201111_PSpaw.pdf 37Przegląd sPawalnictwa 11/2011 Mirosław Nowak Mariusz Nowicki kierunki rozwoju technik i technologii zgrzewania na przykładach rozwiązań firmy tecna development directions of bonding technique  and technology in the examples of tecna solutions Inż. Mirosław Nowak (EWE), mgr inż. Mariusz Nowicki (EWE) – Technika Spawalnicza, Poznań. Streszczenie W artykule przedstawiono podstawowe informa- cje techniczne na temat zgrzewarek inwertorowych oraz wykaz ich zalet w stosunku do tradycyjnych zgrzewarek prądu zmiennego. Ponadto opisany został system Tecna Ethernet przeznaczony do programowania parametrów, archiwizacji i analizy statystycznej wykonywanych zgrze- in, który staje się niezbędnym rozwiązaniem w przedsię- biorstwach, gdzie pracuje dużo zgrzewarek. Abstract The article presents basic technical information on in- verter welders and a list of their advantages over traditio- nal AC welding machines. In addition, the article descri- bes Tecna Ethernet system designed for programming of welding parameters, archiving and statistical analysing of performed welds, which becomes an essential solution for businesses using a large amount of welding machi- nes. Zgrzewarki inwerterowe Spełnienie nowych, coraz wyższych wymagań w dziedzinie technologii zgrzewania jest możliwe dzię- ki zastosowaniu nowoczesnych zgrzewarek i urządzeń kontrolno-pomiarowych. Dlatego zagadnieniami ciągłe- go rozwoju urządzeń zgrzewalniczych zajmuje się wie- le placówek badawczych oraz światowych producen- tów tych urządzeń. Ciągły rozwój urządzeń do zgrze- wania wiąże się nie tylko ze wzrostem wymagań tech- nologicznych, ale także ze stałym postępem w elektro- nice i energoelektronice [1]. Przełom konstrukcji zgrzewarek spowodowany był pojawieniem się pod koniec lat 80. wysokonapięciowych tranzystorów o dużej obciążalności prądowej. Dzięki tym elementom czołowi producenci wprowadzili do pro- dukcji zgrzewarki inwertorowe o częstotliwości przetwa- rzania 600÷2000 Hz (aktualnie Tecna oferuje częstotli- wość w zakresie 1000÷4000 Hz), wyposażone w szyb- kie diody prostownicze w obwodzie wtórnym (rys. 1). Zgrzewarki te wyróżniają się lepszymi właściwościami energetycznymi (współczynnik mocy ok. 0,95), techno- logicznymi (większa dynamika procesu niż w klasycz- nych zgrzewarkach prądu stałego i przemiennego), a także możliwość kształtowania charakterystyki prze- biegu prądu zbliżonej do zgrzewarek kondensatoro- wych [1]. W zgrzewarkach z przemianą częstotliwości wystę- puje kilka etapów przetwarzania energii. W pierwszym Rys. 1. Zgrzewarka inwertorowa o mocy 180 kVA produkcji firmy Tecna Fig. 1. 180 kVA inverter welder made by Tecna Widoczny blok przetwa- rzania prądu zgrzewania 38 Przegląd sPawalnictwa 11/2011 etapie przetwarzania w układzie prostownika trójfazo- wego zasilanego z sieci trzyfazowej i filtrze pojemno- ściowym energia prądu przemiennego o częstotliwości 50 Hz ulega zmianie na energię prądu stałego i zosta- je zmagazynowana w kondensatorze. W drugim eta- pie przetwarzania, w falowniku opartym na tranzysto- rach IGBT, dokonywana jest zmiana napięcia stałego na jednofazowe napięcie przemienne o częstotliwości np. 1000 Hz. Kolejnym etapem przetwarzania jest obniżenie przemiennego napięcia jednofazowego w transforma- torze średniej częstotliwości do napięcia zgrzewania, a tym samym uzyskanie odpowiedniego prądu zgrze- wania w kA. W dalszej kolejności, w module prostow- niczym po stronie wtórnej transformatora dokonuje się dwupołówkowe prostowanie prądu zgrzewania, w wy- niku czego powstaje prąd stały o niewielkich tętnie- niach. Finalnym etapem przetwarzania, jak we wszyst- kich zgrzewarkach oporowych, jest zmiana prądu zgrzewania na energię cieplną wydzielaną w tworzo- nej zgrzeinie (rys. 2). Zgrzewarki inwertorowe (rys. 3) oparte na koncep- cji zmiany standardowego zasilania obwodu wtórne- go prądem zmiennym na prąd stały charakteryzują się wieloma nowymi, dotychczas niemożliwymi do osią- gnięcia cechami i parametrami, takimi jak: 1 zmniejszenie poboru mocy oraz obciążenia prądo- wego sieci – moc transformatora energetycznego Rys. 2. Schemat ideowy przetwarzania prądu w zgrzewarce inwertorowej Fig. 2. The scheme of current transformation in the inverter welder Rys. 3. Wdrożone do produkcji stanowisko do zgrzewania nakrętek M14 do blach o grubości powyżej 6 mm przy zastosowaniu zgrze- warki inwertorowej oraz wibracyjnego podajnika nakrętek Fig. 3. Produced station for M14 screw cap and over 6 mm thick plate bonding using inverter welder and vibrator cap supplier zasilającego zgrzewarkę, przy tych samych wyma- ganiach dotyczących obwodu wtórnego, jest dla zgrzewarki prądu zmiennego aż czterokrotnie więk- sza niż moc potrzebna do zasilania zgrzewarki in- wertorowej. Tablica I obrazuje przykładowe wartości prądu zgrzewania wymaganego w obwodzie wtór- nym obu zgrzewarek, 2 wykonanie tej samej jakości zgrzeiny przy znacznie mniejszym prądzie zgrzewania niż na zgrzewarce konwencjonalnej (rys. 4), 3 symetryczne obciążenie wszystkich trzech faz sieci zasilającej, 4 znikomy spadek napięcia wtórnego wraz ze wzro- stem długości ramion, co daje oszczędności za- równo energetyczne, jak i zużycia elektrod. Pozwa- la też na uzyskanie dużo większych wartości prądu zgrzewania dla długich ramion, co w konsekwen- cji pozwala na zastosowanie zgrzewarki inwertoro- wej o mniejszej mocy nominalnej niż użyta w takim przypadku zgrzewarka prądu zmiennego, a w nie- których przypadkach pozwoli na zgrzanie elemen- tów w dużej odległości od korpusu zgrzewarki, co w przypadku zgrzewarki klasycznej wymagałoby by użycia bardzo dużego transformatora (rys. 5), 5 wysoka wartość cos φ, współczynnik mocy osiąga wartość ok. 0,95, 6 zmniejszenie negatywnego efektu wpływu pola ma- gnetycznego podczas zgrzewania, Tablica I. Przykładowe wartości prądu zgrzewania wymaganego w obwodzie wtórnym obu zgrzewarek Table I. Examples of necessary in the secondary circuit current in both welding machines Rodzaj prądu zgrzewania Natężenie prądu zgrzewania kA Napięcie wtórne V Pierwotny prąd fazowy A Moc transformatora energetycznego % 50 Hz 40 11,9 1250 422 Prąd stały 40 4,0 296 100 Rys. 4. Zależność średnicy jądra zgrzeiny od natężenia prądu zgrze- wania przy stosowaniu zgrzewarek: z wewnętrzną przemianą czę- stotliwości, trójfazowych prądu stałego i jednofazowych prądu przemiennego [1] Fig. 4. Function of weld nugget diameter and current for using we- lding machines with internal frequency change, three-phase direct current, and single-phase alternating current [1] 39Przegląd sPawalnictwa 11/2011 7 regulacja czasu zgrzewania z dokładnością do 1 ms podczas gdy dotychczasowe możliwości zgrze- warek prądu zmiennego kończyły się na wartości 10 ms (a najczęściej 20 ms), Dwudziestokrotne skrócenie kontrolowanego przez sterownik czasu zgrzewania, wysoka precy- zja regulacji natężenia prądu oraz możliwość kształ- towania charakterystyki przebiegu prądu zbliżonej do zgrzewarek kondensatorowych powodują, że zgrzewarki inwertorowe stają się szczególnie przy- datne do wykonywania mikrozgrzewań, gdzie do- tychczas najpewniejsze były zgrzewarki konden- satorowe. Dają możliwość zgrzewania materiałów trudno zgrzewalnych, m.in. takich jak miedź, alumi- nium i jego stopy, a także materiałów o różnych wła- ściwościach fizycznych, które wymagają skoncen- trowanej energii dostarczonej w krótkim czasie (fir- ma Resistronic – producent najwyższej klasy urzą- dzeń do mikrozgrzewania w ciągu kilku lat zmieni- ła całkowicie swoją ofertę, wprowadzając w miejsce dotychczasowych zgrzewarek kondensatorowych nowe, inwertorowe źródła zgrzewalnicze), 8 uzyskanie złączy o większych wymiarach bez ryzy- ka powstawania wyprysków, 9 wyższa jakość i estetyka zgrzeiny, 10 zwiększenie trwałości elektrod ze względu na za- uważalne obniżenie prądu zgrzewania w przypadku zgrzewarki inwertorowej, 11 ze względu na kilkakrotnie mniejszą masę transfor- matora pojawiła się możliwość szerokiego zastoso- wania zgrzewarek inwertorowych na stanowiskach zrobotyzowanych. Jak każda nowa technologia, tak i zgrzewarki inwer- torowi poza wieloma pozytywnymi zmianami opisanymi powyżej, mają też wady. Jedynymi zauważalnymi dotychczas wadami zgrze- warek inwertorowych są wysoka cena oraz złożona konstrukcja. Należy jednak przewidywać, że w przy- padku upowszechnienia tych zgrzewarek w znaczący sposób obniżona zostanie cena samego urządzenia i uproszczony zostanie sposób wytwarzania. Rys. 5. Zależność spadku napięcia od długości stosowanych ramion w zgrzewarkach [2]; 1 – spadek napięcia dla zgrzewarki jednofazo- wej prądu zmiennego, 2 – spadek napięcia dla zgrzewarki inwerto- rowej prądu stałego Fig. 5. Function of voltage decrease and welding machine arm length [2]; 1 – voltage decrease for single-phase alternating current, 2 – vol- tage decrease for direct current inverter welding machine Rys. 6. Zależność trwałości elektrod oraz zużycia energii przy zasto- sowaniu zgrzewarek inwertorowych i zgrzewarek prądu przemienne- go na przykładzie zgrzewania blach ocynkowanych typu Solplex [1] Fig. 6. Function of electrodes life and energy consumption for inver- ter welding machines and AC welding machines galvanized Solplex plates [1] Nowoczesne techniki zarządzania zgrzewarkami oporowymi Pierwsze lata XXI w. przyniosły, na niespotykaną dotąd skalę, rozwój przemysłu motoryzacyjnego. Tech- nologia łączenia elementów metalowych za pomo- cą zgrzewania oporowego stała się bardzo popularna w tej branży stanowiąc aktualnie główny sposób łącze- nia metalowych elementów samochodu. Stale rosną- ce wymagania jakościowe dotyczące połączeń zgrze- wanych i wynikająca z potrzeby łączenia nowych ma- teriałów konstrukcyjnych konieczność zagwarantowa- nia stabilnych i powtarzalnych parametrów spowodo- wały powstanie nowej generacji sterowników mikropro- cesorowych, które mogą zapewnić niezwykłą precyzję nastawianych parametrów. Powstające linie technologiczne bardzo często skła- dają się z kilkudziesięciu zgrzewarek wymagających stałej kontroli parametrów prowadzonej przez nadzór technologiczny. Konieczna jest również systematyczna kontrola elektrod oraz planowa ich wymiana. Bardzo często zdarza się, że wykonywane w dzie- siątkach tysięcy zgrzeiny wymagają również archiwiza- cji dla potrzeb odbiorcy. Realizacja tego przedsięwzię- cia w tradycyjnych warunkach, czyli przy obsłudze in- dywidualnej każdej zgrzewarki, staje się bardzo uciąż- liwa. Dlatego, wychodząc naprzeciw użytkownikom ta- kich rozbudowanych linii zgrzewalniczych Tecna stwo- rzyła program komunikacyjny Tecna Ethernet oparty na protokole TCP/IP udostępniającym możliwość transfe- ru informacji pomiędzy poszczególnymi sterownikami znajdującym się w wyodrębnionej wspólnej sieci komu- nikacyjnej. Program może zostać zainstalowany na wytypo- wanym komputerze np. w biurze technologicznym lub dziale produkcyjnym. 40 Przegląd sPawalnictwa 11/2011 Zadaniem tego systemu jest umożliwienie zdalne- go programowania parametrów zgrzewania oraz kon- troli realizowanych w trakcie zgrzewania parametrów nawet na 254 jednostkach zgrzewających połączonych wewnątrz lokalnej niezależnej sieci ethernetowej. Tecna Ethernet nie tylko zarządza programowa- niem wszystkich jednostek połączonych ze sobą w sieć, ale także może być wykorzystany do tworzenia pełnej dokumentacji informacji wyjściowych, pozwala- jąc użytkownikowi na archiwizowanie wszystkich za- programowanych i zastosowanych parametrów wyko- nanych zgrzein. Oferuje on również możliwość tworze- nia kopii zapasowych wszystkich programów zapisa- nych w sterownikach. Ekran główny umożliwia użytkownikowi w zależ- ności od posiadanego poziomu dostępu korzystanie z różnych oferowanych opcji, takich jak archiwizacja, programowanie lub prowadzenie statystyki parametrów. Zastosowanie programu Tecna Ethernet pozwala na zdalne programowanie wszystkich dostępnych na określonym sterowniku parametrów. Spośród wielu dostępnych opcji możliwe jest np. na- stawienie takich parametrów jak czas docisku wstęp- nego, czas opóźnienia przekucia, czas podgrzewania i wygrzewania, czas chłodzenia, czas zgrzewania, prą- dy zgrzewania, energie zgrzewania, czas narastania i opadania prądu, ilości impulsów, czas docisku końco- wego, limity prądowe i wiele innych parametrów wpły- wających na jakość zgrzewania. Dostęp do regulacji parametrów jest ułatwiony dzię- ki zastosowaniu w programie Tecna Ethernet szaty graficznej odpowiadającej każdemu sterownikowi w rzeczywistości. Zarządzanie programem Tecna Ethernet może być realizowane z trzech poziomów dostępu. Najniż- szy, tzw. podstawowy umożliwia operatorowi czytanie parametrów oraz ich analizę wewnątrz poszczegól- nych sterowników, bez możliwości ingerencji w para- metry zgrzewania. W kolejnym użytkownik zaawanso- wany ma uprawnienia takie, jak w podstawowym oraz możliwość konsultowania i nastawiania parametrów zgrzewania. Najwyższy ma wszystkie uprawnienia po- przedniego oraz dostęp do wszelkich informacji serwi- sowych i kodowych. Magazynowanie danych poszczególnych sterowni- ków, czyli tzw. archiwizacja parametrów (rys. 9) umoż- liwia zebranie wszystkich parametrów stosowanych w sterownikach łącznie z danymi dotyczącymi zgrze- iny. Ponieważ każda wykonana zgrzeina jest opisana również czasem wykonania, możliwe staje się w przy- padku wykrycia nieprawidłowości w zgrzeinach odtwo- rzenie każdego procesu i ustalenie czasu i danych do- tyczących niepoprawnie wykonanych zgrzein. System Tecna Ethernet jest przygotowany do bloko- wania i izolowania z sieci wybranych jednostek w przy- padku wystąpienia na nich awarii lub niebezpieczeń- stwa dla zdrowia i życia personelu obsługującego. Tecna Ethernet działa na standardach TCP/IP. Pro- gram komunikuje się ze sterownikiem przez interfejs zamieszczony na sterowniku. Działa on jak most łą- czący pomiędzy wewnętrznym protokołem sterowni- ka a zewnętrznym lokalnej sieci, do której podłączone Rys. 7. Ekran główny programu Tecna Ethernet Fig. 7. Main menu of Tecna Ethernet software Program – wybór programu, Setup – ustawienie wstępne, Step- per – funkcja narostu prądu wraz z postępującym zużyciem elektrod, Features – ustawienia serwisowe, Diagnostic – diagnostyka, Pro- gram Sequence – praca w zamkniętym cyklu przy różnych parame- trach dla każdej zgrzeiny, Dressing – programowanie ostrzenia cy- klu elektrod, Thickness sense – pomiar grubości Rys. 8. Przekształcony ekran sterownika wybranej zgrzewarki nr 192.168.2.11 Fig. 8. Changed control menu of selected no 192.168.2.11 welding machine Rys. 9. Przykładowa tabela archiwizacji parametrów zgrzewania na zgrzewarce 192.168.2.11 z dnia 26.02.2010 od godz. 16.31.24 do 16.31.36 Fig. 9. Example of table for welding parameters storage for 192.168.2.11 welding machines collected 26.02.2010 between 16:31:24 and 16:31;36 41Przegląd sPawalnictwa 11/2011 są jednostki zgrzewalnicze. Wszystkie sterowniki w ob- rębie sieci są „niewolnikami”, tj. mogą brać udział w operacji tylko i wyłącznie, jeśli zostaną „poproszone” przez program zarządzający. Istotne dla poprawnego działania programu Tecna Ethernet jest, aby sieć ob- sługująca zgrzewarki nie była połączona z żadną inną siecią działającą w obrębie zakładu. Program Tecna Ethernet może przyjąć do współpra- cy praktycznie wszystkie sterowniki firmy Tecna mają- ce możliwość odczytu parametrów rzeczywistych, tzn. TE500, TE550, TE600, TE450, TE470, TE700, TE710. Istotną cechą programu jest jego zdolność, na pod- stawie zgromadzonych danych, do prowadzenia statysty- ki określonej zgrzeiny tzn. realizowania odczytów w po- rządku chronologicznym oraz tworzenie wykresów wza- jemnych zależności wybranych parametrów zgrzewania. Rys. 10. Wykres statystyczny przeprowadzonego zgrzewania z zada- nymi parametrami prądu zgrzewania o wartości 0,93 kA w czasie 60 ms Fig. 10. Diagram of welding with the 0,93 kA current and 60 ms we- lding time Wnioski Stałą tendencją rozwoju technologii zgrzewania ele- mentów metalowych będzie coraz szerszy zakres sto- sowania zgrzewarek inwertorowych, których najważniej- szymi zaletami z perspektywy obecnych wymogów są: – mniejszy pobór mocy i obciążenia prądowego sieci, – wyższa jakość wykonanych zgrzein, – wzrost precyzji nastawiania parametrów zgrzewania, – przydatność do zgrzewania materiałów trudno spawalnych, – spadek zużycia elektrod, – spadek negatywnego efektu wpływu pola magne- tycznego podczas zgrzewania korzystny zarówno dla samego zgrzewania, jak i dla operatora. Literatura [1] Piątek M.; Urządzenia stosowane w procesie zgrzewania re- zystancyjnego; Zgrzewanie Nr 1/1/2002. W przedsiębiorstwach, w których jest dużo zgrze- warek oporowych i gdzie jakość wykonywanych zgrzein decyduje o bezpieczeństwie użytkowników zgrzanych elementów, konieczna stanie się central- na koordynacja pracy tych maszyn, rygorystyczny system wprowadzania parametrów tylko przez jed- nostki uprawnione oraz pełna archiwizacja wykona- nych zgrzein. Umożliwi to elektroniczny system nad- zoru technicznego prowadzony w sieci „etherneto- wej”, czego przykładem może być opisany program Tecna Ethernet. [2] Klimpel A.; Spawanie, zgrzewanie i cięcie metali; Wydawnic- twa Naukowo – Techniczne, Warszawa 1999. [3] Materiały firmowe firmy Tecna. Paweł Cegielski, Andrzej Kolasa, Krzysztof Skrzyniecki, Paweł Kołodziejczak Komputerowy system do badań właściwości statycznych i dynamicznych źródeł energii elektrycznej do spawania łukowego Streszczenie Od kilku lat w Zakładzie Inżynierii Spajania Politechniki Warszawskiej prowadzone są prace badawczo-konstrukcyjne nad opracowaniem i wdrożeniem do praktyki systemu pomiarowego dla potrzeb badań właściwości statycznych i dynamicznych urządzeń zasilania łuku spawalniczego. Pierwsze wersje tego systemu były omawiane fragmentarycznie w publikowanych wcześniej opracowaniach. Najnowsza jego wersja jest połączeniem wirtualnego przyrządu pomiarowego ze sterowanym ob- ciążeniem rezystancyjnym. W artykule omówiono najważniejsze założenia konstrukcyjne oraz praktyczną realizację opraco- wanego, unikalnego systemu pomiarowego. Artykuł zostanie opublikowany w numerze 1/2012 Przeglądu Spawalnictwa. Zapowiedź wydawnicza