201108_PSpaw.pdf 19Przegląd sPawalnictwa 8/2011 Andrzej Nieroba Krokodyl 814 w produkcji wież wiatrowych crocodile 814 in the wind towers manufacturing Mgr inż. andrzej Nieroba – Cloos Polska. Streszczenie W artykule przedstawiono unikatową technologię oraz urządzenia do montażu i spawania słupów wież wiatro- wych. Na przykładzie kompleksowej zautomatyzowanej linii produkcyjnej, w której centrum znajduje się urzą- dzenie Krokodyl 814, omówiono szczegółowo budowę i sposób działania tej aplikacji oraz liczne zalety i korzyści płynące z jej stosowania. abstract In following text author presents unique technology and equipment for mounting and welding wind towers. Based on example of complex automated production line, where machine called Crocodile 814 plays a major role, author describes in details construction and functionality of this application, showing advantages of this techno- logy. Wstęp Początek XXI w. zaowocował m.in. łatwo dostrze- galną zmianą naszego krajobrazu, gdzie coraz czę- ściej widać piękne, wyniosłe i monumentalne elektrow- nie wiatrowe, ulokowane zarówno na lądzie, jak i na morzu. Ten widok pozostanie pewnie już na stałe, po- nieważ we współczesnym świecie jest potrzebna zmia- na sposobu wytwarzania energii elektrycznej z paliw kopalnych na energię ze źródeł odnawialnych. W większości obecnie budowanych elektrowni wia- trowych jako konstrukcję do zamocowania generato- ra i łopat wykorzystuje się stalową rurę o stożkowym kształcie, ze średnicą rosnącą ku podstawie, zwaną po- wszechnie wieżą wiatrową. Takie rozwiązanie konstruk- cyjne gwarantuje dużą wytrzymałość, oszczędność materiału oraz możliwość automatyzacji procesu pre- fabrykacji segmentów rur w fabryce. Temu ostatniemu zagadnieniu poświęcone jest niniejsze opracowanie. Słupy wież wiatrowych Proces wytwarzania wież wiatrowych składa się z następujących operacji: formatowanie blach i przygotowanie ich krawędzi do spawania, zwijanie blach w kręgi zwane cargami, spawanie wzdłużne blach, składanie ze sobą kolejnych zwijek, ich montaż oraz spawanie obwodowe, wykonanie kołnierzy i wspa- wanie ich do skrajnych carg sekcji wieży, czyszczenie, malowanie i zabezpieczenie antykorozyjne. Chociaż każdy z tych etapów jest istotny dla całe- go przedsięwzięcia i wymaga należytego wykonania, to najistotniejsza jest operacja składania i montażu carg ze sobą, gdyż od właściwego wykonania tego zadania zależy zachowanie osiowości i poprawności kształtu nie tylko poszczególnych sekcji, ale i całej wie- ży. Bez odpowiednich narzędzi, oprzyrządowania czy systemu montażu składanie ze sobą carg jest zada- niem niesłychanie uciążliwym i wymagającym zaanga- żowania dużej liczby pracowników. Warto podkreślić, że mamy do czynienia z cargami o średnicach nawet do 6 m, wykonanych z blachy o grubości dochodzą- cej do 100 mm. masa pojedynczej zwijki wynosi ok. kilkanaście ton. manewrowanie takim elementem jest bardzo trudne, a dwie sąsiednie cargi trzeba ze sobą zestawić ich powierzchniami czołowymi z dużą dokład- nością. W tym etapie produkcji słupów wież wiatrowych bardzo pomocne, czy wręcz niezastąpione jest urzą- dzenie o handlowej nazwie Krokodyl 814. Krokodyl jest opatentowanym urządzeniem nie- mieckiej firmy Deuma. Jest on znany na rynku od bli- sko 50 lat. Pierwsze wdrożenia Krokodyla miały miej- sce głównie w produkcji korpusów łodzi podwodnych (okres wyścigu zbrojeń), a kolejne lata to czas ciągłej modernizacji. obecny kierunek rozwoju urządzenia 20 Przegląd sPawalnictwa 8/2011 Krokodyl 814 oraz liczne jego wdrożenia są efektem systematycznego rozwoju energetyki wiatrowej, a co za tym idzie – poszukiwanie przez producentów wież wiatrowych wydajnych systemów produkcyjnych. Nie- wątpliwie jednym z nich jest linia montażowa spawalni- cza Krokodyl 814 postrzegana jako najlepsze rozwią- zanie dla tego rodzaju produkcji. Budowa Krokodyla W ogólnym zarysie, jak przedstawiono na rysun- ku 1, Krokodyl zbudowany jest z połączonych ze sobą dwóch strzemion, wskutek czego budową przypomina spłaszczoną literę C. Taki kształt Krokodyla jest konieczny, aby po wpro- wadzeniu go między rolki obrotnika, na którym leży zwijka, mógł objąć na całej szerokości między swoje strzemiona. Na końcu górnego i dolnego strzemie- nia, od otwartej strony urządzenia, rozmieszczone są elementy systemu centrowania. Całość jest posado- wiona na wózku umożliwiającym przemieszczanie się Krokodyla po szynach ze znaczną prędkością i dużą siłą. Strzemiona z wózkiem są połączone w sposób ruchomy, w płaszczyźnie pionowej, poprzez przegub i parę siłowników hydraulicznych umieszczonych od czoła urządzenia. Na górnym strzemieniu jest zabu- dowana głowica spawalnicza oraz pulpit operatorski. W tylnej części znajdują się silniki, pompy układu hy- draulicznego, zasilacze spawalnicze, zasobniki topni- ka, szpule drutu itp. Wzdłuż górnego strzemienia jest ulokowany podest dla operatora. Wspomniany obrotnik jest integralną częścią urzą- dzenia, ma prześwit między rolkami o wielkości dopa- sowanej do dolnego strzemienia Krokodyla. obrotnik dysponuje dwoma niezależnymi napędami rolkowymi potrzebnymi do swobodnego obracania jedną i drugą cargą w dowolną stronę. obrotnik ten jest również wy- posażony w ruchome rolki i podpory, dzięki którym jest możliwe przemieszczanie cargi w różnych kierunkach. Całość kinematycznego układu Krokodyla wraz z ob- rotnikiem gwarantuje bardzo szybkie i pewne wzajem- ne ułożenie montowanych carg, tak aby była zacho- wana ich osiowość i dokładność styku ich krawędzi na całym obwodzie. Główne podzespoły systemu mocowania i centro- wania carg, przedstawione na rysunku 2: 1 i 2 – dolne i górne strzemiona Krokodyla; 3 – platforma serwisowa; 4 – pryzma podporowa; 5 – siłownik hydrauliczny; 6 – wózek; 7, 8 i 9 – elementy dociskowe; 10 – docisk osiowy; 11 – ruchoma podpora. Opis działania Najistotniejszą cechą charakterystyczną Krokodyla jest system montażu carg schematycznie przedstawio- ny na rysunku 3. Przebieg procesu składania i montażu carg wy- gląda następująco. Pierwszą czynnością po zało- żeniu carg na rolki obrotnika (przy wycofanym Kro- kodylu) i uprzednim dostosowaniu rozstawu rolek do średnicy zwijki, jest wyszukanie takiego wzajem- nego położenia carg, aby ich spoiny wzdłużne się mijały, a ewentualne odchyłki wymiaru średnic były Rys. 1. Urządzenie Krokodyl 814 Fig. 1. Krokodyl 814 installation Rys. 2. Elementy systemu centrowania Fig. 2. Elements of the alignment system Rys. 3. Schemat budowy sekcji wieży wiatrowej Fig. 3. Scheme of the wind tower sections 21Przegląd sPawalnictwa 8/2011 rozłożone równomiernie na całym obwodzie. W tej pozycji zachowywany jest kilkucentymetrowy odstęp między cargami. Następnie Krokodyl przejeżdża po torowisku w kierunku wykonywanego styku i nasuwa się na ostatnią zwijkę, obejmując całą jej szerokość w przestrzeń między strzemionami. W kolejnym kro- ku Krokodyl zaciska pierwszą parę siłowników hy- draulicznych na przedostatniej zwijce, dzięki czemu zostaje ona (lub większy fragment sekcji) unierucho- miona. Dalej Krokodyl wraz z ruchomą częścią ob- rotnika dosuwa ostatnią cargę do poprzedniej, doci- skając ją z dużą siłą. Następnie zostaje zamknięta druga para siłowników systemu centrowania, przy jednoczesnym uniesieniu końca ostatniej cargi w celu zapobieżenia powstawaniu szczeliny w górnej części styku obwodowego. W razie potrzeby w tej części operacji można manewrować ostatnią cargą w róż- nych kierunkach, tak aby zapewnić dokładny styk łą- czonych krawędzi carg, a tym samym osiowość całej sekcji wieży wiatrowej. Następnie wykonywana jest pierwsza spoina sczepna w dolnej części pomiędzy pierwszą a drugą parą siłowników. Po otwarciu zaci- sków i obrocie całości o 180o jest wykonywana kolejna spoina sczepna i w analogiczny sposób pozostałe. Tak przygotowany styk jest gotowy do pospawa- nia od wewnętrznej strony głowicą umieszczoną na końcu górnego strzemienia Krokodyla. Spawanie odbywa się w pozycji podolnej przy nieruchomej głowicy spawalniczej, a ruch roboczy jest realizowa- ny przez obrotnik rolkowy. ostatnią czynnością jest przepchnięcie całości sekcji do przodu o szerokość jednej zwijki. operacji tej dokonuje Krokodyl w ten sposób, że wycofuje się do początku sekcji, zaciska parę siłowników na krawędzi ostatniej cargi, podnosi sekcję lekko do góry i w ruchu powrotnym przesuwa całość do przodu, robiąc tym samym miejsce do poło- żenia kolejnej zwijki. Ważną rolę odgrywają tu obrot- niki pomocnicze, które przed rozpoczęciem procesu są umieszczone jeden za drugim w pobliżu obrotnika głównego, a by w miarę jak sekcja rośnie o kolejne cargi, podpierać jej koniec oraz część środkową. Podczas całego procesu montażu i spawania sekcji suwnica jest potrzebna tylko do załadunku zwijek na obrotnik główny Krokodyla. Do wykonywania drzwi serwisowych w dolnej części największej sekcji wieży wiatrowej lub włazów w korpusach łodzi podwodnych można skorzystać z gotowej, zrobotyzowanej aplika- cji firmy Cloos. Robot Qirox, pracując naprzemiennie palnikiem plazmowym i mAG, umożliwi precyzyjne wycięcie odpowiedniego otworu oraz wspawanie w to miejsce ościeży drzwi lub włazu. Powyższy opis ujmuje schematycznie sposób dzia- łania Krokodyla. W rzeczywistości poszczególne ope- racje są bardziej skomplikowane, gdyż współdziałają ze sobą w odpowiednich sekwencjach elementy ukła- du kinematycznego Krokodyla i jego obrotników. W tym opracowaniu nie sposób opisać wszystkich najmniej- szych kroków i czynności, tym bardziej że niektóre z nich stanowią tajemnicę producenta. Krokodyl – główny element linii Głównym obszarem zastosowań urządzenia Kro- kodyl 814, jak wynika z jego budowy, jest produkcja wielkogabarytowych elementów o przekroju kołowym, budowanych z carg, czyli tam gdzie jest konieczność wykonywania spoin obwodowych. Kształt elementu może być cylindryczny lub stożkowy, jak w przypadku wież wiatrowych. Urządzenie to umożliwia również montaż i spawanie kołnierzy oraz wewnętrznych usztywnień np. przy produkcji korpusów łodzi pod- wodnych. Poza szerokością cargi, która praktycznie wynika z hutniczych formatów blach, jedyną wielko- ścią gabarytową ograniczającą stosowalność tego urządzenia jest minimalna średnica detalu wynoszą- ca 2000 mm. Średnica maksymalna, grubość ścian- ki, długość spawanego detalu i jego masa są wła- ściwie nieograniczone, zależą tylko od możliwości transportowych danego detalu. Dobra koniunktura w sektorze energetyki wiatrowej spowodowała dynamiczny rozwój urządzenia Krokodyl 814. obecnie nie jest on już tylko samodzielnym sta- nowiskiem montażowym spawalniczym. W większości wdrożeń, w tym u takich potentatów jak np. firma SIF Holand, jest on centralnym i najważniejszym kompo- nentem całościowej, zautomatyzowanej spawalniczej linii montażowyej. Producent oferuje swoim klientom optymalne rozwiązanie całości procesu wytwarzania słupów wież wiatrowych. Podobnie jak Krokodyl pozo- stałe stanowiska wchodzące w skład linii produkcyjnej wyróżniają się innowacyjnością i zapewniają prowa- dzenie procesu z maksymalną wydajnością przy zaan- gażowaniu minimalnej liczby pracowników. Na rysunku 4 przedstawiono schemat organiza- cyjny kompletnej zautomatyzowanej linii montażowej, której głównym elementem jest Krokodyl 814. Ta kom- paktowa linia jest przewidziana do średnio seryjnej produkcji, a jej niewielkie wymiary zabudowy na hali produkcyjnej wskazują na kolejny aspekt przemawia- jący na korzyść omawianego rozwiązania. Dla więk- szych potrzeb produkcyjnych bez trudu, ze względu na pełną skalowalność, można zaprojektować dwa lub cztery równoległe ciągi technologiczne Krokodyl 814. W takim przypadku wskazane będzie ulokowa- nie całości w długiej prostokątnej hali, tak aby suwnice Rys. 4. Schemat organizacyjny linii produkcyjnej wież wiatrowych Fig. 4. organizational chart of the wind towers production line 22 Przegląd sPawalnictwa 8/2011 umieszczone na jednym torowisku obsługiwały wszystkie etapy produkcji. Dodatkowym atutem bę- dzie możliwość wykorzystania słupowysięgników, przeznaczonych do spawania zewnętrznych warstw spoin obwodowych, do dwóch sąsiadujących ciągów Krokodyla. od właściwego zaprojektowania linii produkcyjnej Krokodyl 814 będzie zależała wydajność, pracochłon- ność, a więc i końcowy, jednostkowy koszt wytwarza- nia. Podstawowym kryterium pod tym względem jest oczywiście asortyment produkcji. To od niego zależy liczba potrzebnych ciągów Krokodyla 814, liczba wal- carek, słupowysięgników, kabin śrutowniczych i malar- skich oraz innych urządzeń pomocniczych. Istotnym czynnikiem będzie również wybór odpowiedniej tech- niki spawalniczej oraz proces jej realizacji. Tradycyjną technologią jest spawanie łukiem krytym, w odmianie wielodrutowej (układ Tandem bądź Twin). Przy wyborze tej metody spawania, w celu zwiększenia wydajności, wskazane jest przygotowywanie złączy obwodowych na niesymetryczne „X” z mniejszą liczbą ściegów po stronie wewnętrznej cargi. Takie rozwiązanie umożliwi równoczesne wykonywanie jednego ściegu wewnątrz, przez głowicę umieszczoną na Krokodylu, oraz kilku (dwóch, trzech) ściegów zewnętrznych za pomocą słu- powysięgników. Parametry spawania muszą być wtedy bardzo ściśle dopasowane, już na etapie projektu, do jednej wspólnej prędkości obwodowej. Ze względu na duże grubości łączonych blach i sposób przygotowania krawędzi właściwych dla łuku krytego, dobrym rozwiązaniem byłoby zastosowanie metody spawania hybrydowego LASER/mAG, przynaj- mniej wewnętrznej części łącza. Zaletą tej metody jest możliwość pełnego przetopienia materiału o znacznej grubości, a więc gotowe złącze można uzyskać przy jednym przejściu, a nie przy kilkunastu tak jak w meto- dzie SAW. Kolejne oszczędności wynikają z braku ko- nieczności ukosowania brzegów spawanych krawędzi. Również kształt spawanego elementu jest korzystny dla technologii spawania laserowego, gdyż rura ogra- nicza możliwość emisji promieniowania światła lasero- wego, tak że wystarczy osłonić przednią i tylną część sekcji i spawanie będzie się odbywać w zamkniętej komorze. Większą wydajność procesu można uzyskać, przez zastosowanie wielopalnikowej głowicy spawalniczej z równomiernie rozmieszczonymi palnikami, wraz z wykorzystaniem jednej z wysokowydajnych odmian metody spawania mAG (np. Tandem lub RapidWeld firmy Cloos). Liczba użytych palników będzie deter- minowała krotność skrócenia czasu wykonania jed- nego pełnego ściegu spoiny obwodowej. Taką głowi- cę można zamontować na Krokodylu i za jej pomocą wykonywać wewnętrzną część spoiny. Również i przy takim rozwiązaniu zamknięty kształt rury, jaką jest słup wieży wiatrowej, osłoni światło łuku spawalniczego. Podsumowanie Nie przypadkiem wskazane sąsiadujące ze sobą firmy Deuma i Cloos (miasta Netphen i Ha- iger) stały się liderami w swoich branżach. Deuma w dziedzinie mechanizacji procesów produkcyjnych oraz Cloos w zrobotyzowanych aplikacjach spa- walniczych. Długoletnia współpraca, wymiana do- świadczeń oraz fakt, że ich produkty się doskonale uzupełniają, stworzyły wspaniały tandem mogący zaoferować swoim klientom najlepsze rozwiązania automatyzacji i mechanizacji procesów spawania wielkogabarytowych komponentów. Czy to w wielkoseryjnej produkcji słupów wież wiatrowych, czy w jednostkowym procesie bu- dowy korpusów łodzi podwodnych, opisywane urządzenie Krokodyl 814 gwarantuje prowadze- nie montażu i spawania obwodowego carg z naj- wyższą dokładnością przy najkrótszym czasie po- trzebnym do tego zadania. Wart podkreślenia jest fakt, niespotykany w żadnej innej produkcji detali o podobnych gabarytach, że Krokodyla obsługuje tylko jeden pracownik, wykonując wszystkie wyżej opisane czynności montażu i wewnętrznego spa- wania carg. Kompleksowa zautomatyzowana spawalnicza li- nia montażowa, w której centrum znajduje się urzą- dzenie Krokodyl 814, jest najlepszym rozwiązaniem dla producentów konstrukcji takich jak słupy wież wiatrowych. W następnym numerze W następnym numerze opublikowane zostaną artykuły zgłoszone na 1. międzynarodową Konferencję Naukowo-Techniczną „Napawanie – postęp i zastosowania” we Wrocławiu.