PS 11 2016 WWW.pdf 24 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 88 11/2016 Technologia wykonania konstrukcji osłony odzawałowej  obudowy kopalnianej – montaż i spawanie elementów  oraz kontrola osłony odzawałowej The technology of making a construction of an anti-breaking down mining support – welding and assembling elements and controlling anti-breaking down support Dr hab.  inż. Jacek Słania, prof. P.Cz  – Politechnika Częstochowska; mgr inż. Henryk Marcinkiewicz – FMG PIOMA SA GRUPA FAMUR; mgr inż. Mariusz Kiełbik – FMG PIOMA SA GRUPA FAMUR. Autor korespondencyjny/Corresponding author: jacek_slania@poczta.onet.pl Streszczenie Omówiono wymagania stawiane osłonom odzawałowym obudów kopalnianych. Przedstawiono etapy montażu ele- mentów obudowy oraz Karty Technologiczne Montażu zgod- nie z którymi montaż jest realizowany. Omówiono spawanie elementów. Zaprezentowano kontrolę wymiarową oraz kon- trolę złączy spawanych. Przedstawiono zagadnienia obróbki wiórowej niezbędnej w procesie technologicznym wytwarza- nia obudowy. Słowa kluczowe: technologia spawania; projektowanie tech- nologii; konstrukcja spawana Abstract In the following paper specifications relating to anti-bre- aking mining supports were provided. Successive stages of assembling the elements of support and Assembly Operation Sheets were presented. Welding of elements was described. Dimensional control and welded joints control were discus- sed. The issues referring to machining essential in the tech- nological process of manufacturing the support were given. Keywords:  welding procedure specification; design of we- lding procedure; welding structure Wstęp Publikacja stanowi trzecią część cyklu prezentującego proces wytwarzania konstrukcji spawanej obudowy gór- niczej. W poprzedniej części przedstawiono zagadnienia dotyczące podgrzewania wstępnego i temperatury warstw pośrednich, uprawnień spawaczy oraz realizacji procesu spawania. Omówiono proces młotkowania i wymagania dla powierzchni lica spoiny. Podano wymagania dotyczące spa- wania, w tym przeciwdziałania występowania pęcherzy, spa- wania w narożach, wykonywania spoin wielowarstwowych, zakończenia ściegów. Przedstawiono sposoby odprężania konstrukcji oraz warunki prowadzenia napraw wadliwych odcinków spoin. W bieżącej publikacji omówiono zagadnienia dotyczące wymagań konstrukcyjnych stawianych osłonie odzawało- wej, przedstawiono montaż i spawanie elementów osłony oraz kontrolę złączy spawanych [1÷19]. Osłona zmechanizowana   – informacje ogólne Obudowy zmechanizowane (rys. 1) przeznaczone są do podtrzymywania i kierowania stropem w kopalniach wę- Jacek Słania, Henryk Marcinkiewicz, Mariusz Kiełbik gla kamiennego w poziomych i nachylonych wyrobiskach ścianowych, w systemie ścianowym podłużnym na pełny zawał. W kompleksach ścianowych obudowy współpracują z kombajnem ścianowym oraz przenośnikiem ścianowym zgrzebłowym. W pokładach o nachyleniu podłużnym powy- żej 10° kompleks ścianowy wyposażony jest w urządzenia do stabilizacji dolnych sekcji przenośnika, korygowania przeglad Welding Technology Review Rys. 1. Widok kasztu obudowy zmechanizowanej Fig. 1. A view of a crib of a mechanized support 25PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 88 11/2016 stropnic i zabezpieczenia dolnej sekcji na upadach. Korygo- wanie położenia obudowy, zwłaszcza w ścianach nachylo- nych, zapewniają układy korekcji sekcji. Konstrukcja obudowy zapewnia mechanizację następu- jących prac: – rozparcie zestawu automatycznie określoną odporno- ścią wstępną – podtrzymanie stropu ze stałą odpornością roboczą – rabowanie zestawu obudowy, – przesuwanie sekcji za postępującym czołem ściany, – korygowanie położenia sekcji, przesuwanie przenośnika ścianowego, – podparcie stropu w części przyczołowej ściany za pomo- cą wysięgnika przegubowo – wysuwnego, – osłonięcie czoła ściany w celu zapewnienia bezpiecz- nych warunków pracy dla obsługi [20]. Rys. 2. Pospawany tężnik z nakładkami Fig. 2. Welded brace with butt straps Montaż konstrukcji Montaż konstrukcji osłony odbywa się etapowo z uwa- gi na konieczność spawania detali w odpowiedniej kolej- ności tak, aby możliwe było wykonanie wszystkich spoin wewnętrznych, np. przed przykryciem konstrukcji blachami poszyciowymi można było wykonać spoiny łączące tężni- ki (blachy główne) do blachy spodniej lub położenie spoin w miejscach trudno dostępnych. Ilość etapów składania wynosi zwykle od I÷II etapów wstępnych oraz IV ÷ VII etapów głównych w zależności od wielkości konstrukcji osłony i jej złożoności. Etapy wstępne zwykle obejmują składanie i spawanie nakładek wzmacniąjacych do tężników głównych (rys. 2), prostowanie po spawaniu oraz składanie i spawanie mniejszych podzespołów konstrukcji osłony (rys. 3), które w późniejszych etapach w całości składane są do całej konstrukcji. Obróbka wiórowa Po składaniu i spawaniu przedostatniego etapu i po cał- kowitym wystygnięciu (zwykle po 24 godz.) konstrukcje osłon rozczepia się na pojedyncze sztuki. Po rozczepieniu konstrukcja osłony poddawana jest ostatecznej obróbce wiórowej – wytaczaniu otworów głównych dla zapewnie- nia współosiowości (zwykle 0,1 mm) i rozstawów otworów zgodnie z dokumentacją konstrukcyjną (rys. 4). Rys. 3. Podzespół ucha cylindra Fig. 3. A subassembly of an eye of cylinder Rys. 4. Obróbka wiórowa – wytaczanie otworów głównych Fig. 4. Machining – boring the main holes Kontrola techniczna Kontrola wymiarowa Przed operacją malowania konstrukcje osłon poddawane są kontroli ostatecznej przez pracownika kontroli technicz- nej. Kontrola techniczna polega na sprawdzeniu poprawno- ści wykonania konstrukcji osłony zgodnie z dokumentacją techniczną pod względem zgodności wymiarowych. Wymia- ry średnic i rozstawy otworów głównych oraz sprawdzanie funkcjonalności połączenia konstrukcji osłony z innymi elementami zestawu obudowy (montowalność ze stropnicą i stojakami) odbywa się przy pomocy sprawdzianów i sza- blonów kontrolnych. Wyniki pomiarów wpisywane są do kar- ty pomiarowej (rys. 5) i są archiwizowane. 26 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 88 11/2016 Rys. 5. Karta pomiarowa Fig. 5. Measurement chart Kontrola złączy spawanych Kontrola spoin odbywa się w oparciu o kartę kontroli spo- in, w której podano spoiny które muszą zostać sprawdzone zgodnie z wymaganiami PN-EN 5817 oraz rodzaj badań nie- niszczących, który należy zastosować do badań. Wszystkie spoiny bada się w 100% wizualnie (VT). Spoiny, które należy zbadać innymi metodami określa karta kontroli spoin. Zwykle spoiny pachwinowe bada się metodą magne- tyczno – proszkową (MT) zaś spoiny czołowe bada się me- todą ultradźwiękową (UT) (rys. 6 i 7). Wyniki badań wpisywane są w kartę kontroli spoin i są archiwizowane. Na rysunku 8 pokazano niezgodności – pęknięcia spoin wykry- te za pomocą badania metodą magnetyczno – proszkową (MT). Rys. 6. Badanie nieniszczące spoin metodą (UT) Fig. 6. Non-destructive testing of welds by (UT) method Rys. 7. Badanie nieniszczące spoin metodą (UT) Fig. 7. Non-destructive testing of welds by (UT) method Rys. 8. Widoczne niezgodności (pęknięcia spoin) wykryte podczas badań (MT) Fig. 8. Visible discrepancies (cracks of welds) detected during (MT) testing Proces spawania Spawanie konstrukcji osłony Spawanie prowadzone jest metodą MAG (135) – spawa- nie elektrodą topliwą w osłonie gazów lub ich mieszanek. Spawanie poszczególnych etapów konstrukcji osłony odby- wa się ściśle wg Kart Technologicznych Spawania (Planów Spawania) ogólnych i szczegółowych oraz Instrukcji Tech- nologicznych Spawania – WPS–ów przestrzegając ściśle parametrów spawania w nich zawartych. Źródłem prądu są półautomaty spawalnicze - spawarki inwentorowe głównie typu KEMPOWELD 5500W i FASTMIG KMS 500 firmy KEMPPI . Materiał dodatkowy dobrano wg PN-EN 14341– drut elek- trodowy w gatunku G4Si1 (wg DIN 8559 – SG3). Jako gaz osłonowy stosowana jest mieszanka argonu i CO2. Wg PN- EN ISO 14175 skład mieszanki to: 82%Argon + 18% CO2. Na rysunku 9 pokazano przykładową Instrukcję Techno- logiczną Spawania – WPS dla złącza czołowego dla spoiny V25 i K25 z pełnym przetopem. Materiały spawane to stal niestopowa konstrukcyjna w gatunku S460, S420, S355 lub S235. W instrukcji określono min. rodzaj złącza, gatu- nek materiału podstawowego, metodę i pozycję spawania, parametry spawania oraz rodzaj materiałów dodatkowych – drutu elektrodowego i gazu osłonowego. 27PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 88 11/2016 Rys. 9. Instrukcja Technologiczna Spawania – WPS Fig. 9. Welding Technological Instruction – WPS Karty technologiczne Oprócz Technologicznych Planów Spawania do wykona- nia konstrukcji osłony stosowane są również Karty Tech- nologiczne. Karty te tworzone są zarówno do wykonania poszczególnych detali tzw. karty detaliczne, jak również karty montażowe do wykonania składania i spawania całej konstrukcji. Karty detaliczne tworzone są dla każdego deta- lu osobno. W kartach technologicznych detalicznych ujęty jest proces technologiczny wykonania poszczególnego de- talu od operacji cięcia termicznego (dla detali wykonanych z blach), poprzez wykonanie faz pod spoiny, szlifowanie, pro- stowanie, gięcie itp., aż do operacji śrutowania, która zwykle jest ostatnią operacją dla wykonania detalu przed operacją składania. W kartach technologicznych detali wymagają- cych obróbki mechanicznej po operacji śrutowania zawarte są ponadto operacje obróbki wiórowej takie jak: wiercenie otworów, frezowanie czy toczenie. Montażowe karty technologiczne zawierają szczegóło- wy opis procesu technologicznego składania i spawania wszystkich operacji: – ślusarskich – z podaniem ilości etapów składania, nume- rów pozycji detali wg wykazu konstrukcyjnego i rysunku, kolejności składania detali w poszczególnych etapach, ilości detali oraz symboli przyrządów montażowych po- trzebnych do danego etapu składania, – spawalniczych – z podaniem długości spoin dla poszcze- gólnych etapów, – operacje obróbki mechanicznej z opisem zakresu jej wy- konania, – szlifowania wykańczającego – śrutowania, – malowania. W kartach technologicznych detalicznych jak i montażo- wych ujęte są również zadane czasy do wykonania poszcze- gólnych operacji. Czasy te składają się z czasu przygotowaw- czo – zakończeniowego (tpz.) i czasu jednostkowego (tj.). Ponadto karty technologiczne określają stanowisko robo- cze dla wykonania każdej operacji oraz zawierają operacje kontroli technicznej umieszczone po każdej operacji. Na rysunku 10 przedstawiono przykładową kartę techno- logiczną montażu wykonania konstrukcji osłony. Rys. 10. Karta technologiczna montażu Fig. 10. An assembly operation sheet Podsumowanie Proces wytwórczy konstrukcji spawanych prowadzony w zakładzie produkcyjnym musi przebiegać zgodnie z wytycznymi i procedurami jakościowymi wdrożonymi w zakładzie. W zakresie spawania zakład wykonujący odpowiedzialne konstrukcje spawane musi udokumentować swoje kwalifikacje poprzez posiadanie Certyfikatu wdrożenia PN–EN ISO 3834–2 „Wymagania jakości dotyczące spawania materiałów metalo- wych. Część 2: Pełne wymagania jakości”, Świadectwa Kwalifikacyjnego dla I Grupy Zakładów Dużych wg PN – M69009 lub Dużego Świadectwa wg DIN 18800 cz.7, a także posiadać wdrożony System Zarządzania Jakością zgodny z wymaganiami normy PN–EN ISO 9001:2009. Reguły wykonania, kryteria akceptacji itp. zawarte w normach i dokumentach związanych z wyrobem ułatwiają opraco- wanie dokumentów opisujących standardowe warunki wykonania, które powinny być zapewnione przez wytwórcę. Procesy spawania wykonywane w zakładzie ze względu na swój specjalny charakter powinny być realizowane przez kompetentny i wykwalifikowany personel spawalniczy. Zakład wykonujący procesy spawalnicze odpowiedzialnych wyrobów powinien dysponować wystarczającym i kompetentnym personelem do planowania, wykonywania i nadzorowania produkcji spawal- niczej oraz powinien posiadać wykwalifikowany personel badań nieniszczących. 28 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 88 11/2016 Literatura [1] Słania J., Marcinkiewicz H., Kiełbik M.: Plan spawania elementu obudowy kopalnianej – osłony odzawałowej. Przegląd Spawalnictwa 2012, nr 2, str. 6 - 16. [2] J. Słania, P. Urbańczyk: Technologia oraz plan spawania gazoszczelnych ścian rurowych kotła pyłowego wg normy PN – EN 12952-5 . Przegląd Spawalnictwa, 2009, nr 12, st r. 19 – 27. [3] Słania J.: Technologia spawania płyty wsporczej pojazdu gąsienicowego – dobór parametrów i obliczanie kosztów spawania. Biuletyn Instytutu Spawalnictwa, 2010, nr 2, st r. 52 - 56. [4] Słania J.: Plan technologiczny spawania płyty gąsienicowej. Przegląd Spawalnictwa, 2010, nr 3, st r. 16 – 25. [5] Słania J., Kaczor T.: Plan spawania zbiornika ciśnieniowego. Przegląd Spawalnictwa, 2010, nr 4, str. 9 – 18. [6] Słania J., Kwiecień L., Jarosiński J.: Plan spawania kotłów płomienicowo - płomieniówkowych. Przegląd Spawalnictwa, 2010, nr 6, st r. 32 – 40. [7] Słania J., Skóra J.: Plan spawania wymiennika ciepła chłodzonego po- wietrzem. Przegląd Spawalnictwa 2011, nr 2, st r. 16-22. [8] Słania J.: Plan spawania carg płaszcza pieca obrotowego. Przegląd Spa- walnictwa 2011, nr 2, st r. 36-41. [9] Słania J., Wodecki D.: Plan spawania belki poprzecznej dźwigu. Przegląd Spawalnictwa 2011, nr 2, st r. 30-35. [10] Słania J.: Istota planów spawania. Przegląd Spawalnictwa 2011, nr 2, st r. 3-9. [11] Słania J.: Plan spawania napraw bieżących kotłów parowych, wodnych i stałych zbiorników ciśnieniowych. Przegląd Spawalnictwa 2011, nr 2, st r. 22-30. [12] Słania J., Chomiuk S., Dadak R.: Plan spawania dla konstrukcji uzupeł- niającej - trawresy. Przegląd Spawalnictwa 2012, nr 2, st r. 3 - 6. [13] Słania J., Fryc H.: Spawanie pojazdów szynowych - plany spawania. Prze- gląd Spawalnictwa 2012, nr 2, st r. 16 - 20. [14] Słania J.: Plan spawania stalowej kładki dla pieszych I. Przegląd Spawal- nictwa 2012, nr 2, str. 20 - 24. [15] Słania J.: Plan spawania stalowej kładki dla pieszych II. Przegląd Spawal- nictwa 2012, nr 2, str. 24 - 26. [16] Słania J., Urbańczyk P.: Technologia wytwarzania oraz plan kontroli ja- kości przegrzewacza pary kotła parowego wg PN-EN 12952-5. Przegląd Spawalnictwa 2012, nr 5, st r. 29 - 41. [17] Chromik D., Słania J.: Plan spawania ciśnieniowego zespołu rurowego. Przegląd Spawalnictwa 2012, nr 11, str. 29 - 32. [18] Balcerzak M., Słania J.: Spawanie zbiornika bezciśnieniowego do maga- zynowania oleju opałowego. Przegląd Spawalnictwa 2012, nr 11, str. 33 - 38. [19] Słania J.: Usuwanie odkształceń spawalniczych. Przegląd Spawalnictwa 2012, nr 2, str. 24 - 26. [20] Wiadomości Górnicze Numer specjalny: Obudowy zmechanizowane, Ka- towice 2006, [21] PN-EN ISO 17637:2011, Badania nieniszczące złączy spawanych. Bada- nia wizualne złączy spawanych [22] PN-EN ISO 17638:2010, Badanie nieniszczące spoin. Badanie magne- tyczno-proszkowe [23] PN-EN 1714:2002/A2:2005, Badania nieniszczące złączy spawanych. Ba- danie ultradźwiękowe złączy spawanych [24] PN-EN 12062, Badanie nieniszczące złączy spawanych. Zasady ogólne dotyczące metali.