PS 001 2016 WWW.pdf 147PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 10/2016 Binarna analiza obrazów z tomografii ultradźwiękowej Binary analysis of the CT images Mgr inż. Małgorzata Głąb; dr hab. inż. Krzysztof Schabowicz – Politechnika Wrocławska. Autor korespondencyjny/Corresponding author: k.schabowicz@pwr.edu.pl Streszczenie W artykule przedstawiono możliwość binarnej analizy obrazu uzyskanego z tomografu ultradźwiękowego dla ba- danych elementów betonowych dostępnych jednostronnie. Pokazano jak wygląda „obróbka” danych cyfrowych i ich wizualizacja w postaci zobrazowań, które podlegają dalszej analizie. Przeprowadzona w ten sposób analiza stwarza wie- le możliwości dokładniejszej interpretacji otrzymanych wy- ników badań, na przykład poprzez zbudowanie histogramu w 3D przedstawiającego obraz w postaci funkcji jasności. W pracy przedstawiono jedynie kilka z wielu możliwych ope- racji, jakich można dokonać przy użyciu programu Wolfram Mathematica do binarnej analizy obrazu z tomografii ultradź- więkowej elementów betonowych dostępnych jednostronnie i stały się one przyczynkiem do dalszych badań. Słowa kluczowe: badania nieniszczące; ultradźwięki; anali- za obrazów Abstract The article presents the possibility of a binary image analysis obtained with ultrasound tomography for tested concrete elements available unilaterally. It shows how lo- oks the “processing” of digital data and their visualization as images which are subject to further analysis. The analysis carried out in this way creates many possibilities for more accurate interpretation of the obtained results, for example by constructing a histogram in 3D representing the image as a function of brightness. This paper presents only a few of the many possible operations that can be made by using Wolfram Mathematica to binary image analysis of ultrasonic tomography of concrete elements available unilaterally and they became a contribution to the further research.   Keywords:  non-destructive testing; ultrasound; analysis of the CT images Wstęp Metoda tomografii ultradźwiękowej jest jedną z naj- nowszych metod akustycznych wykorzystywana do badań nieniszczących elementów betonowych dostępnych jedno- stronnie. Zobrazowania uzyskane za pomocą tomografu ultradźwiękowego dostarczają informacji na temat wnętrza badanego elementu betonowego dostępnego jednostronnie, w szczególności o wadach materiałowych w nim występują- cych. Urządzenie to pozwala na uzyskanie barwnego obrazu (zobrazowań), który pokazuje ewentualne, istniejące niecią- głości we wnętrzu elementu w postaci np. pęknięć, wtrąceń, czy pustek powietrznych. Niezwykle ważna w przebiegu ba- dań jest prawidłowa interpretacja uzyskanych zobrazowań i ich analiza [1-4]. Stąd nadal trwają prace i poszukiwane są metody dokładniejszej analizy tych zobrazowań. Przeprowadzone badania, otrzymane  wyniki i ich analiza Badania przeprowadzono na trzech elementach beto- nowych przy użyciu tomografu ultradźwiękowego MIRA A1040, co pokazano na rysunku 1. Tomograf składa się z 48 punktowych głowic ultradźwiękowych z zastosowa- niem suchego kontaktu. Częstotliwość generowanych fal ultradźwiękowych to 50 kHz. Małgorzata Głąb, Krzysztof Schabowicz przeglad Welding Technology Review Na każdym elemencie betonowym zaznaczono siatkę po- miarową, po 300 punktów pomiarowych (rys. 1c). W wyniku przeprowadzonych badań, w sposób pokazany na rysunku 1d, uzyskano dla każdego punktu pomiarowego cztery na- stępujące pliki danych cyfrowych: plik z obrazem (mapa bi- towa), plik *.bin , plik *.lbv oraz plik *.cfg. Do „obróbki” danych wykorzystano plik *.bin. Jest to plik zawierający dane binarne, w którym znajduje się zapisany tomogram. Wielkość pliku zależy od rozmiaru tomogramu w pikselach, uzyskanego w trakcie przeprowadzanych badań. W danych pokazanych w Trybie Mapy (Map Mode) wielkość tomogramu jest ustalona pikselami o rozmiarze 216 x 432. Natomiast w Trybie Podglądu (View Mode) są możliwe dwa warianty: 416 x 432 piksele (z wyłączonym A-scanem) lub 296 x 432 (z włączonym A-scanem). Jeden piksel zapisany jest przez 4 bajty, w 256 możliwych poziomach szarości. W przeprowadzonych badaniach użyto Trybu Mapy, a więc wielkość pliku jest ustalona pikselami: 216 x 432. Z powyższej informacji wynika, iż obraz ten składa się 93 312 elementów w skali szarości od 0 (czarny) do 256 (bia- ły) [5]. Dla porównania na rysunku 2 przedstawiono przykła- dowe zobrazowanie dla pojedynczego pomiaru w elemencie betonowym uzyskane z programu załączonego do urządze- nia badawczego MIRA A1040. Z pliku *.bin, po odpowiednim zaimportowaniu go do 148 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 10/2016 programu Wolfram Mathematica, otrzymano zbiór 93 312 elementów, co pokazano na rysunku 3. Dane zostały odczy- tane w systemie 32-bitowym, ponieważ 1 piksel zapisany jest przez 4 bajty. Niezwykle istotne jest, aby przy imporcie pliku posiadać wiedzę w jakim systemie muszą zostać od- czytane dane. Jest to wiedza konieczna, aby uzyskać zaim- portowany ciąg odpowiednich liczb, które wpływają potem na poprawność uzyskanego zobrazowania. W celu uzyskania tomogramu pogrupowano dane liczby w wiersze i kolumny, aby stworzyć macierz. Obraz w pliku bi- a) c) b) d) Rys. 1. Widok: a) elementu badawczego, b) aparatury badawczej – tomografu ultradźwiękowego [6], c) elementu z zaznaczoną siatką pomiarową, d) przebiegu badania Fig.  1. View: a) a research component, b) research equipment - an ultrasound tomography [6], c) an element with a grid measuring, d) course of the study Rys.  2. Przykładowe zobrazowanie dla pojedynczego pomiaru w elemencie betonowym dostępnym jednostronnie. Na głębokości ok. 300 mm - pręt zbrojeniowy, na głębokości 500 mm dno obiektu Fig. 2. The example image of a single measurement of the concre- te element available unilaterally. At the depth of approx. 300 mm – a reinforcement bar, at the depth of 500 mm - the bottom of the object Rys. 3. Zbiór liczb uzyskanych z pliku binarnego Fig. 3. The set of numbers obtained from a binary file narnym zapisany został, jak już wcześniej wspomniano, pik- selami 216 x 432, dlatego zbudowano macierz zawierającą 216 kolumn i 432 wiersze. Fragment zbudowanej macierzy zamieszczono na rysunku 4 (ze względu na jej duży rozmiar zamieszczono tylko jej część). W pliku binarnym każdy piksel zobrazowania zapisywany jest po kolei, zaczynając od lewe- go górnego rogu, linia po linii. Wynika z tego, iż aby stworzyć macierz należało w podanym wcześniej zbiorze liczb po ko- lejno 216 liczbach tworzyć kolejno nowe wiersze (416). Każdy element powyższej macierzy może być liczbą od 0 do 256. Rys. 4. Fragment macierzy stworzonej ze zbioru liczb Fig. 4. Part of the matrix created from the set of numbers Dzięki utworzeniu w ten sposób macierzy składającej się z poszczególnych elementów przyjmujących war- tości od 0 do 256 (skala szarości) uzyskano tomogram w odpowiedniej rozdzielczości 216 x 432, co pokazano na rysunku 5. Rys. 5. Zobrazowanie uzyskane z ma- cierzy Fig.  5. The image obtained from the matrix Rys. 6. Zobrazowanie uzyskane z ma- cierzy (odbicie lustrzane) Fig.  6. The image obtained from the matrix (mirror image) 149PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 10/2016 Uzyskany tomogram w skali szarości (B-scan) jest odbi- ciem lustrzanym właściwego obrazu. Po lustrzanym odbi- ciu otrzymano zobrazowanie właściwe, które jest zgodne ze zobrazowaniem uzyskanym wprost z urządzenia w Trybie Mapy, co pokazano na rysunku 7. Uzyskany w ten sposób obraz jest prawidłowym B-scanem. Natomiast uzyskanie ta- kiego zobrazowania w skali szarości daje dobre możliwości jego analizy, a w szczególności określenia położenia danej nieciągłości i jej rozmiaru w badanym elemencie. Pozwala to na dokładniejsze zinterpretowanie wyników przeprowa- dzonych badań. Rys. 7. Porównanie obrazów (obraz z tomografu – po lewej stronie, obraz z programu Wolfram Mathematica – po prawej stronie) Fig. 7. Comparison of images (image from CT – on the left side, image from Wolfram Mathematica – on the right side) Aplikacja zobrazowania w środowisko Wolfram Mathe- matica stwarza możliwość przeprowadzenia wielu operacji. Na uzyskane zobrazowanie można nakładać różnego typu filtry, a także dostosowywać odpowiednio kontrast w celu usunięcia szumów. Poniżej przedstawiono przykład dopa- sowania lepszego kontrastu w uzyskanym wcześniej zobra- zowaniu (rys. 8). Dzięki takiemu zabiegowi można jeszcze dokładniej określić granicę występującej nieciągłości. Program Wolfram Mathematica daje również możliwość stworzenia zobrazowania binarnego na podsatwie danych Rys. 8. Obraz ze skorygowanym kontrastem Fig. 8. The image with improved contrast cyfrowych (piksele mają wartości 0 lub 1). Na rysunku 9 przedstawiono utworzony obraz binarny z otrzymanego „su- rowego” B-scanu poprzez zastąpienie wszystkich wartości powyżej ustalonego globalnie progu (funkcja programu Wol- fram Mathematica). Próg po przekroczeniu którego piksele przyjmują wartość równą 1 (biały) można ustalić samodziel- nie. Pozostałe wartości, poniżej tego progu, przyjmują war- tość równą 0 (biały). Operacja ta daje możliwość dokonania bardzo interesującej analizy danego zobrazowania, na przy- kład poprzez zbudowanie histogramu w 3D, czyli przedsta- wienie danego obrazu w postaci funkcji jasności. Wykres, gdzie obraz potraktowany jest jako funkcja przedstawiono na rysunku 10. Rys. 9. Obraz binarny Fig. 9. Binary image Rys. 10. Obraz przedstawiony jako funkcja jasności Fig. 10. The image presented as a function of brightness Jak widać na powyższym rysunku m – jest liczbą kolumn obrazu (216), n - jest liczbą wierszy obrazu (432), natomiast L przedstawia wartość funkcji, czyli poziom jasności dane- go piksela. Można w ten sposób określić jasność każdego z 93 312 pikseli, tworzących obraz, co jest bardzo ciekawą możliwością analizy uzyskanego wcześniej obrazu. Piksele osiągają najwyższe wartości (kolor czerwony) na zobrazo- waniu w miejscu występowania nieciągłości i dna badanego elementu, ponieważ w tych miejscach wystąpiło największe odbicie fal i obraz w tych obszarach jest najjaśniejszy. Każda uzyskane zobrazowanie można potraktować jako funkcję i przedstawić na wykresie jasności. Dzięki temu możliwe jest określenie jasności, intensywności danego pik- sela w określonym, dokładnym jego położeniu na obrazie i przedstawienie tego na czytelnym wykresie. 150 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA       Vol. 88 10/2016 Podsumowanie W artykule przedstawiono możliwości binarnej analizy obrazu uzyskanego z tomografu ultradźwiękowego dla przebadanych elementów betonowych dostępnych jednostronnie przy pomocy programu Wolfram Mathemati- ca. Na podstawie „obróbki” uzyskanych z badań danych cyfrowych wykonano zobrazowania, które posłużyły do dal- szej analizy. Analiza taka daje większe możliwości dokładniejszej interpretacji otrzymanych wyników badań, mię- dzy innymi poprzez zbudowanie histogramu w 3D, czyli przedstawienie danego obrazu w postaci funkcji jasności. Należy podkreślić, że w pracy przedstawiono jedynie kilka z wielu możliwych operacji, jakich można dokonać przy uży- ciu programu Wolfram Mathematica do binarnej analizy obrazu z tomografii ultradźwiękowej i są one przyczynkiem do dalszych prac i rozwijania tego sposobu analizy wyników badań. Literatura [1] Schabowicz K., Methodology for non-destructive identification of thickness of unilaterally accessible concrete elements by means of state-of-the art acoustic techniques, Journal of Civil Engineering and Management, 19 (3) (2013), pp. 325-334. [2] Schabowicz K., Modern acoustic techniques for testing concrete struc- tures accessible from one side only, 15, 2015, pp. 1149-1159. [3] Schabowicz K., Ultrasonic tomography – The latest nondestructive technique for testing concrete members – Desription, test methodolo- gy, application axample, Archives of Civil and Mechanical Engineering, 14, 2014, pp. 295-303. [4] Schabowicz K., Suvorov V.A., Nondestructive testing of a bottom sur- face and construction of its profile by ultrasonic tomography, Russian Journal of Nondestructive Testing, 50, 2014, pp. 109-119. [5] Tadeusiewicz R., Korohoda P., Komputerowa analiza i przetwarzanie obrazów, Wydawnictwo Politechniki Wrocławskiej, 1990. [6] Informacja ze strony www.acsys.ru [7] Tomasz Gorzelańczyk, Krzysztof Schabowicz: Nieniszczące badania płyt włóknisto-cementowych metodą dielektryczną, Przegląd Spawal- nictwa, 11/2014, s. 24-27. [8] Jacek Szelążek: Próbki szklane grawerowane laserowo jako wzorce dwójłomności w badaniach ultradźwiękowych, Przegląd Spawalnic- twa, 11/2014, s. 11-13.