201109_PSpaw.pdf 87Przegląd sPawalnictwa 9/2011 Jacek Górka Artur Czupryński Tomasz Kik Marcin Melcer Przemysłowe aplikacje napawania plazmowego proszkowego industrial applications of powder plasma   transfered arc welding Dr inż. Jacek Górka, dr inż. Artur Czupryński, dr inż. Tomasz Kik, mgr inż. Marcin Melcer – Politechnika Śląska, Gliwice. Streszczenie W artykule opisano wymagania stawiane współcze- snym stanowiskom spawalniczym przeznaczonym do napawania oraz zaprezentowano nowoczesne źródła energii i osprzęt do napawania plazmowego proszkowe- go. Podano podstawowe zalecenia techniczne i techno- logiczne zapewniające wykonanie wysokiej jakości na- poin oraz przedstawiono różne przykłady przemysłowe- go napawania plazmowego proszkowego. Abstract The article presents the requirements for modern hard-facing stations, modern energy sources and equip- ment for powder plasma transfered arc welding (PPTAW). The basic technical and technological recommenda- tions for high-quality weld metal are provided, and also it presents various industrial applications of PTA powder hard-facing. Charakterystyka procesu Napawanie plazmowe proszkowe (PPTAW – Po- wder Plasma Transferred Arc Welding), polega na sto- pieniu w łuku plazmowym o bardzo wysokiej tempera- turze rzędu 10 000÷50 000oC, materiału dodatkowe- go w postaci proszku metalicznego, który wraz z nie- znacznie nadtopionym metalem podłoża tworzy napo- inę. W porównani z innymi metodami napawania, łuk plazmowy charakteryzuje się dużą koncentracją ener- gii, dzięki czemu materiał rodzimy może być nadta- piany z dużą szybkością na niewielką głębokość, a to z kolei zapewnia otrzymywanie wysokiej jakości na- poin, silnie związanych metalurgicznie z podłożem (rys. 1). Krótki czas oddziaływania skoncentrowane- go słupa łuku plazmowego na niewielki obszar podłoża zapobiega powstawaniu znaczących zmian struktural- nych w materiale rodzimym. Do napawania plazmowego proszkowego stoso- wane są spawalnicze źródła energii prądu stałego o opadającej charakterystyce. Proces napawania pla- zmowego może być prowadzony ręcznie, półautoma- tycznie lub automatycznie, w pozycji podolnej. Przy napawaniu w pozycjach przymusowych zachodzi ko- nieczność zastosowania zasilania łuku plazmowego prądem stałym pulsującym [2, 3]. Napawanie plazmo- we jest prowadzone wyłącznie prądem stałym z bie- gunowością ujemną o stabilnym lub pulsującym prze- biegu prądu. Zasadę procesu napawania plazmowego Rys. 1. Rozkład temperatury w łuku elektrycznym różnych metod napawania [1] Fig. 1. Thermal decomposition in electric arc for different hard-fa- cing methods [1] 88 Przegląd sPawalnictwa 9/2011 proszkowego pokazano na rysunku 2. Podstawowym zespołem urządzenia jest uchwyt zasilany napięciem stałym źródła pomocniczego. Na początku procesu za- jarzany jest łuk plazmowy wewnętrzny (pomocniczy) między nietopliwą elektrodą a dyszą uchwytu. Do za- jarzenia łuku pomocniczego służy urządzenie wytwa- rzające impulsy wysokiego napięcia lub jonizator, który jonizuje przestrzeń pomiędzy elektrodą i dyszą, a na- stępnie umożliwia zajarzenie łuku głównego. Zajarze- nie łuku głównego następuje po wydmuchaniu zjonizo- wanych cząstek gazu i dotarciu ich do materiału napa- wanego. Plazmowy łuk wewnętrzny i główny zasilane są z oddzielnych źródeł energii. Po ustabilizowaniu się łuku plazmowego głównego łuk wewnętrzny może być wygaszony lub utrzymywany przez cały czas napawa- nia, w celu zwiększenia wydajności procesu [4]. Napawanie plazmowe proszkowe jest najpow- szechniej stosowaną techniką napawania plazmowe- go, w której stosuje się granulowane proszki metalicz- ne i ceramiczne. Polega ona na stapianiu w łuku pla- zmowym proszku o ziarnistości 0,06÷0,3 mm i prze- noszeniu go na nadtopione podłoże. Stopiony proszek po zakrzepnięciu tworzy napoinę o minimalnym udziale podłoża, nawet poniżej 5%. W jednym przejściu układa się jednorodne warstwy o grubości od 0,2 mm do na- wet 15 mm, a przy zastosowaniu oscylacji uchwytu pla- zmowego możliwe jest uzyskiwanie napoin o szeroko- ściach 5÷80 mm. Sprawność stapiania proszku, w zależności od jego składu chemicznego, wynosi 90÷95%. Dzięki dużej stabilności łuku plazmowego możliwe jest napawanie w szerokim zakresie zmian natężenia prądu. Ze wzro- stem natężenia prądu wzrasta wydajność napawania, ale również i przetopienie materiału podłoża, a tym sa- mym wzrasta jego udział w napoinie. Napoiny charak- teryzują się bardzo wysoką czystością metalurgiczną i praktycznie dowolnym składem chemicznym. Gładkie i równe lico napoin umożliwia w niektórych przypad- kach zrezygnowanie z obróbki mechanicznej. Podsta- wowym materiałem dodatkowym stosowanym do na- pawania plazmowego proszkowego są stopy metali na osnowie kobaltu, niklu i żelaza oraz cermetale. Ze względu na sposób podawania proszku można wyróżnić: – napawanie plazmowe proszkowe ze współosiowym podawaniem proszku do łuku plazmowego, – napawanie plazmowe proszkowe z podawaniem proszku na zewnątrz uchwytu plazmowego, – napawanie plazmowe proszkowe z podawaniem proszku przez kanał wewnątrz elektrody nietopli- wej [5]. Podczas napawania plazmowego proszkowe- go z podawaniem proszku na zewnątrz uchwytu pro- ces może być realizowany w taki sposób, że proszek będzie podawany przed łukiem plazmowym, w wyni- ku, czego łuk będzie się opierał o podawany proszek. W ten sposób ograniczona zostanie głębokości wto- pienia i stopień wymieszania napoiny z materiałem podłoża (rys. 3). Podawanie proszku za łukiem pla- zmowym powoduje znaczny wzrost głębokość wto- pienia, gdyż łuk opiera się wówczas o materiał napa- wany (rys. 4). Uzyskane napoiny charakteryzują się gładkim i równym licem. Taka technika napawania jest więc zalecana, gdy napoina ma charakteryzować się takimi samymi właściwościami jak materiał podłoża, a warstwa nakładana ma niewielką grubość [5]. Rys. 2. Schemat procesu napawania plazmowego proszkowego Fig. 2. Powder PTA hard-facing process scheme Rys. 3. Makrostruktura napoiny wykonanej plazmowo proszko- wo na stali 0H18N9 proszkiem kobaltowym podawanym przed łuk, I = 80 A, wymieszanie z ma- teriałem rodzimym 16%, pow. 4x [6] Fig. 3. Macrostructure of PPTA hard-facing on the 0H18N9 ste- el using delivered before arc co- balt powder, I = 80 A, 16% mate- rials intermix, magn. 4x [6] Rys. 4. Makrostruktura napoiny wykonanej plazmowo proszko- wo na stali 0H18N9 proszkiem kobaltowym podawanym za łuk, I = 80 A, wymieszanie z materia- łem rodzimym 36%, pow. 4x [6] Fig. 4. Macrostructure of PPTA hard-facing on the 0H18N9 steel using delivered on the back side of arc cobalt powder, I = 80 A, 36% materials intermix, magn. 4x [6] Rys. 5. Napawanie plazmowe proszkowe z magnetyczną oscylacją łuku [7] Fig. 5. Powder PTA hard-facing with magnetic arc oscillation [7] 89Przegląd sPawalnictwa 9/2011 W celu podniesienia wydajności i jakości proce- su napawania plazmowego są prowadzone próby na- pawania plazmowego z magnetyczną oscylacją łuku (rys. 5) oraz napawania plazmowego laserowego (rys. 6). Metody te pozwalają na zmniejszenie udziału metalu podłoża w napoinie do kilku procent Urządzenia i osprzęt spawalniczy do napawania plazmowego proszkowego Urządzeniom do napawania plazmowego stawia się następujące wymagania: – modułowa konstrukcja, – programowalne sterowniki zapewniające powta- rzalność parametrów i wyników, – możliwość łatwej automatyzacji, – niskie koszty eksploatacyjne, – możliwość uzyskania napoin o bardzo wysokiej czy- stości metalurgicznej, przy wysokiej sprawności wy- korzystania materiału dodatkowego, – możliwość uzyskania jednorodnych napoin, pozba- wionych porowatości i wtrąceń metalicznych, przy stosunkowo niskim współczynniku wymieszania na- poiny z materiałem podłoża, – uzyskanie napoin o bardzo gładkim licu, pozwala- jącym uniknąć obróbki mechanicznej lub eliminują- cym ją do minimum. W procesie napawania plazmowego wykorzystu- je się spawalnicze źródła energii prądu stałego o opa- dającej charakterystyce zewnętrznej. Mogą to być pro- stowniki spawalnicze lub inwertorowe źródła energii prądu stałego wyposażone w mikroprocesorowe ukła- dy sterowania parametrami procesu napawania [2, 9]. Uchwyt do napawania plazmowego odgrywa bardzo ważną rolę w procesie. Do napawania metali stosowa- ne są wyłącznie uchwyty z łukiem zależnym (łuk pla- zmowy jarzy się pomiędzy elektrodą a materiałem na- pawanym). W uchwytach tego typu zajarzenie łuku od- bywa się za pomocą impulsu prądu o wysokiej często- tliwości. Metodą napawania plazmowego z łukiem za- leżnym można napawać wszystkie materiały konstruk- cyjne, które przewodzą prąd elektryczny. Do napawa- nia materiałów nieprzewodzących prądu elektryczne- go stosuje się uchwyty z łukiem niezależnym (łuk ja- rzy się pomiędzy elektrodą a dyszą uchwytu). Charak- terystyczne wymiary uchwytu plazmowego to: średnica dyszy plazmowej, odległość elektrody od dyszy, odle- głość dyszy od materiału napawanego. Główne elementy uchwytu plazmowego to: elektro- da nietopliwa, dysza plazmowa oraz dysza proszkowa. Uchwyty do napawania plazmowego można po- dzielić ze względu na sposób realizacji procesu napa- wania na ręczne i maszynowe. Ze względu na zastoso- wanie można wyróżnić: – uchwyty do napawania powierzchni zewnętrznych, – uchwyty do napawania proszkiem dwuskładniko- wym, – uchwyty do napawania powierzchni wewnętrznych, – uchwyty do napawania materiałami na osnowie miedzi z odwrotną polaryzacją, – miniuchwyty do napawania powierzchni wewnętrz- nych, – miniuchwyty do napawania wewnątrz twardych po- wierzchni, – uchwyty do napawania hybrydowego: plazmowo-la- serowego. Elektrody nietopliwe do napawania plazmowego są wykonane przeważnie z wolframu z dodatkiem pier- wiastków o małej pracy wyjścia elektronu, tj.: 0,2÷3% tlenków ThO2, ZrO2, LaO3, Y2O3. Wytwarza się je me- todą spiekania i zagęszczania proszków metalowych o określonym podziale wielkości ziarna. Materiałem wyjściowym do produkcji jest bardzo czysty para–wol- fram amonowy, uzyskiwany z rudy wolframu. Wprowadzenie do elektrod tych dodatków powodu- je znaczne zwiększenie ich trwałości, ułatwia zajarze- nie łuku, a także pozwala na większe obciążenie prą- dowe (tabl. I). Najwyższą trwałością cechują się elektrody wolfra- mowe z dodatkiem tlenku itru, gdyż itr ma najwyższy współczynnik dyfuzji, zapewniający, że podczas paro- wania wolframu w obszarze plamki katodowej elektro- dy pierwiastek aktywujący z dużą intensywnością prze- chodzi do tego obszaru, nie występuje błądzenie plam- ki katodowej, a zaostrzony koniec elektrody nie nad- tapia się, co praktycznie eliminuje wtrącenia wolframu Rys. 6. Schemat napawania plazmowego laserowego [8]; 1 – elek- troda nietopliwa (katoda), 2 – materiał napawany (anoda), 3 – dysza plazmowa, 4 – dysza osłonowa, 5 – chłodzenie, 6 – wiązka laserowa (laser CO2 – tryb pracy ciągłej), 7, 8 – gaz plazmowy (argon), 9 – gaz transportujący (argon); Rn1 = 5 mm, Rn2 = 5 mm, Ln1 = 5,5 mm, Ln2 = 10 mm, f = 14÷22 mm, d = 4÷12 mm Fig. 6. PTA-laser hard-facing scheme [8]: 1 – nonconsumable elec- trode (cathode), 2 – welded material (anode), 3 – plasma nozzle, 4 – shielding gas nozzle, 5 – cooling, 6 – laser beam (laser CO2 – con- tinuous wave beam), 7, 8 – plasma gas (argon), 9 – powder transport gas (argon); Rn1 = 5 mm, Rn2 = 5 mm, Ln1 = 5,5 mm, Ln2 = 10 mm, f = 14÷22 mm, d = 4÷12 mm 90 Przegląd sPawalnictwa 9/2011 do napoiny. Dodatki tlenkowe wspomagające emisję elektronów występują zwykle jako wydzielenia o dużej dyspersji w wolframowej osnowie elektrody, ale istnie- ją również elektrody kompozytowe złożone z rdzenia wolframowego z pokryciem tlenkowym. Ten typ elek- trody łączy jakość elektrody z czystego wolframu i elek- trody z wolframu z dodatkami tlenkowymi. Wadą tych elektrod jest brak możliwości ich ostrzenia i nadania końcówce kształtu stożkowego. Kąt zaostrzenia elek- trody wynosi 20÷60º. Mniejsze kąty ostrzenia powodu- ją zmniejszenie średnicy stożka, co z kolei prowadzi do zmniejszenia tendencji do błądzenia plamki kato- dowej po powierzchni elektrody. Elektroda zaostrzona pod mniejszym kątem daje szerszy oraz bardziej stabil- ny łuk i zalecana jest przy wykorzystywaniu mniejszych natężeń prądu. Zmniejszenie kąta ostrzenia elektrody prowadzi do obniżenia jej trwałości [10, 11]. Większe kąty ostrzenia powodują zwiększenie trwałości elektro- dy wolframowej, węższy łuk i pozwalają pracować przy większym natężeniu prądu. Zbyt duży kąt zaostrzenia elektrody nietopliwej może spowodować niestabilność jarzenia się łuku, co jest związane z błądzeniem plam- ki katodowej po powierzchni elektrody. Przy napawa- niu zautomatyzowanym dokładny kąt ostrzenia elektro- dy jest parametrem krytycznym, wpływającym na prze- bieg procesu i dlatego zaleca się szlifowanie końcówki elektrod bez udziału człowieka, na specjalnie przezna- czonych do tego celu ostrzałkach. Szlifowanie ręczne nie tylko powoduje zwiększenie prawdopodobieństwa powstania różnego kształtu poszczególnych elektrod, ale również wprowadzenia znaczących odchyleń od opty- malnego kształtu końca elektrody (rys. 7). Każde z tych odchyleń stwarza możliwość zmian jakości napoiny. Elektrody, które szlifowane są prostopadle do osi lub mające chropowatość powierzchni większą niż 0,5 Ra mogą powodować niestabilność przepływu prądu, a w konsekwencji, może następować zajarzanie łuku elektrycznego poza końcówką, błądzenie łuku, szok termiczny końcówki, oraz zmniejszenie trwałości elek- trody. Przykłady złego oraz prawidłowego ostrzenia elektrod wolframowych przedstawiono na rysunku 8. Bardzo ważne jest, aby nietopliwa elektroda była bardzo dokładnie ustawiona wewnątrz uchwytu w osi dyszy zwężającej. Podczas napawania plazmowego elektroda znajduje się wewnątrz uchwytu i dlatego nie jest możliwe zetknięcie jej z jeziorkiem napoiny i za- nieczyszczenie go metalem elektrody. Elektrody wol- framowe charakteryzuje: – średnica i kąt zaostrzenia, – odporność erozyjna, – zdolność zajarzenia łuku. Wymiary oraz sposób oznaczenia elektrod nietopli- wych opisuje norma PN EN 26848. Wymiary elektrod wg tej normy są następujące: – średnice elektrod: 0,5; 1,0; 1,6; 2,0; 2,5; 3,2; 4,0; 5,0; 6,3; 8,0; 10,0 mm – odchyłki wymiaru średnicy: – dla średnic < 2,5 mm: ± 0,05 mm – dla średnic ≥ 2,5 mm: ± 0,1 mm – długość elektrod: 50; 77; 150; 175 mm – odchyłka długości: ± 1 mm. Każda elektroda nietopliwa jest odpowiednio ozna- czona oraz cechowana (tabl. II). Oznaczenie elektrod wolframowych określa się na podstawie ich składu che- micznego zgodnie z normą PN 26848, gdzie: pierwsza litera oznacza podstawowy składnik, natomiast druga litera wskazuje dodatek tlenkowy, a numer znajdujący się za nimi pomnożony przez 10 oznacza zawartość tlenku. Cechowanie elektrod polega na zaznaczeniu barwnym pierścieniem jednej z końcówek elektrody, a w przypadku elektrod kompozytowych dodatkowo drugim paskiem różowym. Tablica I. Zalecane zakresy natężenia prądu napawania w zależno- ści od średnicy elektrody wg PN EN 26848 Table I. Recommended current for electrode diameter acc. to PN EN 26848 Średnica elektrody mm Prąd stały, A Biegunowość ujemna czysty wolfram wolfram aktywowany 0,5 2-10 2-20 1,0 10-75 10-75 1,6 40-130 60-150 2,0 75-180 100-200 2,5 130-230 170-250 3,2 160-310 225-330 4,0 275-450 350-480 5,0 400-625 500-675 6,3 550-875 650-950 Rys. 7. Typowe odchylenia od optymalnego kształtu końca elektrody Fig. 7. Typical deviation from optimal electrode end shape Rys. 8. Kierunek szlifowania elektrod wolframowych: a) nieprawidło- wy, b) prawidłowy Fig. 8. Machining direction of tungsten electrodes: a) incorrect, b) correct a) b) 91Przegląd sPawalnictwa 9/2011 Bardzo ważną częścią uchwytu plazmowego jest dysza plazmowa, której podstawowe wymiary, tj. śred- nica i wysokość otworu zwężającego wpływają na ja- kość procesu napawania plazmowego (rys. 9). Dysze plazmowe zwężające wykonywane są z mie- dzi i są intensywnie chłodzone wodą, co zapewnia do- bre odprowadzanie ciepła z łuku plazmowego. Ich za- daniem jest mechaniczne zogniskowanie łuku pla- zmowego i przez to zwiększenie ilości wydzielanego w nim ciepła. Łuk plazmowy ulega dodatkowo zawę- żeniu wywołanemu przez znaczną różnicę temperatu- ry między rdzeniem łuku a jego warstwą zewnętrzną. Średnica dyszy i jej położenie względem elektrody nie- topliwej wywierają wpływ na energię łuku plazmowe- go. Przy zmniejszeniu średnicy dyszy plazmowej ro- śnie stopień zwężenia łuku i jego temperatura. Wzrasta również niebezpieczeństwo powstania łuku podwój- nego i przyspieszonego zużycia elementów uchwytu. Stwierdzono, że bezpieczne zwężenie średnicy dy- szy plazmowej wynosi 1 mm na 100 A natężenia prą- du (tabl. III) [12]. W celu zwiększenia trwałości uchwytu w kor- pus miedziany dyszy plazmowej chłodzonej wodą jest wstawiana wkładka z trudno topliwego materiału, np. wolframu lub molibdenu. Również produkowane są dysze ze wstawkami z materiałów porowatych, które są ochładzane bezpośrednio przez wtłaczanie przez ich Tablica II. Oznaczenie, skład chemiczny i barwne cechowanie elektrod wolframowych wg normy PN 26848 Table II. Designation, chemical composition and colour marking of tungsten electrodes acc. to PN 26848 Oznaczenie Skład chemiczny KolorDodatki tlenkowe Wolfram Zanieczyszczenia, % Rodzaj Zawartość, % WP - - 99,8 ≤ 0,20 zielony WT4 ThO2 0,35 – 0,55 reszta ≤ 0,20 niebieski WT10 ThO2 0,80 – 1,20 reszta ≤ 0,20 żółty WT20 ThO2 1,70 – 2,20 reszta ≤ 0,20 czerwony WT30 ThO2 2,80 – 3,20 reszta ≤ 0,20 fioletowy WT40 ThO2 3,80 – 4,20 reszta ≤ 0,20 pomarańczowy WZ3 ZrO2 0,15 – 0,50 reszta ≤ 0,20 brązowy WZ8 ZrO2 0,70 – 0,90 reszta ≤ 0,20 biały WL10 La2O3 0,90 – 1,20 reszta ≤ 0,20 czarny WC20 CeO2 1,80 – 2,20 reszta ≤ 0,20 szary Rys. 9. Przekrój poprzeczny dyszy plazmowej do napawania pla- zmowego proszkowego: d – średnica kanału podającego proszek, de – średnica dyszy plazmowej, dz – średnica wejścia Fig. 9. Cross-section of plasma nozzle for powder PTA hard-facing: d – the diameter of pipe for powder transport, de – plasma nozzle dia- meter, dz – input diameter Tablica III. Wielkość średnicy dyszy plazmowej w zależności od na- tężenia prądu [12] Table III. Plasma nozzle diameter for different current [12] Natężenie prądu napawania I A Średnica dyszy plazmowej d mm 60 120 160 180 250 400 500 1,2 1,5 1,8 2,0 2,5 3,0 5,0 Rys. 10. Przykłady rozwiązań położenia kanałów podających proszek w dyszach plazmowych wraz z możliwym kierunkiem napawania Fig. 10. Examples of positions of the powder feeding pipes in the pla- sma nozzle and possible direction of the hard-facing 92 Przegląd sPawalnictwa 9/2011 ścianki boczne gazu lub cieczy [2]. Średnicę strumie- nia plazmy można regulować przez dobór odpowied- niego kształtu dyszy plazmowej: cylindrycznej, zbież- nej lub rozbieżnej. Zastosowanie dyszy rozbieżnej po- zwala na zwiększenie średnicy strumienia plazmy, ob- niżenie jego temperatury, a co za tym idzie zmniejsze- nie głębokości wtopienia napoiny. Przykłady rozwiązań konstrukcyjnych dysz pla- zmowych do napawania plazmowego proszkowego z możliwym kierunkiem napawania przedstawiono na rysunku 10. W procesie napawania plazmowego proszkowe- go można wyróżnić następujące systemy podawania proszku: – na zewnątrz łuku plazmowego: najczęściej dwoma kanałami, – wewnątrz łuku plazmowego: przez kanały rozmiesz- czone symetrycznie w dyszy plazmowej, – przez kanał wewnątrz elektrody nietopliwej (rys. 11) [5]. Podczas podawania proszku na zewnątrz łuku pla- zmowego proszek krótko przebywa w łuku plazmo- wym, w konsekwencji słabiej się nagrzewa i wolniej przetapia, również straty proszku są większe, zwłasz- cza podczas napawania z dużą wydajnością, powyżej 3 kg/h. Podawanie proszku na zewnątrz może też pro- wadzić do deformacji łuku plazmowego, zaburzenia stabilności procesu napawania i pojawienia się nierów- ności napoiny. Podczas podawania proszku wewnątrz łuku plazmowego wzrasta znacznie wydajność stapia- nia proszku, dłużej przebywa on w łuku plazmowym i efektywność jego stapiania jest wyższa. Rośnie na- tomiast zagrożenie uszkodzenia uchwytu rozpryskami ciekłego metalu. Istnieje kilka rozwiązań konstrukcyjnych poda- wania proszku podczas napawania plazmowego proszkowego. W podajnikach stosowanych w nie- których starszych typach automatów do napawa- nia plazmowego ilość podawanego proszku regulo- wana jest przez prędkość obrotową talerzyka, nato- miast natężenie przepływu gazu transportującego jest stałe. W nowszych urządzeniach do napawania plazmowego proszkowego ilość podawanego proszku zależy od prędkości obrotowej bębenka i od natęża- nia przepływu gazu plazmowego, co pozwala regulo- wać energię kinetyczną, z jaką proszek pada na ele- ment napawany (rys. 12). Ziarnistość proszków do napawania plazmowego proszkowego wynnosi 35÷300 µm. Większość stanowisk do napawania plazmowe- go proszkowego ma zwartą konstrukcję, w skład któ- rej wchodzą: sterownik, pulpit sterowniczy, uchwyt plazmowy, wysięgnik, dozownik proszku, mechanizm wahadłowy, suport, stanowisko do mocowania butli, chłodnica, manipulatory i pozycjonery. W nowocze- snych rozwiązaniach przemysłowych uchwyty plazmo- we mocowane są na kiści robota spawalniczego. Aplikacje przemysłowe napawania plazmowego proszkowego Napawanie plazmowe proszkowe znajduje zastoso- wanie w wielu gałęziach przemysłu, m.in. w przemyśle rolniczym, samochodowym, górniczym, chemicznym, spożywczym, morskim i wielu innych. Przykłady stano- wisk i aplikacji przemysłowych napawania plazmowe- go przedstawiono na rysunkach 13÷23 [13]. Rys. 11. Schemat podawania proszku do łuku plazmowego: a) na zewnątrz łuku plazmowego, b) wewnątrz łuku plazmowego, c) przez kanał wewnątrz elektrody nietopliwej [5] Fig. 11. Plasma arc powder feeding scheme: a) outside the plasma arc, b) inside the plasma arc, c) inside the nonconsumable elec- trode [5] Rys. 12. Natężenie podawania proszku w funkcji natężenia przepły- wu gazu transportującego i prędkości obrotowej bębenka Fig. 12. Intensity as a function of powder feeding and transport gas flow rate and rotor speed Rys. 13. Napawanie plazmowe proszkowe zaworu i gniazd zaworo- wych silników okrętowych Fig. 13. Powder PTA hard-facing of valve and valve seats marine engines 93Przegląd sPawalnictwa 9/2011 Rys. 15. Napawanie plazmowe proszkowe AC zasuwy nożowej: ma- teriał napawany – żeliwo sferoidalne GGG 40, materiał dodatkowy, specjalny stop na osnowie brązu Fig. 15. AC PPTA hard-facing of knife gate valve: material – duc- tile cast iron grade GGG 40, the filler material: bronze base spe- cial alloy Rys. 16. Napawanie plazmowe proszkowe narzędzi do obróbki pla- stycznej metali Fig. 16. PPTA hard-facing of the tools for metals forming Rys. 14. Przykłady przemysłowego zastosowania procesu napawa- nia plazmowego proszkowego w procesie wytwarzania podwójnych cylindrów wytłaczarki Fig. 14. Examples of industrial application of PPTA hard-facing pro- cess in the manufacture of a double barrel of the extruder Rys. 17. Napawanie plazmowe proszkowe warstwy wierzchniej uszczelniającej gniazdo zaworu Fig. 17. PPTA hard-facing the surface layer of the valve seat seal Rys. 18. Napawanie plazmowe proszkowe form szklarskich z żaro- odpornego żeliwa chromowego Fig. 18. PPTA hard-facing of heat-resistant chromium cast iron molds Rys. 19. Napawanie plazmowe proszkowe łyżki zespołu nabierają- cego koparki kołowej Fig. 19. PPTA hard-facing of bucket of wheel excavator Rys. 20. Napawanie plazmowe proszkowe elementów części ma- szyn rolniczych: a) lemiesz, b) ząb brony, c) odkładnica pogłębiacza, d) noże kultywatora Fig. 20. PPTA hard-facing of agricultural machinery parts: a) landsi- de share, b) harrow tooth, c) mouldboard, d) cultivator knives Rys. 21. Napawanie plazmowe proszkowe ślimaka wyciskarki Fig. 21. PPTA hard-facing of extruder worm a) b) c) d) 94 Przegląd sPawalnictwa 9/2011 Rys. 22. Przykład zrobotyzowanego spawania plazmowego prosz- kowego Fig. 22. Example of robotic PPTA process Rys. 23. Ręczne napawanie plazmowe proszkowe form szklarskich ze stopu miedzi proszkiem na osnowie niklu Fig. 23. Manual PPTA hard-facing of copper alloy molds with the use of nickel base powder Literatura [1] Pekarek M.: 1. Verkäufer Training 2006, 100 Jahre Castolin, 35 Jahre GAP. [2] Klimpel A.: Technologia napawania i natryskiwania cieplne- go, WNT Warszawa 2000. [3] Matthes K. J., Khaled A.: Plasma-arc polder surfacing with pulsed arc for minimum – deformation shaping, Schweissen und Schneiden, no. 9/1996. [4] Bouaifi B., Reichmann B.: New areas of appliction through the development of the high-productivity plasma-arc polder surfacing process, Schweissen und Schneiden, 12/1998. [5] Dilthey U., Kabatnik L.: Central powder feed in the plasma- arc powder surfacing process, Schweissen und Schneiden, 12/1998. [6] Klimpel A.: Prace własne Katedry Spawalnictwa, Politechni- ka Śląska w Gliwicach 2003. [7] Bunt F. J.: Magnetic arc oscillation for weld surfacing, using mechanised TIG, MIG and PTA processes, TWI Industrial Members Report No. 544, April 1996. [8] Som A. I., Krivstun I. V.: Laser plus plasma: search new possibilities in surfacing, The Paton Welding Journal, No. 12/2000. [9] Dobaj E.: Maszyny i urządzenia spawalnicze, wyd. III, WNT Warszawa 2006. [10] Pocica A., Nowak A.: Dobór kąta ostrzenia elektrod wolfra- mowych o małych średnicach, Przegląd Spawalnictwa, nr 3/1996. [11] Sewell R.: Szlifowanie elektrod wolframowych, Biuletyn In- stytutu Spawalnictwa, nr 2/2002. [12] Roloff H. J.: Sensierung des Brennerabstandes beim Pla- smaschneiden, ZIS -Report, no. 5/1990. [13] Materiały własne firmy Castolin. POLSKIE TOWARZYSTWO SPAWALNICZE Oddział w Opolu informuje o organizacji XVIII KONFERENCJI SPAWALNICZEJ „SPAWANIE W ENERGETYCE” w dniach od 24 do 26 kwietnia 2012 r. w Ośrodku Ziemowit w Jarnołtówku – sesje referatowe – wystawy techniczne – imprezy towarzyszące Wszystkich zainteresowanych udziałem w konferencji zapraszamy do skontaktowania się z Polskim Towarzystwem Spawalniczym – Oddział w Opolu. Dodatkowe informacje: Pocica Anna, tel. 48 77 400 62 51, e-mail: a.pocica@po.opole.pl Derwich Tomasz, tel. 48 77 401 92 95, e-mail: tomasz.derwich@esab.pl Korespondencję prosimy kierować pod adresem: POLSKIE TOWARZYSTWO SPAWALNICZE – ODDZIAŁ W OPOLU ul. A. Struga 10, 45-073 OPOLE (fax: 48 77 401 92 01)