszawa 2006. [3] Katalog firmy Mitsubishi: IGBT Modules. High Power swit- ching use insulated type. [4] Kemppi Pro News, Biuletyn informacyjny firmy Kemppi, 3/2004. [5] Kolasa A.: Właściwości dynamiczne źródeł energii elektrycz- nej do spawania łukowego oraz kryteria ich oceny. Prace Na- ukowe Politechniki Warszawskiej, Mechanika, z. 135, War- szawa 1990. [6] Kolasa A., Cegielski P., Węglowski M., Skrzyniecki K.: Tech- nical performance of low power welding inverters. 4th Inter- national Conference APE’07, Warszawa 2007. [7] Kolasa A., Cegielski P., Węglowski M., Skrzyniecki K.: Wła- ściwości dynamiczne inwertorowych źródeł energii elektrycz- nej do spawania metodą MIG/MAG. Prace Naukowe Poli- techniki Warszawskiej, Mechanika, z. 229, Warszawa 2009. [8] LabVIEW 2011 Express. User Manual, National instruments 2011. [9] Nowak S., Barlik R.: Poradnik Inżyniera energoelektronika. WNT, Warszawa 1998. [10] Projekt badawczy własny Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyż- szego nr N N503 206339 pt. Badanie zależności pomiędzy zjawiskami zachodzącymi w łuku spawalniczym w różnych odmianach metody MAG a parametrami elektrycznymi ukła- du łuk – urządzenie spawalnicze. Kierownik: prof. nzw. dr hab. inż. Andrzej Kolasa. [11] Rak R.J.: Wirtualny przyrząd pomiarowy. Oficyna Wydawni- cza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2003. [12] Skrzyniecki K., Kolasa A., Cegielski P.: Badanie charakte- rystyk statycznych i dynamicznych układu źródło zasilania – łuk. Przegląd Spawalnictwa 6/2011. [13] Skrzyniecki K., Krajewski A., Cegielski P., Hudycz M., Kolasa A.: Zastosowanie wirtualnych przyrządów pomiarowych do ba- dania urządzeń i procesów spawalniczych. Prace Naukowe Po- litechniki Warszawskiej, Mechanika, z. 229, Warszawa 2009. [14] Węglowski M., Kolasa A., Cegielski P.: Badania właściwości technologicznych spawalniczych zasilaczy inwertorowych. Przegląd Spawalnictwa 9-10/2006. [15] Węglowski M., Kolasa A., Cegielski P.: Ocena stabilności pro- cesu ręcznego spawania łukowego elektrodami otulonymi. Przegląd Spawalnictwa, 1/2006. [16] Winiecki W.: Organizacja komputerowych systemów pomia- rowych. Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1997. [17] www.dacpol.pl: Postęp w elektronicznych zasilaczach do spawarek. Artykuł branżowy, publikacja z 10.09.2004. Seminarium Robotyzacja procesów spawalniczych W dniach 29.11÷01.12.2011 r. w Regionalnym Cen- trum Aplikacji ABB w Aleksandrowie Łódzkim odby- ło się seminarium pt.: Robotyzacja procesów spawal- niczych. Seminarium zorganizowała firma ABB wraz z partnerami: ESAB, Abicor-Binzel i Roboprojekt, a nad wydarzeniem objął patronat Instytut Spawalnic- twa w Gliwicach. Podczas seminarium przedstawiono zrobotyzowa- ne aplikacje wykonywane przy zastosowaniu robotów ABB oraz oprzyrządowania dostarczanego przez part- nerów. Zaprezentowano nowe modele znanych i cenio- nych cel spawalniczych FlexArc wyposażonych w nad- garstek hollow wrist o nowoczesnej konstrukcji. Omó- wiono oprogramowanie aplikacyjne RobotWare ARC dedykowane do procesów spawalniczych i funkcjo- nalność oprogramowania RobotStudio z dodatkiem Arc Welding PowerPac. Istotnym elementem było po- łączenie prezentowanych informacji z pokazem prak- tycznym możliwości programowania i obsługi robotów, jak również innych aplikacji związanych z obróbką po- wierzchni. Obecność przedstawicieli firm partnerskich ABB umożliwiła zaznajomienie się z kluczowymi kryte- riami doboru elementów wyposażenia stanowisk zro- botyzowanych, a także produktami dedykowanymi do robotyzacji procesów spawania. W trakcie seminarium nie pominięto również ekono- micznych aspektów inwestycji w zrobotyzowane stano- wiska spawalnicze, które przedstawił dr inż. Tomasza Pfeifer z IS w Gliwicach, omawiając także metody oce- ny efektywności wdrożeń stanowisk do spawania robo- tyzowanego. Lechosław Tuz Zrobotyzowane stanowisko spa- walnicze Uchwyt elektrodowy