PS 04 2017 WWW.pdf 19PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 89 4/2017 Zastosowanie kamery termowizyjnej   w badaniach nieniszczących wybranych elementów   kolejowego układu hamulcowego The use of thermal imaging cameras in nondestructive testing of selected elements of the brake system Dr inż. Wojciech Sawczuk, dr inż. Jakub Kowalczyk, dr inż. Dariusz Ulbrich – Politechnika Poznańska. Autor korespondencyjny/Corresponding author: dariusz.ulbrich@put.poznan.pl Streszczenie Skuteczność procesu hamowania w pojazdach szyno- wych w dużej mierze zależy od doboru elementów pary cier- nej tarcza hamulcowa – okładzina cierna. Niestabilna praca układu hamulcowego jest spowodowana zmianami w prze- biegu współczynnika tarcia, w szczególności jego obniżenia w procesie hamowania. Celem artykułu jest przedstawienie możliwości zastosowania kamery termowizyjnej w ocenie stanu pary ciernej hamulca tarczowego. W artykule zwróco- no uwagę na trzy aspekty oceny stanu. Pierwszy związany z identyfikacją mikropęknięć na powierzchni tarczy. Drugi aspekt związany z rozkładem nacisków na tarczy hamul- cowej oraz ostatni związany rozkładem temperatury na po- wierzchni okładzin ciernych. Słowa kluczowe: kamera termowizyjna; hamulec tarczowy; pojazd szynowy Abstract The reliability of the operation of the braking system of the rail vehicle depends to a large extent on the coop- eration of the brake components forming a pair of friction e.g. brake disc-friction pad. Work instability arises by the occurrence of instantaneous changes to the coefficient of friction, which affects the lower efficiency of the braking process. The purpose of the article is to present the possi- bility of using thermal imaging cameras in the assessment of a friction gear disc brakes. The article highlighted three aspects of the state assessment. The first, associated with the identification of microcracks on the surface of the disk. The second aspect that is associated with the pressure dis- tribution on the brake disc and the last associated tempera- ture distribution on the surface of the friction pads. Keywords: IR camera; disc brake; rail vehicle Metodyka badań termowizyjnych Badania z zastosowaniem kamery termowizyjnej prze- prowadzono na stanowisku hamulcowym do badań ukła- dów hamulcowych pojazdów szynowych. Do badań wyko- rzystano tarcze hamulcowe o średnicy 590 i 640 mm oraz okładziny cierne typu FR20.H.2. Podczas rejestracji parame- trów hamowania, dodatkowo przed tarcza hamulcową zain- stalowano kamerę termowizyjną FLIR e60. Ocena stanu powierzchni ciernej   tarczy hamulcowej Długotrwała eksploatacja tarczowych układów hamulco- wych wykazała, że przy hamowaniach z dużych prędkości lub hamowaniach w krótkich odstępach czasu, dochodzi Wojciech Sawczuk, Jakub Kowalczyk, Dariusz Ulbrich przeglad Welding Technology Review Rys. 1. Metodyka badań termowizyjnych: a) widok tarczy hamulco- wej i kamery termowizyjnej, b) schemat promieniowania emitowa- nego przez tarczę do kamery Fig. 1. Methodology of thermal research: a) view of the brake disc and camera IR, b) a diagram of radiation emitted by the disc to the camera a) b) 20 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 89 4/2017 do przyspieszonego zużycia powierzchni ciernej tarczy [1]. Na powierzchni tarczy pojawiają się mikropęknięcia, które rozrastają się promieniowo przy kolejnych hamowaniach. b) Rys.  2.  Rodzaje pęknięć na powierzchni tarczy hamulcowej: a) widok pęknięć powierzchniowych, b) 1 – pęknięcie jednostronne na całej szerokości pierścienia, 2 – pęknięcie obustronne na całej szerokości pierścienia, 3 – pęknięcie na części szerokości pier- ścienia, 4 – wklęsłości, 5 – pęknięcie powierzchniowe, 6 – rowki, 7 – wykruszenia Fig. 2. Types of cracks on brake disc surface: a) view of surface cracks, b) 1 – single-sided crack on the whole disc brake breadth, 2 – double-sided crack on the whole disc brake breadth, 3 – crack on a part of disc brake breadth, 4 – concavities, 5 – surface cracks, 6 – grooves, 7 – spallings Ocena kontaktu okładzin ciernych   z tarczą hamulcową Kolejnym zastosowaniem kamery termowizyjnej jest ocena współpracy okładzin ciernych z tarcza hamulcową, co również autorzy przedstawili w [3]. Na rysunku 2 przedstawiono na podstawie [2] typowe uszkodzenie powierzchni ciernej tarczy hamulcowej. Jednak obserwacja wagonów z tarczowym układem hamulcowym wykazała, że pęknięcia powierzchniowe (mikropęknięcia) są najliczniejszym i najczęściej występującym rodzajem uszkodzeń tarcz hamulcowych. Na rysunkach 3 i 4 przed- stawiono obraz cyfrowy oraz termowizyjny dwóch tarcz ha- mulcowych (nowej oraz zużytej). a) b) Rys. 3. Widok nowej tarczy hamulcowej: a) obraz cyfrowy, b) obraz termowizyjny Fig. 3. View of the new brake disc: a) scan, b) thermal image a) b) Rys. 4. Widok zużytej tarczy hamulcowej: a) obraz cyfrowy, b) obraz termowizyjny Fig. 4. View of the wear brake disc: a) scan, b) thermal image a) b) c) d) e) a) b) c) d) e) a) b) c) d) e) 1) 2) 3) Rys. 5. Obraz termowizyjny tarczy hamulcowej w czasie hamowa- nia z prędkością: 1) v = 120 km/h, a) po 4 sekundach hamowania, b) po 9 sekundach, c) po 16 sekundach, d) po 20 sekundach, e) po 28 sekundach, 2) v=160 km/h, a) po 4 sekundach, b) po 8 sekundach, c) po 14 sekundach, d) po 29 sekundach, e) po 44 se- kundach, 3) v = 200 km/h, a) po 2 sekundach, b) po 4 sekundach, c) po 15 sekundach, d) po 43 sekundach, e) po 62 sekundach Fig. 5. Thermal image of the brake disc during braking from a speed of: 1) v = 120 km/h, a) after 4 seconds, b) after 9 seconds, c) after 16 sec- onds d) after 20 seconds e) after 28 seconds, 2) v = 160 km/h, a) after 4 seconds, b) after 8 seconds, c) after 14 seconds, d) after 29 seconds, e) after 44 seconds, 3) v=200 km/h, a) after 2 seconds, b) after 4 sec- onds c) 15 seconds d) after 43 seconds, e) after 62 seconds Rys. 6. Modele rozkładu nacisków okładziny do tarczy na podsta- wie badań termowizyjnych dla hamowania z prędkości: a) 50 km/h, b) 80 km/h, c) 120 km/h, d) 160 km/h, e) 200 km/h Fig. 6. Pressure distribution models of the pad to the brake disc based on the results of the thermal tests for braking speeds: a) 50 km/h, b) 80 km/h, c) 120 km/h, d) 160 km/h, e) 200 km/h a) b) c) d) e) a) 21PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 89 4/2017 W czasie badań termowizyjnych nagrywano filmy z ca- łego procesu hamowania, przy automatycznym ustawieniu zakresu temperatury w kamerze. Metodą maksymalnej tem- peratury, stwierdzono o rzeczywistym kontakcie okładziny z tarczą hamulcową. Na rysunku 5 przedstawiono wybrane fragmenty obrazu termowizyjnego tarczy hamulcowej w róż- nych odstępach czasu hamowania. Analizując zarejestro- wane filmy na kamerze termowizyjnej – opracowano mode- le rozkładu nacisków do tarczy, co przedstawia rysunek 6. Ocena rozkładu temperatury okładzin  ciernych hamulca tarczowego Kolejnym etapem badań był ocena jakościowa rozkła- du temperatury na powierzchni okładzin ciernych po serii 15 hamowań z prędkości v = 50, 80, 120, 160 i 200 km/h z naciskiem okładziny do tarczy N = 25 kN. Na rysunku 7 przedstawiono rozkład temperatury na okładzinach ciernych o grubości 35 (okładzina nowa), 25 i 15 mm (okładziny zużyte). a) b) c) Rys. 7. Obraz termowizyjny z okładzin ciernych o grubości: a) 35 mm, b) 25 mm, c) 15 mm Fig. 7. Thermal image of brake pads with thickness: a) 35 mm, b) 25 mm, c) 15 mm Literatura [1] M. Sorochtej:Kształtowanie jakości zespołu ciernego hamulca tarczowego, Przegląd Kolejowy 1/94. [2] Rail Consult Gesellschaft für Verkehrsberatung mbH: Wagon osobowy Z1 02, układ jezdny – tom 2, Dokumentacja Techniczno-Ruchowa. Wnioski Na podstawie przeprowadzonych badań termowizyjnych na stanowisku hamulcowym do hamulca tarczowego, stwierdzono: – Kamerą termowizyjną możliwa jest ocena stanu powierzchni ciernej tarczy hamulcowej w zakresie identyfikacji mikro- pęknięć. – Hamowania z małych prędkości (v = 50 i 80 km/h) powodują najlepszy rozkład nacisków okładziny do tarczy hamul- cowej a czas hamowania wpływa na poprawę rozkładu, przez co większa części powierzchni okładziny styka się z tarczą hamulcową. – Hamowania z dużych prędkości (v = 120, 160 i 200 km/h) powodują, że w pierwszych sekundach hamowania kon- takt okładziny z tarczą hamulcową jest trzy- lub czteropunktowy tworząc pierścienie cieplne na tarczy hamulcowej, które następnie łączą się w dwa pierścienie. – Okładziny zużyte względem okładzin nowych wykazują gorszy kontakt z tarczą hamulcową, co może mieć związek ze zmniejszeniem ich sztywności i większą podatnością do odkształceń. Projekt jest finansowany ze środków Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, program LIDER V, umowa nr LIDER/022/359/L-5/13/NCBR/2014 . [3] S. Paniera, P.Dufrénoy, D. Weichert: An experimental investigation of hot spots in railway disc brakes, WEAR 256 (2004), 764-773. Zapraszamy Państwa do odwiedzenia   i polubienia naszego profilu na Facebooku