201112_PSpaw.pdf 59Przegląd sPawalnictwa 12/2011 Tomasz Chmielewski Dariusz Golański Grzegorz Gontarz Pomiar naprężeń własnych powłok metalicznych natryskiwanych termicznie Measurement of residual stresses  in thermally sprayed metallic layers Dr inż. Tomasz Chmielewski, dr hab. inż. Dariusz Golański, mgr inż. Grzegorz Gontarz – Politechnika Warszawska. Streszczenie Przeprowadzono ocenę rozkładu naprężeń w na- tryskiwanych powłokach tytanowych i kompozytowych (Al2o3+Ti) na podłożach ceramicznych. Celem badań była weryfikacja wyników naprężeń otrzymanych na stanowisku pomiarowym do badania naprężeń metodą krzywizny wygięcia. Wyniki pomiarów zestawiono z na- prężeniami obliczonymi metodą numeryczną (MES) dla analogicznych próbek i materiałów. Zbudowane stanowi- sko pomiarowe umożliwiło wstępną weryfikację obliczeń numerycznych, które udostępniają znacznie więcej da- nych o rozkładzie naprężeń na przekrojach próbek. Abstract The evaluation of residual stresses in thermally spray- ed titanium and composite Ti+Al2o3 coatings on ceramic substrates have been conducted. The main purpose of the research was to perform initial verification of stresses obtained by the curvature measurement of analyzed sam- ples. The results has been compared to numerical simu- lations (FEM) of residual stresses in models reflected real coating/substrate samples. The built curvature measuring system allowed for initial verification of obtained results from numerical computations, which give us much more data about the distribution of residual stresses across the coating and substrate. Wstęp Ocena naprężeń w natryskiwanych termicznie powłokach metalicznych i ceramicznych decyduje o trwałości eksploatacyjnej nanoszonych powłok. Żad- na metoda oceny stanu naprężeń, nie zapewnia jed- nak w 100% uzyskanie rzeczywistych wyników. Stąd, do wyznaczania naprężeń własnych w układzie powło- ka-podłoże wykorzystuje się często kilka różnych me- tod, które wzajemne uzupełniając się, umożliwiają na weryfikację wyników. W celu wykonania zbudowano stanowisko pomiarowe do oceny stanu naprężeń me- todą krzywizny w natryskiwanych termicznie powło- kach. Umożliwia ona pomiar krzywizny wygięcia ukła- du powłoka-podłoże, na podstawie którego można wy- znaczyć średnie naprężenie własne w powłoce. Do oceny zmian naprężeń własnych na przekroju powłoka- podłoże zastosowano analizę numeryczną (MES) mo- delu odzwierciedlającego badane próbki. Metoda po- miaru naprężeń została zweryfikowana. Naprężenia w układzie powłoka-podłoże W procesie natryskiwania cieplnego materiału po- włokowego (Ti) na podłoże ceramiczne (Al2o3) uzy- skuje się dość cienkie warstwy (0,05÷0,2 mm) dobrze związane z podłożem. Nanoszenie grubszych powłok wiąże się ze wzrostem naprężeń, który często prowa- dzi do delaminacji powłoki po procesie natryskiwania, stąd znaczenie naprężeń własnych w tego typu ukła- dach jest bardzo duże. Naprężenia własne (δres) w natryskiwanych powło- kach są sumą naprężeń pochodzących od chłodze- nia ciekłych kropli materiału powłokowego (δq) oraz 60 Przegląd sPawalnictwa 12/2011 naprężeń w czasie chłodzenia powstałej powłoki i pod- łoża jako całości (δc): (1) gdzie: (2) (3) przy czym: αc,s – współczynnik rozszerzalności cieplnej powłoki i podłoża; Tm, Ts – temperatura topnienia materiału powłoki, tempe- ratura podłoża; ΔT – różnica temperatury; Ec – moduł Younga powło- ki, v – liczba Poissona. Układ powłoka-podłoże możemy rozpatrywać jako połączenie dwóch płyt (rys. 1a). W wyniku różnego skurczu poprzecznego obu materiałów, powstającego w procesie ich chłodzenia, powstaje pewne niedopaso- wanie płyt Δe (rys. 1b), przy czym układ sił poprzecz- nych musi być w równowadze dla całego układu (rys. 1c). Efektem końcowym jest zatem wygięcie płyt zwią- zane z powstającymi momentami gnącymi M (rys. 1d) i opisane krzywizną wygięcia K. Clyne [1] opisał w sposób analityczny powyższy model, uzyskując rozwiązanie umożliwiające wyzna- czenie naprężeń na kierunku x w powłoce i podłożu: – naprężenie na powierzchni górnej powłoki: (4) – naprężenie na powierzchni dolnej powłoki: (5) – naprężenie na powierzchni górnej podłoża: (6) – naprężenie na powierzchni dolnej podłoża: (7) gdzie: δc,s – naprężenie w powłoce (c) i podłożu (s); Δε = (αs - αc) ΔT, αc,s – współczynnik rozszerzalności cieplnej powłoki i podłoża, ΔT – różnica temperatury; Ec’ = Ec/(1 – v c), Es’=Es/(1 – v s); hc,s – grubość powłoki, podłoża; Ec,s – moduł Younga powłoki, podłoża, K – krzywizna wygięcia (1/r); δ – zmierzone ugięcie układu (rys. 2). Rys. 1. Schemat powstawania wygięcia w układzie dwóch płyt opisu- jących powłokę i podłoże Fig. 1. The scheme of deflection of two plates representing coating and substrate Krzywiznę wygięcia K można wyznaczyć z następu- jącej zależności: (8) Najbardziej znana teoria związana z oceną naprę- żeń przez pomiar krzywizny wygięcia oparta jest na równaniu Stoneya [2, 3]: (9) gdzie: r1 i r2 są promieniami krzywizny podłoża przed nałożeniem (r1) i po nałożeniu powłoki (r2). Jest ona ważna przy założeniu, że grubość powło- ki jest dużo mniejsza od grubości podłoża. W przeciw- nym wypadku konieczna jest modyfikacja równania Stoneya, tak aby uwzględniała porównywalne grubo- ści warstw. W takim układzie równanie Stoneya ulegnie modyfikacji do następującej postaci [4]: (10) Rys. 2. Ugięcie podłoża z powłoką po natryskiwaniu Fig. 2. Coating and substrate deflection after thermal spraying 61Przegląd sPawalnictwa 12/2011 Przyrząd do badania wygięcia podłoża z powłoką po procesie natryskiwania Do badania wygięcia oraz naprężeń własnych w natryskiwanych powłokach skonstruowano i zbudo- wano specjalny przyrząd (rys. 3a). Składa się on ze sztywnego statywu, na którym zamocowano płytki pod- kładowe i obciążające oraz kołki oporowe i ustalające. Na dole przyrządu zamocowany został cyfrowy czuj- nik zegarowy (dokładność 0,001 mm) do pomiaru wy- gięcia płytki. Badaną próbkę podłoża przeznaczoną do natry- skiwania umieszczano na trzech kołkach podporo- wych i obciążano z drugiej strony płytką przez trzy kołki (rys. 3b). Do tak ustawionej płytki materiału podłoża ka- librowano wskazanie czujnika do wartości 0. Po proce- sie próbkę podłoża z powłoką umieszczano ponownie w przyrządzie stroną nienatryskiwaną ustawioną w kie- runku końcówki pomiarowej czujnika i po ustaleniu po- zycji dokonywano ponownego odczytu wskazania czuj- nika, który rejestrował ugięcie płytki w środku jej dłu- gości. Rys. 3. Przyrząd do pomiaru ugięcia (a) natryskiwanych pró- bek (b) Fig. 3. Deflection measurement device (a) of thermally sprayed samples (b) Próby natryskiwania W celu oceny wygięcia oraz pomiaru naprężeń wła- snych przeprowadzono próby natryskiwania powłok ty- tanowych oraz kompozytowych na podłoże ceramiki Al2o3. Taki zestaw materiałów (tytan, Al2o3) o znacz- nie zróżnicowanych właściwościach cieplno-fizycz- nych powinien zapewnić odpowiedni poziom wygięcia próbki po procesie natryskiwania. Podłoże ceramiczne (Al2o3) miało kształt płytki o wymiarach 30x20x0,6 mm (rys. 4). Natryskiwanie podłoża metodą płomieniową za pomocą palnika do natryskiwania CastoDyn DS8000 (rys. 4), wykonano przy parametrach procesu zamie- szonych w tablicy I. Palnik był prowadzony ręcznie ruchem oscylacyj- nym od lewej do prawej strony próbki. Liczba przejść Rys. 4. Kształt podłoża ceramicznego Al2o3, a) do natryskiwania, b) palnik do natryskiwania płomieniowego DS8000 Fig. 4. a) The geometry of ceramic substrate for thermal spraying: b) DS8000 flame spraying gun Rys. 5. Natryskiwanie tytanu na podłoże ceramiczne: a) przenosze- nie cząstek tytanu, b) widok powłoki Fig. 5. Thermal spraying of titanium onto ceramic substrate: a) the transport of titanium particle towards substrate, b) the view of ther- mally sprayed surface Tablica I. Parametry procesu natryskiwania płomieniowego Table I. The flame spraying parameters Materiał powłokowy Ti Ti+Al2o3 Ciśnienie tlenu, bar 3,0 3,0 Ciśnienie acetylenu, bar 0,7 0,65 Ciśnienie powietrza, bar 2,0 2,5 Odległość palnika od powierzchni natryskiwanej, mm 200,0 200,0 Prędkość przesuwu palnika, mm/min 200÷250 200÷250 była zmienna, zależna od oczekiwanej grubości powło- ki. Na rysunku 5 pokazano zdjęcia z procesu natryski- wania oraz widok powierzchni próbki po natryskiwaniu tytanem. Przed natryskiem podłoże było wstępnie pod- grzewane do ok. 120°C. Wyznaczanie naprężeń własnych w natryskiwanych powłokach Powłoki tytanowe Przeprowadzono obliczenia naprężeń własnych δx w powłoce z wykorzystaniem równania Stoneya. War- tości krzywizny wygięcia próbek po natryskiwaniu ob- liczano na podstawie pomiaru ugięcia podłoża cera- micznego z wykorzystaniem zbudowanego przyrządu. a) b) a) b) a) b) 62 Przegląd sPawalnictwa 12/2011 ceramicznej. Powłoka taka ma właściwości cieplno-fi- zyczne bardziej zbliżone do podłoża ceramicznego co powinno sprzyjać zmniejszeniu naprężeń własnych w powłoce. Natryskiwanie prowadzono w takich sa- mych warunkach jak dla czystego tytanu. Grubości podłoża różniły się nieznacznie. W tablicy III zestawiono wyniki pomiarów grubo- ści i wygięcia próbek, a także obliczone na podsta- wie równania Stoneya naprężenia własne w powłoce Ti + 30% Al2o3. Zanotowano bardzo niskie wartości ugięcia podłoża, co świadczy o znacznie niższym po- ziomie naprężeń. Porównawczy wykres naprężeń własnych po- między powłokami tytanowymi oraz kompozytowy- mi przedstawiono na rysunku 7, z którego widać, że średnie naprężenie w powłokach kompozytowych Ti + 30% Al2o3 jest zdecydowanie niższe w porówna- niu do powłok tytanowych, przy czym widoczny jest spadek wartości tego naprężenia w powłoce tytano- wej ze wzrostem grubości powłoki. Dla powłok kom- pozytowych zmiany średniego naprężenia w powłoce podlegają niezbyt dużym wahaniom w zakresie zmie- rzonych grubości powłok. Rys. 7. Naprężenie własne δx w powłokach Ti oraz Ti+30% Al2o3 ob- liczone na podstawie krzywizny wygięcia próbek po procesie natry- skiwania w funkcji grubości powłoki Fig. 7. The effect of substrate thickness on the residual stresses (δx) in Ti and Ti+30% Al2o3 coatings calculated upon sample curvature measurements after thermal spraying Rys. 6. Schemat geometrii powłoki po natrysku do wyznaczenia pro- mienia krzywizny Fig. 6. The scheme of geometry used for calculation of curvature radius Wielkość ugięcia była mierzona w połowie długości płytki ceramicznej dla różnych grubości nałożonych warstw. Wyniki pomiaru dla wybranych próbek z po- włoką tytanową zamieszczono w tablicy II. Na podstawie wielkości ugięcia h oraz odległości między podporami próbki (a = 27 mm) z zależności geometrycznych obliczono promień krzywizny r natry- skanej powłoki z podłożem (rys. 6). Naprężenia własne w powłoce zgodnie z równa- niem Stoneya opisuje zależność (9). Człon 1/r1 został pominięty ze względu na każdorazowe zerowanie czuj- nika dla podłoża ceramicznego bezpośrednio przed natryskiwaniem. Do obliczenia naprężeń przyjęto mo- duł Younga ceramiki Al2o3 Es = 320 GPa oraz liczbę Poissona v = 0,22. Obliczone wg równania Stoneya średnie naprężenia δx w powłoce tytanowej zestawio- no w ostatniej kolumnie tablicy II. Powłoki kompozytowe Ti + Al2O3 W celu porównania wyników dla powłok tytano- wych przeprowadzono próby natryskiwania dla powłok kompozytowych Ti + Al2o3 z 30% zawartością fazy Tablica II. Wyniki pomiarów grubości, ugięcia próbki oraz wyznaczo- nych naprężeń własnych w powłokach Ti na podłożu Al2o3 Table II. The measurement results of thickness, samples deflection and calculated residual stresses in Ti coatings on Al2o3 substrate Nr próbki Grubość powłoki hc, µm Grubość podłoża hs, µm Ugięcie h, µm Naprę- żenie δx MPa 1 42 638 11 79,5 2 52 638 13 75,5 3 112 638 15 40,6 4 122 638 16 39,8 5 185 638 19 31,2 Tablica III. Wyniki pomiarów grubości, ugięcia próbki oraz wyznaczo- nych naprężeń własnych w powłokach Ti+30%Al2o3 na podłożu Al2o3 Table III. The measurement results of thickness, samples deflection and calculated residual stresses in Ti+30%Al2o3 coatings on Al2o3 substrate Nr próbki Grubość powłoki hc, µm Grubość podłoża hs, µm Ugięcie h, µm Naprężenie w powłoce δx, MPa 1 95 655 1 3,4 2 125 655 1 2,6 3 150 655 2 4,1 4 165 638 3 5,8 63Przegląd sPawalnictwa 12/2011 Analiza numeryczna naprężeń własnych w powłokach tytanowych i kompozytowych W pracy podjęto próbę porównania stanu naprężeń własnych w powłokach tytanowych nanoszonych na podłoże ceramiki Al2o3. Ze względu na różnicę właści- wości cieplno-fizycznych i mechanicznych pomiędzy ty- tanem a ceramiką należy spodziewać się występowa- nia w powłoce i podłożu wysokich naprężeń ze szcze- gólnym uwzględnieniem obszaru granicy tytan-cerami- ka. Dlatego porównano rozkłady naprężeń własnych dla kilku wybranych konfiguracji układu powłoka-podło- że, w celu wstępnego określenia ich wpływu na wiel- kość powstających naprężeń własnych. Stan naprężeń w przekroju poprzecznym powło- ki i podłoża oceniono przez modelowanie naprężeń własnych w układzie powłoka tytanowa (kompozy- towa)-podłoże Al2o3. Model numeryczny oparty na metodzie elementów skończonych odzwierciedlał geometrię i wymiary natryskiwanych wcześniej pró- bek (rys. 8). Ze względu na symetrię osiową anali- zowano tylko prawą połowę modelu. Zastosowa- no ośmiowęzłowe elementy czworokątne. Powstała siatka elementów zagęszczona została w obszarze spodziewanej koncentracji naprężeń wzdłuż grani- cy powłoka-podłoże. Dane materiałowe dla ceramiki Al2o3 i tytanu przyjęto na podstawie dostępnych źró- deł literaturowych [5÷7]. W przypadku kompozytów Ti + 30% Al2o3 właściwości efektywne obliczano na podstawie tzw. reguły mieszanin (moduł Younga, licz- ba Poissona, współczynnik rozszerzalności cieplnej). W czasie natryskiwania temperatura podłoża cera- micznego wstępnie wynosiła ok. 100÷150°C, a po za- kończeniu natryskiwania wzrosła do 160÷220°C. Wo- bec niemożności precyzyjnego pomiaru temperatu- ry powłoki przyjęto, że naprężenia własne w powło- ce i podłożu powstają w czasie równomiernego spad- ku temperatury w całym modelu w zakresie tempera- tury 200÷20°C. Przyjęty zakres obciążenia cieplne- go ma charakter umowny, aby umożliwić porównanie wyników naprężeń pomiędzy przyjętymi modelami. Obliczenia prowadzono przy użyciu programu LU- SAS v.14-3 opartego na MES. Zagadnienie rozwiązy- wano jako dwuwymiarowe w płaskim stanie napręże- nia w zakresie termo-sprężystym. Zbudowano po trzy modele z powłoką tytanową i kompozytową różnią- ce się grubościami powłok, które wynosiły 0,04; 0,1 i 0,185 mm. Analizując rozkład składowej wzdłużnej naprężenia na przekroju poprzecznym złącza widać, że jej wartość Rys. 8. Siatka elementów skończonych dla modelu powłoki nałożonej na podłoże ceramiczne Fig. 8. The finite element mesh of the model of coating deposited onto ceramic substrate nieznacznie zmienia się w powłoce, aby po przejściu przez granicę połączenia zmienić charakter na ściska- jący w podłożu ceramicznym (rys. 9). Wzrost grubo- ści powłoki prowadzi do spadku rozciągających naprę- żeń δx w powłoce oraz wzrostu ściskających naprężeń w podłożu ceramicznym, których ekstremum wypa- da pod granicą połączenia. Wprowadzenie do powło- ki ceramiki Al2o3 w ilości 30% obj. powoduje obniżenie naprężeń rozciągających w powłoce o ok. 20% oraz zwiększenie naprężeń ściskających w podłożu cera- micznym o ok. 25%. Wynika to z tego, że właściwo- ści kompozytu Ti+30%Al2o3 są bardziej zbliżone do właściwości podłoża ceramicznego niż do czystego tytanu. Na rysunku 9 naniesiono także wyniki pomiarów wygięcia powłoki z podłożem średnich naprężeń wła- snych w analizowanych powłokach. W przypadku po- włok tytanowych o grubościach 0,1 i 0,185 mm war- tości z pomiarów leżą bardzo blisko krzywych wyzna- czonych z obliczeń numerycznych dla tych grubo- ści powłok. Jedynie przy najmniejszej grubości po- włoki tytanowej (0,042 mm) wartość naprężenia jest znacznie większa od wartości z modelu obliczeniowe- go. Z kolei wartość zmierzonego naprężenia w powło- ce kompozytowej Ti+Al2o3 o grubości 0,165 mm jest dużo niższa niż w modelu numerycznym. Mogą mieć na to wpływ właściwości kompozytu przyjęte do obli- czeń, czy też różnica w gradiencie tych właściwości w stosunku do układu rzeczywistego, w którym po- dawana w czasie natrysku mieszanina proszków Ti z Al2o3 może powodować zróżnicowaną segregację w otrzymanej powłoce. Rys. 9. Rozkład składowej naprężenia (δx) na grubości złącza (w osi modelu dla x = 0) dla trzech grubości powłok tytanowych oraz najgrubszej analizowanej powłoki kompozytowej Ti + 30% Al2o3, pojedynczymi punktami zaznaczono średnie naprężenie w powłoce otrzymane z pomiaru metodą krzywizny wygięcia Fig. 9. The residual stress (δx) distribution across the thickness of the joint (along x = 0) for the three titanium coating thicknesses and for the thickest composite Ti + 30% Al2o3 coating, the marks on the graph represent average residual stress in coating obtained from cu- rvature measurements 64 Przegląd sPawalnictwa 12/2011 Rys. 10. Rozkład składowej osiowej naprężenia (δy) na grubości złącza (po krawędzi modelu dla x = 15) dla trzech grubości powłok tytanowych oraz najgrubszej analizowanej powłoki kompozytowej Ti + 30% Al2o3 Fig. 10. The axial residual stress (δy) distribution across the thickness of the joint (along the model edge, x = 15) for the three titanium coating thicknesses and for the thickest composite Ti + 30% Al2o3 coating W obszarze połączenia przy zewnętrznej krawę- dzi modelu widoczna zmiana naprężenia osiowego na przekroju poprzecznym wskazuje na wysoki skok Podsumowanie Ocena stanu naprężeń własnych w natryskiwa- nych powłokach należy do jednego z najważniej- szych problemów badawczych. W ramach pracy zbudowano stanowisko do pomiaru naprężeń wła- snych w powłokach na podstawie pomiaru krzywizny wygięcia próbek natryskiwanych. Wykonano wiele prób natryskiwania powłok tytanowych i kompozyto- wych Ti + 30% Al2o3 na podłożu ceramiki konstruk- cyjnej Al2o3. Pomiary ugięcia próbek przeprowadzo- no dla różnych grubości powłok. Na podstawie zmie- rzonych wielkości ugięcia obliczono średnie naprę- żenie w powłoce, którego wielkość zmieniała się od prawie 80 MPa dla najgrubszych do ok. 30 MPa dla najcieńszych powłok tytanowych. Zastąpienie tytanu kompozytem tytanowo-ceramicznym wykazało zde- cydowanie mniejsze ugięcia próbek (o ok. 20%), tak- że dużo niższe wartości naprężeń rozciągających w powłoce (kilka MPa). Można więc przyjąć, że zbu- dowany przyrząd umożliwia prawidłową rejestrację ugięcia natryskiwanych płytek. Potrzebne są jednak dalsze badania, które wymagają kolejnej modyfikacji przyrządu pomiarowego. Przedstawione wyniki badań oraz analizy naprę- żeń własnych nie wyczerpują możliwości oceny ba- danych powłok tytanowych i tytanowo-ceramicznych nakładanych na podłoża ceramiczne. Z pewnością możliwe jest oddziaływanie na stan naprężeń w po- włoce tytanowej przez optymalizację gradientu wła- ściwości na przekroju warstwy oraz grubości powłoki. Istotne znaczenie dla rozkładu naprężeń ma nie- stacjonarne pole temperatury, jakie powstaje w wy- niku przewodzenia ciepła przez materiały powłoki i podłoża, a także prędkość wymiany ciepła na kra- wędziach złącza. Do ilościowej weryfikacji wyników obliczeń wskazane byłoby przeprowadzenie badań pola temperatury w czasie natryskiwania, zwłaszcza od strony powłoki, lub wprowadzenie czujników mię- dzy powłokę i podłożem. Literatura [1] Clyne T.W., Gill S.C.: Residual Stresses in Surface Coatings and Their Effects on Interfacial Debonding: A Review of Re- cent Work, J. Thermal Spray Technology, (1996), Vol. 5(4), pp. 401-418. [2] Stoney, G.G.: The tension of metallic films deposited by elec- trolysis, Proceedings of the Royal Society (London) (1909) A82, 172-175. [3] Ohring M.: The materials science of thin films. Academic Press, New York, 1992. [4] Mezin A.: Coating internal stress measurement through the curvature method: A geometry-based criterion delimiting the relevance of Stoney‘s formula. Surface & Coatings Techno- logy 200 (2006) 5259-5267. [5] Goldsmith A., Waterman T.E., Hirchorn H.J.: Handbook of thermophysical properties of solid materials. New York 1961. [6] Boyer, R., G. Welsch, E. Collings ed.: Materials Proper- ty Handbook: Titanium Alloys, ASM International, Materials Park, OH, 1994. Badania zostały sfinansowane w ramach grantu nr N508 406037: Badania nad detonacyjnym metalizowaniem tytanem zaawansowa- nej ceramiki Al2O3 oraz AlN. naprężeń rozciągających (δy) na granicy powłoka-po- dłoże. Ze względu na liczne założenia i uproszczenia w modelach obliczeniowych rozkład tego naprężenia traktować jakościowo. Na rysunku 10 przedstawiono porównawczy rozkład naprężenia osiowego, przebie- gający wzdłuż zewnętrznej krawędzi modelu. Dla tej składowej naprężenia największe wartości rozciągające występują po stronie podłoża ceramiczne- go w niewielkiej odległości od linii połączenia z powłoką (ok. 0,03 mm). Wzrost grubości powłoki powoduje wzrost poziomu naprężeń osiowych w podłożu ceramicznym. Ich umiejscowienie w obszarze bliskim granicy połącze- nia oraz zewnętrznej krawędzi może być przyczyną od- warstwiania się powłoki od podłoża w tym miejscu, je- śli wielkość naprężeń rozciągających przekroczy warto- ści dopuszczalne dla ceramiki Al2o3. Zastosowanie ma- teriału powłokowego kompozytowego (Ti + 30% Al2o3) zamiast czystego tytanu obniża wielkość rozciągających naprężeń osiowych w tym obszarze o ok. 25% dla mo- delu z najgrubszą analizowaną powłoką.