201603_PSpaw.pdf 38 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 88 3/2016 Polerowanie magnetyczno-ścierne   spoin doczołowych elementów rurowych Magnetic polishing of butt welded pipes Mgr inż. Michał Marczak – Instytut Technik Wytwarzania, Politechnika Warszawska. Autor korespondencyjny/Corresponding author: mim@meil.pw.edu.pl Streszczenie W artykule opisano najistotniejsze aspekty obróbki magnetyczno-ściernej wraz ze wstępnymi badaniami dotyczącymi polerowania spoin doczołowych w ele- mentach rurowych. Przedstawiono zarówno rozważania teoretyczne dotyczące charakteru narzędzia ściernego jak i problemy praktyczne, na które autor natknął się pod- czas przeprowadzania doświadczeń. Słowa  kluczowe: polerowanie; obróbka magnetyczno- ścierna; obróbka spoin; rury spawane Abstract The article describes most important aspects of magnetic-abrasive machining, with preliminary stu- dies for polishing butt welds in piping components. The paper also presents theoretical considerations re- garding characteristic of the abrasive tool and the prac- tical problems which the author encountered during the experiments. Keywords:  polishing; magnetic abrasive finishing; welds finishing; welding pipes Wstęp Celem klasycznego polerowania jest nadanie odpowied- niej gładkości oraz połysku przedmiotom obrabianym wy- korzystując do tego metody obróbki ściernej, chemicznej lub elektrochemicznej. W ramach obróbki ściernej są sto- sowane narzędzia w postaci pas polerskich nakładanych na tarcze polerskie, które mogą być usytuowane w różnych konfiguracjach względem powierzchni obrabianej. Jednym z warunków, który musi być spełniony w procesie polero- wania jest bezpośredni dostęp narzędzia do strefy obróbki. Uwzględniając dodatkowy ruch roboczy wykonywany przez przedmiot obrabiany implikuje to znaczne ograniczenia szczególnie w przypadku przedmiotów o skomplikowa- nych kształtach z obszarami trudnodostępnymi. Rozwiąza- niem dla takiego problemu jest zastosowanie polerowania magnetyczno-ściernego. Podstawy obróbki magnetyczno-ściernej Jest to technika obróbki, która umożliwia formowanie narzędzia ściernego w wyniku oddziaływania ferromagne- tycznych ziaren ściernych z zewnętrznym polem magne- tycznym. W trakcie obróbki występuje kilka głównych czyn- ników wpływających na zachowanie się narzędzia (rys 1). W zależności od charakterystyki układu generującego pole magnetyczne oraz od ruchów roboczych wykonywanych przez przedmiot składowe te mogą mieć różny wpływ na siłę ogólną. Ciężar ziaren ściernych jest stosunkowo niewielki i pomijalne mały. Siły wiskotyczne wynikają z konieczności Michał Marczak Rys. 1. Czynniki wpływające na siłę oddziałującą na ziarno ścierne Fig. 1. Factors influencing the force that acts on the abrasive grains zastosowania cieczy technologicznej, która ma za zadanie zmniejszyć siły tarcia występującego pomiędzy ziarnami jak i pomiędzy ziarnami a powierzchniami obrabianymi. Aby obróbka mogła zachodzić wymagany jest dodatko- wy ruch roboczy przedmiotu obrabianego lub obwodu gene- rującego strumień magnetyczny. Ruch ten najczęściej wy- stępuje w postaci ruchu obrotowego, posuwisto-zwrotnego lub ich kombinacji. W skład stanowiska eksperymentalnego do badań obróbki magnetyczno-ściernej wchodzi obwód magnetycz- ny z magnesami stałymi, korpus oraz próbka w postaci ob- racającej się rury spawanej doczołowo (rys. 2) [2,3]. Stano- wisko posiada możliwość regulowania szerokości szczeliny 39PRZEGLĄD  SPAWALNICTWAVol. 88 3/2016 obróbkowej w zakresie do 30 mm oraz zmianę rozkładu in- dukcji magnetycznej poprzez rozmieszczenie do pięciu ma- gnesów w stosie górnym i dolnym. Powyższe zastosowanie jest spotykane w literaturze z drobnymi różnicami jak np. rodzaj ziaren ściernch lub znaczne gabaryty stanowiska doświadczalnego [5,7,8]. Umieszczenie ziaren ściernych wewnątrz rury, którą następ- nie wprowadza się pomiędzy dwa lub więcej bieguny ma- gnetyczne oraz nadaje dodatkowy ruch roboczy w postaci np. oscylacji pola magnetycznego pozwala uzyskać proces mikroskrawania ich wewnętrznych powierzchni. Rys. 2. Przekrój stanowiska: 1, 2 – magnesy trwałe, 3 – ferromagnetycz- ne ziarna ścierne, 4, 5, 6, 7 – magnetowód z żeliwa, 8, 9 – tuleje utrzy- mujące magnesy w osi, 10 – śruba regulująca szczelinę, 11, 12 – sepa- ratory, 13 – korpus, 14 – przedmiot obrabiany Fig. 2. Cross section of experimental station: 1, 2 – magnets, 3 – ferroma- gnetic abrasive grains, 4, 5, 6, 7 – magnetic core (iron), 8, 9 –sleeve axial, 10 – adjusting screw, 11, 12 – separators, 13 – body, 14 – workpiece Efektem jest możliwość polerowania powierzchni trud- no dostępnych, ciężka do zrealizowania innymi technikami obróbkowymi. Autor proponuje sprawdzenie możliwości przeprowadzenia powyższej metody dla spoin rur spa- wanych doczołowo wykonanych z materiałów niema- gnetycznych [4]. Celem tego zabiegu jest oczyszczenie powierzchni trudnodostępnych do jakich zaliczają się we- wnętrzne obszary złączy doczołowych [1,6]. Idea jest zbliżo- na z tą różnicą, że w strefie obróbki usytuowana jest spoina, która została poddana polerowaniu magnetyczno-ścierne- mu dla różnych czasów obróbkowych (rys. 3). Celem tego zabiegu było usunięcie warstwy tlenków metali, ewentual- nych rozprysków oraz innych niezgodności spawalniczych w szczególności określających stan powierzchni spoiny. Próbki do badań zostały wykonane ze stopu aluminium AW-6060 (PA38 - niemagnetycznego), który następnie spawa- no doczołowo elektrodą nietopliwą w osłonie argonu (metoda TIG - Tungsten Inert Gas). Tak przygotowane próbki obrabiano Rys. 3. Schemat wygładzania magnetyczno-ściernego spoin doczo- łowych elementów rurowych Fig. 3. Scheme of magnetic-abrasive polishing of butt joint welding pipes na stanowisku do obróbki magnetyczno-ściernej zainstalowa- nym na tokarce ze średnią prędkością obróbki 80 m/min (rys. 4). Rys.  4.  Widok stanowiska badawczego do wygładzania spoin doczołowych elementów rurowych Fig.  4. View of experimental station for polishing the butt joint welding pipes Próby przeprowadzono na rurach o średnicy ø30 mm i gru- bości ścianki 2 mm dla następujących czasów obróbkowych: 10, 15, 20, 30 min. W tym celu wykorzystano lite, ferromagne- tyczne ziarna ścierne Fe – TiC 315/200 z cieczą technolo- giczną w postaci nafty dielektrycznej. Po przeprowadzeniu doświadczeń i dokonaniu pomiarów nie stwierdzono ubytku masy próbek po obróbce. W obszarze otaczającym spoinę, a zawierającym się w zasięgu narzędzia ściernego zaobserwowano poprawę parametrów chropowatości (tabl. II). Przed obróbką Po obróbce Czas obróbki 15 min Czas obróbki 30 min Tablica I. Wybrane widoki lica spoiny przed i po obróbce dla po- szczególnych czasów Table I. Selected view of welds before and after machining for each times Przed obróbką Po obróbce [min] 10 15 20 30 Ra [μm] 0,34 0,34 0,34 0,34 0,34 Rq [μm] 0,29 0,29 0,29 0,29 0,29 Rz [μm] 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 Ry [μm] 0,21 0,21 0,21 0,21 0,21 Sm [μm] 0,52 0,52 0,52 0,52 0,52 Tablica II. Wartości parametrów chropowatości przed i po obróbce dla poszczególnych czasów w obszarze działania narzędzia ściernego Table II. Roughness value before and after process for each time machining in area of the acting abrasive tool 40 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 88 3/2016 Literatura [1] Ambroziak A., Białucki P., Derlukiewicz W., Lange A., „Ocena jako- ści złączy spawanych ze stali x6Cr17 i x5CrNi18-10 stosowanych w wymiennikach ciepła”, Przegląd Spawalnictwa Vol.85/No.6 (2013). [2] Dąbrowski L., Marczak M., Onszczuk D., „Wpływ parametrów obróbki na chropowatość powierzchni przedmiotów po obróbce magnetycz- nościernej”, Mechanik 8/9 2013. [3] Marczak M., „Opracowanie i weryfikacja modelu numerycznego sta- nowiska do obróbki magnetyczno-ściernej”, Mechanik 12/2013, str. 1040. [4] Marczak M., Świercz R., Oniszczuk D., „Polerowanie magnetyczno- ścierne spoin doczołowych elementów rurowych”, Inżynieria warstwy wierzchniej, 2014, IBEN Gorzów Wielkopolski, ISBN 978-83-64249-17-4. [5] Palwinder S., Partap S. S., Lakhvir S., „Internal finishing of cylindri- cal pipes using sintered magnetic abrasive”,International Journal of Engineering Science and Technology (IJEST), Vol. 3, No. 7, July 2011. [6] Pietras A., Weglowska A., Rams B., Węglowski M. S., „Nowa techno- logia zgrzewania tarciowego rury z pokrywą”, Przegląd Spawalnictwa Vol.83/No.11 (2011). [7] Wantuch E. T., „Podstawy technologii magnetościernej”, WNT Warszawa 2000. [8] Yamaguchi H., Kang J., Hashimoto F., „Metastable austenitic stain- less steel for magnetic abrasive finishing”, CIRP Annals – Manufac- turing Technology, 60 (2011) 339-342. Wnioski W wyniku obróbki zaobserwowano widoczne wygładzenia lica spoin czołowych oraz oczyszczenie z nalotów powstałych w wyniku spawania. Efekt polerowania pozwolił uzyskać wybłyszczenie powierzchni w obszarze spo- iny. Spadek chropowatości sięga 35% wartości względem początkowej powierzchni. Z kolei zaskoczeniem są wyniki pomiaru uzyskane dla parametru Sm, które w podobnych eksperymentach znacząco zwiększały swoją wartość [4]. Otrzymane rezultaty obróbki pozwalają na zastosowanie opracowanej technologii do oczyszczania złączy spa- wanych elementów rurowych stosowanych np. w przemyśle spożywczym (po uprzednim usunięciu ziaren ściernych przed eksploatacją). W celu skrócenia czasu procesu dalsze badania powinny być prowadzone z zastosowaniem ferro- magnetycznych ziaren ściernych ziaren zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz elementu obrabianego. Zabieg ten może zwiększyć przewodność magnetyczną szczeliny obróbkowej, co z kolei wpłynie na indukcję w jej wnętrzu, od której zależy siła, jaka działa na pojedyncze ziarno ścierne.