201112_PSpaw.pdf 15Przegląd sPawalnictwa 12/2011 Zbigniew Mirski Kazimierz Granat Sebastian Stano Możliwości spajania węglików spiekanych ze stalą wiązką lasera Possibilities of laser-beam joining hardmetals to steel Dr hab. inż. Zbigniew Mirski, prof. nadzw. PWr, dr hab. inż. Kazimierz Granat, prof. nadzw. PWr – Politechnika Wrocławska, dr inż. Sebastian Stano – Instytut Spawalnictwa, Gliwice. Streszczenie Połączenia spajane węglików spiekanych ze stalą powszechnie występują w produkcji narzędzi, stosowa- nych głównie w obróbce skrawaniem i w przemyśle wy- dobywczym. W artykule przedstawiono możliwości łą- czenia węglików spiekanych H10S i G10 ze stalą C45 za pomocą promienia lasera. Są to pierwsze, innowa- cyjne próby przeprowadzone w kraju. Połączenia pomię- dzy węglikami spiekanymi i stalą wykonano jako bezpo- średnie oraz przy zastosowaniu przekładek między łą- czonymi materiałami, wykonanych z miedzi, lutu 3-war- stwowego Ag49/Cu oraz niklu. Próby spajania wykonano w Centrum Techniki Laserowej w Instytucie Spawalnic- twa w Gliwicach. W tym celu zastosowano laser dysko- wy (λ = 1030 nm) TruDisk 12002 o mocy 12 kW, firmy Triumpf. Wiązka lasera ogniskowano najczęściej na po- wierzchni stali, aby nie doprowadzić do bezpośredniego oddziaływania lasera na strukturę węglików spiekanych. Ocenę złączy węglików spiekanych ze stalą C45 prze- prowadzono na podstawie badań metalograficznych, analiz EDX i pomiarów mikrotwardości. Abstract Welded joints of hardmetals with steel are commonly present in manufacture of tools, mainly those used in the machining and in the mining industry. The paper presents possibilities of joining hardmetals H10S and G10 with ste- el C45 using laser radiation. These are first, innovative experiments carried-out in Poland. Joints between hard- metals and steel were made both directly and using spa- cers of copper, 3-layer filler Ag49/Cu and nickel betwe- en the materials to be joined. The trials were carried-out at Laser Technology Centre of the Polish Centre for We- lding Technology in Gliwice. Applied was a disk laser Tru- Disk 12002 (λ = 1030 nm, output power 12 kW) made by Triumpf. The laser beam was basically focused on steel surface to avoid direct action of laser beam on hardmetal structure. Joints of hardmetals with C45 steel were evalu- ated on the grounds of metallographic observations, EDX analyses and microhardness measurements. Wstęp Węgliki spiekane zaliczane są do materiałów o wa- runkowej zdolności do spajania z powodu specyficz- nych właściwości powierzchniowych oraz bardzo od- miennych, w porównaniu ze stalą, właściwości fizycz- nych i mechanicznych. Podstawowe trudności, wystę- pujące podczas zwilżania lutem powierzchni węglików spiekanych, wynikają z obecności: – trudno zwilżalnych tlenków wolframu, – trudno zwilżalnych węglików wolframu WC, a szczególnie węglików tytanu TiC, tantalu TaC i niobu NbC. Węgliki spiekane charakteryzują się w porównaniu ze stalami do ulepszania cieplnego [1-5]: – 2÷3-krotnie mniejszym współczynnikiem roz- szerzalności liniowej (αW = 4,5÷7·10 -6 1/K, αS = 11÷14·10 -6 1/K), zależnie od temperatury, – większą przewodnością cieplną (αW = 38÷67 W/m·K, αS = 26÷60 W/m·K) [5], – 3 – krotnie większym modułem sprężystości wzdłużnej, – bardzo małą zdolnością do odkształceń, na pozio- mie 0,1÷0,3% w temperaturze otoczenia, w związku z czym wykazują dużą skłonność do kruchego pę- kania [4], – trwalszymi warstwami tlenkowymi na powierzchni spajania. Spajanie węglików spiekanych ze stalą w produk- cji narzędzi, stosowanych szczególnie w obróbce skra- waniem i w przemyśle wydobywczym, wykonuje się przede wszystkim za techniką lutowania twardego (rys. 1). 16 Przegląd sPawalnictwa 12/2011 W przypadku narzędzi o mniejszych wymaganiach eksploatacyjnych coraz częściej konstruktorzy i tech- nolodzy wdrażają technikę klejenia (rys. 2) [1, 6]. Głównymi ograniczeniami w stosowaniu klejenia jest stosunkowo niewielka wytrzymałość mechanicz- na połączeń klejowych (wytrzymałość na ścinanie nie przekracza 50 MPa) oraz ograniczona odporność na działanie wysokiej temperatury, szczególnie powyżej 150ºC. Metody spawania charakteryzują się najwyższą temperaturą procesu w porównaniu z innymi metoda- mi spajania, zwłaszcza ze względu na konieczność nadtopienia łączonych materiałów. Nadtopienie sta- li nie stwarza większych problemów, natomiast stopie- nie węglików spiekanych prowadzi do ich zniszczenia. Spawanie węglików spiekanych powoduje nadtopienie płytek po przekroczeniu temperatury topnienia osno- wy kobaltowej (1350°C) i temperatury rozpadu węgli- ków wolframu WC, wynoszącej 2600°C [5]. Powoduje to tworzenie twardych i kruchych faz międzymetalicz- nych na granicy połączenia. Z kolei skurcz spoiny pod- czas chłodzenia połączenia prowadzi do znacznych lokalnych naprężeń cieplnych i pęknięć. Z tego bierze się powszechna opinia o braku możliwości spawania węglików spiekanych. Mimo to znane są opatentowane przykłady ręcznego spawania łukiem elektrycznym wę- glików spiekanych ze stalą przy użyciu elektrody otulo- nej lub półautomatycznie metodą MIG [9÷11]. Spośród metod spawalniczych korzystniejsze jest użycie skon- centrowanych źródeł energii, takich jak wiązka elektro- nów lub promień lasera, umożliwiających zminimalizo- wanie strefy wpływu ciepła oraz zmniejszenie naprę- żeń cieplnych w połączeniu spawanym. W badaniach zastosowano promień lasera. Materiały do połączeń Do spajania wybrano następujące materiały pod- stawowe: – stal C45 po ulepszaniu cieplnym, – węgliki spiekane H10S (91,5% WC, 4% (Ti+Ta- c+NbC), 4,5 % Co wg PN-H-89500:1988) pokryte warstwą kobaltu grubości 5 µm, – węgliki spiekane H10S (94% WC, 6% Co). Jako materiały dodatkowe, zastosowano następu- jące przekładki: – miedź w postaci taśmy grubości 0,1 mm; – lut przekładkowy Ag49/Cu, o temperaturze topnie- nia 670÷690ºC, w postaci taśmy o łącznej grubości 0,4 mm (warstwa Cu o grubości 0,2 mm i platero- wana warstwa lutu srebrnego Ag49 po obu stronach warstwy Cu o grubości po 0,1 mm) (rys. 3). Spo- iwo to jest często stosowane w lutowaniu twardym węglików spiekanych ze stalą ze względu na moż- liwość kompensacji naprężeń własnych przez środ- kową warstwę miedzi. Jego zadaniem jest niedo- dopuszczenie do pęknięć w węglikach spiekanych, zwłaszcza w narzędziach wieloostrzowych o skom- plikowanej konstrukcji; – nikiel (temperatura topnienia 1455ºC) w postaci ta- śmy grubości 0,1 mm. Rys. 1. Połączenia węglików spiekanych ze stalą wykonane techni- ką lutowania twardego: a) frez walcowo-czołowy, b) koronka 4-krzy- żowa [1] Fig. 1. Brazed joints of hardmetals with steel: a) end milling cutter, b) 4-cross bit [1] Rys. 2. Płytki węglikowe w korpusach rozwiertaków umocowane me- todą klejenia (a) [1] i (b) [7, 8] Fig. 2. Adhesive joints of hardmetal plates in reamer bodies (a) [1] and (b) [7, 8] Rys. 3. Przekrój poprzeczny srebrnego lutu przekładkowego Ag49/Cu, o grubości taśmy 0,4 mm [1] Fig. 3. Cross-section of composite filler Ag49/Cu; tape 0.4 mm thick [1] 17Przegląd sPawalnictwa 12/2011 Prostopadłościenne próbki ze stali i z węglików spiekanych, o wymiarach 3,5x4,5x8,0 mm (grubość x szerokość x długość), przygotowano, tak, aby zapew- nić styk elementów na całej powierzchni, bez wystąpie- nia szczelin. Powierzchnie elementów stalowych do łą- czenia były frezowane, a niepokrywanych płytek węgli- kowych H10S szlifowane. Wszystkie materiały odtłusz- czano w acetonie. Łączone materiały były ustalane w przyrządzie i mocowane w małym imadełku. Stanowisko laserowe i próby spajania Próby połączenia węglików spiekanych ze stalą przeprowadzono w Centrum Technik Laserowych w In- stytucie Spawalnictwa w Gliwicach (rys. 4). Próby spa- jania wykonano laserem dyskowym (λ = 1030 nm) Tru- Disk 12002 o mocy 12 kW, firmy Triumpf. Próby spajania przeprowadzono, łącząc bezpo- średnio oba materiały, jak również przy zastosowaniu przekładek. Pierwsze próby wykonano przy ustawieniu promienia lasera (ogniskowa 300 mm, średnica ogni- ska 0,45 mm, położenie ogniska wiązki laserowej – na materiale f = 0) na powierzchni stali w odległości 0,8 mm od linii styku łączonych elementów. Dotyczyło to połączeń kobaltowanych węglików spiekanych H10S ze stalą C45 bezpośrednio i przy użyciu przekładki miedzianej. Połączenia te wykonano przy mocy lasera 2 kW, prędkości 4,5 m/min i nadmuchu argonu 18 dm3/h. Głębokość wnikania promienia lasera wy- nosiła 1 mm. Kolejne próby spajania, z przekładką z lutu 3-warstwowego Ag49/Cu i przekładką niklową, wykonano przy parametrach umożliwiających uzyska- nie pełnego przetopu na głębokości sięgającej 3,5 mm (pozostałe parametry bez zmian): – moc wiązki laserowej 5,2 kW, – prędkość spawania 6 m/min, – średnica plamki ogniska wiązki laserowej 0,3 mm. Połączenie wykonano, umieszczająć promień lase- ra na styku przekładki ze stalą. Schemat połączenia płytki z węglików spiekanych H10S ze stalą C45 przy użyciu przekładki niklowej po- kazano na rysunku 5. Oś wiązki laserowej była przesu- nięta w kierunku stali o 0,3 mm od osi złącza. Badania metalograficzne Próbki do zgładów metalograficznych inkludowa- no w żywicy epoksydowej, następnie szlifowano na tarczach diamentowych odpowiadających papierom ściernym SiC 220 i 600 i papierach ściernych SiC 1200, 2400 i 4000, po czym polerowano tlenkiem glinu. Przygotowane zgłady poddano obserwacji na mi- kroskopie świetlnym Olympus CA 25, sprzężonym z aparatem cyfrowym Camedia C 3030 i systemem ar- chiwizacji obrazu. Początkowo zgłady obserwowano w stanie nietrawionym, a następnie po trawieniu che- micznym Nitalem. Oceny połączeń dokonano rów- nież za pomocą analizy EDX (metoda dyspersji ener- gii wzbudzonego promieniowania rentgenowskiego), elektronowego mikroskopu analizującego typu SEM 515 firmy Philips i mikroanalizatora rentgenowskiego 9800 firmy EDAX (USA) oraz pomiarów mikrotwardo- ści HV0,1. Wszystkie cztery rodzaje połączeń, przekazane do ba- dań metalograficznych, nie wykazały pęknięć. Na rysunku 6 pokazano złącze spawane H10S– C45, wykonane bez udziału materiału dodatkowego. Na złączu widoczna jest spoina, która powstała ze sto- pienia stali C45 (rys. 6a). Jej twardość wynosi 518÷573 HV0,1 i w tej strefie nie zaobserwowano pęknięć. Na granicy połączenia materiałów występują miejscowe nieciągłości. Jasna strefa wpływu ciepła w obszarze Rys. 4. Stanowisko do spawania promieniem lasera w Instytucie Spawalnictwa w Gliwicach; 1 – głowica lasera, 2 – ekran pokazujący ogniskowanie promienia lasera, 3 – ramię robota firmy Kuka, 4 – stół z oprzyrządowaniem Fig. 4. Stand for laser-beam welding at Welding Technology Centre in Gliwice; 1 – laser head, 2 – screenshot showing laser-beam focu- sing, 3 – arm of the Kuka robot, 4 – table with instrumentation Rys. 5. Schemat usytuowania wiązki laserowej przy spajaniu węglików spiekanych G10 ze stalą C45 z zastosowaniem przekładki niklowej Fig. 5. Outline of laser-beam location for joining hardmetal G10 with steel C45 with use of a nickel spacer 18 Przegląd sPawalnictwa 12/2011 stali wykazuje twardość 430 HV0,1. Jest ona stosunko- wo wąska, jej szerokość wynosi 0,15÷0,2 mm. Za stre- fą wpływu ciepła, występuje strefa materiału rodzime- go o niezmienionej strukturze ferrytyczno-perlitycznej. Większe możliwości uzyskania poprawnego po- łączenia stwarza zastosowanie przekładek o niższej temperaturze topnienia od łączonych materiałów. Na rysunku 7 pokazano strukturę połączenia, wykonane- go przy podobnych parametrach, ale przy zastosowaniu przekładki miedzianej pomiędzy materiałami. W wyniku oddziaływania promienia lasera, skierowanego na stal, nastąpiło stopienie zarówno stali C45, jak i miedzi, speł- niającej funkcję spoiwa lutowniczego. Na granicy połą- czenia z węglikami spiekanym widoczna jest wąska stre- fa reakcyjna. W wyniku oddziaływania promienia lase- ra powstała strefa wymieszania stali z miedzią. Jej twar- dość zawiera się w granicach 536÷638 HV0,1. Analiza podwójnego układu równowagi Cu–Fe pozwala zauwa- żyć, że rozpuszczalność w stanie stałym miedzi w żela- zie δ wynosi 6,5% wag., w żelazie γ 8% wag., a w żela- zie α 1,4% wag. [12]. W stanie ciekłym, w temperaturze 1094°C, miedź rozpuszcza 45% wag. żelaza. Rozpusz- czalność ta spada wyraźnie z obniżeniem temperatury i wynosi 0,4% Fe w temperaturze 750°C, a w temperatu- rze 650°C jedynie 0,2% wag. Fe. W temperaturze poko- jowej, w stanie równowagi, w układzie Cu-Fe występuje roztwór stały z zawartością 0,3% wag. Cu (faza α), roz- twór stały o zawartości max 0,2% wag. Fe w Cu (faza ε) i mieszanina faz α i ε. Węgiel, jako składnik stali, wpły- wa nieznacznie na rozpuszczalność miedzi w żelazie w stanie stałym [12]. Może łatwo dojść do pęknięć na go- rąco w stali w wyniku rozpuszczenia w niej znacznej za- wartości miedzi. Makrostrukturę złącza węglików spiekanych G10 ze stalą C45, przy użyciu przekładki z lutu 3-warstwowego Ag49/Cu, pokazano na rysunku 8. Dolna część złącza widoczna jest po lewej stronie. Mikrostrukturę połączenia wykonanego z zasto- sowaniem przekładki z lutu 3-warstwowego Ag49/Cu przedstawiono na rysunku 9. Przekładka 3-warstwowa Ag49/Cu, ze środkową warstwą miedzi, uległa całkowitemu przetopieniu i wy- mieszaniu z warstwą stali. Obszar węglików spieka- nych w bezpośrednim sąsiedztwie lutu nie uległ zmia- nie, a analiza EDX, na powierzchni 20x20 µm, nie wykazała obecności składników lutu i stali. Od strony węglików spiekanych warstwa lutu jest miękka, a jej twardość wynosi 100÷132 HV0,1. Strefa ta (D), blisko granicy z płytką węglikową, zawiera EDX w % wag.: 50,28 Cu, 35,47 Ag, 2,87 Mn i 11,37 Zn. W warstwie środkowej złącza występują „wysepki” (C), stanowiące wymieszanie żelaza z miedzią (w % wag. 94,88% Fe, reszta Cu). Od strony stali, na granicy połączenia po- wstały dwie strefy (A i B) o zróżnicowanej szeroko- ści. Pierwsza strefa jest wąska, o szerokości sięgają- cej do ok. 40 µm, i o znacznej twardości wynoszącej 662 HV0,1. Jest to strefa o znacznym przechłodzeniu, bez ujawnionej struktury po trawieniu chemicznym. Na- stępna strefa A o szerokości ok. 0,3 mm jest również twarda (502÷772 HV0,1) i stwarza możliwość wystą- pienia pęknięć. W obu strefach nie stwierdzono obec- ności składników lutu. Rozkład twardości w złączu z przekładką lutowni- czą Ag49/Cu pokazano na rysunku 10. Rys. 6. Połączenie bezpośrednie węglików spiekanych H10S ze sta- lą C45, widok złącza z góry; trawiono chemicznie Nitalem: a), grani- ca połączenia, b) w stanie nietrawionym Fig. 6. Direct joint of hardmetal H10S with steel C45, top view; etched with Nital (a), joint boundary, unetched (b) Rys. 7. Połączenie węglików spiekanych H10S ze stalą C45 z prze- kładką Cu (0,1 mm), trawione Nitalem Fig. 7. Joint of hardmetal H10S with steel C45 made with use of a copper spacer (0.1 mm); etched with Nital Rys. 8. Makrostruktura połączenia węglików spiekanych G10 ze sta- lą C45, wykonanego z przekładką Ag49/Cu Fig. 8. Macrostructure of a joint of hardmetal G10 with steel C45 made with use of an Ag49/Cu spacer Rys. 9. Mikrostruktura połączenia węglików spiekanych G10 ze sta- lą C45 z przekładką Ag49/Cu (a), połączenie od strony stali (b), tra- wione Nitalem Fig. 9. Microstructure of a joint of hardmetal G10 with steel C45 made with use of an Ag49/Cu spacer (a), joint on the steel side (b); etched with Nital 19Przegląd sPawalnictwa 12/2011 Na rysunku 11 pokazano mikrostrukturę połącze- nia węglików spiekanych G10 ze stalą C45 przy użyciu przekładki niklowej. Analizy EDX wykazały stopienie przekładki niklowej (0,1 mm) i jej wymieszanie ze stalą oraz wolframem. W ten sposób powstała w środku połączenia warstwa o szerokości dochodzącej do 0,45 mm. W zależno- ści od punktu analizy, wykazuje ona obecność stopu Fe-Ni lub Fe-Ni-W. W odległości 15 µm od granicy ze stalą występuje (w % wag.) zawartość 86,28% Fe, reszta Ni. W odległości 0,11 mm od powierzchni sta- li pojawia się już wolfram i w tym miejscu analiza EDX wykazuje obecność 8,21% W, 22,11% Ni i reszta Fe. W odległości 15 µm od granicy z powierzchnią węgli- ków spiekanych zawartość wolframu rośnie do warto- ści 23,35%, zawartość niklu wynosi 17,38%, reszta to żelazo. Mimo obecności wolframu przetopiona war- stwa jest miękka, jej twardość w stopiwie wynosi 209÷244 HV0,1. Pozwala to na kompensację na- prężeń własnych w łączeniu materiałów o zróżnico- wanej rozszerzalności cieplnej. W obszarze stali na granicy stopiwa występuje wąska strefa o strukturze iglastej, wskazująca na utworzenie się struktury Wid- manstättena. Następnie widoczna jest struktura perli- tyczno-ferrytyczna, o twardości 334÷372 HV0,1, prze- chodząca w strukturę ferrytyczno-perlityczną materiału rodzimego o twardości 203÷209 HV0,1. Rozkład twar- dości w złączu z przekładką niklową pokazano na ry- sunku 12. Rys. 10. Rozkład twardości HV 0,1 w połączeniu węglików spieka- nych G10 ze stalą C45 z przekładką Ag49/Cu Fig. 10. HV0.1 hardness distribution in a joint of hardmetal G10 with steel C45 made with use of an Ag49/Cu spacer Rys. 11. Mikrostruktura połączenia węglików spiekanych G10 ze stalą C45 wykonanego z przekładką niklową (a), połączenie od stro- ny stali (b), trawione Nitalem Fig. 11. Microstructure of a joint of hardmetal G10 with steel C45 made with use of a nickel spacer (a), joint on the steel side (b); et- ched with Nital Rys. 12. Rozkład twardości HV0,1 w połączeniu węglików spieka- nych G10 ze stalą C45, wykonanym z przekładką niklową Fig. 12. HV0,1 hardness distribution in a joint of hardmetal G10 with steel C45 made with use of a nickel spacer Wnioski Na postawie analizy wyników przeprowadzonych badań można sformułować następujące wnioski: – elementy z węglików spiekanych i stali, przezna- czone do spajania promieniem lasera, wymagają dokładnego przygotowania pod względem wymia- rowym i sposobu przygotowania powierzchni; – możliwe jest bezpośrednie połączenie węgli- ków spiekanych ze stalą przez skierowanie promienia lasera na stal tak, aby nie było bez- pośredniego oddziaływania skoncentrowanej energii na strukturę węglików spiekanych; – wskazane jest zastosowanie przekładek kom- pensacyjnych między łączonymi elementa- mi z węglików spiekanych i stali. Najlepsze wy- niki osiągnięto za pomocą przekładki niklowej w postaci taśmy o grubości 0,1 mm; – badane połączenia nie wykazały obecności pęknięć, mimo dużych wartości twardości w spoinie i w strefie wpływu ciepła w stali. Wynika to ze stosunkowo ma- łej powierzchni łączenia, nieprzekraczającej 16 mm2, i małej długości połączenia wynoszącej 8 mm; – połączenia elementów węglikowych ze stalo- wymi, wykonane za pomocą promienia lase- ra, sięgały głębokości wtopienia dochodzącej do 3,5 mm. Wydaje się, że znacznie większe możli- wości w tym zakresie wykazują techniki lutowania twardego i klejenia; – wskazane są dalsze próby spajania węglików spiekanych ze stalą promieniem lasera, przez optymalizację parametrów spajania, odległości usytuowania promienia lasera względem elemen- tów węglikowych oraz doboru grubości przekładek kompensacyjnych. 20 Przegląd sPawalnictwa 12/2011 Literatura [1] Mirski Z.: Spajanie węglików spiekanych ze stalą, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2011. [2] Nowacki J., Chudziński M., Zmitrowicz P.: Lutowanie w bu- dowie maszyn, WNT, Warszawa 2007. [3] Pilarczyk J.: Poradnik Inżyniera Spawalnika, tom II, WNT, Warszawa 2005. [4] Mahler W., Zimmermann K. F.: Löten von Hartmetallen, Schriftenreihe der Degussa, Technik die verbindet, Be- richte aus Forschung und Praxis, zeszyt 30, Hanau, 1985, s. 235–240. [5] Tumanov V. I.: Svojstva splavov systemy karbid volframa –kobalt, Izd. Metallurgija, Moskva 1971. [6] Mirski Z., Piwowarczyk T.: Klejenie węglików spiekanych i stali w aspekcie zastosowań w przemyśle narzędziowym, VIII Konferencja Naukowo-Techniczna, Problemy i Innowa- cje w remontach energetycznych PIRE 2005, Szklarska Po- ręba, 16-18 listopad 2005, Wyd. Ośrodek Badawczo-Rozwo- jowy Gospodarki Remontowej Energetyki, Wrocław 2005. [7] Czechowski K.: Klejenie jako skuteczna technika łączenia czę- ści skrawających z korpusami narzędzi, 4. Międzynarodowa Konferencja Naukowo-Techniczna pt. System Projektowania Procesów i Wyposażenia Technologicznego, 5-6 paździer- nika 2004, Wyd. Politechnika Krakowska, Kraków 2004, s. 49-56. [8] Czechowski K., Kurleto A., Poselska-Filip I., Wszołek J.: Klejenie części roboczych narzędzi jako technologia alter- natywna dla lutowania, Przegląd Spawalnictwa, nr 9/2007, -s. 142-145. [9] Żak E.: Sposób zmechanizowanego wykonania połączenia spawalniczego pomiędzy kształtką z węglików spiekanych a korpusem noża do kombajnu węglowego, Patent PRL nr 99949, 30 grudnia 1978. [10] Żak E.: Sposób przyspawania kształtki z węglików spie- kanych do stalowego korpusu narzędzia, Patent PRL, nr 108299, 16 marca 1981. [11] Żak E., Faruga L., Sołtysek K., Fels M.: Sposób łączenia kształtki z węglików spiekanych z korpusami górniczych na- rzędzi urabiających, Patent PRL, nr 95334, 25 kwietnia 1976. [12] Lison R.: Wege zum Stoffschluss über Schweiss– und Löt- prozesse, Fachbuchreihe Schweisstechnik, Bd. 131, DVS Verlag, Düsseldorf 1998. 53. Krajowa Naukowo-Techniczna Konferencja Spawalnicza NOWE KIERuNKI W PROCESACh SPAJANIA I CIęCIA METALI Poznań, 12 - 14 październik 2011 SESJA VI piątek, 14.10.2011 0900 – 0920 Opracowanie metod wprowadzania nanorurek węglowych do jeziorka ciekłego metalu – dr inż. Tomasz Kik, dr hab. inż. Andrzej Gruszczyk - Prof. PŚl, mgr inż. Marek Burda, Politechnika Śląska, Gliwice 0920 – 0940 Ocena wydajności spawania niskoenergetycznego procesu SpeedRoot w pozycji PG – dr inż. Marek Węglowski, RYWAL -RHC, dr inż. Tomasz Chmielewski, Politechnika Warszawska, dr inż. Krzysztof Kudła, Politechnika Częstochowska 0940 – 1000 Podgrzewanie wstępne stali drobnoziarnistych różnymi gazami palnymi i ich wpływ na właściwości materiału – mgr inż. Grzegorz Olejnik, Linde Gaz Polska 1000 – 1020 SAT TM wysokowydajny proces MIG MAG do systemów zrobotyzowanych – ESAB 1020 – 1040 Kawa 1040 – 1100 Mikrostruktura i właściwości eksploatacyjne Inconelu 625 w postaci warstw natryskiwanych cieplnie – dr inż. Artur Wypych 1100 – 1120 Technologia zgrzewania inwertorowego z możliwością rejestracji parametrów w systemie ETHERNET – mgr inż. Mariusz Nowicki 1120 – 1140 Production Monitoring 2 – zaawansowany system monitoringu produkcji oraz pomiaru energii liniowej przy użyciu techno- logii True Energy – Lincoln Electric 1140 – 1220 Podsumowanie konferencji 1300 Obiad pożegnalny referaty w formie posterów 1 Pomiar naprężeń własnych powłok metalicznych natryskiwanych termicznie – dr inż. Tomasz Chmielewski, dr hab. inż. Dariusz Golański, dr inż. Grzegorz Gontarz, Politechnika Warszawska 2 Natryskiwanie płomieniowe powłok ogniotrwałych – dr inż. Artur Czupryński, dr inż. Jacek Górka, dr inż. Tomasz Kik, mgr inż. Andrzej Ozgowicz, Politechnika Śląska, Gliwice SESJA VII