201106 53Przegląd sPawalnictwa 6/2011 Paweł.Cegielski Andrzej.Kolasa. Tadeusz.Sarnowski Arkadiusz.Oneksiak Wdrożenia przemysłowe projektów badawczo-rozwojowych w zakresie mechanizacji i automatyzacji procesów spawalniczych industrial implementation of research and development  projects within the area of mechanization and automation  of welding processes Dr inż. Paweł Cegielski, dr hab. inż. andrzej Kolasa prof. nzw. PW –.Politechnika.Warszawska, dr inż. tadeusz Sarnowski – ZAP.Robotyka,.Ostrów. Wielkopolski, arkadiusz Oneksiak – ZASO. Elektro- nik,.Warszawa. Streszczenie Jednym. z. głównych. kierunków. rozwoju. technologii. spawalniczych.jest.mechanizacja.i.automatyzacja.proce- sów.spawania.realizowana.za.pomocą.urządzeń,.w.któ- rych. wykorzystane. są. najnowsze. osiągnięcia. z. zakresu. automatyki.przemysłowej,.elektroniki.i.informatyki..Tema- tyka.ta.jest.jednym.z.obszarów.zainteresowań.i.kierunków. prac.badawczych.i.projektowych.realizowanych.w.Zakła- dzie.Inżynierii.Spajania.Politechniki.Warszawskiej..W.arty- kule.przedstawiono.wyniki.kilku,.wykonanych.w.ostatnich. pięciu.latach,.projektów.zakończonych.wdrożeniami.prze- mysłowymi. abstract Automation.and.mechanization.of.welding.processes. are. one. of. main. areas. of. welding. technology. develop- ment..Both.of.them.utilize.equipment.and.machines.de- signed.with.the.use.of.newest.achievements.of.industrial. automatics,.electronics.as.well.as.information.technology.. The. design. and. application. of. both. automated. welding. processes.and.equipment.used.are.also.one.of.main.are- as.of.research.and.development.activity.of.Welding.Divi- sion.of.Warsaw.University.of.Technology..Some.of.pro- jects.completed.last.years.and.implemented.to.industries. are.presented.here. Wstęp Prawie.od.początku.istnienia.Katedry,.później.Za- kładu. Spawalnictwa,. a. obecnie. Zakładu. Inżynierii. Spajania.Politechniki.Warszawskiej,.tj..od.1951.r..jed- nym.z.istotnych.obszarów.prac.naukowo-badawczych.. i.projektowych.była.mechanizacja.i.automatyzacja.pro- cesów.spawalniczych.oraz.konstrukcje.urządzeń.słu- żących.do.ich.realizacji..W.okresie.ostatnich.piętnastu. lat.opracowano.i.wdrożono.do.produkcji.przemysłowej. szesnaście. nowych. maszyn,. urządzeń. i. zestawów. urządzeń. technologicznych. przeznaczonych. głównie. do. mechanizacji. i. automatyzacji. procesów. spawal- niczych,. w. tym. również. z. wykorzystaniem. robotów. przemysłowych..Projekty.te.były.realizowane.głównie. jako.prace.badawczo-rozwojowe.w.ramach.projektów. celowych.KBN.i.FSNT.NOT.z.krajowymi.przedsiębior- stwami.produkcyjnymi:.ZAP.Robotyka.z.Ostrowa.Wiel- kopolskiego.i.ZASO.Elektronik.z.Warszawy..Obroniono. też.kilka.prac.doktorskich.oraz.wiele.prac.magisterskich.. i.inżynierskich.związanych.z.tą.tematyką.. Opracowanie.i.wdrożenie.nowego.urządzenia.wy- maga.doświadczenia.i.wiedzy.z.różnych.dziedzin,.po- cząwszy.od.fizyki.samego.procesu.technologicznego. poprzez. teorię.sterowania,.podstawy.konstrukcji.ma- szyn,. automatykę. oraz. umiejętność. programowania.. i.wykorzystywania.komercyjnych.programów.kompute- rowych..Często.trzeba.korzystać.ze.specjalistycznych. metod.i.komputerowych.programów.do.modelowania. 54 Przegląd sPawalnictwa 6/2011 i. symulacji.. Zaprojektowanie,. zbudowanie,. a. następ- nie.wdrożenie.przemysłowe.każdego.urządzenia. jest. skomplikowanym. procesem. wymagającym,. oprócz. prac. koncepcyjnych,. wielu. prób. i. badań. zarówno.. w. warunkach. laboratoryjnych,. jak. i. przemysłowych.. Cykl. prac. „od. pomysłu. do. przemysłu”. w. przypadku. urządzeń.technologicznych.jest.procesem.bardzo.zło- żonym.i.wymagającym.dużego.nakładu.pracy.i.środ- ków.finansowych. W. artykule. przedstawiono. wyniki. kilku. projektów.. z.zakresu.automatyzacji.i.mechanizacji.procesów.spa- walniczych.zrealizowanych.przez.zespół.pracowników. Zakładu.Inżynierii.Spajania.Politechniki.Warszawskiej,. zakończonych. udanymi. wdrożeniami. przemysłowymi. w.ostatnich.pięciu.latach.. System do wycinania otworów i spawania króćców na powierzchniach walcowych Wycinanie. termiczne. otworów. na. powierzchniach. walcowych. (rur,. zbiorników),. a. następnie. spawanie.. w.ich.miejscu.króćców.wiąże.się.z.trudnościami.tech- nicznymi.(zróżnicowanie.średnic.i.grubości.blach,.zło- żona.trajektoria.–.kontur,.po. jakim.przemieszcza.się. narzędzie).i.technologicznmi.(zmienne.warunki.spawa- nia.na.obwodzie.złącza)..Najlepsze.efekty.techniczne.. i.ekonomiczne.uzyskuje.się.przez.automatyzację.oby- dwu.tych.zadań.technologicznych..Można.do.tego.celu. wykorzystać.urządzenia.znanych.firm.zagranicznych,. których.zastosowanie.wymaga..jednak.wysokich.kosz- tów.inwestycyjnych.. Celem. zrealizowanego. projektu. było. wdrożenie. nowej. generacji. urządzeń. zintegrowanych,. w. peł- ni. funkcjonalnych. i. konkurencyjnych,. zarówno. pod. względem.ceny,.jak.i.poziomu.technicznego.[5]..Inno- wacyjność.pomysłu.polega.na.zastosowaniu.w.jednym. urządzeniu. przezbrajanego. do. procesów. cięcia. lub. spawania.systemu.naprowadzania.głowicy.roboczej,. z.kopiowaniem.zarysu.powierzchni.walcowej.bezpo- średnio.w.czasie.procesu.technologicznego..Możliwe. jest.zastosowanie.cięcia.tlenowego.lub.plazmowego,. a.do.spawania.metody.MIG.i.MAG..Dobór.metod.cię- cia.wynikał.z.ich.wysokiej.podatności.na.mechaniza- cję.i.automatyzację,.w.tym.łatwości.sterowania,.a.tak- że.wysokiej.stabilności.i.powtarzalności.uzyskiwanych. efektów..Metody.MIG.i.MAG.umożliwiają.wykonywa- nie.spoin.pachwinowych.jedno-. i.wielowarstwowych. (wielościegowych),.charakterystycznych.dla.tego.typu. konstrukcji..Metody.te.charakteryzują.się.wysoką.po- datnością.na.mechanizację.i.automatyzację,.wysoką. stabilnością. i. powtarzalnością.. Możliwe. też. jest. za- stosowanie.metody.TIG.z.podawaniem.dodatkowego. spoiwa,.szczególnie.w.zakresie.małych.średnic.i.gru- bości.ścianek.króćców,.jakkolwiek.ten.wariant.nie.był. przedmiotem.projektu.i.nie.był.dotychczas.praktycznie. wykorzystywany. Wysokie. parametry. użytkowe. wdrożonego. syste- mu.osiągnięto.dzięki.zastosowaniu.zaawansowanych. układów.automatycznego.sterowania.i.napędów.(m.in.. serwonapędów. elektrycznych),. a. także. przez. wdro- żenie. nowoczesnych. koncepcji. mechanicznych. oraz. przeprowadzonych. na. etapie. badań. przemysłowych. prac.modelowych.i.symulacyjnych.. Omawiany. system. do. zautomatyzowanego. wy- cinania.otworów.i.spawania.króćców.na.powierzch- niach.walcowych.zawiera.dwa.urządzenia:.wysięgnik. ze.stołem.pryzmatycznym.oraz.układ.napędowo-ko- piujący.(rys..1).. Pierwsze.z.urządzeń.obejmuje.zespół.ramy.nośnej. dla. wszystkich. elementów. napędowych,. sterowania.. i.zasilania.oraz.zespół.stołu.pryzmatycznego.do.pozy- cjonowania.ciętych.lub.spawanych.elementów..Zada- niem.stołu.pryzmatycznego.jest.uzyskanie.pionowego. ustawienia.osi.wycinanego.otworu.lub.tworzonej.spo- iny. pachwinowej. oraz. stabilne,. nieruchome. utrzyma- nie. ciętej. lub. spawanej. konstrukcji. w. ustalonym. po- łożeniu.. Średnice. mocowanego. na. stole. walcowego. elementu. głównego. (rury). zawierają. się. w. zakresie:.. 60÷300.mm,.przy.praktycznie.nieograniczonej.długo- ści. tego. elementu. limitowanej. powierzchnią. stanowi- ska.i.nośnością.stołu,.którą.można.łatwo.powiększyć. przez.dodanie.kolejnych.podpór.pryzmatycznych..Ze- społy.ramy.nośnej.oraz.stołu.pryzmatycznego.są.ze.. sobą.połączone.mechanicznie.. Układ.napędowo-kopiujący.realizuje.zsynchronizo- wany,.równoczesny.ruch.obwodowy.głowicy.kopiującej. i.roboczej.(tnącej.lub.spawającej).pod.warunkiem,.że. oś.wycinanego.otworu.i.następnie.spoiny.jest.prosto- padła. do. osi. rury. i. zorientowana. pionowo.. Głowica. kopiująca. omiata. powierzchnię. walcową. elementu. głównego.–.rury.lub.elementu.pomocniczego.o.takich. samych.wymiarach.obok.równocześnie.wykonywanej. spoiny.lub.wycinanego.otworu..Automatyczne,.samo- czynne.naprowadzanie.głowicy.roboczej.polega.zatem. na.kopiowaniu.zarysu.powierzchni.walcowej.i.przeka- zywaniu,.bezpośrednio.w.czasie.spawania,.sygnałów. korekcyjnych.do.suportów.napędowych..Promień.cię- cia.lub.spawania,.a.także.pochylenie.głowic.regulowa- ne. jest.za.pomocą.ręcznych.suportów.korekcyjnych.. Rys. 1. Widok.kom- pletnego. stanowi- ska.podczas.badań Fig. 1.. View. of. the. welding. set. under. tests 55Przegląd sPawalnictwa 6/2011 Zgodnie.z.przyjętym.założeniem,.średnica.spawanego. króćca.nie.powinna.przekraczać.0,6.średnicy.elementu. głównego.–.rury.. W.zakres.opracowania.wszedł. także.nowoczesny. układ.automatycznego.sterowania.zrealizowany.na.ba- zie.sterownika.PLC.oraz.kompletny.zespół.urządzeń. spawalniczych.wraz.ze.źródłem.zasilającym.MIG/MAG. 400A/P60%.. Opisywany. tu. system. urządzeń. został. wdrożony.do.produkcji.w.Przedsiębiorstwie.Naukowo-. -Produkcyjnym.ZASO.Elektronik.w.Warszawie.[5]. Portal do zautomatyzowanego spawania blachownic Wytwarzanie.blachownic.(prefabrykatów.konstruk- cyjnych. o. znacznej. długości,. najczęściej. w. postaci. teownika. lub. dwuteownika,. w. których. pasy. i. środnik. wykonane.są.z.blach).wymaga.przede.wszystkim.wy- konywania. długich,. prostoliniowych. spoin. pachwino- wych,.jedno-.lub.dwustronnych,.ciągłych.lub.przerywa- nych..Pomimo.pozornej.prostoty,.spawanie.tego.typu. konstrukcji.wiąże.się.z.szeregiem.utrudnień.technolo- gicznych.i.organizacyjnych..Znaczne.rozmiary,.w.tym. wielometrowe.długości.spoin.powodują.niebezpieczeń- stwo.wystąpienia.znacznych.naprężeń.i.odkształceń,.. a.niedokładność.wymiarowa.podzespołów.może.stać. się.przyczyną.dyskwalifikujących.je.niezgodności.spa- walniczych.. Istnieje.oczywiście.wiele.środków.zarad- czych,.jednak.wymagają.one.dodatkowych.zabiegów,. specjalistycznych.maszyn.lub.sensorów.naprowadza- jących.głowicę.spawalniczą,.a.często.także.koniecz- ne. jest. prostowanie. całej. konstrukcji. po. spawaniu... W.przypadku.blachownic,.niezależnie.od.zastosowa- nej. metody. spawania,. przeważnie. łukiem. krytym. lub.. w. osłonach. gazowych. MAG,. znaczna. długość. połą- czeń. oraz. wymagania. jakościowe. nie. pozwalają. na. spawanie.ręczne.czy.półautomatyczne..Konieczne.sta- je. się. zastosowanie. co. najmniej. zmechanizowanego. prowadzenia.głowicy.spawalniczej.(lub.równocześnie. dwóch.głowic).wzdłuż.spawanego.złącza..Maszyny.do. zautomatyzowanego,. także. dwustronnego. spawania. blachownic,.stanowią.niezbyt. liczną.grupę.wyspecja- lizowanych.urządzeń,.przede.wszystkim.przelotowych. i.suwnic.bramowych..W.najprostszych.aplikacjach.wy- korzystywane.mogą.być.także.wszelkiego.rodzaju.sa- mojezdne.głowice.(traktory).spawalnicze. W. wyniku. prowadzonych. badań. i. prac. ekspery- mentalnych. opracowano. i. wdrożono. do. produkcji.. w. Przedsiębiorstwie. Naukowo-Produkcyjnym. ZASO. Elektronik.w.Warszawie.spawalniczy.system.do.zauto- matyzowanego. wytwarzania. gotowych. prefabrykatów. konstrukcyjnych. typu. długa. belka. o. długości. do. 30. m,. łączącego. zalety. maszyn. przelotowych. z. mobil- nością. i.niższymi.kosztami.głowic.samojezdnych.[2].. Innowacyjność.pomysłu.polegała.na.stworzeniu.prze- jezdnego,.szynowego.portalu.bramowego.z.dwustron- nym. mocowaniem. głowic. spawalniczych,. układem.. pozycjonującym.i.dociskowym.środnika.spawanej.kon- strukcji.oraz.uniwersalnym.stołem.zaciskowo–chłodzą- cym.(rys..2)..Dzięki.rolkom.systemu.pozycjonującego. środnik. oraz. przejezdnym,. nienapędzanym. uchwy- tom. ramowym,. posadowionym. na. tym. samym. torze. i.spychanym.przez.portal.podczas.spawania,.nie.jest. stosowane. żadne. oprzyrządowanie. montażowe. czy. wstępne.spawanie.(sczepianie).łączonych.elementów.. Jednocześnie,. odpowiednio. dobrany. docisk. środnika. w.połączeniu.z.radiatorem.chłodzącym.z.zamkniętym. obiegiem.wodnym.kompensują.odkształcenia.termicz- ne.spawanych.elementów,.bez.konieczności.prostowa- nia.konstrukcji.po.spawaniu..Złożony.problem.kompen- sacji.odkształceń.z.użyciem.zastosowanych.środków. –.radiatora.chłodzącego.oraz.docisku.hydraulicznego. rozwiązano. za. pomocą. modelowania. numerycznego. metodą.MES.[7]. Uniwersalna, autonomiczna głowica do spawania obwodowego Samojezdne.głowice.do.zautomatyzowanego.spa- wania.obwodowego.stanowią.niezbyt.liczną.grupę.wy- soko.wyspecjalizowanych,.autonomicznych.urządzeń,. oferowanych. przez. wąskie. grono. producentów.. Dla. średnic. powyżej. 300. mm. przybierają. zwykle. postać. wózków.(traktorów).poruszających.się.na.torach.jezd- nych. lub. z. wykorzystaniem. łańcuchów. napinających.. Oprócz. ruchu. głównego,. coraz. częściej. wyposażane. są. w. napędy. dodatkowego. ruchu. oscylacyjnego. po- przecznego. do. kierunku. jazdy,. realizowanego. przez. tzw..oscylatory..Wspólną.cechą.dotychczasowych.roz- wiązań.jest.konieczność.zastosowania.systemu.prowa- dzącego. (toru. jezdnego. lub. łańcucha. napinającego)... W.większości.przypadków.nie.jest.także.możliwe.spa- wanie.innych.profili.niż.kołowe,.a.jeśli.jest.taka.możli- wość,.to.wymaga.przebudowy.lub.przezbrojenia.stano- wiska.spawalniczego,.np..przez.wymianę.toru.jezdnego.. Rys. 2..System.do.spawa- nia. blachownic:. 1. –. portal. bramowy,. 2. –. siłownik. hy- drauliczny. docisku. mocu- jąco–kompensacyjnego,.. 3. –. rolki. systemu. pozycjo- nującego.środnik,.4.–.prze- jezdny. uchwyt. ramowy,.. 5. –. stół. zaciskowo. –. chło- dzący. z. modułowym. torem. jezdnym. Fig. 2.. The. installation. for. plate. girder. mechanized. welding:. 1. –. gate. portal,.. 2. –. hydraulic. servo-motor. for. fixing. and. stress. com- pensation. clamp,. 3. –. rolls. for.web.of.an.I-beam.posi- tioning,.4.–.moving.device,.. 5.–.table.for.fixing.and.co- oling.the.work 56 Przegląd sPawalnictwa 6/2011 Ideą. opracowanego. i. wdrożonego. do. produkcji. projektu. jest. stworzenie. głowicy. całkowicie. niezależ- nej.od. jakichkolwiek.elementów.prowadzących. i.mo- cujących,.niezależnie.od.pozycji,.w.jakiej.wykonywane. jest.spawanie.[1]..Zrealizowano.to.dzięki.zastosowaniu. innowacyjnego.systemu.prowadzenia.wózka,.wykorzy- stującego.chwyt.magnetyczny..Do.jego.wykorzystania. niezbędne. są. oczywiście. odpowiednie. właściwości. magnetyczne.materiału.podłoża..Dotychczas.tego.typu. magnetyczne.prowadzenie.służyło.jedynie.do.stabiliza- cji. jazdy.lub,.co.najwyżej,.pozwalało.na.jazdę.w.róż- nych.pozycjach.wyłącznie.na.powierzchniach.płaskich.. W.prezentowanym.rozwiązaniu.wózek.jezdny.zaopa- trzono. w. przegubowe. rolki. naprowadzające. z. minia- turowymi.magnesami,.a.zajmujące.centralne.miejsce. krótkie.gąsienice. jezdne.nałożono.na.pary.kół.napę- dowych.i.napinających.(rys..3)..Gąsienice.pełnią.rolę. układu.przekazującego.ruch..Pozwala.to.zarówno.na. ruch.na.powierzchni.płaskiej,.jak.i.na.powierzchniach. zakrzywionych.(dowolnych.profili.falistych.–.wklęsłych. lub.wypukłych),.w.tym.na.zewnętrznym.obwodzie.wal- ca,.np..rury,.zbiornika,.czopu.wału.itp..Nie.jest.przy.tym. potrzebne.przezbrajanie.głowicy.jezdnej.. Specjalna.konstrukcja.przegubowych.rolek.magne- tycznych,. oprócz. zapewnienia. wystarczająco. silnego. przylegania. wózka. do. powierzchni,. stabilizuje. warun- ki. przeniesienia. napędu. gąsienicowego. oraz. zapew- nia. jego. samonaprowadzanie. na. właściwy. kierunek. jazdy.–.prostopadle.do.tworzącej.walca,.po.którym.się. porusza.. Precyzję. ruchu. zapewnia. też. stabilizacja. ta- chometryczna. układu. napędowego. z. silnikiem. elek- trycznym. (serwonapęd).. Osiągnięta. nośność. wózka.. –.30.kg.w.pozycji.poziomej.i.15.kg.w.dowolnej..Bezstop- niowo.regulowana.prędkość.jazdy.zawiera.się.w.zakresie. 10÷60.cm/min..Próby.wykazały,.że.minimalna.średnica. spawania.obwodowego.(profile.wypukłe).to.200.mm,.nie. ma.natomiast.ograniczeń.co.do.średnicy.maksymalnej.. Pewnym. ograniczeniem. będzie. minimalna. krzywizna. profili.wklęsłych,.ze.względu.na.rozmiar.samego.wózka. wraz.z.osprzętem.. W.ramach.prac.nad.samojezdną.głowicą.opracowano. kilka.dodatkowych.urządzeń,.tworzących.kompletny.sys- tem.spawalniczy..W.jego.skład.weszły:.napęd.ruchu.oscy- lacyjnego.(oscylator.liniowy),.podajnik.drutu.do.spawania. metodą. TIG. (z. możliwością. spawania. tzw.. „gorącym”. drutem),.nadrzędny.układ.sterowania.oraz..maszynowe. uchwyty.elektrodowe.dla.metod.MIG/MAG.oraz.TIG.. Omawiany.zestaw.urządzeń.do.mechanizacji.prac. spawalniczych. z. powodzeniem. został. wdrożony. do. produkcji.seryjnej.w.Przedsiębiorstwie.Naukowo.–.Pro- dukcyjnym.ZASO.Elektronik.z.Warszawy.[1].. Pozycjonery modułowe Pozycjonery.wykorzystywane.są.do.manipulowania. przedmiotami.zamocowanymi.do.stołu.roboczego.za. pośrednictwem.specjalnego.oprzyrządowania..Na.sta- nowiskach.zrobotyzowanych.pełnią.zazwyczaj.rolę.tzw.. zewnętrznych.osi.robota..Z.uwagi.na.ogromną.różno- rodność.układów.kinematycznych,.ciekawą.alternaty- wą.dla.urządzeń.konwencjonalnych.mogą.być.systemy. modułowe.. Pozwalają. producentowi. lub. końcowemu. użytkownikowi.na.łatwą.konfigurację.nowych.czy.roz- budowę.już.istniejących.stanowisk..Niestety,.oferowa- ne.przez.nielicznych.producentów,.np..firmy.Panasonic. czy.Motoman,.mogą.pracować.wyłącznie.w.połączeniu. z.robotami.przemysłowymi.własnej.produkcji.. W. wyniku. podjętych. prac. badawczo-rozwojowych. opracowano.i.wdrożono.do.produkcji.seryjnej.w.ZAP. Robotyka.z.Ostrowa.Wielkopolskiego.uniwersalny,.mo- dułowy. system. pozycjonerów. [3].. Innowacyjność. po- mysłu.polegała.na.zamknięciu.modułów.napędowych. w.obudowach.umożliwiających.ich.dowolne,.wzajemne. zestawianie,. a. jednocześnie. gwarantujących. wysoką. sztywność.i.funkcjonalność. Opracowano. dwa. moduły. napędowe:. o. nośności. 200.i.1000.kg,.oraz.szereg.elementów.pomocniczych,. służących. do. składania. zestawów. manipulacyjnych. (rys..4)..Zakres.obrotu.stołu.roboczego.wynosi.n×360o,. a. powtarzalność. pozycjonowania. ±0,10. mm.. Napęd. elektryczny. przekazywany. jest. za. pośrednictwem. redukującej. przekładni. harmonicznej. i. pasowej.. Ze. względu.na.zastosowania.spawalnicze,.wewnątrz.mo- dułów.napędowych.zamontowano.odpowiednie.prze- pusty.prądowe..System.ma.charakter.otwarty,.zdolny. do.współpracy.z.większością.robotów.. Moduły. przewidziano. do. pracy. samodzielnie. lub.. w.zestawach..Najbardziej.rozbudowane.warianty.uzy- skane.będą.ze.złożenia.maksymalnie.trzech.jednostek. napędowych,.a.także.w.układzie.dwustanowiskowym.. O. funkcjonalności. systemu. modułowego. decyduje. także.dodatkowy.osprzęt..Opracowano.m.in..adapter. do.ręcznego,.wspomaganego.przekładnią.pochylania. mniejszego. modułu. napędowego. w. zakresie. 0÷90O. z. mechanicznym. blokowaniem. w. jednym. z. czterech. położeń.. W. celu. umożliwienia. tworzenia. prostych,. autonomicznych. stanowisk. do. prostej. automatyzacji.. z.niezależnym.sterowaniem,.opracowano.także.statyw. z.przegubowym.wysięgnikiem.do.nieruchomego.moco- wania.spawalniczych.uchwytów.elektrodowych.. W. omawianym. systemie. zastosowano. liczne. in- nowacje.. Wzorem. otwartych. tarcz. kołnierzowych.. Rys. 3..Widok.kompletnej.głowicy.do.spawania.obwodowego Fig. 3. Complete.machanized.head.for.orbital.welding 57Przegląd sPawalnictwa 6/2011 w.robotach.przemysłowych.zastosowano.otwartą,.ruro- wą.oś.piasty.napędowej,.na.której.mocowany.jest.stół. roboczy..Ułatwia.to.przeprowadzanie.przewodów.tech- nologicznych,.sterujących.czy.zasilających.dodatkowy. osprzęt.itp..W.module.200.kg.zastosowano.podwójny. system.mocowania.elektrycznych.silników.napędowych. –. zewnętrzny. dla. większych,. np.. zmiennoprądowych. jednostek.napędowych.z.niezależnym.sterowaniem.fa- lownikowym,.oraz.wewnętrzny,.przewidziany.dla.zwykle. mniejszych.silników.pochodzących.od.producentów.ro- botów..W.obydwu.wariantach.napęd.podłączany.jest.za. pośrednictwem.przekładni.pasowej,.co.dodatkowo.uła- twia.montaż.i.serwisowanie.silników,.a.także.zwiększa. odporność.układu.na.obciążenia.udarowe.. Podwieszane tory jezdne do robotów Tory. jezdne,. po. których. przemieszczane. są. za- mocowane.na.nich.roboty.przemysłowe,.umożliwiają. realizację.zadań.obejmujących.obszary.znacznie.wy- kraczające.poza.ich.przestrzeń.roboczą..W.grupie.jed- noosiowych.torów.jezdnych.szczególną.rolę.odgrywają. jednostki.podwieszane,.przeznaczone.do.robotów.pra- cujących.w.pozycji.odwróconej..W.takiej.pozycji.uzy- skuje.się.znaczny.wzrost.efektywnego.wykorzystania. przestrzeni. roboczej.. Możliwe. staje. się. stosowanie. mniejszych,.lżejszych.i.tańszych.robotów,.czy.realiza- cja.zadań.ze.znacznie.utrudnionym.dostępem.do.miej- sca.obróbki..Ze.względu.na.odmienne.warunki.montażu.. i.pracy,.w.tym.obciążenia.statyczne.i.dynamiczne,.nie. jest.możliwe.wykorzystanie. toru.podłogowego.w.wa- riancie.podwieszanym..Konieczne.staje.się.stosowanie. odrębnych. jednostek,. o. odpowiednio. wzmocnionych. układach.jezdnych.i.napędowych.. Przedmiotem. opracowania. i. wdrożenia. w. ZAP. Robotyka.z.Ostrowa.Wielkopolskiego.był. typoszereg. podwieszanych.torów.jezdnych.do.współpracy.z.nie- mal.dowolnymi.typami.robotów.przemysłowych,.o.cał- kowitej.masie.nieprzekraczającej.300.kg.(rys..5). [4].. Długość. toru,. w. zależności. od. wariantu. wykonania,. ustalona.została.w.zakresie.od.2.do.6.m.i. jest.kom- promisem.pomiędzy.ceną.a.funkcjonalnością..Powta- rzalność.pozycjonowania.ustalono.na.bardzo.wysokim. poziomie.±0,15.mm.. Rys. 4..Zestaw.manipulacyj- ny.złożony.z.dwóch.modułów. napędowych:.200.i.1000.kg Fig. 4..Manipulating.set.com- piled.with.two.200.and.1000. kg.modules W.skład.jednostki.bazowej.wchodzi:.belka.jezdna. toru,.bieżnie.z.prowadnicami,.platforma.jezdna.robota. z.silnikiem.i.układem.przeniesienia.napędu.opartym.na. przekładni.zębatkowej.(rys..6)..Takie.rozwiązanie.ułatwi. budowę.toru.o.niemal.dowolnej.długości..Podobnie.jak. w.przypadku.pozycjonerów.modułowych,.opracowane. tory.mają.charakter.otwarty,.dający.możliwość.łączenia. z.układami.sterowania.większości.robotów.. Dla.torów.podwieszanych.konieczny.jest.niezwykle. staranny.dobór.wszystkich.elementów.nośnych. i.pro- wadzących,.zwykle.poparty.obliczeniami.i.próbami.ru- chowymi..Z.uwagi.na.niezwykle.wysokie.koszty.i.cza- sochłonność. takich. badań,. w. ramach. realizowanego. projektu.zastosowano.zaawansowane.techniki.modelo- wania.komputerowego,.oparte.na.metodzie.elementów. skończonych.MES.[8]..Pozwalają.one.na.wiarygodne. określenie.ugięć,.sił.wzdłużnych,.poprzecznych. i.mo- mentów.zginających.już.na.etapie.projektowania.i.wery- fikację.zastosowanych.rozwiązań.konstrukcyjnych. Modułowy system kabin do instalacji i zabezpieczania robotów przemysłowych Konfiguracja.zrobotyzowanego.stanowiska.produk- cyjnego.wymaga.nie.tylko.zgromadzenia.odpowiednich. maszyn.i.wyposażenia.technologicznego,.ale.także.ich. prawidłowej. instalacji. mechanicznej,. systemu. zabez- pieczeń. i. połączeń. sygnałowych. pomiędzy. poszcze- gólnymi.urządzeniami.i.systemami..Zazwyczaj.na.zro- botyzowanych.stanowiskach.instaluje.się.obok.robota. Rys. 5..Nowa.konstrukcja. podwieszanego.toru.jezd- nego. prezentowana. pod- czas. Międzynarodowych. Targów.Poznańskich Fig. 5.. New. structure. of. suspension.moving.rail.at. Poznań.International.Fair. exposition Rys. 6. Schemat.opracowanej.konstrukcji.bramowej.z.podwiesza- nym.torem.jezdnym Fig. 6. Carrying.gate.with.suspension.rail 58 Przegląd sPawalnictwa 6/2011 różne.maszyny.i.urządzenia,.m.in..zewnętrzne.osie.ro- bota,.układ.sterowania,.oprzyrządowanie.montażowe. obrabianych.przedmiotów,.urządzenia.technologiczne. właściwe.dla.danego.procesu,.np..spawalnicze.źródło. energii.elektrycznej.do.spawania.łukowego.oraz.inne. wyposażenie.technologiczne.i.osprzęt,.np..urządzenia. do.automatycznego.czyszczenia.uchwytów.elektrodo- wych,.automatyczne.nożyce.do.cięcia.drutu.elektrodo- wego.na.stanowiskach.zrobotyzowanych,.urządzenia. do.kalibrowania.narzędzi.itp. Z. punktu. widzenia. instalacji. mechanicznej,. naj- ważniejsze. jest. zapewnienie. sztywnego. zamocowa- nia.robota.do.podstawy.oraz.względem.tych.maszyn. i.urządzeń.stanowiska,.które.mają.bezpośredni.wpływ. na.proces.dokładnego.i.powtarzalnego.pozycjonowania. obrabianych.obiektów.względem.narzędzia.w.kiści.ro- bota..Zadanie.to.realizowane.jest.za.pomocą.różnego. rodzaju.ram,.fundamentów,.kotew.itp..Innym,.niezwykle. ważnym. czynnikiem. związanym. z. instalacją. stanowi- ska.zrobotyzowanego,. jest.spełnienie.wymagań.doty- czących.bezpieczeństwa..Odnosi.się.to.zarówno.do.ob- sługi,.osób.postronnych,.jak.i.pozostałej.infrastruktury. przedsiębiorstwa..Zwykle.konieczne.jest.zastosowanie. różnych. środków,. od. mechanicznych. (barier,. siatek,. blaszanych.ścian.czy.kurtyn),.poprzez.sensoryczne,.jak. systemy.aktywnych.czujników.i.barier,.a.skończywszy. na.zabezpieczeniach.programowych,.jak.np..ogranicze- niu.zakresu.ruchu.ramienia.robota..Całość.uzupełniają. pulpity. operatorskie. z. wyłącznikami. bezpieczeństwa,. wieże. sygnalizacji. świetlnej. itp.. Ostatnim. czynnikiem. jest.zapewnienie.połączeń.sygnałowych.pomiędzy.po- szczególnymi.obiektami.stanowiska,.w.tym.systemami. zabezpieczającymi.. Powstaje. w. ten. sposób. złożona. sieć.połączeń,.narażona.zarówno.na.uszkodzenia.me- chaniczne,.jak.i.zakłócenia.elektromagnetyczne. Indywidualnie. instalowane. stanowiska. zrobotyzo- wane. charakteryzują. się. brakiem. jakiejkolwiek. mo- bilności.–.przeniesienie.w.nowe.miejsce.wymaga.po- wtórnego. fundamentowania. i. mocowania. ramy. oraz. pozostałych.elementów.wyposażenia. W.odniesieniu.do.robotów.małej.i.średniej.wielko- ści.(w.zakresie.nośności.od.ok..3.do.15.kg.i.masie. nieprzekraczającej. 300. kg),. zamiast. indywidualnie. projektowanych. stanowisk,. złożonych. z. osobno. in- stalowanych.komponentów,.niektórzy.producenci.pro- ponują.gotowe.kabiny..Zapewniają.one.kompleksowe. rozwiązanie. większości. potrzeb. instalacyjnych. i. za- bezpieczających..Nie.jest.potrzebne.wylewanie.spe- cjalnego. fundamentu. ani. stosowanie. dodatkowych. środków.zabezpieczających..Kompletnie.wyposażone. stanowisko.zamontowane.jest.wewnątrz.kabiny,.a.do- stęp.do.poszczególnych.urządzeń.odbywa.się.przez. kontrolowane.czujnikami.drzwi.i.okna.serwisowe..Nie- stety,.oferowane.rozwiązania.przyjmują.w.większości. kompaktowe.rozmiary.i.zaopatrywane.są.w.gotowe,. często. proste. systemy. załadowcze. i. pozycjonujące. obrabiane.części. Najczęstszymi.mankamentami.dostępnych.na.ryn- ku.kabin.są: –. kompaktowe.rozmiary,.dostosowane.do.możliwości. transportu.zmontowanej.kabiny.(bez.wewnętrzne- go. wyposażenia. technologicznego). pojedynczym. środkiem.transportu, –. możliwość. transportu. wewnątrzzakładowego. całej. kabiny.np..za.pomocą.wózka.widłowego, –. najczęściej.proste.systemy.załadowcze.i.pozycjo- nujące.obrabiane.części.–.w.praktyce.pozycjone- ry.dwustanowiskowe.o.pionowej. lub.poziomej.osi. zmiany.stanowisk.(obsługiwanej.ręcznie.lub.w.spo- sób.zmechanizowany),.z.nieruchomymi.lub.obraca- jącymi.się.stołami.montażowymi.–.układy.od.1.do.3. stopni.swobody, –. montaż.jednego.lub.dwóch.robotów,.jednak.bez.sto- sowania. wewnętrznych. układów. lokomocji. robota. za.pośrednictwem.torów.jezdnych,. –. monolityczna.konstrukcja.–.przeważnie.brak.moż- liwości.rozbudowy,.a.w.przypadku.producentów.ro- botów.–.przystosowanie.kabin.do.robotów.własnej. produkcji,.np..ABB,.Panasonic.czy.Motoman. Nie. bez. znaczenia. są. wysokie. koszty. inwestycyj- ne.oferowanych.kabin..Głęboko.uzasadnione.jest..za- tem.wdrożenie.do.produkcji.nowej.generacji.urządzeń. krajowych,.w.pełni.funkcjonalnych.i.konkurencyjnych,. zarówno.pod.względem.ceny,.jak.i.poziomu.technicz- nego,.w.oparciu.o.które.możliwe.będzie.tworzenie.no- woczesnych.stanowisk.z.zakresu.robotyzacji.procesów. technologicznych..Analiza.potrzeb.w.tym.zakresie.była. podstawą.podjęcia.projektu,.którego.celem.było.opra- cowanie.oraz.wdrożenie.do.produkcji.w.ZAP.Robotyka. w.Ostrowie.Wlkp..modułowego.systemu.kabin.do.insta- lacji.i.zabezpieczania.robotów.przemysłowych.[6]. Dla.osiągnięcia.postawionego.celu.niezbędne.było. zaprojektowanie. i. wdrożenie. takich. modułów,. aby.. w. maksymalnym. stopniu. uprościć. proces. produkcji.. i.wdrażania.kabin,.a.jednocześnie.uniknąć.ograniczeń. funkcjonalnych.dotychczasowych.konstrukcji..Innowa- cyjność.pomysłu.polegała.na.opracowaniu.modułowe- go.systemu.pozwalającego.na.łatwe.dostosowanie.ka- biny.do.realizowanego.zadania,.użytych.maszyn.oraz. wymaganego. poziomu. bezpieczeństwa.. Przewiduje. się.zastosowanie.kabin.w.takich.procesach,.jak:.spa- wanie,.cięcie,.szlifowanie,.klejenie,.nakładanie.past.itp... z.użyciem.robotów.małej.i.średniej.wielkości.. Konstrukcję.kabin.oparto.na.trzech.zestawach.mo- dułów:.podłóg.montażowych,.ścian.i.osłon.oraz.układu. załadowczego,.pozwalających.na. tworzenie.różnorod- nych. kabin. montażowo–zabezpieczających. zachowu- jących.możliwość. ich.wszechstronnego.wykorzystania. przy. zastosowaniu. niemal. dowolnego. typu. robotów.. o. małej. i. średniej. wielkości,. w. zakresie. nośności. od.. ok..3.do.20.kg.i.masie.nieprzekraczającej.300.kg.(rys..7). Typoszereg. modułów. podłóg. montażowych. po- zwala. na. zestawianie. różnorodnych. konfiguracji. pod- łóg. i. łatwe. mocowanie. poszczególnych. elementów. stanowiska:. technologicznych,. jak. robot,. pozycjoner. czy. stół. montażowy,. zabezpieczających,. w. postaci. ścian,. barierek,. kurtyn. itp.. oraz. okablowania. sygnało- wego. i.zasilającego..Możliwe.są.również.konfiguracje,. 59Przegląd sPawalnictwa 6/2011 zależne. od. liczby. użytych. modułów. podłogi. oraz.. pozostałych. komponentów. stanowiska.. Montaż. modu- łów.ścian.i.osłon.jest.również.uproszczony.dzięki.sys- temowi.zaczepów.mocujących..Okablowanie.sterujące.i. zasilające.znajduje.się.w.specjalnie.przygotowanych.ko- rytach.i.zaczepach.przewodów,.włącznie.z.możliwością. centralnego.zasilania.energią.elektryczną.całej.kabiny.. Pozostałe. urządzenia. technologiczne. i. osprzęt. insta- lowane.są.indywidualnie.wewnątrz.kabiny,.zależnie.od. konkretnych. potrzeb.. Mocowanie. modułów. podłóg. do. Rys. 7. Model.projektowy.i.konfiguracyjny.kabiny.przy.zastosowaniu. komputerowych.narzędzi.wspomagających Fig. 7. Design.and.completion.model.of.robotic.working.cabin.prepa- red.with.computer.design.software podłoża.nie.jest.wymagane.i.zależy.od.charakteru.wy- konywanych.zadań,.dynamiki.pracy.robota.itp..Moduły. opierają.się.na.podłożu.w.systemie.regulowanych.pod- staw,.ułatwiających.poziomowanie.stanowiska.. Moduły.ścian.i.osłon.pełniące.rolę.zabezpiecze- nia.stanowiska.wykonywane.są.z.blach,.półprzezro- czystych.ścian,.siatek,.barier.czy.kurtyn..Szerokość. wszystkich.modułów.jest.stała.i.wynosi.1000.mm..Wy- sokość.modułów.zabudowy.pełnej.wynosi.2000.mm,. natomiast.barier.i.niskiej.ścianki.1400.mm..Kurtyny. w. postaci. ruchomych. zasłon. odsuwanych. w. spo- sób.zmechanizowany.mają.szerokość.1000.mm.do.. 2000. mm. i. wysokość. dostosowaną. do. aktualnych. potrzeb,. ale. nie. większą. niż. wysokość. zabudowy. pełnej..Możliwe.jest.dowolne,.wzajemne.zestawianie. oraz.zamiana.większości.modułów.ścian.i.osłon,.np.. w.przypadku.zmiany.koncepcji.organizacyjnej.stano- wiska..Zabudowę.stanowiska.uzupełniają.drzwi.ser- wisowe.zabezpieczone.czujnikami..Możliwe.też.jest. zakrywanie.kabiny.od.góry,.także.z.opcjonalnym.sys- temem.wyciągowym.dymów.i.pyłów.procesowych. Podstawowy.moduł.układu.załadowczego.stanowi. typowy. dla. stanowisk. kabinowych. prosty. pozycjoner. dwustanowiskowy. z. nieruchomymi. stołami. monta- żowymi. i. ręcznym. lub. zmechanizowanym. napędem. służącym.do.zmiany.stanowisk..Możliwe.jest.jego.za- stąpienie. dowolnymi. układami. pozycjonerów. jedno-. i.dwustanowiskowych,.także.w.połączeniu.z.podłogo- wym.torem.jezdnym.robota.. Opracowany.i.wdrożony.system.kabin.pozwala.na.ela- styczne.konfigurowanie.różnorodnych,.w.pełni.funkcjonal- nych.stanowisk.do.robotyzacji.procesów.produkcyjnych. Podsumowanie Przedstawione. urządzenia. powstały. na. pod- stawie. oryginalnych. projektów. realizowannych. przy. wykorzystaniu. nowoczesnych,. wspomaga- nych.komputerowo.metod.projektowania.i.modelo- wania,.oraz.najnowszych.układów.energoelektro- nicznych,.napędowych.i.sterowania..Uwzględniają. Literatura [1]. Projekt.Celowy.FSNT-NOT.Nr.ROW-II-138/2006.pn..„Urucho- mienie. produkcji. spawalniczego. systemu. manipulacyjnego.. z.uniwersalną,.autonomiczną.głowicą.do.spawania.obwodo- wego”,.2007. [2]. Projekt.Celowy.FSNT-NOT.Nr.ROW-II-410/2008.pn..„Urucho- mienie.produkcji.spawalniczego.systemu.do.zautomatyzowa- nego.spawania.prefabrykatów.konstrukcyjnych.typu.belka”,. 2009.. [3]. Projekt.Celowy.FSNT-NOT.Nr.ROW.–II-.449-.2008.pn..„Uru- chomienie.produkcji.modułowego.systemu.pozycjonerów.do. automatyzacji.i.robotyzacji.procesów.produkcyjnych”,.2009.. [4]. Projekt.Celowy.FSNT-NOT.Nr.ROW-III-032-2009.pn.. „Uru- chomienie.produkcji.typoszeregu.podwieszanych.torów.jezd- nych.do.robotów”,.2009-2010.. potrzeby.i.możliwości.potencjalnych,.głównie.kra- jowych. użytkowników,. zarówno. pod. względem. ceny,.jak.i.oferowanych.możliwości..Stanowią.też. dobry.przykład.transferu.innowacyjnych.projektów. i. rozwiązań. konstrukcyjnych. nowych. urządzeń. technologicznych.do.przemysłu. [5]. Projekt.Celowy.FSNT-NOT.Nr.ROW-III-111-2010.pn..„Urucho- mienie. produkcji. systemu. do. zautomatyzowanego. wycinania. otworów. i. spawania. króćców. na. powierzchniach. walcowych”,. 2010-2011. [6]. Projekt.Celowy.FSNT-NOT.Nr.ROW-III-124/2010.pn..„Urucho- mienie.produkcji.modułowego.systemu.kabin.do.instalacji.i.za- bezpieczenia.robotów.przemysłowych”,.2010-2011. [7]. Kolasa.A.,.Golański.D.,.Cegielski.P.,.Oneksiak.A.:.Modelowanie. numeryczne.odkształceń.w.spawanych.blachownicach.teowych.. Przegląd.Spawalnictwa.10/2009. [8]. Golański. D.,. Cegielski. P.,. Kolasa.A.:.Analiza. numeryczna. od- kształceń. w. elementach. konstrukcyjnych. podwieszonego. toru. jezdnego..Zeszyty.Naukowe.PW..Seria.Mechanika,.z..230..War- szawa.2010.