201509_PSpaw.pdf 11PRZEGLĄD SPAWALNICTWA Vol. 87  9/2015 Celowość i możliwości obniżenia kosztów nakładania antykorozyjnych powłok metalowo-malarskich natryskiwanych cieplnie Possibilities and purposefulness of cost reduction in application of thermal sprayed anticorrosive metal-paint coatings Dr inż. Witold Milewski, prof. IMP – Instytut Mechaniki Precyzyjnej, Warszawa. Autor korespondencyjny/Corresponding author: korozja@imp.edu.pl Streszczenie Na podstawie analizy doświadczeń krajowych i zagranicznych opisano wpływ zastosowanej meto- dy ochrony konstrukcji przed korozją na tzw. cykl ży- cia obiektu, czyli koszty wykonania powłoki ochronnej i jej konserwacji przez cały przewidziany okres użytko- wania obiektu i wynikającą z niej celowość stosowania powłok metalowo-malarskich natryskiwanych cieplnie. Omówiono ustanowione w tym zakresie normy i obowią- zujące lub zalecane przepisy krajowe oraz stosowane na ich podstawie technologie. Udowodniono koniecz- ność wprowadzenia w tym zakresie zmian. Opisano wpływ rodzaju zastosowanych urządzeń i kwalifikacji personelu na koszty procesu. Słowa kluczowe: natryskiwanie cieplne, powłoki antyko- rozyjne, powłoki metalowo-malarskie Abstract Influence of anticorrosion protection applied on structures on so called life-cycle of an object was ana- lysed on the base of national and international practice including costs of application of thermal sprayed metal- paint coatings and maintenance during whole foresee- able exploitation of an object and resulting purposeful- ness of thermal sprayed metal-paint coatings. Effective standards and recommended regulations in this area as well as elaborated on their base technologies were discussed. Necessity of changes in this area was prov- en. Impact of types of used machinery and staff qualifi- cations on the process costs was described. Keywords: thermal spraying, anticorrosive coatings, metal-paints coatings Wstęp Podstawowym wymaganiem stawianym dobrej ochronie przed korozją jest spełnienie przez nią określonych zadań przy możliwie najniższych kosztach. Do zadań tych zalicza się: – wystarczającą trwałość wybranego systemu ochronnego w warunkach eksploatacji, – wybrany system ochronny musi być dopasowany do żą- danego czasu użytkowania przy możliwie małych kosz- tach konserwacji lub renowacji, – system ten musi być wykonany zgodnie z wymaganiami jakościowymi. Wykonanie optymalnego systemu ochrony przed korozją wymaga odpowiedniego czasu i wcale niemałych nakładów. Inwestorzy i projektanci nie doceniają jednak często zarów- no czasu jak i koniecznych kosztów. Czas i miejsce wykonania ochrony musi być dokład- nie zaplanowany i utrzymany. Spotykane często praktyki skracania czasu potrzebnego do prawidłowego wykona- nia systemu ochronnego, prowadzą jedynie do obniżenia Witold Milewski jakości wykonywanego zabezpieczenia, a więc w efekcie do wzrostu kosztów eksploatacji obiektów. Z punktu widze- nia przyszłego użytkownika niedopuszczalne jest więc po- szukiwanie możliwości ograniczania nakładów na budowę określonej konstrukcji w zmniejszaniu kosztów jej ochrony przed korozją. Systemy ochronne W zasadzie omawiany system ochronny polega na na- łożeniu na chronione powierzchnie odpowiednio dobranej powłoki: – malarskiej, – metalowej, – metalowo-malarskiej. Dobór rodzaju powłoki uzależniony jest od agresywności korozyjnej środowiska eksploatacji. Przyjęto w PN-EN ISO 12944, że agresywność ta określona jest roczną wielkością ubytku cynku lub stali (tabl. I). 12 PRZEGLĄD SPAWALNICTWA Vol. 87 9/2015 Zgodnie z tą normą rozróżnia się trzy okresy trwałości systemu ochronnego: krótki – 2 do 5 lat średni – 5 do 15 lat długi – powyżej 15 lat Zgodnie z cytowaną normą okres trwałości oznacza czas eksploatacji do momentu wystąpienia na pokryciu punktów korozyjnych, obejmujących sumarycznie 1% powierzchni (Ri 3 wg PN-EN ISO 4628-3). Okres trwałości zależy od sze- regu czynników, z których najistotniejsze to: rodzaj i gru- bość powłok ochronnych, korozyjność środowiska, kształt konstrukcji z punktu widzenia narażeń korozyjnych, stan wyjściowy podłoża, jakość przygotowania powierzchni, pra- widłowa aplikacja farb. Nakłady rosną wraz z wydłużaniem okresu trwałości; należy znaleźć optymalną relację pomię- dzy poniesionymi kosztami na zabezpieczenie przed koro- zją, kosztami budowy obiektu i zakładanym okresem jego eksploatacji. Wieloletnie doświadczenie i wyniki prac badawczych jednoznacznie potwierdzają, że najbardziej trwałą ochro- nę przed korozją zapewniają powłoki metalowo-malarskie. W budownictwie mostowym i drogowym przewidywanym do wieloletniej eksploatacji, jedną z najbardziej istotnych spraw jest zapewnienie długoletniej ochrony konstrukcji dla- tego w ostatnim 15-leciu obserwuje się intensywny rozwój badań mających na celu wykorzystanie niewątpliwej zalety powłoki metalowej np. cynkowej w postaci jej wysokiej od- porności korozyjnej i jej ochraniających właściwości elektro- chemicznych z coraz lepszymi właściwościami ochronnymi powłok malarskich, co razem pozwala na opracowanie sys- temu ochronnego bardziej ekonomicznego, wykorzystujące- go synergizm działania obu zastosowanych powłok. Ochronne i elektrochemiczne działanie cynku w syste- mach ochrony przed korozją wykorzystywane jest nie tylko w wytwarzaniu powłok cynkowych lecz również przez doda- nie pyłu cynkowego do materiału malarskiego. Tego rodza- ju farby stosowane są jako materiały podkładowe, na które Tablica I. Klasyfikacja środowiska korozyjnego wg ISO 12944-2. Środowiska atmosferyczne Table I. Classification of corrosive environment in compliance with ISO 12944-2. Atmospheric ambience Kategoria korozyjności Ubytek masy na jednostkę powierzchni i grubości po pierwszym roku ekspozycji Przykłady typowych środowisk w klimacie umiarkowanym (dane informacyjne) stal węglowa cynk powierzchnie g/m2 µm g/m2 µm zewnętrzne wewnętrzne C1 bardzo słaba ≤10 ≤1,3 ≤0,7 ≤0,1 – Wnętrza ogrzewanych budynków z czystą atmosferą np. sklepy, szkoły, hotele. C2 słaba >10-200 >1,3- 25 >0,7-5 >0,1-0,7 Atmosfera z małą zawarto- ścią zanieczyszczeń; głów- nie tereny wiejskie. Budynki nieogrzewane z moż- liwością kondensacji wilgoci np. magazyny, hale sportowe. C3 średnia >200-400 >25-50 >5-15 >0,7-2,1 Atmosfera miejska i prze- mysłowa, średnio zanie- czyszczona SO2. Rejony przybrzeżne o małym zaso- leniu. Pomieszczenia produkcyjne o wy- sokiej wilgotności i nieco zanie- czyszczonym powietrzu np. pro- dukcja środków spożywczych, browary, pralnie, mleczarnie. C4 wysoka >400-650 >50-80 >15-30 >2,1-4,2 Rejony przemysłowe i nad- morskie o średnim zasoleniu. Zakłady chemiczne, baseny, stat- ki morskie i żeglugi przybrzeżnej. C5-I b. silna (przemysł) >650-1500 >80-200 >30-60 >4,2-8,4 Rejony przemysłowe o wy- sokiej wilgotności powietrza i agresywnej atmosferze. Budynki o permanentnej konden- sacji wilgoci i wysokim zanie- czyszczeniu powietrza.C-5M b. silna (morska) >650-1500 >80-200 >30-60 >4,2-8,4 Zewnętrzne powierzchnie statków i platform wiertni- czych. nakłada się następnie wybrane warstwy malarskie o żąda- nych właściwościach. Zgodnie z PN-EN ISO 12944-5 farby te stosowane są jako materiały podkładowe przy narażeniu konstrukcji na agresywność środowiska C3 lub C4. Jak jed- nak wynika z ostatnich badań laboratoryjnych firmy Hempel [10] tylko ok. 30% cynku dodawanego do farb epoksydowych pełni rolę ochrony elektrochemicznej. Dlatego firma ta opra- cowała nowy rodzaj materiału gruntującego nazwanego HEMPADUR AvantGuard zapewniającego lepszą ochronę elektrochemiczną o zmniejszonej skłonności do pękania. Wydaje się jednak bezspornym fakt, że tylko bezpośredni kontakt cynku z chronioną powierzchnią stalową zapewni optymalne wykorzystanie jego właściwości ochronnych. Przy obecnym stanie techniki nakładania powłok metalo- wych na konstrukcje stalowe, z różnych metod nakładania takich powłok, możemy praktycznie wykorzystać tylko dwie: – metodę zanurzeniową (ogniową), przy czym przy pokry- waniu indywidualnym możemy dzisiaj nakładać praktycz- nie tylko cynk, lub cynk z niewielkim dodatkiem innych pierwiastków takich jak Al, Ni, Bi, Sn i innych; – metodę natryskiwania cieplnego umożliwiającą nakłada- nie powłok na dowolnie duże elementy z całego szeregu materiałów, przy czym do ochrony przed korozją wykorzy- stuje się przeważnie Zn, Al i ich stopy. Biorąc pod uwagę roczny ubytek cynku przy agresywno- ści środowiska C4 wielkości ok. 4 µm/rok, to ogniowa powło- ka cynkowa o grubości ok. 100 µm będzie chroniła konstruk- cję przez ok. 25 lat bez żadnych zabiegów renowacyjnych. Te założenia teoretyczne potwierdzają się w praktyce [2]. Ze względu na wielkość i masę konstrukcji mostowych początek wykorzystania ogniowych powłok cynkowych ma miejsce dopiero w latach 70-tych ubiegłego stulecia. I tak w 1974 r. w Wlk. Brytanii zastosowano cynkowanie ogniowe do ochrony przed korozją mostu w Cleveland. Kon- trola przeprowadzona w latach 1979, 1989 i 1997 potwier- dziły, że podczas 25 latach eksploatacji ubyło praktycznie 35 µm powłoki. I z powłoki o wyjściowej grubości 150 µm 13PRZEGLĄD SPAWALNICTWA Vol. 87  9/2015 w najcieńszym miejscu pozostało 115 µm. Oznacza to, że przez co najmniej następne 25 lat powłoka nie będzie wy- magała konserwacji. W Japonii pierwsze podpory mostowe o długości 13 m ocynkowano ogniowo w 1963 r. Od roku 1970 nastąpiło in- tensywne wykorzystanie tej metody w budownictwie mo- stowym. Stwierdzono przy tym, że roczne ubytki powłoki Zn nie przekroczyły 1,87µm na rok, co oznacza trwałość powło- ki o grubości 85µm równo 41 lat [3]. W Kanadzie podczas remontu i poszerzania mostu w To- ronto w 1969 r. zastosowano trzy technologie: – trzywarstwową powłokę malarską z gruntem wysokocyn- kowym, – cynkowanie ogniowe nowych części a części oryginalne pokrywano powloką malarską, – cynkowanie ogniowe nowych części i natryskiwanie cieplne części oryginalnych – starych. Po 20 latach eksploatacji w 1989r. najbardziej trwałe oka- zało się rozwiązanie trzecie, które nie wymagało żadnych uzupełnień. Powłoka malarska musiała być uzupełniona w 1981r. Podobne wyniki odnotowuje się również w Niemczech i USA. Cynkowanie ogniowe jest nie tylko najbardziej trwa- łym sposobem zabezpieczenia przed korozją ale również najtańszym (tabl. II). Drugą metodą umożliwiającą nałożenie powłoki metalo- wej jest natryskiwanie cieplne umożliwiające nałożenie po- włoki na konstrukcje dowolnych wymiarów. Wykorzystanie natryskiwania cieplnego do ochrony konstrukcji mostowych i zapór wodnych rozpoczęto we Francji w latach 1920-28 i od tamtej pory następuje stały wzrost wykorzystania tej metody na świecie. W Polsce pierwszy most na rzece Huczwie pometalizo- wano w 1957r. Od tamtej pory metodę tę zaczęto coraz sze- rzej stosować nie tylko w budownictwie mostowym lecz tak- że w budownictwie wodnym, budowie statków, w przemyśle cukrowniczym i chemicznym (tabl. II). Głównie stosuje się ją na te konstrukcje, które będą eks- ploatowane przez wiele lat, które narażone są na środowisko o dużej agresywności (C4-C5) i które ze względu na wymiary nie można pokryć ogniowo. Na specjalną uwagę i podkreślenie zasługuje fakt, że z otrzymanych z terenu wiadomości żadna z pometalizo- wanych w Polsce konstrukcji mostowych, pomimo upływu w wielu przypadkach 20 lat, a jak w przypadku mostu na Huczwie i w Broku, przeszło 70 lat, nie wymagały dotych- czas żadnych prac renowacyjnych. Koszty ich eksploatacji przez te wszystkie lata były równe, bądź bliskie zeru. Eksplo- atowane są nadal bez konieczności jakichkolwiek uzupełnień. Podobnie wysokie trwałości powłok metalizacyjno-ma- larskich stwierdzono na mostach natryskiwanych cynkiem w wielu krajach (tabl. II). Konstrukcja System ochronny Rok metalizacji Rok ostatniego przeglądu Kaw River (USA) 250 mm Zn 1936 1975 Ridge Avenue (USA) 250 mm Zn 1938 1984 Menai Straits (Wlk.B) 150 mm Zn + 3 warstwy powłoki malarskiej 1938 1968 Southwest Trafficway (USA) 250 mm Zn 1950 1975 Vilsund (Dania) 100-150 mm Zn + 3 warstwy powłoki malarskiej 1951 1974 Most kolejowy, rzeka Huczwa 300 mm Zn 1957 Djupfjord (Norwegia) 150 mm Zn + 1 warstwa powłoki malarskiej 1958 1970 Conway Arch (Wlk.B) 100 mm Zn + 1 warstwa powłoki malarskiej 1959 1970 Pomnik Grunwaldzki (pola Grunwaldu) 300 mm Zn 1960 Forth Road (Wlk.B) 0,75 mm Zn + 3 warstwy powłoki malarskiej 1961 1975 Maszt radiowy (Konstantynów) 200 mm Zn 1974 Pierre-Laporte (Kanada) 125 mm Zn + 2 warstwy powłoki malarskiej 1977 1985 Zapora wodna, tunele, śluzy (Czorsztyn) 300 mm Zn 1985-86 Most drogowy (Brok) 200 mm Zn +mal. 1992 Most Mieszczański (Wrocław) 200 mm Zn +mal. 1992-94 Most Świętokrzyski (Warszawa) 200 mm Zn +mal. 1999 Most Jana Pawła II (Gdańsk) 200 mm Zn +mal. 2000 Most Siekierkowski (Warszawa) 200 mm Zn +mal. 2000 Węzeł drogowy i ST. Starzyńskiego (Warszawa) 150 mm Zn +mal. 2007 Tablica II. Przykłady trwałości powłok metalizacyjnych wykonanych w różnych krajach [6] Table II. Examples of durability of thermal sprayed coatings in different countries [6] 14 PRZEGLĄD SPAWALNICTWA Vol. 87 9/2015 Koszty te zależą oczywiście od przyjętego systemu ochronnego tj. m.in. od grubości nakładanej powłoki meta- lowej oraz ewentualnych kosztów nakładania dodatkowej powłoki malarskiej. Jednakże jak wynika z dostępnych da- nych literaturowych, w przypadku uwzględnienia faktycz- nych kosztów eksploatacji konstrukcji koszty tzw. życia konstrukcji są zawsze najniższe przy powłokach metalowo- malarskich (tabl. III i IV). Również symulacyjne obliczenia kosztów eksploatacji różnego rodzaju systemów ochronnych przeprowadzone w kraju dla hipotetycznego mostu o powierzchni 3000 m2 wykazały jednoznacznie ekonomiczne walory natryskiwa- nych cieplnie i malowanych powłok ochronnych (rys.1). Dla wymaganej trwałości i określonych zagrożeń koro- zyjnych dobiera się zwykle system ochronny wg PN-EN ISO 12944-5 [11]. Dla długich okresów trwałości w normie tej zalecane są zestawy metalowo-malarskie, przy czym norma nie zawiera żadnych wytycznych dotyczących grubości po- włoki metalowej. Zgodnie z tą normą okres trwałości ozna- cza czas eksploatacji do momentu wystąpienia na pokryciu produktów korozyjnych obejmujących sumarycznie 1% po- wierzchni (Ri 3 wg PN-EN ISO 4628-3). W normie PN-EN ISO 2063 [12] podano minimalną gru- bość metalowych powłok antykorozyjnych natryskiwanych Tablica III. Porównanie kosztów cynkowania ogniowego z kosztami malowania [4] Table III. Comparison of the hot-dip galvanizing and painting costs [4] Metoda Koszt nałożenia powłoki 1), zł/m2 Koszty eksploatacji na rok 1), zł/m2 Cynkowanie ogniowe 30 0,99 Powłoka malarska, podkład wysoko- cynkowy + poliuretan 50 4,95 Tablica IV. Porównanie kosztów wykonania i eksploatacji różnych powłok ochronnych [8] Table IV. Comparison of costs of implementation and operation of various protective coatings [8] Powłoka Koszt nałożenia powłoki 1), zł/m2 Koszty eksploatacji na rok 1), zł/m2 Metalizacyjno-malarska 129,3 4,71 Malarska trzywarstwowa 84 9,42 Malarska dwuwarstwowa 75 11,0 Tablica V. Zalecane minimalne grubości dla różnych warunków stosowania (PN-EN ISO 2063)[12] Table V. Minimum thicknesses recommended for different purposes (PN-EN ISO 2063)[12] Środowisko Klasyfikacja środowisk wg EN ISO 12944-2 Metal Cynk Aluminium AlMg5 ZnAl15 niemalo- wany malo- wany niemalo- wany malo- wany niemalo- wany malo- wany niemalo- wany malo- wany Słona woda Im2 N.R.a 100 200 150 250b 200b N.R.a 100 Słodka woda Im3 200 100 200 150 150 100 150 100 Środowisko wielkomiejskie C2 i C3 100 50 150 100 150 100 100 50 Środowisko przemysłowe C4 i C5-I N.R.a 100 200 100 200 100 150 100 Atmosfera morska C5-M 150 100 200 100 250b 200b 150 100 Sucha atmosfera domowa C1 50 50 100 100 100 100 50 50 a N.R. = nie zalecane, b Zastosowanie przybrzeżne cieplnie w zależności od agresywności środowiska (tabl. V). Przy dokładnej analizie zalecanych w wyżej wymienio- nej tablicy grubościach powłok metalowych należy zwrócić uwagę na zasadniczy fakt, że podane wartości oczekiwanej Rys. 1. Koszty wykonania i eksploatacji systemów ochronnych. 1 – system I: powłoka malarska – PSX (łatwy dostęp do powierzch- ni); 2 – system II: powłoka metalizacyjno-malarska /150µm Zn + 200 µm EP + PU, (łatwy dostęp do powierzchni) Fig. 1. Costs of manufacturing and exploitation of protective sys- tems. 1- paint coating - PSX; 2 - metal-paints coatings 150 μm Zn + 200 μm EP + PU 15PRZEGLĄD SPAWALNICTWA Vol. 87  9/2015 trwałości dotyczą wyłącznie powłok metalowych zanurze- niowych lub natryskiwanych cieplnie względnie natryska- nych i uszczelnionych. W żadnej z norm (również PN-EN ISO 12944-5)[11] nie ma podanych trwałości po nałożeniu na powłokę meta- lową odpowiednio dobranej powłoki malarskiej. O trwałości takiego zestawu ochronnego decyduje głównie trwałość ze- wnętrznej powłoki malarskiej. Prawidłowo eksploatowany ochronny zestaw metalowo-malarski powinien być podda- ny renowacji po utraceniu przez powłokę malarską swojej roli dekoracyjno-estetycznej, czyli po degradacji powłoki malarskiej, ale przed wyraźnym pojawieniem się korozji ma- teriału podłoża. W tym przypadku materiałem podłoża jest powłoka metalizacyjna, której celem jest dobre związanie z podłożem powłoki malarskiej i elektrochemiczna ochrona materiału podłoża przed działaniem korozyjnym środowiska po uszkodzeniu powłoki malarskiej do czasu jej renowacji. Żądanie więc od powłoki metalizacyjnej wieloletniej trwało- ści a więc zgodnej z tą trwałością grubości przewidzianej w normie, jest w tej sytuacji nieuzasadnione. Niecelowym jest więc natryskiwanie powłoki metalowej o takiej grubości jaka wymagana jest przy samodzielnej pracy powłoki meta- lowej. Wydaje się więc słusznym aby rozpatrując trwałość powłoki metalowo-malarskiej uwzględniać synergizm dzia- łania obu powłok. Należy więc sądzić, że jeśli stosowane są niemalowane powłoki zanurzeniowe lub tylko uszczelnione powłoki natryskiwane cieplnie to wtedy należy stosować grubość zalecana przez obie wspomniane normy. Przy sto- sowaniu systemu ochronnego składającego się z powłoki metalowej i nałożonej następnie dwu- lub trójwarstwowej powłoki malarskiej stosowanie grubych powłok metalowych wydaje się nieuzasadnione. Przy takim założeniu obliczamy cykl życia konstrukcji przy powłokach metalowych o grubościach podobnych do gruntowych powłok malarskich z farb wysokocynowych byłby jeszcze bardziej korzystny. Niestety obowiązujące przepisy krajowe [13,14] zakłada- ły, że minimalna grubość natryskiwanej powłoki cynkowej musi wynosić co najmniej 150 µm. Jednoznacznie trzeba stwierdzić, że są one sprzeczne z ustanowionymi norma- mi krajowymi i europejskimi (PN-EN ISO 12944 i PN-EN ISO 2063). Przepisy krajowe wymuszają więc nieuzasadnione większe koszty wytwarzania powłok o najwyższej trwałości. Obniżenie ogólnie stosowanych grubości powłok natry- skiwanych cieplnie do grubości zgodnych z PN-EN ISO 2063 pozwoliłoby na istotne ograniczenie kosztów ich nakładania. Dalsze znaczne ograniczenie omawianych kosztów moż- na osiągnąć przy bardzo dokładnym przestrzeganiu pra- widłowego procesu natryskiwania i stosowania nowocze- snego sprzętu zapewniającego istotne zmniejszenie strat materiału powłokowego. Badania przeprowadzone w IMP [15] pozwoliły na stwier- dzenie, że straty materiału powłokowego powstające pod- czas łukowego natryskiwania są m.in. zależne od: – rodzaju układu rozpylania, – odległości i kata natryskiwania, – napięcia łuku. Jak wynika z rysunkach 2÷5 koszty te mogą przy niepra- widłowym prowadzeniu procesu wzrastać o 30%. Podczas badań przeprowadzonych w IMP z konstruowa- Rys. 2. Wpływ odległości natryskiwania na wartość współczynnika osadzania Fig. 2. Effect of spraying distance on deposition efficiency Rys. 3. Wpływ kąta natryskiwania na wartość współczynnika osa- dzania Fig. 3. Effect of spraying angle on deposition efficiency Rys. 4. Wpływ napięcia łuku na wartość współczynnika osadzania Fig. 4. Effect of arc voltage on deposition efficiency Rys. 5. Wpływ odległości natryskiwania na koszt materiału powłoko- wego koniecznego do pokrycia 1 m2 powierzchni na grubość 100 μm Fig. 5. Effect of spraying distance on the costs of material volume to cover surface of 1 m2 with 100 μm coating thickness 16 PRZEGLĄD SPAWALNICTWA Vol. 87 9/2015 nymi obecnie w kraju nowoczesnymi pistoletami łukowymi stwierdzono, ze istnieje również możliwość dalszego obni- żenia strat materiału powłokowego poprzez odpowiednie zmiany układu rozpylającego. Jak wynika z tablicy VI nowo- Tablica VI. Wartości współczynnika osadzania powłok natryskanych cieplnie przy użyciu LD/U2 OSU, Metarc 555 Table VI. Values of deposition efficiency of coatings thermally sprayed with LD/U2 OSU, Metarc 555 skonstruowany pistolet Metarc 555 umożliwia zmniejszenie strat materiału o 15%. Rodzaj urządzenia Wartości współczynników osadzania [%] 200A 250A 400A LD/U2 OSU 52,73 – – Metarc 555 62,10 63,17 64,07 Wnioski 1. Powłoki metalowo-malarskie odznaczają się b. dużą trwałością i tzw. niskimi kosztami cyklu życia. 2. Istniejące w kraju obowiązujące zalecenia i przepisy wymagają istotnej modernizacji gdyż nie uwzględniają ustano- wionych w tym zakresie norm i doświadczeń krajowych i światowych. 3. Odpowiednia modernizacja przepisów umożliwi znaczne obniżenie kosztów nakładania powłok metalizacyjno-malar- skich. 4. Na koszty wytwarzania powłok bardzo duży wpływ ma prawidłowy sposób natryskiwania a więc kwalifikacje persone- lu odpowiedzialnego za każdy etap powstawania systemu ochronnego. 5. Wzorem innych krajów konieczne jest szybkie wprowadzenie obowiązku certyfikowania personelu. Literatura [1] L.Kwiatkowski, W.Milewski: Powłoki metalowe w ochronie przed koro- zją konstrukcji stalowych. Informator Gospodarczy PIKS 2009. [2] PN-EN ISO 14713-1:2010 Powłoki cynkowe - Wytyczne i zalecenia do- tyczące ochrony przed korozją konstrukcji ze stopów żelaza - Część 1: Zasady ogólne dotyczące projektowania i odporności korozyjnej. [3] Thermal Spray Coatings-Past, Present & Future Ted Call – District Sa- les Manager KTA – Tator, Inc Pittsburgh, Pennsylvania, USA. [4] DOT Wirginia 6-02.5 (13) OPT3FB6 Corrosion Protection August 2010. [5] Metallized coatings for corrosion control of naval ship structures and components. National Research Council (U.S.) National Materials Advisory Board. Washington, D.C.: National Academy Press, 1983. [6] Karsten Mühlberg Corrosion Protection for Windmills Onshore and Of- fshore. Hempel (Germany Ltd. Cologne (Germany), August 2004. [7] Phil Rahrig “Analyzing costs of galvanizing structural steel, Plant Engi- neering October 2004. [8] A.H. Roebuck, G.H Brevoort, “Coating Works Costs: Computer Applica- tion and Inspection”, CORROSION/86, National Association of Corro- sion Engineers, Houston, Texas, 1986. [9] W.Milewski, J.Kobus, A.Olbrycht: Koszt wykonania i eksploatacji po- włok metalowych i metalowo-malarskich chroniących konstrukcje sta- lowe przed korozją. V Konferencja Naukowo-Techniczna PSK „Współ- czesne technologie przeciwkorozyjne”, 2011r. [10] Nowe definicje antykorozji dzięki zastosowaniu aktywowanego cynku. Konstrukcje Stalowe Nr 2/2015 s. [11] PN-EN ISO 12944-5:2009 Farby i lakiery. Ochrona przed korozją kon- strukcji stalowych za pomocą ochronnych systemów malarskich. Część 5: Ochronne systemy malarskie. [12] PN-EN ISO 2063:2006 Natryskiwanie cieplne – Powłoki metalowe i inne nieorganiczne – Cynk, aluminium i ich stopy. [13] Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 30.05.200 r. w sprawie warunków technicznych jakimi powinny odpo- wiadać drogowe obiekty inżynierskie i ich usytuowanie (Dz.U. 2000 r. Nr 63, poz. 735). [14] Zalecenia do wykonywania i odbioru antykorozyjnych zabezpieczeń konstrukcji stalowych drogowych obiektów mostowych - nowelizacja w 2006 r. [15] W.Milewski, A.Olbrycht., Sz.Pawlik: Wpływ parametrów natryskiwania na koszty procesu i odporność na korozję powłok natryskiwanych łu- kowo. Inżynieria Powierzchni Nr 4/2014, s. 31-37.