201106 43Przegląd sPawalnictwa 6/2011 Mariusz.Bober Kompozytowe powłoki napawane plazmowo – charakterystyka i otrzymywanie composite coatings deposited by the plasma transferred  arc – characterization and coating formation Dr inż. Mariusz Bober –. Politechnika. Warszawska. Streszczenie Na. podstawie. literatury. oraz. badań. własnych. w. arty- kule.przedstawiono.stan.wiedzy.na.temat.kompozytowych. powłok. otrzymywanych. metodą. napawania. plazmowego.. Omówiono.ogólną.charakterystykę.napoin.kompozytowych. oraz.mechanizmy.ich.umocnienia..Przedstawiono.też.meto- dy.otrzymywania.napoin.kompozytowych.z.zastosowaniem. łuku.plazmowego. abstract The.state.of.the.art.of.coatings.deposited.by.the.pla- sma.transferred.arc.has.been.presented.basing.on.the. literature.study.and.own.research..The.characterization. and.strengthening.mechanisms.of.composite.overlay.for- mation.has.been.presented..The.methods.of.composite. overlay.production.by.the.plasma.beam.have.been.discus- sed.. Wstęp Napawanie.plazmowe.proszkowe.(PPTAW.–.Plasma Powder Transferred Arc Welding).jest.jedną.z.technik. stosowanych. w. modyfikacji. i. regeneracji. powierzchni. części.maszyn..W.metodzie.tej,.stosuje.się.odpowiedni. dobór.mocy.łuku,.można.z.dużą.dokładnością.regulo- wać.głębokość.przetopienia.podłoża,.uzyskując.poniżej. 5%. udziału. metalu. podłoża. w. napoinie.. Dzięki. temu,.. w. celu. uzyskania. powłoki. o. określonych. właściwo- ściach.eksploatacyjnych,.wystarczy.wykonać.napoinę. małej. grubości,. co. ma. wymierny. efekt. ekonomiczny.. Z.kolei.dobierając.odpowiednie.parametry.napawania. plazmowego,.o.można.otrzymać.napoiny.o.grubości.od.. 0,25.mm.do.5÷7.mm.i.wysokiej.czystości.metalurgicz- nej.. Równomierny. rozkład. mocy. plamki. łuku. plazmo- wego. na. powierzchni. napawanego. przedmiotu. oraz. zastosowanie.ruchu.wahadłowego.palnika.plazmowego. zapewniają.otrzymywanie.napoin.„o”.jednakowej.grubo- ści.na.całej.szerokości.warstwy.i.o.gładkim.licu,.często. bez. konieczności. stosowania. obróbki. mechanicznej.. Dokładne.sterowanie.energią.liniową.procesu.napawa- nia.umożliwia.regulację.szerokości.i.przemian.struktu- ralnych.strefy.wpływu.ciepła.(SWC).napoiny,.bez.nad- miernego.rozrostu.ziarna.oraz.pęknięć.podściegowych.. Wydajność.procesu.napawania.plazmowego.jest.duża. i.w.zależności.od.konstrukcji.palnika.może.wynieść.na- wet.do.22.kg.topionego.proszku.na.1.h.[1,.2]..Można. napawać.przedmioty.płaskie.i.obrotowe.wykonane.ze. stali. węglowych,. stopowych. i. odpornych. na. korozję,. staliwa.oraz.niektórych.gatunków.żeliw..Napawane.są. np..wałki.rozrządu,.zawory.i.gniazda.zaworowe.silników. spalinowych,.sworznie.i.czopy.łożyskowe,.nurniki.ho- mogenizatorów,. formy. do. precyzyjnego. kształtowania. wyrobów.szklanych,.łopatki.turbin,.narzędzia.skrawają- ce,.krawędzie.tnące.narzędzi.do.prac.ziemnych,.śruby. wytłaczarek,.części.armatury.hydraulicznej.i.urządzeń. instalacji.naftowych.[2÷7]. Ze.względu.na.koszt.urządzeń.do.napawania.pla- zmowego. i. materiałów. dodatkowych. (proszków). me- toda.ta.stosowana.jest.głównie.do.nakładania.warstw.. o. szczególnych. właściwościach,. tj.. wysokiej. twardo- ści.i.odporności.na.zużycie.ścierne..Materiał.napoiny. stanowią. zwykle. proszki. na. osnowie. kobaltu,. niklu.. i.żelaza.[2,.8,.9]..Osnowę.można.wznowić.przez.doda- tek.twardych.cząstek,.np..węglików,.borków,.tlenków,. czy. krzemianów,. otrzymując. w. ten. sposób. powłoki.. kompozytowe.. 44 Przegląd sPawalnictwa 6/2011 Powłoki. kompozytowe. mogą. być. również. otrzy- mywane. technikami. napawania. laserowego,. prze- tapiania. wiązką. elektronów. bądź. natryskiwania. cieplnego. [8,. 10].. W. warunkach. dużego. obciążenia. ściernego. powłoki. kompozytowe. przez. natryskiwa- nie. cieplne. ulegają. jednak. szybkiej. degradacji. ze. względu.na.mechaniczny.charakter.połączenia.war- stwy. z. materiałem. podłoża. oraz. porowatość. tych. warstw.. Większą. trwałość. wykazują. warstwy. napa- wane,. w. których. istnieje. metalurgiczny. charakter. połączenia. powłoki. z. materiałem. podłoża.. Zastoso- wanie. do. napawania. warstw. kompozytowych. wy- sokoenergetycznych. wiązek,. takich. jak. laserowa.. i.elektronowa,.może.powodować.rozpuszczanie.twar- dych.cząstek.fazy.umacniającej,.co.prowadzi.do.po- gorszenia.właściwości. tych.powłok..Z.tego.względu. napawanie. plazmowe. proszkowe. jest. często. stoso- waną.techniką.otrzymywania.powłok.kompozytowych. [11÷13]. Napoiny o strukturze materiału kompozytowego Napoiny. kompozytowe. o. osnowie. metalicz- nej. umacnianej. twardymi. cząstkami,. np.. węglika- mi. metali. przejściowych. z. IVB÷VIB. grupy. układu. okresowego,. łączą. właściwości. odpornej. na. ścieranie. i. jednocześnie. stosunkowo. plastycz- nej,. a. także. odpornej. na. korozję. matrycy. oraz. twardej. ceramiki.. Właściwości. tego. rodzaju. po- włok. powierzchniowych. sprawdzają. się. wszę- dzie. tam,. gdzie. wymagana. jest. wysoka. odpor- ność.na.ścieranie.przy.równolegle.występujących.. obciążeniach. dynamicznych.. Wymaganiom. tym. nie. mogą. sprostać. ani. znane. i. stosowane. war- stwy. metaliczne. nakładane. metodami. spawalni- czymi,. ani. warstwy. ceramiczne,. twarde. i. kruche.. Takie. powłoki. kompozytowe. nanoszone. są. m.in.. na.części.silników.spalinowych,.odrzutowych,.tur- biny.gazowe,.zawory,.śruby.wytłaczarek,.matryce. do. kucia. na. gorąco,. zsypy. piecowe. itp.. Dodatek. twardych.cząstek.o.różnym.stopniu.dyspersji.po- woduje. dodatkowe. umocnienie. osnowy.. Kompo- zyty. o. takiej. osnowie. metalowej. mogą. przenosić. większe. naprężenia. rozciągające. i. ściskające. niż. stopy. monolityczne,. ponieważ. przyłożone. ob- ciążenie. jest. przenoszone. z. plastycznej. osnowy. do. cząstek. fazy. umacniającej,. co. jest. możliwe. w. przypadku. istnienia. wiązania. pomiędzy. osno- wą. a. cząstkami. fazy. umacniającej. [8].. Charakter. granicy. międzyfazowej. pomiędzy. matrycą. a. fazą. umacniającą.zależy.od.czasu.i.temperatury.formo- wania. się. powłoki. kompozytowej. oraz. od. składu.. chemicznego.osnowy..Zainteresowanie.tymi.mate- riałami.wynika.także.z.ich.korzystnego.parametru. konstrukcyjnego,.jakim.jest.stosunek.wysokiej.wy- trzymałości.do.masy. Mechanizmy umocnienia napoin kompozytowych W. materiałach. kompozytowych. obecność. w. pla- stycznej. osnowie. cząstek. o. małych. rozmiarach. (0,01÷0,1. μm). hamuje. ruch. dyslokacji,. powodując. ugięcie.linii.dyslokacji.i.tworzenie.się.pętli.wokół.czą- stek.(rys..1)..Dalszy.ruch.dyslokacji.wymaga.już.przyło- żenia.większego.naprężenia..Obserwuje.się.wówczas. makroskopowe. podwyższenie. granicy. plastyczności. kompozytu.[14]. W.materiałach.kompozytowych.umacnianych.cząst- kami. o. wielkości. powyżej. 1. μm. nie. może. nastąpić. utwardzenie.wydzieleniowe,.a.materiał.uzyskuje.wła- ściwości. użytkowe. będące. wynikiem. oddziaływania. zarówno.osnowy,.jak.i.rozmieszczonych.w.niej.cząstek. fazy.umacniającej.[15]. W. powłokach. kompozytowych. napawanych. pla- zmowo,. w. zależności. od. konstrukcji. plazmotronu,. wielkość.cząstek.fazy.umacniającej.może.zawierać.się. zasadniczo.w.przedziale.40÷250.μm..Jednakże.naj- częściej.zakres.ten.jest.węższy.i.wynosi.50÷150.μm. To. ograniczenie. metody. PPTAW. sprawia,. że. w. na- poinach. tych. trudno. jest. uzyskać. umocnienia. wy- nikające. z. obecności. cząstek. dyspersyjnych.. Wy- sokie. właściwości. tych. powłok. wynikają. bowiem.. z. dużej. twardości. i. odporności. na. zużycie. ścierne. dużych.cząstek.faz.umacniających.rozmieszczonych.. w.plastycznej.osnowie. Powłoki. kompozytowe. odznaczają. się. wysoką. twardością,. a. także. dużą. odpornością. na. zużycie. ścierne.w.warunkach.pracy.pod.dużym.obciążeniem.. Ten.rodzaj.zużycia.jest.spotykany.wówczas,.gdy.po- między. dwoma. pracującymi. częściami. metalowymi. znajdują.się.drobne.i.twarde.cząstki,. jak.np..w.mły- nach. kulowych. i. walcowych,. zębach. kół. zębatych,. bębnach.hamulcowych.itp..Oszacowano,.że.ok..50%. części. maszyn. i. urządzeń. ulega. zużyciu. ścierne- mu.. Odporność. na. zużycie. ścierne. jest. zależna. od.. Rys. 1. Stadia.przejścia.dyslokacji.przez.obszar.zawierający.cząstki. fazy.umacniającej:.a).dojście.do.cząstek,.b).ugięcie.na.cząstkach,.. c).ominięcie.cząstek,.d).utworzenie.pętli.wokół.cząstek.[14] Fig. 1..The.phases.of.dislocation.movement.through.the.region.con- taining. reinforcing. particles.. Dislocation:. a). approaches. particles,.. b)..diffracts.on.particles,.c).omits.particles,.d).creates.a.loop.around. particles.[14] .a) .b) .c) .d) 45Przegląd sPawalnictwa 6/2011 twardości. oraz. struktury. napoiny.. Na. rysunku. 2. przedstawiono. powłoki. o. zbliżonej. twardości. i. róż- nej.strukturze,.poddane.zużyciu.ściernemu..Najwyż- szą.odporność.na.zużycie.ścierne.wykazują.powłoki. kompozytowe.o.stosunkowo.najmniejszej.twardości,. umacniane.dużymi.cząstkami.węglika.chromu..Twar- de.cząstki. fazy.umacniającej.znacząco.zapobiegają. procesowi.ścierania.warstwy,.dzięki.czemu.tylko.nie- znacznemu.mikroskrawaniu.ulega.matryca.(rys..2c).. Jednocześnie.plastyczna.osnowa.zapobiega.wykru- szaniu.się.cząstek.twardej.fazy..Powłoki.kompozyto- we.o.większej.twardości.umacniane.małymi.cząstkami.. w.tych.samych.warunkach.pracy.ulegają.intensywniej- szemu.zużyciu.ściernemu.(rys..2b). Otrzymywanie napoin kompozytowych Powłoki.kompozytowe.napawane.plazmowo.można. otrzymać,.stosując.różne.techniki.napawania..Przed- stawiono.je.na.rysunku.3. Pierwsza. metoda. polega. na. nałożeniu. pasty.. z. mieszaniny. proszków. i. jej. przetopieniu. łukiem. plazmowym. oraz. warstwy. powierzchniowej. mate- riału.podłoża..Do.napawania.stosowane.są.proszki.. o.małej.ziarnistości.(1÷40.µm).przygotowane.w.for- mie.pasty.z.nośnikiem.alkoholowym.bądź.szkła.wod- nego,.naniesionej.na.materiał.podłoża..Stosowane. są.mieszaniny.proszków.z.dodatkiem.cząstek.fazy. umacniającej,.np..TiC,.które.w.wyniku.przetopienia. tworzą.napoiny.o.strukturze.kompozytowej.[17]..Cią- gły.rozwój.inżynierii.powierzchni.sprawia,.że.obecnie. oprócz.wysokotopliwych.faz.stosowane.są.również. inne. dodatki,. np.. siarczki. (MoS2,. MnS).. W. wyniku. przetopienia.pasty.Fe-Mn-S.uzyskano.powłoki.kom- pozytowe. z. cząstkami. MnS. charakteryzujące. się. zdolnościami. samosmarnymi. [25].. Przetapiane. są,. pasty.z.mieszaniny.proszków.bez.dodatku.twardych. faz.również.zawierające.często.Cr,.Mo,.W,.V.i.C,.któ- re.w.wyniku.obróbki.dają.także.powłoki.o.strukturze. kompozytowej.z.wydzieleniami.węglików.jak.również. borków.i.faz.międzymetalicznych.in.situ.[18].. Powłoki. kompozytowe. otrzymywane. są. również. poprzez.napawanie.plazmowe.z.mieszaniny.prosz- ków.osnowy.i.fazy.umacniającej.lub.w.których.cząst- ki. fazy. umacniającej. powstają. z. innych. faz in situ.. W. pierwszym. wariancie. jako. materiał. dodatkowy. stosowane. są. mieszaniny,. w. których. osnowę. sta- nowią.proszki.na.bazie.niklu.lub.kobaltu,.a.niekiedy. żelaza. z. dodatkiem. twardych. faz,. często. węglików. metali. przejściowych. [10,. 19,. 20].. Takie. mieszanki. proszków. metalicznych. z. dodatkową. fazą. wzmac- niającą. oferowane. są. na. rynku. wyrobów. spawal- niczych. lub. są. wykonywane. we. własnym. zakresie.. Technika.ta.umożliwia.sterowanie.strukturą.–.ilością.. i.rozmieszczeniem.fazy.umacniającej.–.a.tym.samym. właściwościami.napoin..Uzyskane.powłoki.kompozy- towe.charakteryzują.się.twardością.i.odpornością.na. zużycie. ścierne. znacznie. wyższą. niż. materiał. pod- łoża.. Przykłady. mikrostruktur. napoin. otrzymanych.. z.mieszanin.proszków.na.osnowie.Ni.z.dodatkiem.TiC. i.WC.przedstawiono.na.rysunku.4.. Rys. 2.. Wpływ. struktury. warstwy. wierzchniej. na. zużycie. ścierne:. a). napoina. o. strukturze. martenzytu. –. średnia. twardość. 58. HRC,.. b).napoina.kompozytowa.umacniana.małymi.cząstkami.TiC.–.śred- nia.twardość.58.HRC,.c).napoina.kompozytowa.umacniana.dużymi. cząstkami.Cr3C2.–.średnia.twardość.55.HRC.[16] Fig. 2..The.effect.of.surface.layer.structure.on.the.wear.resistance:. a).the.overlay.with.martensite.structure.–.average.hardness.58.HRC,. b).the.composite.overlay.reinforced.with.small.TiC.particles.–.ave- rage.hardness.58.HRC,.c).composite.overlay.reinforced.with.large. Cr3C2.particles.–.average.hardness.55.HRC.[16] Rys. 3. Techniki.napawania.plazmowego.powłok.o.strukturze.kom- pozytowej Fig. 3. The.techniques.of.plasma.overlaying.of.composite.coating Rys. 4..Mikrostruktury.kompozytowych.powłok.o.osnowie.stopu.Ni. umacnianych:.a).TiC,.b).WC Fig. 4..The.microstructure.of.Ni.alloy.based.composite.coatings.rein- forced.by:.a).TiC,.b).WC .a) .b) .a) .b) .c) 46 Przegląd sPawalnictwa 6/2011 W.drugim.wariancie,.częściej.stosowanym,.w.wyj- ściowej. mieszaninie. proszków. obok. głównych. pier- wiastków. (Ni,. Co,. Fe). znajdują. się. dodatki. stopowe. takie.jak:.C,.B,.Si,.W,.Mo..Podczas.napawania,.w.wy- niku.reakcji.pomiędzy.składnikami.proszku.i.materiału. podłoża,.powstają.twarde.fazy.rozmieszczone.w.meta- licznej.osnowie.[11,.12,.21÷23]. Powłoki.kompozytowe.można.także.otrzymywać. w. wyniku. nadtopienia. strumieniem. plazmy. mody- fikowanej.powierzchni.materiału. i.dostarczenie.do. ciekłego.jeziorka.dodatku.proszku.fazy.umacniają- cej..Wówczas.osnowę.tych.powłok.stanowi.mate- riał.podłoża..Warunkiem.decydującym.o.możliwości. powstawania.tego.rodzaju.powłok.kompozytowych. jest. konstrukcja. palnika. plazmowego.. Wymagane. jest,. aby. strumień. wstrzykiwanych. cząstek. fazy. umacniającej. przecinał. się. z. wiązką. plazmową. na. powierzchni. materiału. podłoża. [8].. Stosowane. są. także. klasyczne. plazmotrony,. które. topią. po- wierzchnię.metalu,.a.proszek.fazy.umacniającej.po- dawany. jest. z. niezależnych. podajników..Technika. ta.jest.stosowana.m.in..do.modyfikacji.powierzchni. stopów.aluminium.i.tytanu..Do.ciekłego.jeziorka.sto- pów.aluminium.dodawane.są.cząstki.NbC,.TiC,.SiC. i.Al2O3.[8]..Z.kolei.warstwa.wierzchnia.tytanu.może. być. modyfikowana. przez. dodatek. NbC,.TiC,. WC,. Cr3C2.[8,.24]...Mimo.że.stopy.tytanu.i.aluminium.są. powszechnie.stosowane.w.budowie.maszyn,.to.jest. stosunkowo.niewiele.danych.na.temat.na.temat.ich. modyfikacji.strumieniem.plazmy. Na.podstawie.analizy.literatury,.w.tablicy.I.przed- stawiono. zestawienie. najczęściej. modyfikowanych. podłoży.oraz.materiałów.tworzących.napoiny.w.pro- cesie.wytwarzania.powłok.kompozytowych.strumie- niem.plazmy.. Badania.napoin.kompozytowych.są.oparte.głów- nie.na.wnikliwej.analizie.mikrostruktur,.badaniu.odpor- ności. na. zużycie. ścierne. w. temperaturze. otoczenia.. i.podwyższonej.oraz.na.pomiarze.twardości..Wyniki. wskazują.na.bardzo.dobre.właściwości.powłok.kom- pozytowych,. niekiedy. kilkakrotnie. przewyższające. analogiczne. właściwości. materiału. podłoża.. Nato- miast.brak.jest.informacji.o.wynikach.badań.podsta- wowych.(zwilżalności,.rozpływności,.zachowaniu.się. cząstek. w. strumieniu. plazmy). dotyczących. zjawisk.. i. procesów. będących. podstawą. wytwarzania. tego. typu.powłok..Dane.te.mogłyby.być.niewątpliwie.po- mocne.w.projektowaniu.tego.typu.napoin. tablica..Materiał.podłoża.oraz.materiał.napoin.wykorzystywany.w.procesie.otrzymywania.powłok.kompozytowych.metodą.napawania.pla- zmowego table. The.substrate.and.overlay.material.used.in.the.process.of.composite.coatings.deposited.by.plasma.overlaying Materiał.podłoża Materiał.napoiny Postać.materiału. dodatkowego Ziarnistość,.μm Literatura osnowa faza.umacniająca Stal.niskowęglowa Cr-Mo-C 50%.TiC pasta 1.–.45 17 Stal.niskowęglowa żelazo 10%.MoS2 20%.MoS2 30%.MoS2 10%.(Mn+S) pasta 25 Stal.niskowęglowa W-Mo-Cr-V-C pasta 1.–.40 18 Stal.nierdzewna NiTi pasta 26 Stal.niskowęglowa stop.Ni 30%.Cr3C2 proszek 75.–.185 10 Stal.średniowęglowa Stellite.6 30%.Cr3C2 proszek 19 Stal.nierdzewna Stellite.6 20%.WC 50%.TiC 50%.Cr3C2 40%.NbC proszek 53.–.180 20 Stal.nierdzewna Triballoy.800. 35%.WC 35%.(WC-12%.Cr) proszek 53.–.180 20 Aluminium Al-Ni Al2O3 SiC TiC proszek 70 27 Stal.węglowa Fe-Cr-C-Ni proszek 70.–.140 11 Stal.węglowa Fe-Cr-C-Ni proszek 12 Stal.nierdzewna Fe-Ti-C proszek 70.–.140 13 Stal.węglowa stop.Ni proszek 135 21 Stal.niskowęglowa stop.Co proszek 75.–.180 22 Stal.nierdzewna stop.NiCr-B proszek 23 Tytan NbC proszek 80.–.120 24 47Przegląd sPawalnictwa 6/2011 Podsumowanie Coraz.częstsze.stosowanie.w.przemyśle.warstw. kompozytowych.na.powierzchni.detali.wynika.z.ich. bardzo.dobrych.właściwości,.w.tym.trybologicznych,. ale.i.korzystnego.parametru.konstrukcyjnego,.jakim. jest.stosunek.wytrzymałości.do.masy..Napoiny.kom- pozytowe.uzyskane.techniką.PPTAW.charakteryzu- ją.się.wysoką.jakością,.a.ich.właściwości.takie.jak. twardość.i.odporność.na.zużycie.ścierne.znacznie. przewyższają.właściwości.materiału.podłoża,.który. najczęściej.stanowią.stopy.żelaza,.jak.również.ni- klu.i.kobaltu.oraz.aluminium.i.tytanu..Są.to.na.ogół. powłoki.umacniane.węglikami.metali.przejściowych. bądź. borkami.. Wysokie. właściwości. tych. powłok. wynikają.z.obecności.cząstek.twardych.faz.w.me- talicznej.osnowie.. Większość.publikowanych.badań.dotyczy.napoin. kompozytowych.z.fazami.umacniającymi.tworzącymi. się.in situ..Nieliczne.opracowania.są.poświęcone.war- stwom. uzyskanym. z. mieszaniny. proszków. zawiera- jących.cząstki.fazy.umacniającej..Stosowanie.w.pro- cesie. napawania. materiału. dodatkowego. w. postaci. mieszanin.proszków.osnowy.i.fazy.umacniającej.po- zwala.na.precyzyjniejsze.sterowanie.strukturą.powłok. kompozytowych,.a.tym.samym.ich.właściwościami. Prowadzone.są.również.badania.nad.innymi.war- stwami.kompozytowymi,.w.tym.z.dodatkami.MoS2. i.MnS,.poprawiającymi.właściwości.trybologiczne. Literatura [1]. Jitai.N.,.Wei.G.,.Mianhuan.G.,.Shixiong.L.:.Plasma.applica- tion. in. thermal. processing. of. materials,. Vacuum. 65,. 2002,.. s..263-266. [2]. Klimpel.A.:.Technologie.napawania.i.natryskiwania.cieplnego,. Wyd..P..Śl.,.Gliwice.1999. [3]. Hard.Facing.by.Arc.Welding..Metals.Handbook,.vol..6,.Welding. and.Brazing,.8th.Ed..ASM.Metals.Park.(OH),.1979,.s..152-167. [4]. Włosiński.W.,.Chmielewski.T.:.Napawanie.plazmowe.ochronnych. warstw.chromowych.umocnionych.wtrąceniami.Al2O3.na.podłoże. ze.stali.3H13,.Przegląd.Spawalnictwa.nr.8-10,.2002,.s..122-123. [5]. Weroński.A.,.Gardyński.J.:.Nakładanie.powłok.metodą.pla- zmową.na.części.samochodowe,.Przegląd.Spawalnictwa.nr. 1-2,.1996,.s..14-16. [6]. Weroński.A.,.Pałka.K.:.Zwiększenie.trwałości.nurników.homo- genizatorów.przez.napawanie.plazmowe,.Przegląd.Spawal- nictwa.nr.1-2,.1996,.s..20-22. [7]. Klimpel.A.,.Górka.J.,.Czupryński.A.:.Napawanie.proszkowe. PTA. warstw. wierzchnich. suwaka. zasuwy. urządzeń. nafto- wych,.Przegląd.Spawalnictwa.nr.5-6,.2006,.s..15-19. [8]. Deuis.R.L.,.Yellup.J.M.,.Subramanian.C.:.Metal-matrix.com- posite.coatings.by.PTA.surfacing..Composite.Science.&.Tech- nology,.58,.1998,.s..299-309. [9]. Wu.J..B..C.,.Redman.J..E.:.Hardfacing.with.Cobalt.and.Nickel. Alloys,.Welding.Journal,.1994,.September,.s..63-68. [10] Huang.Z.,.Hou.Q.,.Wang.P.:.Microstructure.and.properties.of. Cr3C2.–.modified.nickel.–.based.alloy.coating.deposited.by. plasma.transferred.arc.process,.Surface.&.Coatings.Techno- logy,.2008,.no..202,.s..2993-2999. [11] Liu.Y..F.,.Han.J..M.,.Li.R..H.,.Li.W..J.,.Xu.X..Y.,.Wang.J..H.,. Yang.S..Z.:.Microstructure.and.dry-sliding.wear.resistance.of. PTA.cald.(Cr,.Fe)7C3/γ.–.Fe.ceramal.composite.coating,.Ap- plied.Surface.Science,.2006,.no..252,.s..7539-7544. [12] Liu.Y..F.,.Xia.Z..Y.,.Han.J..M.,.Zhang.G..L.,.Yang.S..Z.:.Microstruc- ture.and.wear.behavior.of.(Cr,Fe)7C3.reinforced.composite.co- ating.produced.by.plasma.transferred.arc.weld-surfacing.process,. Surface.&.Coatings.Technology,.2006,.no..201,.s..863-867. [13]. Liu.Y..F.,.Mu.J..S.,.Xu.X..Y.,.Yang.S..Z.:.Microstructure.and.dry- sliding.wear.properties.of.TiC-reinforced.composite.coating.pre- pared.by.plasma-transferred.arc.weld-surfacing.process,.Mate- rials.Science..and.Engineering.A,.2007,.no..458,.s..366-370. [14].Śleziona.J.:.Podstawy.technologii.kompozytów,.Wyd..P..Śl.,. Gliwice.1998. [15] Dobrzański. L..A.:. Podstawy. nauki. o. materiałach. i. metalo- znawstwo,.WNT,.Gliwice.–.Warszawa.2002. [16].Zollinger.O..O.,.Beckham.J..E.,.Monroe.C.:.What.to.know.be- fore.selecting.hardfacing.electrodes,.Welding.Journal,.1998,. vol..77,.no..2,.s..39-43. [17] Bourithis.L.,.Milonas.Ath.,.Papadimitriou.G.D.:.Plasma.transfer- red.arc.surface.alloying.of.a.construction.steel.to.produce.a.metal. matrix.composite.tool.steel.with.TiC.as.reinforcing.particles..Sur- face.and.Coatings.Technology.165,.2003,.s..286-295. [18].Bourithis.L.,.Papadimitriou.G..D.:.Synthesizing.a.class.M.high. speed.steel.on.the.surface.of.a.plain.steel.using.the.plasma. transferred.arc.(PTA).alloying.technique:.microstructure.and. wear.properties,.Materials.Science.and.Engineering.A,.2003,. no..361,.s..165-172. [19].Aoh.J..N.,.Jeng.Y..R.,.Chu.E..L.,.Wu.L..T.:.On.the.wear.be- havior.of.surface.clad.layers.under.high.temperature,.Wear,. 1999,.no..225-229,.s..1114-1122. [20]. Kim.H..J.,.Yoon.B..H.,.Lee.Ch..H.:.Sliding.wear.performance. in. molten.Zn–Al.bath.of.cobalt-based.overlayers.produced.by.plasma- transferred.arc.weld-surfacing,.Wear,.2003,.no..254,.s..408-414. [21] Hou.Q..Y.,.He.Y..Z.,.Zhang.Q..A.,.Gao.J..S.:.Influence.of.mo- lybdenum.on.the.microstructure.and.wear.resistance.of.nikc- kel.–.based.alloy.coating.obtained.by.plasma.transferred.arc. process,.Materials.and.Design,.2007,.no..28,.s..1982-1987. [22].Hou.Q..Y.,.Gao.J..S.,.Zhou.F.:.Microstructure.and.wear.cha- racteristics.of.cobalt-based.alloy.deposited.by.plasma.trans- ferred. arc. weld. surfacing,. Surface. &. Coatings.Technology,. 2005..no..194,.s..238-243. [23].Gurumoorthy. K.,. Kamaraj. M.,. Prasad. Rao. K.,. Sambasiva. Rao. A.,. Venugopal. S.:. Microstructural. aspects. of. plasma. transferred.arc.surfaced.Ni-based.hardfacing.alloy,.Materials. Science.and.Engineering.A,.2007,.no..456,.s..11-19. [24].Hung.F..Y.,.Yan.Z..Y.,.Chen.L..H.,.Lui.T..S.:.Microstructural. characteristics.of.PTA-ocverlayed.NbC.on.pure.Ti,.Surface.&. Coatings.Technology,.2006,.no..200,.s..6881-6887. [25] Skarvelis.P.,.Papadimitriou.G..D.:.Microstructural.and.tribological. evaluation.of.potential.self-lubricating.coatings.with.MoS2\MnS. additions.produced.by.the.plasma.transferred.arc.technique,.Tri- bology.International,.2009,.no..42,.s..1765-1770. [26].Ozel. S.,. Kurt. B.,. Somunkiran. I.,. Orhan. N.:. Microstructural. characteristic. of. NiTi. coating. on. stainless. steel. by. plasma. transferred. arc. process,. Surface. &. Coatings. Technology,. 2008,.no..202,.s..3633-3637. [27].Deuis. R.L.,. Subramanian. C.,. Yellup. J.. M.:. Abrasive. wear. of.composite.coatings. in.a.saline.sand.slurry.environment,. Wear,.1997,.no..203-204,.s..119-128..