PS 12 2017 WWW.pdf 21PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 89 12/2017 Wpływ rodzaju zanieczyszczenia powierzchni   odlewu ze staliwa LH14 na jakość napoin   wykonanych elektrodą otuloną Influence of the type of surface contamination of cast steel LH14 on the quality of padding welds made by coated electrode Mgr inż. Jacek Tomków, dr inż. Jacek Haras – Politechnika Gdańska. Autor korespondencyjny/Corresponding author: jacek.tomkow@pg.edu.pl Streszczenie Napawanie jest szeroko stosowaną metodą naprawia- nia powierzchni. Pozwala między innymi na uzupełnienie miejsc, w których uprzednio wystąpiły wżery korozyjne. Techniki napawania wykorzystywane są również do przy- wracania pierwotnego kształtu zużytych części. W pracy wykonano badania napoin wykonanych elektro- dami otulonymi na czołowych powierzchniach cylindrycz- nych próbek ze staliwa LH14. Proces wykonywano dwoma rodzajami elektrod: Castolin 6601 (przeznaczoną do napa- wania staliwa) oraz Castolin Xuper NuceloTec 2222 (do łą- czenia elementów o dużych gabarytach wykonanych ze sta- li nierdzewnej, staliwa, bądź żeliwa). Niektóre powierzchnie przed wykonaniem procesu celowo zanieczyszczono, bądź napawano nieprawidłową techniką. Miało to na celu wywo- łanie niezgodności spawalniczych. Próbki poddano następ- nie badaniom wizualnym oraz penetracyjnym. Po badaniu penetracyjnym wykonano planowanie czoła na głębokość 1 mm. Wynikało to z faktu, iż po naprawach regeneracyjnych następuje najczęściej usunięcie nadmiaru napawanego ma- teriału. Następnie wykonano drugie badanie penetracyjne, które miało na celu wskazanie obecności ewentualnych niezgodności. Wykazano, iż próbki napawane elektrodą przeznaczoną do tego procesu miały o 35% mniej niezgod- ności, niż wykonane elektrodą do spawania. Potwierdzono również, iż zanieczyszczenie powierzchni znacząco wpływa na powstanie niezgodności. Cześć z nich miała charakter powierzchowny i nie występowała po typowym dla tej meto- dy naprawczej, usuwaniu nadmiaru materiału. Słowa  kluczowe: napawanie; elektrody otulone; odlew; badania nieniszczące Abstract Pad welding is one of the most common method to re- pair the surfaces. It helps to recover areas where corro- sive wear occurred. It is also used as a method to restore the original shape of worn parts. In this work pad welding on the face on cylindrical specimens of LH14 cast steel made by coated electrodes were carried. For process two types of electrodes were used – Castolin 6601 for pad welding of cast steel and Castolin Xuper NuceloTec 2222 for welding large com- ponents made of stainless steel, cast steel or cast iron. Some surfaces were contaminated before the process and others were welded by wrong technique to occur im- perfections in specimens. Than samples were subjected to visual and penetrant testing. After the penetrant testing, the forehead was 1 mm deep planned. This was due to the fact that after regen- eration processes excess material is often removed. The second penetrant testing was then performed to demon- strate the presence of possible defects. It was found that the samples pad welded with the electrodes for pad weld- ing have 35% less imperfections than the samples made by electrodes for welding. It has also been shown that surface contamination significantly affects to increase number of imperfections. Some of them were superficial and did not appear after the typical repair method, remov- ing excess material. Keywords: pad welding; covered electrodes; cast steel; non- destructive testing Jacek Tomków, Jacek Haras przeglad Welding Technology Review DOI: http://dx .doi .org/10 .26628/ps .v89i12 .842 22 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 89 12/2017 były elektrody w otulinie zasadowej Castolin Xuper Nucle- oTec 2222 o średnicy 3,2 mm, przeznaczone do łączenia elementów o znacznych gabarytach wykonanych ze stali nierdzewnej, staliwa, bądź żeliwa. Właściwości zastosowa- nych materiałów dodatkowych zaprezentowano w tablicy II. Tablica I. Skład chemiczny i właściwości mechaniczne staliwa LH 14 Table I. Chemical composition and mechanical properties of LH 14 cast steel Tablica  II. Właściwości mechaniczne zastosowanych materiałów dodatkowych Table II. Mechanical properties of filler materials Wstęp Modyfikowanie powierzchni materiałów metalowych jest szeroko stosowanym zabiegiem w procesie wytwarza- nia i naprawiania maszyn [1,2]. Wśród metod regeneracji po- wierzchni najszersze zastosowanie znalazły natryskiwanie cieplne oraz napawanie [3,4]. Wynika to z faktu, że są one traktowane jako metody głównie naprawcze, pozwalające na regenerowanie zużytych części, bez konieczności ich wy- miany, często bezpośrednio w środowisku pracy danej ma- szyny, bądź konstrukcji. W przypadku napawania stosuje się wiele technik spawalniczych. W obecnych czasach szerokie zastosowanie znajduje przetapianie powierzchni materiału z wykorzystaniem wysokowydajnych laserów [11]. Metoda- mi wykorzystywanymi do regeneracji poprzez napawanie są również napawanie plazmowe [7], TIG [5], czy MIG [8]. Sam proces napawania znalazł zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu. Można go spotkać w przemyśle cementowym, gdzie wykorzystuje się trudnościeralne warstwy napawane, narażone na oddziaływanie wysokich nacisków oraz występo- wanie dużego tarcia [9]. Proces ten wykorzystywany jest rów- nież ze względów ekonomicznych w przemyśle energetycz- nym w wymiennikach ciepła, które są eksploatowane w wa- runkach agresywnych chemicznie, np. w środowisku siarko- wodoru, gdzie wykorzystuje się napawanie do wytworzenia warstw bimetalicznnych [10]. Napawanie wykorzystywane jest również szeroko do regeneracji zaworów silników okrę- towych [11]. Stwierdzić można, iż procesy napawania zyskują coraz większe zastosowanie w konstrukcjach hydro- i oce- anotechnicznych, zarówno podczas spawania na powietrzu, jak i w procesach realizowanych w środowisku wodnym [12]. Wynika to z faktu szerokiego stosowania materiałów od- lewanych w takich konstrukcjach. Skutkowało to konieczno- ścią powstania przepisów dotyczących stosowania materia- łów odlewniczych, które zebrano w zaleceniach Okrętowych Towarzystw Klasyfikacyjnych, jak American Bureau of Ship- ping (ABS), czy Det Norske Veritas (DNV). W przepisach ABS zamieszczono zalecenia odnośnie materiałów, jakie można używać na konkretne wyroby. Przepisy te wyróżniają wytycz- ne m.in. na: elementy staliwne kadłubów statków; elementy staliwne wyposażenia statków; maszyny, kotły, elementy ciśnieniowe oraz rurociągi wykonane ze staliwa; maszyny, kotły, elementy ciśnieniowe oraz rurociągi wykonane z żeli- wa oraz elementy maszynowe wykonane z brązu. Ponadto ściśle określono jakimi rodzajami badań należy te wyroby testować [13]. DNV skupia się przede wszystkim na zasa- dach przeprowadzania badań nieniszczących, tj. badań: wi- zualnych, penetracyjnych, prądami wirowymi, magnetyczno- proszkowych, radiograficznych oraz ultradźwiękowych [14]. Badania własne Celem badań było określenie wpływu rodzaju zanieczysz- czenia powierzchni odlewu na wykrywalność niezgodności podczas badań nieniszczących. Ponadto dokonana zosta- ła ocena jakości napoin wykonanych dwoma elektrodami o różnych przeznaczeniach. Do badań wykorzystano cylin- dryczne próbki wykonane ze staliwa LH 14. Skład chemiczny oraz właściwości mechaniczne tego materiału zaprezento- wano w tablicy I. Próbki miały średnicę ok. 30 mm, grubość 20 mm i były napawane ze średnimi wartościami natężeń prądu z zakresów zalecanych przez producenta elektrod. Do napawania przygotowanych próbek użyto dwóch ro- dzajów materiałów dodatkowych. Pierwszym były rutylo- wo-zasadowe elektrody Castolin6601 o średnicy 2,5 mm. Elektrody przeznaczone są do spawania i napawania stali nie- stopowych oraz niestopowego staliwa. Drugim materiałem Skład chemiczny [%] C Si Mn P 0,15÷0,30 <0,7 0,4÷0,8 <0,035 S Cr Ni <0,035 12÷15 <1 Własności mechaniczne Re [MPa] Rm [MPa] A5 [%] >295 490÷690 >15 Z [%] KCU [J/cm2] HB >50 30 140÷200 Elektroda Castolin 6601 E 38 0 RC 11 Re [MPa] Rm [MPa] A5 [%] KCU [J/cm2] >380 >470 20 47 Elektroda Castolin Xuper NucleoTec 2222 E Ni 1 Re [MPa] Rm [MPa] A5 [%] KCU [J/cm2] ~390 ~670 45 130 Wykonanie napoin Próbki napawano wedle planu zaprezentowanego w ta- blicy III. Miał on na celu późniejszą ocenę wpływu sposobu zanieczyszczenia napawanej powierzchni oraz wykazanie ewentualnych różnic podczas wykonywania procesu różny- mi materiałami dodatkowymi. W przypadku użycia elektrod Castolin 6601 stosowano prąd stały u biegunowości ujemnej o natężeniu 80 A, za wy- jątkiem próbki 11, gdzie zastosowano prąd o natężeniu 60 A (poniżej zaleceń producenta), natomiast w przypadku Ca- stolin Xuper NucleoTec 2222 prąd o natężeniu 100 A. Podczas wykonywania napoin napotkano na liczne proble- my. Najczęstszym była trudność w zajarzeniu łuku, co wystą- piło dla próbek pokrytych tłuszczem, topnikiem do spawania metodą SAW, warstwą wody, farbą z markera oraz dla próbki ze zbyt małymi parametrami prądowymi. Ponadto nastąpił problem ze stabilnością jarzenia się łuku spawalniczego podczas procesu (próbki 5, 6, 11, 13 i 14). W przypadku prób- ki pokrytej topnikiem lutowniczym, zajarzenie łuku nastąpiło po bardzo wielu próbach, a sam łuk odchylał się podczas napawania, czemu towarzyszyły również liczne rozpryski. Duże problemy pojawiły się także dla próbki pokrytej pastą miedzianą, która uległa zapłonowi, co znacznie ograniczało widoczność i utrudniało prowadzenie procesu. W pozosta- łych przypadkach proces przebiegał stabilnie. 23PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 89 12/2017 Tablica IV. Wyniki badań wizualnych Table IV. Results of visual testing Tablica III. Plan wykonania próbek Table III. Specimens plan of pad welding Po napawaniu próbki poddano badaniom nieniszczącym. W pierwszej kolejności wykonane zostały badania wizualne wg PN-EN ISO 17637:2011 [15]. Następnie wykonano dwie se- rie badań penetracyjnych wg PN-EN ISO 3452-1:2013-08 [16]. W pierwszej badano napoiny, przed drugą wykonano plano- wanie powierzchni na głębokość 1 mm. Wynikało to z faktu, iż po naprawach regeneracyjnych następuje najczęściej usu- nięcie nadmiaru napawanego materiału. Wyniki badań wizualnych Badania wizualne ujawniły występowanie wielu niezgod- ności na napawanych próbkach. Najczęściej występującymi były otwarte powierzchniowo pęcherze oraz przyklejenia. Przykładowe wyniki badań wizualnych przedstawiono na ry- sunku 1. W tablicy IV zaprezentowano zestawienie wyników badań wizualnych. Nr próbki Warunki napawania Elektroda 1 wykonana prawidłowo Castolin 6601 2 wykonana prawidłowo Castolin Xuper NucleoTec 2222 3 nieoszlifowana Castolin 6601 4 nieoszlifowana Castolin Xuper NucleoTec 2222 5 pokryta smarem Castolin 6601 6 pokryta smarem Castolin Xuper NucleoTec 2222 7 po napawaniu włożona do wody Castolin 6601 8 po napawaniu włożona do wody Castolin Xuper NucleoTec 2222 9 pokryta topnikiem do spawania metodą SAW Castolin 6601 10 pokryta topnikiem do spawania metodą SAW Castolin Xuper NucleoTec 2222 11 zbyt niska wartość natężenie prądu Castolin 6601 12 pokryta warstwą wody wodociągowej Castolin 6601 13 pokryta topnikiem lutowniczym Castolin 6601 14 pokryta farbą z markera Castolin 6601 15 pokryta pastą miedzianą Castolin 6601 Nr  próbki Wykryte niezgodności Warunki napawania Elektroda 1 brak wykonana prawidłowo Castolin 6601 2 pęknięcie 3 mm wykonana prawidłowo Castolin Xuper NucleoTec 2222 3 otwarte powierzchniowo pęcherze nieoszlifowana Castolin 6601 4 otwarte powierzchniowo pęcherze nieoszlifowana Castolin Xuper NucleoTec 2222 5 nierówność lica o długości 3 mm pokryta smarem Castolin 6601 6 otwarty powierzchniowo pęcherz, przyklejenie na 40% długości krawędzi pokryta smarem Castolin Xuper NucleoTec 2222 7 otwarte powierzchniowo pęcherze po napawaniu włożona do wody Castolin 6601 8 wypłynięcie napoiny poza próbkę, otwarte powierzchniowo pęcherze, poprzeczne pęknięcie na 80% szerokości napoiny po napawaniu włożona do wody Castolin Xuper NucleoTec 2222 Wyniki badań penetracyjnych Przeprowadzono dwie serie badań penetracyjnych. Jedna bez obróbki napoiny, druga po planowaniu czoła na głębokość 1 mm. W wielu przypadkach wykazano, iż wskazania ujawnione w pierwszej serii zostały uwidocz- nione również po przeprowadzonej obróbce. Jest to jedno- znaczne z faktem, iż niezgodności miały charakter nie tyl- ko powierzchniowy, ale pojawiały się w głębi napawanego materiału. Zrealizowane badania wykazały obecność przy- klejeń oraz pęcherzy w większości próbek. Brak wskazań po planowaniu czoła zanotowano w próbkach wykonanych prawidłową techniką oraz w próbce, którą pokryto topnikiem lutowniczym, mimo iż podczas jej wykonywania zajarzenie łuku spawalniczego przysporzyło najwięcej problemów. Przykładowe wyniki badań penetracyjnych przedstawiono na rysunku 2. W tablicy V zaprezentowano zestawienie wy- ników badań penetracyjnych. 24 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 89 12/2017 Rys. 1. Przykładowe wyniki badań wizualnych: a) próbka 1 (wykonana prawidłowo), brak niezgodności – Castolin 6601; b) próbka 8 (gwał- townie chłodzona), wypłynięcie napoiny poza próbkę, wynikające z błędu spawacza (3), otwarte powierzchniowo pęcherze (1), poprzeczne pęknięcie na 80% szerokości napoiny (2) – Castolin Xuper NucleoTec 2222; c) próbka 11 (zbyt niska wartość natężenia prądu), wklęśnięcie lica (1), otwarte powierzchniowo pęcherze (3), przyklejenie o długości 2 mm (2) – Castolin 6601; d) próbka 15 (pokryta pastą miedzianą), otwarte powierzchniowo pęcherze (1), przyklejenie na 70% długości krawędzi (2) – Castolin 6601 Fig. 1. Exemplary results of the visual testing: a) sample 1 (done correctly), no imperfections – Castolin 6601; b) sample 8 (rapidly cooled), outflow of the padding weld outside of the sample because of the welder’s mistake (3), surface open blisters (1), transverse crack on 80% of the width of the weld (2) – Castolin Xuper NucleoTec 2222; c) sample 11 (too low current value), incompletely filled groove (1), surface open blisters (3), incomplete fusion on the length of 2 mm (2) – Castolin 6601; d) sample 15 (covered with copper paste), surface open blisters (1), incomplete fusion on 70% of the edge length (2) – Castolin 6601 Nr  próbki Wykryte niezgodności Warunki napawania Elektroda 9 nierówność lica o długości 2 mm, przyklejenie na 15% długości krawędzi pokryta topnikiem do spawania metodą SAW Castolin 6601 10 otwarte powierzchniowo pęcherze, przyklejenie na 15% długości krawędzi pokryta topnikiem do spawania metodą SAW Castolin Xuper NucleoTec 2222 11 nierówność lica, otwarte powierzchniowo pęcherze, przyklejenie na 15% długości krawędzi zbyt niska wartość natężenia prący Castolin 6601 12 nierówność lica pokryta warstwą wody wodociągowej Castolin 6601 13 nierówność lica, przyklejenie na 20% długości krawędzi pokryta topnikiem lutowniczym Castolin 6601 14 otwarte powierzchniowo pęcherze, pęknięcia lica pokryta farbą z markera Castolin 6601 15 otwarte powierzchniowo pęcherze, przyklejenie na 70% długości krawędzi pokryta pastą miedzianą Castolin 6601 CD. Tablica IV. Wyniki badań wizualnych Cont. Table IV. Results of visual testing 1 1 1 2 2 2 3 3 a) c) b) d)   10 mm   10 mm   10 mm   10 mm 25PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 89 12/2017 Rys. 2. Wyniki badań penetracyjnych, przed obróbką lica: a) próbka 10 (pokryta topnikiem do spawania metodą SAW), otwarte powierzch- niowo pęcherze (1), przyklejenie na 60% długości krawędzi – Castolin Xuper NucleoTec 2222; b) próbka 13 (pokryta topnikiem lutowniczym), otwarte powierzchniowo pęcherze, przyklejenie na 35% długości krawędzi – Castolin 6601; po obróbce lica: c) próbka 10, przyklejenie (1), wada wewnętrzna odlewu (2) Fig. 2. Results of penetration tests, before face deep planed: a) sample 10 (covered with SAW welding flux), surface open blisters (1), in- complete fusion on 60% of the edge length – Castolin Xuper NucleoTec 2222; b) sample 13 (covered with solder flux), surface open blisters, incomplete fusion on 35% of the edge length – Castolin 6601; after face deep planed: c) sample 10, incomplete fusion (1), internal defect of casting (2) Tablica V. Wyniki badań penetracyjnych Table V. Results of penetrant testing Nr  próbki Wykryte niezgodności przed obróbką lica Wykryte niezgodności po  obróbce lica Warunki napawania Elektroda 1 brak brak wykonana prawidłowo Castolin 6601 2 otwarte powierzchniowo pęcherze i przyklejenie brak wykonana prawidłowo Castolin Xuper NucleoTec 2222 3 otwarte powierzchniowo pęcherze, przyklejenie na 50% długości krawędzi przyklejenie nieoszlifowana Castolin 6601 4 skupisko otwartych powierzchniowo pęcherzy pęcherze nieoszlifowana Castolin Xuper NucleoTec 2222 5 przyklejenie na 15% długości krawędzi przyklejenie pokryta smarem Castolin 6601 6 otwarte powierzchniowo pęcherze, przyklejenie na 30% długości krawędzi przyklejenie pokryta smarem Castolin Xuper NucleoTec 2222 7 przyklejenie na 15% długości krawędzi przyklejenie po napawaniu włożona do wody Castolin 6601 8 otwarte powierzchniowo pęcherze, przyklejenie na 100% długości krawędzi przyklejenie, pęcherze po napawaniu włożona do wody Castolin Xuper NucleoTec 2222 9 przyklejenie na 50% długości krawędzi przyklejenie, pęknięcia pokryta topnikiem do spawania metodą SAW Castolin 6601 10 otwarte powierzchniowo pęcherze, przyklejenie na 60% długości krawędzi przyklejenie pokryta topnikiem do spawania metodą SAW Castolin Xuper NucleoTec 2222 11 otwarte powierzchniowo pęcherze, przyklejenie na 50% długości krawędzi przyklejenie zbyt niska wartość natężenia prądu Castolin 6601 12 Przyklejenie na 20% długości krawędzi przyklejenie pokryta warstwą wody wodociągowej Castolin 6601 13 otwarte powierzchniowo pęcherze, przyklejenie na 35% długości krawędzi brak pokryta topnikiem lutowniczym Castolin 6601 14 Przyklejenie na 60% długości krawędzi przyklejenie pokryta farbą z markera Castolin 6601 15 60% powierzchni lica zawierające pęknięcia oraz otwarte powierzchniowo pęcherze, przyklejenie na 90% długości krawędzi przyklejenie, pęcherze pokryta pastą miedzianą Castolin 6601 a) b) c) 1 1 2 26 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 89 12/2017 Podsumowanie i wyniki  Podczas badania porównawczego napoin wykonanych różnymi elektrodami zauważono, iż napoiny wykonane na zanie- czyszczonych powierzchniach posiadały znaczną ilość niezgodności. Zaobserwowano negatywny wpływ braku szlifowa- nia, oczyszczenia próbki z tłuszczu, czy obecności topnika do spawania metodą SAW. Jak wykazały badania nieniszczące, do powstawania niezgodności przyczyniły się również: niewłaściwe prowadzenie elektrody, zbyt niska wartość natężenia prądu spawania, znajdujące się na napawanej powierzchni: topnik lutowniczy, farba markera oraz pasta miedziana. Ponadto dokonano oceny zastosowanego materiału do napawania i wykazano, iż mniej niezgodności wykryto w przypadku napoin wykonanych elektrodą otuloną, przeznaczoną m.in. do realizacji tego procesu. Zrealizowane badania pozwoliły na sformu- łowanie poniższych wniosków: 1. Napoiny wykonane elektrodą Castoli 6601 (przeznaczoną do napawania staliwa) miały o 35% mniej niezgodności, niż te wykonane elektrodą Castolin Xuper NuceloTec 2222 (do łączenia elementów o dużych gabarytach wykonanych ze stali nierdzewnej, staliwa, bądź żeliwa). 2. Zanieczyszczenia powierzchni takie, jak tłuszcze, farba markera, topniki, pasta miedziana negatywnie wpłynęły na jakość otrzymanych napoin. Badania nieniszczące (VT i PT) zlokalizowały szereg rozległych niezgodności. 3. Wskazania w badaniach penetracyjnych wykonanych przed i po obróbce lica różniły się w wielu miejscach. Świadczy to o tym, iż wiele zlokalizowanych niezgodności miało charakter powierzchniowy. 4. Badania wizualne nie mogą być jedynym kryterium oceniania przydatności napoin regeneracyjnych w staliwie stopowym. Dla stwierdzenia poprawności wykonania danej napoiny należy wykonać szereg badań nieniszczących. Literatura [1] Chmielewski T.: Projektowanie procesów technologicznych – Spawalnic- two, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2013. [2] Chmielewski T., Golański D.: Znaczenie spawalnictwa w procesie remanu- facturingu, Przegląd Spawalnictwa 6/2011. [3] Znamirowski Z., Kozerski S., Łatka L., Pawłowski L.: Wpływ przygotowa- nia powierzchni na elektronową emisję polową powłok TiO2 natryska- nych plazmowo z zawiesin, Przegląd Spawalnictwa 3/2015. [4] Smoleńska H., Kończewicz W., Łabanowski J.: Regeneracja zaworów sil- ników okrętowych metodą napawania plazmowego, Przegląd Spawalnic- twa 9/2011. [5] Kik T., Górka J., Czupryński A., Martyniszyn A.: Napawanie krawędzi przedmiotów metodami TIG i PTA, Przegląd Spawalnictwa 9/2011. [7] Pfeifer T., Czwórnóg B.: The effect of plasma surfacing parameters on the geometry and structure of overlay welds, Institute of Welding Bul- letin 4/2015. [8] Skorupa A., Góral T.: Wpływ technologicznych parametrów napawania na geometrię napoin z brązu układanych na podłożu stalowym metodą MIG, Przegląd Spawalnictwa 3/2012. [9] Bęczkowski R., Gucwa M.: Kwalifikowanie napawania warstw trudnoście- ralnych pracujących w warunkach przemysłu cementowego, Przegląd Spawalnictwa 9/2015. [10] Rogalski G., Fydrych D., Prokop-Strzelczyńska K.: Napawanie austeni- tycznym drutem proszkowym elementów wymiennika ciepła, Przegląd Spawalnictwa 1/2017. [11] Smoleńska H., Łabanowski J., Kończewicz W.: Regeneration of marine engine valves using laser surfacing, Welding International 2/2016. [12] Rogalski G., Łabanowski J., Fydrych D., Tomków J.: Bead-On-Plate Welding on S235JR Steel by Underwater Local Dry Chamber Process, Po- lish Maritime Research 1/2014. [13] ABS „Rules for materials and welding 2011. Part 2” [14] DNV Classification notes No. 7 „Non-destructive testing. December 2004” [15] PN-EN ISO 17637:2011 Badania nieniszczące złączy spawanych. Bada- nia wizualne złączy spawanych. [16] PN-EN ISO 3452-1:2013-08 Badania nieniszczące. Badania penetracyjne. Część 1:Zasady ogólne.