PS 5 2016 WWW.pdf 76 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 5/2016 Innowacje technologiczne firmy PANASONIC   w zrobotyzowanym spawaniu cienkich   elementów metalowych na przykładzie   wdrożeń firmy TECHNIKA SPAWALNICZA PANASONIC technological innovation in robotic welding of thin metal parts on example implementation of TECHNIKA SPAWALNICZA Inż.  Mirosław  Nowak  (IWE);  mgr  inż.  Daniel  Wiśniewski  (IWE);  mgr  inż.  Jacek  Buchowski;  mgr  inż.  Karol  Jędrzejak   – Technika Spawalnicza. Autor korespondencyjny/Corresponding author: jacek.buchowski@techspaw.com.pl Streszczenie Artykuł przedstawia nowoczesne rozwiązania zroboty- zowanego spawania metodą TIG oraz MAG metalowych ele- mentów cienkościennych. Dla przykładu posłużono się sys- temami zaimplementowanymi w przemyśle motoryzacyjnym i meblowym. Słowa kluczowe: robot spawalniczy, TAWERS ACTIVE WIRE, cienkie blachy, 7 oś robota Abstract This article presents new high-tech solution in robotic TIG and MAG welding of thin metal components. For exam- ple shown robotic systems implemented in automotive and furniture industry. Keywords: welding robot, TAWERS ACTIVE WIRE, thin plate- s,7-axis of robot Wstęp W procesach spawalniczych występujących w branży motoryzacyjnej, przy produkcji mebli metalowych, łóżek szpitalnych itp. zachodzi konieczność spawania elementów o coraz mniejszych grubościach. Dotyczy to zarówno stali stopowych, niestopowych oraz aluminium i jego stopów. Łączenie elementów cienkościennych o grubości poni- żej 2 mm. wymusza wprowadzanie do złącza spawanego jak najmniejszej ilości ciepła w celu uniknięcia przepalenia lub odkształceń termicznych materiału. Aby kontrolować ten proces należy odpowiednio sterować energią liniową będącą miarodajnym odpowiednikiem wykonania popraw- nej spoiny, to dzięki niej uzyskujemy prawidłowe wtopienie w głąb materiału, nagrzanie spoiwa oraz obszaru przylega- jącego. Oprócz nagrzewania istotna jest również szybkość wychładzania elementów spawanych ponieważ obydwa te czynniki mają w konsekwencji odwzorowanie we właści- wościach wytrzymałościowych złącza. Energię liniową moż- na opisać poniższym wzorem. Mirosław Nowak, Daniel Wiśniewski, Jacek Buchowski, Karol Jędrzejak się niewystarczająca. Potrzebne są specjalistyczne aplikacje które pomogą zwiększyć poprawność i efektywność spawania cienkich elementów metalowych. Naprzeciw tym trudnościom wyszła firma PANASONIC specjalizująca się w produkcji urzą- dzeń spawalniczych od lat 50-tych ubiegłego wieku. Obecnie firma skupiła się na robotyzacji procesów spawania i stale podnosi poziom zaawansowania technologicznego swoich produktów. Wszystkie opisane w niniejszej publikacji aplika- cje zostały zaimplementowane we wdrożonych przez firmę TECHNIKA SPAWALNICZA systemach zrobotyzowanych. Narzędzia wspomagające spawanie   elementów cienkościennych Nowa generacja robotów serii TM W roku 2014 miała miejsce polska premiera innowacyjnej serii TM robotów firmy PANASONIC. Seria ta dedykowana jest wyłącznie do spawania. Posiada mechanizm pozwalają- cy prowadzić drut spawalniczy w bardziej dogodny sposób przez pierwszą oś obrotową ramienia, co eliminuje koniecz- ność stosowania balanserów. Tak innowacyjne rozwiązanie sprawia, że drut trafiając do miejsca spawania nie zakrzywia się, zwiększa to dokładność układania spoin o wąskim licu przy spawaniu cienkich elementów oraz zmniejsza zużycie końcówek prądowych (podawanie zakrzywionego drutu powoduje szybsze zużycie końcówki) [1]. przeglad Welding Technology Review U to napięcie łuku [V], I to natężenie prądu spawania [A], V to prędkość spawania [mm/s], η to współczynnik sprawno- ści nagrzewania. Wymagania stawiane nowoczesnym urządzeniom powo- dują, że zmiana wartości z powyższego wzoru może okazać   (1) 77PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 5/2016 Rys.  1.  Warianty prowadzenia drutu spawalniczego do podajnika drutu; a) standardowe prowadzenie drutu, b) prowadzenie drutu w pionie przez pierwszą oś robota, c) prowadzenie drutu w poziomie przez pierwszą oś robota Fig. 1. Types of feeding welding wire do the wire feeder; a) stan- dard type of wire feeding, b) wire feeding through first axis in vertical location, c) wire feeding through first axis in horizontal location   a)   b)   c) Aplikacje z robotami na torze jezdnym wykluczają użycie dodatkowych konstrukcji podtrzymujących prowadnik drutu oraz balanserów za ramieniem robota. W tym przypadku ideal- nym rozwiązaniem było zastosowanie prowadzenia drutu przez pierwsza oś obrotową robota (rys. 2.) - znacznie skraca to odle- głość prowadzenia drutu pomiędzy szpulą z drutem, a podajni- kiem drutu, przekłada się to na płynne, bezoporowe podawanie drutu, bardzo istotne podczas wykonywania dużej ilości krót- kich spoin sczepnych. Wdrożona przez firmę TECHNIKA SPA- WALNICZA aplikacja w firmie WIŚNIOWSKI w Nowym Sączu, przeznaczona do spawania bram przemysłowych w których łą- czona jest metalowa rama z siatką (rys. 2.) [1] z powodzeniem wykorzystuje zalety prowadzenia drutu przez pierwszą oś. Kolejną innowacja, jest dowolność prowadzenia pakietu spa- walniczego połączonego z palnikiem, który można ukryć w ca- łości wewnątrz ramienia robota, prowadzić poza ramieniem lub w opcji trzeciej (hybrydowej) przewód prądowy zamontować wewnątrz ramienia natomiast drut spawalniczy w miękkim pro- wadniku zainstalować poza nim (rys. 3) [2]. Opcje te dedykowane są do różnych aplikacji spawalniczych, przedstawionych poniżej. Rys. 2.  Robot spawalniczy TL-2000WG3 PANASONIC z prowadze- niem drutu przez pierwszą oś obrotową ramienia, osadzony na elek- trycznym torze jezdnym Fig. 2. TL-2000WG3 PANSONIC welding robot with wire guide pass through the first axis, mounted on electric track motion   a)   b)   c) Rys. 3. Możliwości prowadzenia pakietu spawalniczego na ramieniu robota; a) standardowe mocowanie pakietu przewodów na zewnątrz ramienia, b) mocowanie pakietu wewnątrz ramienia, c) rozwiązanie hybrydowe w którym przewód prądowy prowadzony jest wewnątrz ramienia, natomiast drut spawalniczy na zewnątrz Fig. 3. Methods of mounting welding set on robot arm; a) standard type outside of the robot arm, b) interior type, c) hybrid type in which power cable is inside robot arm and welding wire is outside Rozwiązanie w którym pakiet jest mocowany w całości poza ramieniem (Rys. 3a) jest bardzo uniwersalne i wyko- rzystywane w przemyśle jako standardowe. Jedyną niedo- godnością jest zawijanie się pakietu przewodów dookoła ramienia podczas obrotu ostatniej osi robota o kąt 360° i większy. Drugi sposób prowadzenia przewodów wewnątrz ramienia (Rys. 3b) daje większe pole pracy w ciasnych przyrządach spawalniczych gdzie przestrzeń ruchu może być ograniczona. Wadą tego rozwiązania jest to, że punkt TCP palnika nie znajduje się w przedłużeniu szóstej osi ro- bota co utrudnia pisanie programu z obrotem nadgarstka w osi pionowej. Trzeci rodzaj, czyli rozwiązanie hybrydowe Rys.  4.  Roboty spawalnicze w trybie kooperacji, wyposażone w miękkie prowadniki drutu Fig. 4. Welding robots in cooperation mode equipped with soft wire guides 78 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 5/2016 (rys. 3c) jest połączeniem zalet dwóch poprzednich me- tod, dając łagodną krzywiznę prowadzenia drutu w mięk- kim prowadniku nie usztywnionym przez przewód prądowy (rys. 4). Trudniejszy do zgięcia przewód prądowy w tym przypadku został przeprowadzony wewnątrz ramienia ma- nipulatora przez środek ostatniej osi. Wykorzystanie mięk- kiego prowadnika pozwala na ustawienie ramienia robota blisko przyrządów spawalniczych lub innych robotów pracu- jących w trybie kooperacji, a jego zgięcie nie powoduje koli- zji ani błędów w podawaniu drutu. Takie rozwiązanie jest za- zwyczaj wykorzystywane w przemyśle motoryzacyjnym do spawania cienkościennych elementów o grubości poniżej 2 mm. ponieważ umożliwia precyzyjne podawanie spoiwa. Opisane rozwiązanie zastosowano w systemie zrobotyzo- wanym wdrożonym przez firmę TECHNIKA SPAWALNICZA w jednej z firm produkującej elementy foteli samochodów osobowych (rys. 4). W tej aplikacji dwa roboty pracujące w trybie kooperacji zostały wyposażone w hybrydowe pakie- ty przewodów. ACTIVE WIRE PROCESS Następnym narzędziem dedykowanym do spawaniem ul- tra cienkich materiałów ze stali stopowych i niestopowych jak również do spawania detali, w których nie jest zaleca- ne wprowadzanie dużej energii liniowej jest system ACTIVE  WIRE PROCESS w skrócie AWP (metoda aktywnego poda- wania drutu) [3]. System ten wychodzi naprzeciw proble- mom pojawiającym się w przemyśle motoryzacyjnym, gdzie wymagana jest duża prędkość spawania, estetyka wykony- wanych połączeń, a także tam gdzie występuje ryzyko prze- palenia materiału o grubości poniżej 2 mm. Rys.  5.  System Active Wire – Aktywny proces podawania drutu firmy PANASONIC Fig. 5. Active Wire system – PANASONIC Push-pull system of wire feeding ACTIVE  WIRE  SOFTWARE Na system TAWERS  ACTIVE  WIRE (rys. 5) składa się standardowy system TAWERS MAG, uchwyt spawalniczy Servo Pull z aktywnym podawaniem drutu (rys. 5), jednostka Wire Booster (rys. 5) oraz dedykowane oprogramowanie. TAWERS ACTIVE WIRE pozwala na spawanie stali drutem litym o średnicy od 0.8 do 1.2 mm prądem do 350A w cyklu P60% oraz drutami proszkowymi [4]. Najlepsze rezultaty uzy- skuje się w zakresie prądowym do 200A. Ideą układu jest uchwyt spawalniczy Servo Pull, który powtarza z dużą czę- stotliwością ruch wysuwania i cofania drutu zapewniając sta- ły krótki cykl łuku spawalniczego, co ogranicza ilość odpry- sków. Bardzo istotną częścią całego systemu jest urządzenie Wire Booster do wspomagania podawania drutu. Urządzenie to montowane jest bezpośrednio na beczce z drutem lub na kasecie szpuli z drutem, gdzie poprzez prowadnik spiralny doprowadza płynnie drut do uchwytu spawalniczego. Połączenie znanej metody SP-MAG pochodzącej z sys- temów TAWERS oraz kontroli podawania drutu umożliwiło powstanie nowej innowacyjnej technologii TAWERS ACTI- VE WIRE. Metoda AWP dzięki aktywnemu podawaniu drutu zmniejsza odkształcenia i naprężenia spawalnicze. Ogra- niczenie ilości odprysków jest możliwe dzięki kontroli se- kwencji odrywania kropli płynnego metalu oraz gwałtowne obniżenie wartości prądu wyjściowego. Stabilizacja łuku po- przez ciągłą zmianę prędkości podawania drutu zapobiega nieregularnemu skracaniu drutu, co w przeciwnym wypadku prowadzi do generacji odprysków. W standardowym systemie TAWERS SP-MAG (rys. 6a) zmiana wolnego wylotu elektrody powoduje powstawanie rozprysków w momencie przejścia z jednego materiału na drugi, natomiast w przypadku AWP (rys. 6b) [5] skrócenie lub wydłużenie wolnego wylotu elektrody nie powoduje powsta- wania rozprysków, a proces spawania pozostaje stabilny. Również duża zmiana kąta natarcia palnika nie powoduje utraty stabilnego łuku, a w ekstremalnym przypadku gene- ruje jedynie znikomą ilość odprysków (rys 7.). System AWP znakomicie sprawdza się przy spawaniu spo- in obwodowych w zakresie od 0 do 360° gdzie wymagane jest najpierw ciągnięcie palnika, a następnie jego pchanie. Firma TECHNIKA SPAWALNICZA system ACTIVE WIRE wdrożyła z powodzeniem w firmach branży motoryzacyjnej, przy produk- cji łóżek szpitalnych i mebli stalowych (foteli i kanap). Na rysun- ku 8 przedstawiono system zrobotyzowany z modułem AWP do produkcji układów wydechowych samochodów osobowych.   a)   b) Rys.  6.  Moment przejścia podczas procesu spawania z jednego materiału na drugi; a) standardowy system, b) system Active Wire Fig. 6. Passing for one material to another during the welding pro- cess; a) standard system, b) Active Wire system Rys. 7. Zmiana kąta natarcia podczas spawania w metodzie Active Wire Process nie powoduje powstawania odprysków Fig. 7. Change of welding angle during welding process does not generate spatters in Active Wire Process method Rys. 8.  Stanowisko spawalnicze z robotem PANASONIC serii TM oraz systemem Active Wire Fig. 8. Welding station with PANASONIC TM robot and Active Wire system 79PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 5/2016 Głowica do spawania TIG – 7 oś obrotowa Przy zrobotyzowanym spawaniu elementów cienko- ściennych wykorzystywana jest powszechnie metoda TIG, posiadająca szereg zalet względem metody MAG. Możliwe dzięki niej jest spawanie prądem o niskim natężeniu, a tym samym uzyskanie bardzo wąskiego i estetycznego wizual- nie lica spoiny. Dodatkowo jeżeli jest taka konieczność, TIG pozwala na zrezygnowanie z podawania stopiwa w proce- sie i spawanie jedynie nietopliwą elektrodą korzystając wyłącznie z materiału rodzimego. Taką metodę wykorzy- stuje się głównie w złączach czołowych i przylgowych lub przy wykonywaniu spoin sczepnych. Spawanie metodą TIG z podawaniem dodatkowego spoiwa może nastręczać sze- reg trudności. Główną z nich brak precyzyjnego umiejsco- wienia drutu w jeziorku spawalniczym w trakcie wykony- wania procesu. Standardowe palniki TIG wykorzystywane w robotyce posiadają zamocowany na stałe prowadnik dru- tu bez możliwości obracania go podczas procesu spawania [6]. Alternatywą jest innowacyjny palnik z dodatkowa osią obrotową firmy PANSONIC. Dodatkowy servo napęd, na- zywany 7 osią - zlokalizowany jest bezpośrednio przy pal- niku robota, umożliwia obrót prowadnika podającego drut spawalniczy pod określonym kątem. Jego obrót w zakresie +/- 120 stopni zadawany jest bezpośrednio z panelu ucze- nia robota, rysunek 9. Technologia ta została wykorzystana do spawania aluminiowych profili w firmie SUN GARDEN - jed- nego z największych producentów mebli ogrodowych w Pol- sce. TECHNIKA SPAWALNICZA Poznań zainstalowała tam trzy stanowiska z robotami wyposażonymi w 7 oś obrotową do spawania metodą TIG aluminiowych krzeseł ogrodowych (rys. 10). Rozwiązanie z 7 osią obrotową znalazło także zastosowanie w firmie PROFIM Turek przy produkcji stalo- wych krzeseł (rys. 11). Rys. 9. Głowica spawalnicza TIG robota PANASONIC z dodatkową 7 osią obrotową podającą drut Fig. 9. TIG welding head of PANASONIC robot with additional 7th rotational axis for wire feeding Rys. 10. Spawanie aluminiowych profili metodą TIG AC z wykorzy- staniem 7 osi obrotowej PANASONIC Fig. 10. TIG AC method for welding aluminum profiles using PANA- SONIC 7th rotational axis Rys.  11.  Spawanie obwodowe stalowych rurek metodą TIG DC z wykorzystaniem 7 osi obrotowej PANASONIC Fig. 11. Orbital welding of steel pipes with TIG DC method using PANASONIC 7th rotational axis Wnioski 1. Zastosowanie robotów nowej generacji serii TM firmy PANASONIC umożliwia płynne, bezoporowe podawanie drutu, co znacznie zmniej- sza ilość niezgodności spawalniczych 2. Zastosowanie innowacyjnej aplikacji ACTIVE WIRE PROCESS rozszerza możliwości zastąpienia mało wydajnej technologii TIG technologią MAG. 3. Zastosowanie głowicy TIG z 7-osią ułatwia wysokojakościowe spawanie TIG (AC/DC) elementów rurowych przenikających się (eksklu- zywnych mebli, układów wydechowych samochodów osobowych, łóżek szpitalnych). Literatura [1] Nowak M., Buchowski J., Jędrzejak K., Wiśniewski D., Zastosowanie robotów spa- walniczych w produkcji bram przemysłowych na przykładzie wdrożenia w firmie Wi- śniowski, Przegląd Spawalnictwa 5/2015/ [2]. Materiały firmy PANASONIC. [3]. Nowak M., Wiśniewski D., Czeladziński Ł., TAWERS AWP Active Wire Process – innowacyj- na metoda spawania MAG cienkich elementów stalowych, Przegląd Spawalnictwa 5/2011. [4]. Nowak M., Jędrzejak K., Automatyzacja i robotyzacja procesów spawania i paletyzacji w branży motoryzacyjnej, Przegląd Spawalnictwa 1/2016. [5]. Nowak M., Wiśniewski D., TAWERS – Nowa Generacja Robotów Spawalniczych Firmy PANASONIC, Przegląd Spawalnictwa 8/2011. [6]. Nowak M., Wiśniewski D., Nowak T., Możliwości zastosowania metody TIG w syste- mach zrobotyzowanych, Przegląd Spawalnictwa 2/2008.