PS 5 2016 WWW.pdf 49PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 5/2016 Wpływ parametrów napawania drutem   z rdzeniem metalicznym na wydajność procesu   i parametry geometryczne ściegu Influence of surfacing parameters made by metal cored wire on the performance of the process and the geometric parameters of the bead Dr inż. Robert Bęczkowski, dr inż. Marek Gucwa – Politechnika Częstochowska. Autor korespondencyjny/Corresponding author: rbeczkowski@spaw.pcz.pl Streszczenie W pracy przedstawiono zagadnienie wpływu zmian nastaw prądu napawania z użyciem drutu rdzeniowego z wypełnieniem metalicznym i odpowiadające temu zmiany uzyskiwanych przekrojów napoin. Wykorzystywane do tego celu próby i określone równania pozwalają zdaniem autorów z dużą dokładnością określić ilość wykonywanych ściegów dla zadanych przekrojów napoin i spoin. W pracy zebrano wyniki badań nad wielkościami geometrycznymi złącza wy- konanego przy określonych nastawach prądu. Do prób auto- matycznego napawania wykorzystano materiał dodatkowy T 46 3 MM 2 H5 o średnicy 1,2mm. Wykonane napoiny zosta- ły przygotowane do badań metalograficznych makroskopo- wych i analizowane pod kątem uzyskanej geometrii ściegu oraz uzyskanej masy ściegu. Słowa kluczowe: drut z rdzeniem metalicznym; napawanie; geometria; MAG Abstract The paper presents the problem of determining changes in the settings of the welding current and corresponding to the changes in cross-section welds obtained when using metal cored wire. Used for this purpose tests and determi- ned equations, according to the authors, allows to determine the number of joints performed for specified sections of we- lding beads. Tests were carried out with automatic feed we- lding torch, using the additive material T 46 3 MM 2 H5 with diameter of 1.2 mm. The paper presents results of research on weight of bead and geometric quantities joint made by certain weldign current settings. The resulting welds have been tested and analyzed metallographic macroscopic for checking geometry and weight of bead. Keywords: metal cored wire; surfacing; geometry; MAG Wstęp Analizując czynniki ekonomiczne służące do normo- wania prac spawalniczych przy wytwarzaniu konstrukcji stalowych próbowano znaleźć i zidentyfikować wszystkie aspekty, które mają wpływ na proces wytworzenia spoiny lub napoiny, a w konsekwencji koszt wytworzenia elementu. Normy [1] dotyczące przygotowania złączy zawierają szereg uporządkowanych sposobów obrobienia elementów do spawania z ściśle określonymi zakresami parametrów, co z kolei wiąże się ze zmiennymi wielkościami przekrojów. Artykuł zawiera analizę wpływu zmian wielkości nastaw prądu na odpowiadające im zmiany pól przekroju uzyskiwa- nych ściegów napoin wykonanych przy zastosowaniu drutu z rdzeniem metalicznym. Uzyskane informacje pozwalają precyzyjnie określać ilość ściegów niezbędną do wykonania spoiny lub napoiny oraz służą do określenia czasów wykonania dla dowolnych rodzajów spoin lub napoin zgodnie z obowiązującymi nor- mami przy różnych wartościach wielkości takich jak grubość Robert Bęczkowski, Marek Gucwa materiału, kąt ukosowania, odstęp miedzy elementami, wysokość progu, grubość warstwy napawanej. Czynniki te mają wpływ na objętość rowka spawalniczego lub objętość napawanej warstwy i jednocześnie wpływają na czas wyko- nania połączenia lub procesu napawania. Wartość natężenia prądu spawania ma wpływ na efek- tywność stapiania się drutu. Niskie gęstości prądu wydatnie zmniejszają wydajność stapiania. W kalkulacjach ważne jest przyjęcie odpowiedniego efektywnego czasu palenia się łuku, który w istotny sposób wpływa na wydajność i ekonomikę spawania. Określenie efektywnego czasu palenia się łuku na- leży określać indywidualnie w zależności od stopnia zauto- matyzowania oraz rodzaju asortymentu produkcji [2÷8]. Wpływ oddziaływania natężenia prądu na kształt przekro- ju spoiny przedstawiono na rysunku 1. Zwiększenie nastawy natężenia prądu powoduje uzyskanie większej głębokości wtopienia. Zmiana natężenia prądu skutkuje również zmia- ną parametrów napięcia łuku. przeglad Welding Technology Review 50 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 5/2016 Rys. 1. Oddziaływanie natężenia prądu na kształt przekroju napoiny [6] Fig. 1. Impact of the current on the cross-section shape of the clad [6] Dobór napięcia zależny jest od grubości złącza, rodzaju spoiny, natężenia prądu spawania, czy spawanego materiału oraz od średnicy i rodzaju drutu elektrodowego, pozycji spa- wania, składu gazu osłonowego. Należy jednak pamiętać, że strefa odpowiednich parametrów jest stosunkowa wąska, a zwiększając natężenie prądu powinno się także zwiększyć napięcie łuku [4], wówczas szerokość spoiny wzrasta. Rys. 2. Wpływ napięcia łuku spawalniczego na geometrię powsta- jącej napoiny [5] Fig. 2. Effect of arc voltage on the geometry of the resulting clad [5] Średnica drutu elektrodowego decyduje o gęstości prądu, wpływając w zależności od charakterystyki rdzenia na uzy- skiwane głębokości wtopienia w napawany materiał oraz o charakterze przenoszenia metalu w łuku. Przy stałej warto- ści natężenia prądu sprawność stapiania ulega zwiększeniu wraz ze zmniejszeniem średnicy drutu, ponieważ gęstość prądu płynącego przez drut wzrasta. Metodyka badań Do prób wykorzystano blachę gatunku S235JR grubości 10 mm, na której wykonano ściegi spawalnicze metodą MAG drutem z rdzeniem metalicznym, gdzie każdy ścieg wykona- no innymi parametrami prądowymi. Następnie na pociętych próbkach wykonano zgłady metalograficzne i dokonano pomiary: pól napoiny oraz głębokości wtopienia. Wykonano analizę wydajności napawania przy użyciu drutu z rdzeniem metalicznym z uwzględnieniem zmiany parametrów prądo- wych w odniesieniu do wagi uzyskanej napoiny. Badanie zostało przeprowadzone przy użyciu synergicz- nego źródła spawalniczego z użyciem drutu z rdzeniem metalicznym: Outershield MC710-H o średnicy 1,2mm kla- syfikowanego według ISO 17632-A: T46 3 M M 2 H5. Cha- rakterystykę materiału dodatkowego podano w tablicy 1. Do osłony ciekłego jeziorka użyto dopuszczonej mieszanki gazów osłonowych grupy M21 (82% Ar, 18% CO2) wg PN-EN ISO 14175 stosując minimalny przepływ gazu osłonowego na poziomie 15 l/min. Napawanie polegało na wykonaniu ściegów z wyko- rzystaniem wózka spawalniczego dającego stabilizację parametrów prędkości spawania oraz innych parametrów stałych procesu takich jak kąt pochylenia, czy długość wol- nego wylotu elektrody. Proces przeprowadzono w pozycji PA z wykorzystaniem drutu rdzeniowego z którego każdy ze ściegów został wykonany przy innej wartości prądu napa- wania w zakresie od nastawy 150A do 300 A. Poszczególne próbki były wykonane z następującymi nastawami: próbka 1– prąd 150 A, próbka 2– prąd 200 A, próbka 3– prąd 250 A, próbka 4– prąd 300 A.[6] Symbol /   Nazwa   handlowa Skład chemiczny [%] C Si Mn P S T46 3 M M 2 H5 Outhershield C710-H 0,05 0,6 1,35 0,015 0,023 Tablica I. Symbol oraz skład chemiczny drutu spawalniczego [7] Table I. The symbol and the chemical composition of welding wire [7] W tablicy II przedstawiono parametry napawania próbki, a na rysunku 4 przedstawiono zdjęcie wykonanych napoin z uwzględnieniem podziału próbek oraz zadanych nastaw prądu. Numer  ściegu Prąd   spawania  [A] Napięcie  [V] Prędkość  podawania  drutu   [m/min] Prędkość  spawania [m/min] 1 150 26 3,2 0,3 2 200 28 5,6 0,3 3 250 30 7,8 0,3 4 300 32 10,3 0,3 Tablica II. Parametry napawania [6] Table II. Parameters of cladding [6] Wykonane napoiny zostały pocięte (zgodnie z rys. 3) i przy- gotowane do wykonania zgładów metalograficznych. Celem otrzymania jak najlepszych oraz miarodajnych wyników przy- gotowano po 3 zgłady dla każdej próbki z określonych miejsc na całej długości napawania, w której proces był stabilny. Rys. 3. Schemat cięcia próbek [6] Fig. 3. Scheme of specimen cuting [6] Wyniki badań i analiza Na rysunku 4 pokazano obrazy zgładów wraz z wielko- ściami geometrycznymi (pola napoiny oraz głębokości wtopienia) dla zadanych parametrów prądowych. Opisano pole przekroju napoiny /Pn/ w [mm2] natomiast głębokość wtopienia /Hw/ wyrażono w [mm], określono również wagi napoiny w odniesieniu do jednego metra jej długości [g/m]. Dane zebrano w tabelach dla zmiennych nastawach prądu odpowiednio dla pomiarów pola napoiny (tablica III), głębo- kości wtopienia (tablica IV) i wagi napoiny (tablica V). Rys. 4. Geometria napoin [6] Fig. 4. The geometry of clads [6] 51PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 5/2016 Prąd spawania[A] Pole napoiny /Pn/ [mm2] Pomiar 1 [mm2] Pomiar 2 [mm2] Pomiar 3 [mm2] Średnia [mm2] 150 9,8 11,2 12,0 11,0 200 22,2 22,6 22,1 22,3 250 29,9 29,0 29,6 29,5 300 41,7 40,3 41,0 41,0 Tablica III. Pomiary pola powierzchni przekroju napoiny /Pn/ przy różnych nastawach prądu Table III. Measurement of the cross sectional area of the pad weld / Pn / at different current settings Prąd spawania[A] Pole napoiny /Pn/ [mm2] Pomiar 1 [mm] Pomiar 2 [mm] Pomiar 3 [mm] Średnia [mm] 150 2,4 2,1 2,3 2,3 200 2,8 3,8 3,3 3,3 250 3,9 4,5 3,8 4,1 300 5,7 5,8 5,8 5,8 Tablica IV. Pomiary głębokości wtopienia /Hw/ przy różnych nastawach prądu Table IV. Measurements of the depth of penetration / Hw / at different current settings Prąd spawania[A] Pole napoiny /Pn/ [mm2] Pomiar 1 [mm] Pomiar 2 [mm] Pomiar 3 [mm] Średnia [mm] 150 94,7 76,7 86,3 85,9 200 178,7 174,4 176,0 176,4 250 226,8 235,5 231,0 231,1 300 316,0 327,4 321,1 321,5 Tablica V. Wagi napoin / W / przy różnych nastawach prądu Table V. Weight of the clads / W / at different current settings W odniesieniu do zmiany nastawy natężenia prądu na rysunku 5 przedstawiono ich wpływ na pole przekroju ściegu napoiny /Pn/, na rysunku 6 wpływ na głębokość wtopienia /Hw/, a na rysunku 7 wpływ na masę uzyskanego przekroju w odniesieniu do jednego metra długości wraz z odpowiadającymi im równaniami regresji oraz odpowiadającym im współczynnikiem determinacji R2. Rys.  5.  Wpływ zmiany natężenia prądu na pole przekroju ściegu Fig. 5. Effect of changes in current on the cross sectional area of bead Rys. 6. Wpływ zmiany natężenia prądu na głębokość wtopienia Fig. 6. Effect of changes in current on the depth of penetration Rys.  7.  Wpływ zmiany natężenia prądu na masę napoiny (Wn) Fig. 7. Effect of change of current on the we- ight of pad weld (Wn) 52 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 5/2016 Literatura [1] PN EN ISO 9692; Spawanie i procesy pokrewne. Zalecenia dotyczące przygotowania złączy. Część 1: Ręczne spawanie łukowe, spawanie łu- kowe elektrodą metalową w osłonie gazów, spawanie gazowe, spawanie metodą TIG i spawanie wiązką stali; Część 2: Spawanie stali łukiem kry- tym. PKN, Warszawa 2014 . [2] Mistur L.; Spawanie łukowe w osłonach gazowych według wytycznych krajowych i międzynarodowych, KaBe, Krosno 2010. [3] Mizerski J.; Spawanie w osłonie gazów metodami MAG i MIG, REA, War- szawa 2013. [4] Ambroziak A.; Techniki wytwarzania – spawalnictwo, Laboratorium, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2010. [5] Baum L., Fichter V., Der Schutzgasschweiβer, Teil II: MIG-/MAG- Schweiβen, DVS, Band 12, Düsseldorf 1999. [6] Kaczmarzyk J.; Analiza wydajności stapiania materiałów dodatkowych w metodzie MAG. Praca inżynierska. Promotor: dr inż. Robert Bęczkow- ski, Częstochowa 2016. [7] Katalog Lincoln Electric. [8] Bęczkowski R., Gucwa M., Wpływ nastawy prądu na zmiany wielkości geometrycznych przekrojów napoin, Przegląd Spawalnictwa 9/2014. Podsumowanie i wnioski Analiza wyników pomiarów pól napoin /tablica III, rys.5/ pozwala określić wpływ natężenia prądu na wielkości przekrojów uzyskiwanych ściegów. Zmiana nastawy prądu z 150A do 300A powoduje zwiększenie przekroju ściegu z 11,0 mm2 do 41mm2. Co oznacza, że w tym przypadku wzrost jest blisko czterokrotny. Wpływ zmian nastaw natężenia prądu może zostać opisany równaniem liniowym postaci y=ax+b i przybrać postać y=0,194x-17,8 z współczynnikiem determinacji na poziomie R2=0,99. W przypadku głębokości wtopienia (tablica IV i rys.6) następuje wraz ze wzrostem nastawy prądu wzrost głębokości wtopienia z 2,3 do 5,8mm, a opisać zmianę można równaniem liniowym y=0,0225x-1,22 z współczynnikiem determinacji na poziomie R2=0,972. Analizując wartości uzyskanych mas napoin (tablica V i rys.7) można stwierdzić, iż dwukrotny wzrost natężenia prądu po- woduje około czterokrotne zwiększenie wagi, a zmiany można przedstawić za pomocą równania liniowego y=1,52x-138,97 z współczynnikiem determinacji na poziomie R2=0,991. Normowanie procesu wytwarzania (spawania lub napawania) jest istotnym procesem decyzyjnym, który może mieć wpływ na egzystencję firm działających w branży spawalniczej. Rutyna i niewłaściwe podejście może prowadzić do strat w działalności gospodarczej. Artykuł ma na celu uzmysłowienie w jaki sposób bardzo łatwo wpaść w pułapkę przeszacowa- nia lub niedoszacowania czasów wykonania spoin z użyciem metody MAG z wykorzystaniem drutu z rdzeniem metalicznym. Zwiększając dwukrotnie nastawy prądu spawania możemy uzyskać blisko czterokrotny wzrost wagi uzyskanego ściegu. Określając odpowiednie wartości pól przekroju ściegu, adekwatne do zadanych parametrów prądowych pozwalają okre- ślić dokładnie liczbę ściegów. Znajomość i określenie ilościowych zależności miedzy nastawą, a uzyskaną wydajnością jest przydatne do wykonania wymaganych instrukcji technologicznych procesu. Pozwala również oszacować czas wykonania, a co za tym idzie w efekcie końcowym określić koszty spawania lub napawania. Wykorzystanie drutów z rdzeniem metalicz- nym na świecie staje się coraz bardziej powszechne i te materiały dodatkowe zyskują coraz większy udział przy procesie produkcji konstrukcji stalowych. Z racji rosnących wymagań kontrahentów oraz idąc za światowymi trendami w Polsce widać również rosnącą tendencję zużycia drutów z rdzeniem metalicznym do produkcji przemysłowej jako alternatywa sto- sowania drutów litych. Druty rdzeniowe metaliczne to nie tylko większe wydajności stapiania, ale również inne czynniki takie jak: mniejsza ilość odprysków spawalniczych, co w konsekwencji daje mniejsze nakłady na czyszczenie konstrukcji po spawaniu. Czynniki te w dużej mierze wpływają na ekonomikę wykonania konstrukcji stalowych, a konsekwencji na cenę wytwarzanych elementów.