PS 7 2016 WWW.pdf 13PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 7/2016 Plan spawania dźwigara wiaduktu kolejowego A plan of welding the railway viaduct girder Dr hab. Inż. Jacek Słania, prof. PCz – Politechnika Częstochowska; mgr inż. Karol Rafalski – Mostostal Puławy S.A. Autor korespondencyjny/Corresponding author: jacek_slania@poczta.onet.pl Streszczenie Przedstawiono plan spawania dotyczy wykonania kon- strukcji dźwigara wiaduktu kolejowego w klasie EXC 4 wg PN -EN 1090-2. Omówiono połączenia śrubowe oraz wymagania dotyczące ich wykonania. Przedstawiono kontrolę przed, podczas i pospawaniu oraz zamieszczono plan badań. Okre- ślono kolejność spawania poszczególnych zespołów dźwi- gara. Przedstawiono wymagania dotyczące dokumentacji końcowej. Słowa kluczowe: spawanie; plan spawania; dźwigar; kontro- la spawania Abstract A welding plan connected with manufacturing the con- struction of the railway viaduct girder of the EXC 4 rate accor- ding to PN-EN 1090-2 standard is presented. Bolt couplings and their requirements are provided in the article. Welding control before, during and after the welding process is given as well as the testing plan. An order of welding specific units of the girder is shown. Requirements relating to the final documentation is given. Keywords: welding; a plan of welding; girder; welding control Wstęp Prezentowany plan spawania dotyczy wykonania kon- strukcji dźwigara wiaduktu kolejowego w klasie EXC 4 wg PN-EN 1090-2 widocznego na rysunku 1 - widok z góry, ry- sunku 2 - widok z boku, rysunku 3 - przekrój oraz rysunku 4 - przekrój na podporze. Całościowo inwestycja składa się z czterech wiaduktów kolejowych o łącznej liczbie 38 dźwi- garów. Materiałem podstawowym zgodnie z dokumentacją techniczną jest stal konstrukcyjna S355J2+M (belki HL 1000x642) oraz 355J2+N (pozostałe pozycje konstrukcji) zgodnie z EN10025-2.Dodatkowo blachy oznaczone na ry- sunkach warsztatowych symbolem pioruna należy zbadać na rozwarstwienie za pomocą badań ultradźwiękowych zgodnie zEN10160/10306 przez wykwalifikowany personel (stopień 2 wg PN-EN ISO 9712). Jacek Słania, Karol Rafalski przeglad Welding Technology Review Rys. 1. Widok dźwigara wiaduktu kolejowego z góry Fig. 1. A view of the railway viaduct girder from the top Rys. 2. Widok dźwigara wiaduktu kolejowego z boku Fig. 2. A view of the railway viaduct girder from the side Rys. 3. Widok dźwigara wiaduktu kolejowego w przekroju Fig. 3. A view of the railway viaduct girder in the cross-section 14 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 7/2016 Rys. 4. Widok dźwigara wiaduktu kolejowego w przekroju na podporze Fig.  4. A view of the railway viaduct girder in the cross-section on the support Połączenia śrubowe W czterech wiaduktach kolejowych znajduje się ponad 40000 połączeń śrubowych. Otwory powinny być wykonane poprzez wiercenie, które występują zarówno w kształtowni- kach jak i blachach. Aby wykonać w bardzo krótkim czasie taką ilość otworów użyto systemu wiercącego CNC. Wykaz materiałów złącznych (śrub, nakrętek i podkładek) znajduje się w tablicy I. Przed przystąpieniem do montażu połączeń śrubowych należy: – oczyścić powierzchnie od wszelkich zanieczyszczeń (olej, farba, rdza itp.) oraz od zadziorów, które mogą unie- możliwić ścisłe przyleganie powierzchni łączonych, – sprawdzić oznaczenie cech wytrzymałościowych na śru- bach, nakrętkach i podkładkach oraz stan ich powierzchni, – dokręcić śruby w połączeniach niesprężanych do stanu ścisłego docisku gdzie klucz udarowy zaczyna drżeć (podczas kontrolnego ostukiwaniu młotkiem dokręconej śruby żadne z zestawu połączenia śrubowego nie powin- no przesuwać się ani drgać), – dokręcanie śrub w połączeniach sprężanych (HV) wykony- wać przez obrót nakrętki uzyskując określoną siłę sprężania używając klucza dynamometrycznego, dzięki któremu moż- na odczytać moment dociągający (klucz dynamometryczny powinien posiadać aktualne świadectwo kalibracji). Wartości momentu dokręcającego dla poszczególnych połączeń śrubowych przedstawiono w tablicy II. Przygotowanie i kontrola   przed spawaniem obejmuje – kompletację materiałów- sprawdzenie jakości i komplet- ności dostaw zgodnie z zamówieniami oraz oznakowań, cechowania materiałów gatunkiem i wytopem. Śruby Nakrętki  Podkładki M27 10.9 HV TZN EN- 14399-4 M27 10 HV TZN EN- 14399-4 27 HV TZN 14399-6 M24 10.9 HV TZN EN- 14399-4 M24 10 HV TZN EN- 14399-4 24 HV TZN 14399-6 M20 10.9 HV TZN EN- 14399-4 M20 10 HV TZN EN- 14399-4 20 HV TZN 14399-6 M42 8.8 EN- 4014 M42 8 EN- 4032 42 DIN 125 M20 8.8 EN- 4014 M20 8 EN- 4032 20 200HV TZN DIN 125 M16 8.8 EN- 4014 M16 8 EN- 4032 16 DIN 125 M12 8.8 EN- 4014 M12 8 EN- 4032 12 DIN 125 Tablica I. Wykaz materiałów złącznych Table I. A list of coupling materials – cięcie i ukosowanie mechanicznie lub gazowe zgodnie z rysunkami warsztatowymi i Instrukcjami Technologicz- nymi Spawania WPS. – przenoszenie znaków materiałowych (gatunek, wytop) na wszystkie detale. – oczyszczenie powierzchni z wszelkich zanieczyszczeń na szerokości min. 20mm od spawanych krawędzi elementu. – wykonanie spoin sczepnych zgodnie z kwalifikowaną tech- nologią spawania, które podlegają w 100% badaniom VT. – stosowanie płytek dobiegowych i wybiegowe przy złą- czach gdzie występują spoiny czołowe, które powinny być przygotowane tak jak materiał spawany. – aktualizację i weryfikację uprawnień spawaczy wg PN-EN ISO 9606-1. Spawanie i kontrola   podczas spawania obejmuje – wykonywanie prac spawalniczych zgodnie z planem spa- wania oraz instrukcją technologiczną WPS, zwracając uwagę aby spoiny pachwinowe były zamknięte. – stosowanie podgrzewania wstępnego zgodnie z instruk- cją technologiczną WPS wraz z kontrolą temperatury. – oczyszczenie poszczególnych warstw spoiny z odpry- sków, żużla przed nałożeniem kolejnej warstwy oraz sprawdzenie temperatury międzyściegowej. – nanoszenie trwale numerów spawacza lub operatora. Kontrola po spawaniu obejmuje – wykonanie pomiarów geodezyjnych potwierdzających prawidłowość wykonania konstrukcji – wybór metody NDT przez osobę posiadającą uprawnienia stopnia 3 zgodnie z EN12062. – wykonanie badań nieniszczących przez wykwalifikowany personel (stopień 2 zgodnie z PN-EN ISO 9712). – usunięcie tymczasowych płyt dobiegowych i wybiego- wych, śladów zajarzenia łuku, do powierzchni materiału podstawowego, a następnie przeprowadzenie 100%ba- dań magnetycznych w celu wykrycia pęknięć. W tablicy III przedstawiono plan badań dla dźwigara wia- duktu kolejowego. Wykonanie stołów montażowych Na podstawie dokumentacji technicznej poszczegól- nych torów stworzono schemat punktów podparć dźwiga- rów, który zawierał cztery dźwigary każdego toru. Każdy schemat zawierał w swoim zakresie wspólny dźwigar, czyli 15PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 7/2016 dla schematu pierwszego element końcowy będzie elemen- tem pierwszym schematu drugiego. Podpory wykonano tak aby zapewnić stabilne i bezpieczne ustawienie konstrukcji oraz swobodne poruszanie się pod nią, w celu montażu i do- kręcenia śrub. Fragment schematu punktów podparć przed- stawiono na rysunku 5. Wykonanie w klasie EXC4 Metoda NDT, % Wymiar, mm Poziom jakości wg 1090-2 VT MT PT UT UT-L LT RT spoina czołowa ≥ 8 B+ 100 100 Spoina czołowa (złącze teowe) ≥ 8 B+ 100 50 Spoina czołowa <8 B+ 100 100 Spoina czołowa dodatkowa ≥ 8 B+ 100 100 Spoina czołowa dodatkowa < 8 B+ 100 100 Spoina pachwinowa a>12lub t>20 B+ 100 20 Spoina pachwinowa a≤12i t≤20 B+ 100 10 100 Rozwarstwienie >6 EN 10160 S2, E3 100 Tymczasowe przymocowania Wszystkie EN 1291 poziom 2x 100 100 Tablica I. Wykaz materiałów złącznych Table I. A list of coupling materials Rys. 5.  Schemat usytuowania charakterystycznych punktów pod- parć na spodach dźwigarów Fig. 5. An outline of placing specific support points at the bottom of girders. Kolejność spawania Kolejność spawania obejmuje: – wykonanie spoin czołowych belek głównych wzdłużnych HL1000x642. Spawanie należy rozpocząć od półek o gru- bości 60mm (rys. 6), a następnie środników o grubości 34mm (rys. 7). – użebrowanie belek głównych HL1000x642. Blachy o gru- bości 15mm i 10mm łączymy z belkami głównymi spoina- mi pachwinowymi dwustronnymi odpowiednio a=6mm i a=4mm. – wykonanie płyty pod belki poprzeczne HEB200 z blachy ≠10mm. Spawanie spoin czołowych, a następnie pachwi- nowych narożnych dwustronnych a=4mm. Połączenie śrubami płyty z belkami głównymi HL1000x642. – spawanie żeber do belek poprzecznych HEB200 w punk- tach krzyżowania się osi szyny z osiami tych belek, pro- stopadle do ich środników spoinami pachwinowymi dwu- stronnymi a=6mm. – próbny montaż belek poprzecznych HEB200 wraz ze stopami do belek głównych wzdłużnych i płyty, tak aby otwory pod połączenia śrubowe były zgodne. Następ- nie demontaż, spawanie belek poprzecznych HEB200 ze stopami (blacha o gr. 30mm) spoinami pachwinowymi a=6mm – spawanie stóp belek poprzecznych HEB200 z belkami głównymi wzdłużnymi. Spoinę pachwinową a=10 o dłu- gości 100mm należy spawać w pozycji PF. – Spawanie blach- przepon do belek głównych w miejscach podpór spoiną pachwinową obustronną a=8mm. Rys. 6. Przygotowanie oraz kolejność spawania pasów HL1000x642 Fig. 6. Preparation and order of welding HL1000x642 flanges Rys.  7.  Przygotowanie oraz kolejność spawania środnika HL1000x642 Fig. 7. Preparation and order of welding HL1000x642 web 16 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 7/2016 Dokumentacja końcowa Dokumentacja końcowa powinna zawierać: – świadectwa jakości materiałów podstawowych, – świadectwa jakości śrub, nakrętek i podkładek – świadectwa jakości materiałów dodatkowych – protokoły z badań nieniszczących – certyfikaty personelu NDT – rejestr spawaczy wraz z aktualnymi uprawnieniami – Instrukcje Technologiczne Spawania WPS wraz z WPQR – dzienniki spawania – raporty kontroli kształtu i wymiarów, potwierdzające wy- maganą tolerancję z próbnego montażu wszystkich dźwi- garów Podsumowanie Konstrukcja dźwigarów wykonano zgodnie z najwyższymi wymaganiami, o skomplikowanej technologii (wykonanie kil- kudziesięciu tysięcy otworów, montaż, kolejność spawania itp.). Dzięki urządzeniom CNC zachowano powtarzalność para- metrów, a tym samym uzyskano odpowiednią jakość powierzchni wg EN ISO 9013. Bardzo wysokie wymagania jakościowe stawiane przez normę dotyczącą wykonania konstrukcji stalowych PN-EN 1090-2-klasa EXC 4 wymuszają na całym pionie technologicznym oraz warsztacie wysokie kwalifikacje, precyzję oraz dbałość o właściwą jakość produktu [1÷18]. Literatura [1] Słania J.: Skóra J.: Plan spawania wymiennika ciepła chłodzonego po- wietrzem Przegląd spawalnictwa nr 2/2011,str. 19-26. [2] Słania J.: Plany spawania. Teoria i praktyka. Agenda Wydawnicza SIMP, Warszawa 2013. [3] Słania J.: Plan technologiczny spawania płyty gąsienicowej. Przegląd Spawalnictwa, 2010, nr 3, str. 16–25. [4] Słania J., Kaczor T.: Plan spawania zbiornika ciśnieniowego. Przegląd Spawalnictwa, 2010, nr 4, str. 9–18. [5] Słania J., Kwiecień L., Jarosiński J.: Plan spawania kotłów płomienicowo - płomieniówkowych. Przegląd Spawalnictwa, 2010, nr 6, str 32–40. [6] Słania J., Skóra J.: Plan spawania wymiennika ciepła chłodzonego po- wietrzem. Przegląd Spawalnictwa 2011, nr 2, str 16-22. [7] Słania J.: Plan spawania carg płaszcza pieca obrotowego. Przegląd Spa- walnictwa 2011, nr 2, str. 36-41. [8] Słania J., Wodecki D.: Plan spawania belki poprzecznej dźwigu.Przegląd Spawalnictwa 2011, nr 2, str. 30-35. [9] Słania J.: Istota planów spawania. Przegląd Spawalnictwa 2011, nr 2, str 3-9. [10] Słania J.: Plan spawania napraw bieżących kotłów parowych, wodnych i stałych zbiorników ciśnieniowych. Przegląd Spawalnictwa 2011, nr 2, str 22-30. [11] Słania J., Kwiecień L., Jarosiński J.: Kotły płomienicowo – płomieniówko- we – plan spawania oraz kontroli i badań. Dozór Techniczny 2011, nr 2, str. 35–41. [12] Słania J., Chomiuk S., Dadak R.: Plan spawania dla konstrukcji uzupełnia- jącej - trawresy. Przegląd Spawalnictwa 2012, nr 2, str 3-6. [13] Słania J., Marcinkiewicz H., Kiełbik M.: Plan spawania elementu obudowy kopalnianej – osłony odzawałowej. Przegląd Spawalnictwa 2012, nr 2, str. 6-16. [14] Słania J., Fryc H.: Spawanie pojazdów szynowych - plany spawania. Prze- gląd Spawalnictwa 2012, nr 2, str. 16-20. [15] Słania J.: Plan spawania stalowej kładki dla pieszych I. Przegląd Spawal- nictwa 2012, nr 2, str. 20-24. [16] Słania J.: Plan spawania stalowej kładki dla pieszych II. Przegląd Spawal- nictwa 2012, nr 2, str. 24-26. [17] Słania J., Urbańczyk P.: Technologia wytwarzania oraz plan kontroli jakości przegrzewacza pary kotła parowego wg PN-EN 12952-5. Przegląd Spawalnictwa 2012, nr 5, str. 29-41. [18] Chromik D., Słania J.: Plan spawania ciśnieniowego zespołu rurowego. Przegląd Spawalnictwa 2012, nr 11, str. 29-32.