Nr 9 2014 LR.pdf 34 Przegląd sPawalnictwa 9/2014 Wstęp Powłoki cynkowe są powszechnie stosowane w celu ochrony wyrobów zwykle ze stali konstrukcyjnej przed korozją. należą one do grupy powłok anodowych, czyli wykonanych z metalu o niższym potencjale elektroche- micznym od metalu chronionego. Zapewniają ochronę katodową, pełniąc rolę protektora. W sytuacji pojawienia się nieszczelności powłoki, żelazo w podłożu pełni rolę katody, a cynk anody. Rezultatem jest korozja cynku, czyli samej powłoki. Wówczas efekt korozji cynku po- krywa powierzchniową szczelinę w powłoce [1÷4]. Spośród dostępnych metod nanoszenia powłok cyn- kowych wyróżnić można cynkowanie zanurzeniowe, galwaniczne, natryskowe i proszkowe [1, 4, 5]. Powłoki naniesione metodą galwaniczną i proszkową cechu- ją się małą grubością, sięgającą do ok. 30 µm, stąd Marcin Winnicki Mateusz Piątek Tomasz Piwowarczyk Małgorzata Rutkowska-Gorczyca Andrzej Ambroziak Porównanie odporności na korozję powłok cynkowych naniesionych różnymi metodami corrosion resistance comparison of zinc coatings  deposited by various methods Streszczenie W artykule przedstawiono zagadnienie odporności na korozję powłok cynkowych naniesionych na podłoże ze stali S235JR metodą natryskową (LPCS) oraz zanu- rzeniową (ogniową). Wykonane powłoki miały grubość odpowiednio 500 µm i 100 µm. Badano odporność na korozję chemiczną, poddając próbki testom Kesternicha – w komorze klimatycznej z SO2, oraz w komorze solnej – stosując cykliczny natrysk roztworem soli naCl. Dobrane testy pozwoliły odzwierciedlić rzeczywiste warunki pracy powłok podczas eksploatacji. Przeprowadzona analiza wykazała bardzo zadowalające wyniki dla powłok nanie- sionych metodą LPCS. Po kilkunastu cyklach, o łącznym czasie 912 h, próbki wykazują niewielkie oznaki korozji. Powłoki naniesione zanurzeniowo, ze względu na sposób ich nakładania oraz mniejszą grubość, wykazują znaczne ubytki korozyjne. Słowa kluczowe: powłoka cynkowa, korozja, komora solna, test Kesternicha Abstract The paper presents corrosion resistance of zinc coat- ings deposited onto S235JR steel substrate by low pres- sure cold spraying (LPCS) and hot-dip galvanized meth- ods. Thickness of built coatings was 500 µm and 100 µm, respectively. Coatings chemical corrosion resistance was examined with Kesternich test and cyclic salt spray chamber test, where samples were put to the tests at climatic chambers with SO2 and naCl atmosphere, re- spectively. Both tests were chosen adequately to reflect coatings true work conditions while operating. Performed research gave satisfactory results of LPCS coatings. After 18 cycles and total time of 912 hours samples shows lit- tle signs of corrosion. Hot-dip galvanized coatings, due to the method of depositing and lower thickness, shows considerable corrosion losses. Keywords: zinc coating, corrosion, salt spray chamber, Kesternich test Mgr inż. Marcin Winnicki; inż. Mateusz Piątek; dr inż. Tomasz Piwowarczyk; dr inż. Małgorzata Rutkowska-Gorczyca; prof. dr hab. inż. Andrzej Ambroziak – Politechnika Wrocławska. Autor korespondencyjny/Corresponding author: marcin.winnicki@pwr.wroc.pl 35Przegląd sPawalnictwa 9/2014 zalecane są do zastosowania w mniej agresywnych środowiskach [1, 5]. Grubsze powłoki, przekraczające 100 µm, można uzyskać metodą zanurzeniową i natry- skową. Cynkowanie zanurzeniowe, zwane również ognio- wym, polega na zanurzeniu elementu w wannie z cie- kłym cynkiem. Roztopiony cynk zaczyna reagować z żelazem zawartym w stali w temperaturze ok. 450 °C i dochodzi do wydzielenia kilku międzymetalicznych warstw stopowych. W celu zwiększenia grubości po- włoki istnieje możliwość podwyższenia temperatury do ok. 500 °C. Po kilku minutach kąpieli na elemencie stalowym wytwarza się powłoka cynkowa, której mi- krostruktura i właściwości zależą od parametrów pro- cesu (czasu i temperatury kąpieli), składu chemiczne- go stali i kąpieli oraz topografii powierzchni i grubości elementu powlekanego. Czas kąpieli zależy również od wielkości elementów i wynosi od kilku minut dla stosunkowo lekkich wyrobów, do nawet kilkudziesięciu dla ciężkich elementów konstrukcyjnych [5]. Technolo- gia ta umożliwia dotarcie cynku do każdej szczeliny na powierzchni powlekanego elementu [1, 4÷6]. Cynkowanie natryskowe obejmuje wykonanie po- włok metodami natryskiwania cieplnego, płomienio- wego, łukowego bądź natryskiwania na zimno. Przy natryskiwaniu płomieniowym oraz łukowym uzyskane warstwy cechują się dużą porowatością oraz utlenie- niem, co zmniejsza ich właściwości ochrony przed ko- rozją, a przez to potencjał aplikacyjny [7]. najnowszą oraz bardzo atrakcyjną pod względem zastosowań antykorozyjnych jest metoda natryskiwania na zimno (ang. Cold Spraying). Jedną z dwóch odmian tej me- tody jest metoda niskociśnieniowego natryskiwania na zimno (ang. Low Pressure Cold Spraying – LPCS). W metodzie tej sprężony gaz roboczy (powietrze lub azot) jest podgrzewany do temperatury w przedziale 200÷650 °C oraz przyspieszany do prędkości nad- dźwiękowych podczas przepływu przez zbieżno-ro- zbieżną dyszę de Lavala. Cząstki proszku o granulacji < 50 µm wprowadzane są w części rozbieżnej dyszy, gdzie zyskują prędkość od przepływającego gazu w wyniku działania siły oporu. W wyniku wysokiej ener- gii kinetycznej cząstki odkształcają się plastycznie w momencie kontaktu z podłożem i dochodzi do po- łączenia mechanicznego oraz metalurgicznego. Pod- czas procesu natryskiwania temperatura proszku jest znacznie niższa od temperatury topnienia cynku, w związku z czym powłoka jest budowana w stanie sta- łym. W celu zwiększenia gęstości, przyczepności oraz zmniejszenia porowatości powłoki do proszku metalu często dodaje się ceramikę, co pozwala uzyskać po- włokę cermetalową [8÷11]. Badania korozyjne w kontrolowanych warunkach wilgotności i cyklicznego natrysku roztworem soli wy- kazują lepszą korelację z rzeczywistymi warunkami eksploatacyjnymi, w których występuje bardzo duże oddziaływanie jonów chlorkowych, niż metody wy- korzystujące natrysk solny ciągły. Badania korozyj- ne symulujące korozję atmosferyczną prowadzi się cyklicznie, uwzględniając fazę mokrą oraz fazę o zmien- nej wilgotności, zgodnie z Pn-En ISO 16701-2010P. W fazie mokrej badany obiekt poddaje się kilkakrot- nie natryskowi wodnym roztworem soli, a następnie pozostawia przez pewien czas bez natrysku, podczas którego wilgoć pozostaje na badanym obiekcie. Obiekt podlega więc przedłużonej ekspozycji w warunkach wilgoci. natomiast w fazie o kontrolowanej cyklicznej wilgotności badany obiekt jest na przemian poddawany działaniu środowiska bardzo wilgotnego i bardzo su- chego. Obie fazy powtarzane są cyklicznie odpowied- nią liczbę razy. W celu symulacji atmosfery przemysłowej i miej- skiej stosuje się natomiast próbę z dwutlenkiem siarki z ogólną kondensacją wilgoci, powszechnie znaną jako test Kesternicha. Próba polega na wytworzeniu sztucz- nej atmosfery, która zawiera SO2 oraz opcjonalnie CO2, zgodnie z Pn-En ISO 6988-2000P. Stąd test Kesterni- cha pozwala uzyskać najlepsze przybliżenie do rezul- tatów osiąganych wtedy, kiedy badany obiekt poddany jest oddziaływaniu siarki w naturalnej atmosferze. Celem badań była ocena odporności na korozję po- włok cynkowych naniesionych metodą zanurzeniową oraz natryskową LPCS na podłoże stalowe. Zasymu- lowano warunki naturalne, wykonując próby w komo- rze solnej oraz test Kesternicha. Porównano stan po- wierzchni powłok, wyznaczono procentową ilość zmian powierzchniowych oraz przeprowadzono analizę mi- krostruktury, gdzie oceniono ubytek materiału powłoki, powstałe ogniska korozji oraz strefę międzymetaliczną przy podłożu. Metodyka badań Powłoki cynkowe zostały wykonane na próbkach o wymiarach 3x25x100 mm ze stali konstrukcyj- nej S235JR o następującym składzie chemicznym (wg Pn-En 10025:2002, % wag.): 0,2% C (max), 1,4% Mn (max), 0,045% P, 0,045% S, 0,009% n. Przy- gotowanie próbek do cynkowania zanurzeniowego po- legało na odtłuszczaniu za pomocą roztworu alkalicz- nego, a następnie trawieniu przez 5 min w roztworze kwasu solnego. Topnikowanie przeprowadzono w roz- tworze wodnym 500 g/l chlorku cynku i chlorku amonu (25/75% wag. ZnCl2/nH4Cl) w temperaturze 80 °C, po czym następowało suszenie w suszarce przez 30 min w 70 °C. następnie próbki zanurzono w kąpieli cynko- wej nasyconej Fe, w temperaturze 470 °C na 5 min. Do procesu natryskiwania metodą LPCS próbki były odtłuszczone oraz piaskowane korundem o granulacji 800 µm przy ciśnieniu 6 barów. Warstwy natryskiwane były przy wykorzystaniu niskociśnieniowego urządze- nia DYMET 413, wyposażonego w palnik z wewnętrz- nie wbudowaną nagrzewnicą oraz dyszą de Lavala o wyjściowej średnicy Ø5 mm. Palnik był przymocowa- ny do manipulatora pracującego w 3 osiach: x, y i z. Podczas procesu wykorzystano powietrze podgrzane 36 Przegląd sPawalnictwa 9/2014 do 400 °C przy ciśnieniu 9 barów. Pozostałe parame- try procesu: masowe natężenie podawania proszku 40 g/min (a), posuw palnika 10 mm/s (b), odległość dy- szy od podłoża 15 mm (c). Wykorzystano mieszankę proszkową Zn + Al2O3 o granulacji -50+10 μm. Przed przystąpieniem do badań korozyjności próbki natryskiwane były poddane obróbce ubytkowej w celu splanowania powierzchni. Wszystkie powłoki zostały poddane analizie topografii powierzchni w celu okre- ślenia chropowatości i falistości. Wykorzystano do tego profilografometr Form Talysurf 120L. Głowica pomiaro- wa była wyposażona w stożek diamentowy o kącie 60° oraz promieniu r = 2 μm. Test odporności na korozję w komorze solnej z cy- klicznym natryskiem soli przeprowadzono zgodnie z Pn-En ISO 16701-2010P. W pierwszej, mokrej fazie testu próbki podlegają ciągłemu natryskowi wodnego roztworu 5% naCl zakwaszonego do pH 4,2 w tempe- raturze 35 °C. Druga faza polega na oddziaływaniu at- mosfery o wilgotności zawartej między 95% RH a 50% RH w stałej temperaturze 35 °C. Obie fazy trwają po 12 h i wykonuje się je naprzemiennie. W badaniach po zakończeniu danej fazy próbki przebywały kolejne 12 h w warunkach otoczenia o średniej temperaturze 22 °C oraz wilgotności 55% RH. Test Kesternicha przeprowadzono zgodnie z Pn-En ISO 6988-2000P. Próba również składa się z dwóch cykli. W pierwszym, trwającym 8 h, obiekty znajdują się w zamkniętej komorze klimatycznej o pojemności 300 l, gdzie wprowadza się 2 l SO2 przy wilgotności 100% RH oraz temperaturze 40 °C. W drugim cyklu, który trwa 16 h, komora jest otwarta, a próbki są wy- stawione na działanie temperatury otoczenia 22 °C. W obu testach ostatecznie wykonano 18 cykli, o łącz- nym czasie próby 912 h. Próbki po próbach korozyjności były analizowane przy wykorzystaniu mikroskopu świetlnego nikon Ec- lipse MA 200, za pomocą programu nIS Elements BR. Zgłady przygotowano przez przecięcie próbki 15 mm od dolnej krawędzi. Po wykonaniu przekroju próbki były polerowane pastą zawierającą Al2O3 oraz trawione roztworem 5% nitalu. Wyniki i dyskusja Wyniki pomiarów chropowatości i falistości po- wierzchni powłok zostały przedstawione w tablicy I. Powłoki naniesione metodą natryskową (Zn + Al2O3) w wyniku obróbki mechanicznej wykazywały małą chropowatość i falistość. Powłoki cynkowe nanoszone ogniowo nie wymagają po procesie technologicznym dodatkowej obróbki. Średnia grubość powłok Zn wy- nosiła 88 µm, natomiast powłok Zn + Al2O3 520 µm. Mikrostrukturę obu powłok przed testem korozyjności przedstawiono na rysunku 1. W powłoce naniesionej zanurzeniowo, w wyniku dyfuzji żelaza ze stali, wydzie- liło się podczas procesu kilka faz Zn-Fe, począwszy od podłoża: faza gamma (Γ) o średniej grubości < 1 µm zawierająca 18÷31% Fe, faza delta (δ) o średniej gru- bości 20 µm zawierająca 8,1÷13,2% Fe, faza zeta (ζ) o średniej grubości 40 µm zawierająca 5,9÷7,1% Fe oraz faza eta (η) o średniej grubości 27 µm zawierająca 100% Zn [6, 12] (rys. 1a). Powłoka Zn + Al2O3 nanie- siona była w stanie stałym, stąd nie wydzieliły się inne fazy, a ciemniejsze obszary widoczne na rysunku 1b to korund. Powłoka Chropowatość, µm Falistość, µm Ra σ Rt σ Wa σ Wt σ Zn 0,85 0,02 28,34 3,29 37,71 2,05 270,84 15,27 Zn + Al2O3 0,18 0,06 10,94 5,24 21,49 5,48 96,45 20,98 Tablica I. Wyniki pomiarów chropowatości i falistości powierzchni powłok Table I. Results of roughness and waviness measurements of coatings surfaces Rys. 1. Mikrostruktura powłok przed testem korozyjnym: a) Zn, b) Zn + Al2O3 Fig. 1. Microstructure of coatings before corrosion test: a) Zn, b) Zn + Al2O3 a) b) warstwa Γ → stal Zn δ ζ η stal Al2O3 → Zn → Zn+Al2O3 37Przegląd sPawalnictwa 9/2014 Widok próbki ocynkowanej zanurzeniowo przed testem korozyjnym, jak również po 1 i 18 cyklach w komorze naCl oraz SO2 przedstawiono na rysun- ku 2. natomiast widok powłoki Zn + Al2O3 naniesio- nej natryskowo przed testem korozyjnym oraz po 1 i 18 cyklach w komorze naCl oraz SO2 przedstawio- no na rysunku 3. Test w komorze klimatycznej z naCl w obu przypadkach (próbka Zn oraz Zn + Al2O3) nie wykazał większych zmian powierzchniowych. Można zaobserwować, że już po 1 cyklu (rys. 2b i 3b) na po- wierzchniach próbek powstawały obszary białego na- lotu, które po kolejnych 17 cyklach (rys. 2c i 3c) roz- rosły się. W atmosferze morskiej, którą test chlorkiem sodu imituje, tworzą się głównie hydroksychlorki cynku 4Zn(OH)2•ZnCl2 i 6Zn(OH)2•ZnCl2, powodujące bardzo intensywną korozję metalu [13]. Test korozyjności w komorze klimatycznej z SO2 po 1 cyklu dla obu próbek wykazał również niewielkie zmiany Rys. 2. Próbki z powłoką Zn naniesione zanurzeniowo: a) po ocynkowaniu, b) po 1 cyklu w komorze naCl, c) po 18 cyklach w komorze naCl, d) po 1 cyklu w komorze z SO2, e) po 18 cyklach w komorze z SO2 Fig. 2. Samples with Zn coating deposited by hot-dip galvanized method: a) as-coated, b) after 1 cycle at naCl chamber, c) after 18 cycles at naCl chamber, d) after 1 cycle at SO2 chamber, e) after 18 cycles at SO2 chamber Rys. 3. Próbki z powłoką Zn + Al2O3 naniesione natryskowo metodą LPCS: a) po obróbce ubytkowej, b) po 1 cyklu w komorze naCl, c) po 18 cyklach w komorze naCl, d) po 1 cyklu w komorze z SO2, e) po 18 cyklach w komorze z SO2 Fig. 3. Samples with Zn + Al2O3 coating deposited by LPCS method: a) after machining, b) after 1 cycle at naCl chamber, c) after 18 cycles at naCl chamber, d) after 1 cycle at SO2 chamber, e) after 18 cycles at SO2 chamber powierzchniowe (rys. 2d i 3d). na rysunku 2d widoczne są obszary na powierzchni powłoki Zn, które mogą być błędnie interpretowane jako korozja stali, są to jednak związki siarki wydzielone po teście w komorze SO2. Po 11 cyklach w próbce ocynkowanej zanurzeniowo stwierdzono wyraźne makroskopowe przejawy korozji, na skutek której doszło do uszkodzenia powłoki aż do odsłonięcia stalowego podłoża. Po 18 cyklach ok. 40% powierzchni wykazuje korozję stali (rys. 2e). Widać rów- nież odbarwienia świadczące o korozji samego cynku. W przypadku powłok Zn + Al2O3 wierzchnia część po- kryła się jednolitą warstwą, którą jest najprawdopodob- niej cynk-patyna. W skład cynk-patyny wchodzą związki nierozpuszczalne w wodzie, takie jak: tlenek cynku ZnO, smitsonit ZnCO3 oraz hydrocynkit Zn5(CO3)2(OH)6. Prze- bywając w atmosferze SO2, cynk-patyna może zawierać dodatkowo w swoim składzie hydroksysiarczan cynku ZnSO4•4Zn(OH)2 oraz siarczan cynku ZnSO4•7H2O [13]. 15 mm Miejsce analizy mikrostruktury Miejsce uszkodzenia powłoki sięgające podłoża Miejsce analizy mikrostruktury 15 mm a) b) b)a) c) d) e) c) d) e) 38 Przegląd sPawalnictwa 9/2014 Próbki natryskiwane przed poddaniem testom ko- rozyjności były zabezpieczane na dłuższych krawę- dziach lakierem. Krótsze krawędzie pozostały nie- zabezpieczone. Po teście korozji w komorze solnej zaobserwowano na nich rozwarstwienie, które naj- prawdopodobniej jest wynikiem korozji naprężeniowej (rys. 4a). Pomimo wystąpienia naprężeń ściskających w obszarze kontaktu warstwy naniesionej metodą LPCS z podłożem, obecność w środowisku jonów Cl- dopro- wadziła do wzrostu siły elektromotorycznej ogniwa koro- zyjnego w tym obszarze. Korozja doprowadziła do roz- warstwienia, w wyniku którego pęknięcie przebiegało w głąb materiału, równolegle do dłuższych krawędzi (rys. 5÷7). W przypadku próbek ocynkowanych zanu- rzeniowo powłoka obejmowała całą powierzchnię stali, stąd nie było potrzeby zabezpieczania krawędzi. Jed- nak w wyniku intensywnego oddziaływania chlorków można zaobserwować lokalne zmiany na krawędziach próbki (rys. 4b). W tych miejscach wystąpiła korozja wżerowa [14]. Rys. 4. Korozja na krawędziach próbki po teście w komorze solnej: a) powłoka Zn + Al2O3, b) powłoka Zn Fig. 4. Corrosion on the edge of samples after cyclic salt spray chamber test: a) Zn + Al2O3 coating, b) Zn coating a) b) Rys. 5. Mikrostruktura trawionej powłoki Zn + Al2O3 po teście w komorze z naCl ze zmianami korozyjnymi a), powiększenie zaznaczonego obszaru; 1 – ogniska korozji galwanicznej, 2 – zmiany korozyjne w intensywnej strefie zgniotu cząstek Zn, 3 – pęknięcie w powłoce wywołane korozją naprężeniową b) Fig. 5. Microstructure of etched Zn + Al2O3 coating with corrosion transition after corrosion test at naCl chamber a), the magnification of marked region; b) 1 – galvanic corrosion centers, 2 – corrosion transitions at Zn particles intensive work hardening region, 3 – fracture inside coating caused by stress corrosion b) Rys. 6. Mikrostruktura trawionej powłoki Zn + Al2O3 po teście w komorze z SO2, z widoczną mikroszczeliną a), powiększenie zaznaczonego obszaru b) Fig. 6. Microstructure of etched Zn + Al2O3 coating with visible microcrack after corrosion test at SO2 chamber a), the magnification of marked region b) 2 1 3 a) b) korozja stali rozwarstwienie w części niezabezpieczonej farba olejna zabezpieczająca krawędź ogniska korozji podłoża a) b) 39Przegląd sPawalnictwa 9/2014 Po przeprowadzonych badaniach w rozpylonej solance próbek z powłoką Zn+Al2O3, w wyniku obecności jonów Cl- doszło do korozji galwanicznej oraz naprężeniowej. Korozja była zapoczątkowana na niezabezpieczonej krawędzi próbki i postępowała w głąb materiału powłoki. W mikrostrukturze tych próbek można zaobserwować dwa zasadnicze obszary korozyjne. Pierwszy z obszarów, wy- stępujący przy podłożu w strefie granicznej, zawiera punk- towe ogniska korozyjne wywołane korozją galwaniczną i jest widoczny po stronie cynku (rys. 5a). W wyniku wzro- stu różnicy potencjałów w środowisku jonów chlorkowych powstało ogniwo galwaniczne. Cynk jest materiałem o niższym potencjale elektrochemicznym od stali, stąd podlega korozji w pierwszej kolejności. Maksymalne odna- lezione ogniska w tym obszarze miały wymiary 17x65 µm. W drugim obszarze, mającym miejsce w intensywnej strefie zgniotu cząstek cynku, na wysokości ok. 50 µm od podłoża w głąb warstwy, doszło do korozji napręże- niowej. Powłokom natryskiwanym cieplnie zawsze towa- rzyszą naprężenia wewnętrzne [7÷9]. W metodzie LPCS w powłoce występują naprężenia ściskające, jednak przy podłożu, na grubości do 100 µm [8] pojawiają się naprę- żenia rozciągające. Właśnie w tej strefie doszło do korozji naprężeniowej, która została zapoczątkowana na nieza- bezpieczonej krawędzi próbki, w wyniku obecności chlor- ków. następnie postępowała wzdłuż granic ziaren w głąb powłoki, w strefie intensywnego zgniotu [14]. Zaobserwo- wano dodatkowo propagację pęknięcia na skutek korozji, postępującą w kierunku powierzchni zewnętrznej powłoki (rys. 5b). Powstała szczelina biegnie przez połowę sze- rokości powłoki i kończy się na wysokości 326 µm, licząc od materiału podłoża. Stwierdzono, że zmiany korozyjne w strukturze materiału powłoki w okolicach pęknięcia ro- sną wraz z grubością szczeliny. nie dostrzeżono zmian korozyjnych w podłożu. Powłoki Zn + Al2O3 po teście w środowisku tlenku siarki wykazują podobne zmiany korozyjne próbek, jak po teście w rozpylonej mgle solnej. Zauważyć jednak należy, że szczelina powstała na skutek działania koro- zji naprężeniowej jest znacznie węższa niż w poprzed- nim przypadku (rys. 6). Zarówno w teście Kesternicha, jak i w mgle solnej, nie odnotowano ubytku w grubości powłoki, jak i zmian korozyjnych w podłożu. Próbki z cynkową powłoką naniesioną zanurzeniowo wykazują dużo większe zniszczenia korozyjne w porów- naniu do próbek naniesionych metodą LPCS po teście w mgle solnej. Stwierdzono brak fazy eta w powłoce, a także znaczne rozpuszczenie fazy zeta. Całkowita gru- bość powłoki po teście to ok. 41,5 µm (rys. 7a). Zaob- serwowano także całkowite rozpuszczenie fazy gamma (rys. 7b). Grubość szczeliny między powłoką a podłożem wynosi średnio 2,1 µm. najmniej skorodowana faza del- ta wykazuje liczne mikroszczeliny i ogniska korozji. W przypadku próbek po teście w środowisku dwutlenku siarki stwierdzono miejscową nieciągłość powłoki (rys. 8). Pozostałe obszary powłoki także wykazują całkowite roz- puszczenie fazy eta oraz gamma, oraz silnie skorodowa- ną fazę zeta. Grubość powłoki wynosi zaledwie 47 µm. Rys. 7. Mikrostruktura trawionej powłoki Zn po teście w komorze naCl, obszar z rozpuszczoną korozyjnie fazą eta oraz zmianami korozyjnymi w strefie granicznej a); powiększenie zaznaczonego obszaru b) Fig. 7. Microstructure of etched Zn coating after corrosion test at naCl chamber, the region with dissolved by corrosion eta phase and corro- sion transitions at boundary zone a); the magnification of marked region b) a) b) brak fazy eta - Zn Rys. 8. Mikrostruktura trawionej powłoki Zn po teście w komorze z SO2, lokalnie rozpuszczona cała powłoka na skutek korozji a), powłoka z silnie rozpuszczoną fazą eta i zeta b) Fig. 8. Microstructure of etched Zn coating after corrosion test at SO2 chamber, locally dissolved by corrosion whole coating a), coating with strongly corrosion dissolved eta and zeta phases b) a) b) 40 Przegląd sPawalnictwa 9/2014 Wnioski na podstawie przeprowadzonych badań wysu- nięto następujące wnioski: – Powłoki naniesione metodą LPCS nie wykazują ubytku w grubości. Dla próbek cynkowanych za- nurzeniowo odnotowano znaczne zmiany w gru- bości powłoki, z 88 µm na 41,5 µm, co daje 46,5 µm ubytku materiału. – na powierzchni powłok Zn + Al2O3 po testach ko- rozyjnych zauważalne są drobne zmiany w struk- turze powierzchni próbki na grubości kilku mikro- metrów. – niezabezpieczone krawędzie powłoki Zn + Al2O3 doprowadziły w teście w komorze solnej do ko- rozji galwanicznej, czego skutkiem było rozwar- stwienie i propagacja korozji w głąb próbki. – Szczeliny powstałe na skutek działania korozji naprężeniowej postępowały w górę powłoki na- niesionej metodą LPCS. – Grubość szczelin w powłokach naniesionych me- todą LPCS powiększała się na skutek korozyjne- go rozpuszczania cynku. – W przypadku wszystkich próbek nie stwierdzono zmian korozyjnych w podłożu. – Próbki naniesione metodą LPCS zawierają ob- szary bez zmian korozyjnych. – Powłoki cynkowane zanurzeniowo po teście w komorze naCl wykazują intensywną korozję w różnych fazach. Faza eta została zupełnie usu- nięta, natomiast faza gamma wykazuje lokalne rozpuszczenie. – Test w komorze SO2 doprowadził do zupełnego rozpuszczenia powłoki Zn w wielu miejscach, po- wodując nieciągłość powłoki. Efektem tego była dostrzegalna korozja stali. Literatura [1] Porter F.: Zinc handbook: properties, processing and use in design, Marcel Dekker Inc., new York, 1991. [2] Munger Ch. G., Vincent L. D.: Corrosion protection by pro- tective coatings, national Association of Corrosion Engine- ers, Houston, 1999. [3] Fontana M. G.: Corrosion engineering, Tata McGraw-Hill, new York, 2005. [4] Żak T., red.: Poradnik galwanotechnika, WnT, Warszawa, 2002. [5] Zhang X. G.: Corrosion and electrochemistry of zinc, Ple- num Press, new York, 1996. [6] Bicao P., Jianhua W., Xuping S., Zhi L., Fucheng Y.: Effects of zinc bath temperature on the coatings of hot-dip galva- nizing, Surface & Coatings Technology, vol. 202, 2008, s. 1785–1788. [7] Davis J. R.: Handbook of thermal spray technology, ASM International, Materials Park, 2004. [8] Champagne V. K.: The cold spray materials deposition pro- cess – Fundamentals and applications, Woodhead Publi- shing Limited, Cambridge, 2007. [9] Maev R. G., Leshchynsky V.: Introduction to Low Pressu- re Gas Dynamic Spray, WILEY-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA, Weinheim, 2008. [10] Assadi H., Gärtner F., Stoltenhoff T., Kreye H.: Bonding me- chanism in cold gas spraying, Acta Materialia 51 (2003), s. 4379–4394. [11] Koivuluoto H., Lagerbom J., Kylmalahti M., Vuoristo P.: Mi- crostructure and Mechanical Properties of Low-Pressure Cold-Sprayed (LPCS) Coatings, Journal of Thermal Spray Technology, vol. 17, 2008, s. 721-727. [12] Song G.M., Vystavel T., van der Pers J.Th.M n., De Hosson W.G.: Sloof, Relation between microstructure and adhesion of hot dip galvanized zinc coatings on dual phase steel, Acta Materialia, vol. 60, 2012, s. 2973–2981. [13] Van Oeteren K.A.: Korrosionsschutz durch Beschichtungs- stoffe Band 1 s. 127, Carl Hanser Verlag Munchen, Wien, 1980. [14] Bala H.: Korozja materiałów – teoria i praktyka, WIPMiFS, Częstochowa, 2002. Zadanie współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego