PS 5 2018 WWW str 46 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 90 5/2018 Odporność na korozję wżerową napoin ze stopu Alloy 59   w syntetycznym roztworze FGD Pitting corrosion resistance of padding welds made from Alloy 59 in „Green Death” solution Mgr inż. Anna Kamela, dr hab. inż. Janusz Adamiec, prof. PŚl – Politechnika Śląska. Autor korespondencyjny/Corresponding author: anna.kamela@polsl.pl Streszczenie W artykule przedstawiono wyniki badań odporności na ko- rozję wżerową napoin z nadstopu niklu Alloy 59 w syntetycz- nym roztworze, symulującym środowisko pracy charaktery- styczne dla skruberów FGD. Wykonano testy laboratoryjne, które polegały na umieszczeniu próbki w roztworze o zadanej temperaturze na 24 godziny. Przyjęto temperaturę początko- wą 90 °C, a następnie zwiększano o 5 °C w kolejnym badaniu, aż do pojawienia się wżerów korozyjnych. Za miarę odporno- ści na korozję wżerową przyjęto obecność w materiale ubyt- ków korozyjnych oraz zmiany masy. Na podstawie wyników przeprowadzonych badań wyznaczono krytyczną temperatu- rę korozji wżerowej (CPT – ang. Critical Pitting Temperature) napoin na poziomie 100 °C. Słowa kluczowe: korozja wżerowa; odporność korozyjna na- poin; nadstop niklu; Alloy 59 Abstract This article presents the results of pitting corrosion re- sistance tests of padding welds made of nickel superalloy Alloy 59 in a Green Death solution, which simulate FGD scrub- ber environment. In the laboratory tests the specimens were placed in the solution at a given temperature per 24 hours. The initial temperature was set at 90 °C and then increased by 5 °C in the next test, until corrosion pits appeared. A visual examination of specimens surfaces, along with mass loses were performed to characterize the pitting resistance of ma- terial. On the basis of the results, the critical pitting tempera- ture (CPT) of padding welds at a level of 100 °C was deter- mined. Keywords:  pitting corrosion; corrosion resistance of pad- ding welds; nickel superalloy; Alloy 59 Wstęp Polska przyjmując dyrektywy Unii Europejskiej, dotyczą- ce redukcji emisji gazów cieplarnianych do atmosfery (pa- kiet klimatyczno-energetyczny 3 x 20%, „Energy Roadmap 2050”), zobowiązała się do modernizacji przemysłu energe- tycznego. Zasadniczym paliwem dla elektrowni oraz elektro- ciepłowni w Polsce jest węgiel kamienny, dlatego wymaga- ne jest, aby ze spalin kotłowych usuwać pyły, NOX, SO2, SO3 i rtęć [1]. W tym celu stosuje się różnego rodzaju urządzenia, np. elektrofiltry do usuwania pyłów, instalacje do selektyw- nej redukcji katalitycznej (SCR), skrubery FGD (ang. flue gas desulfurization) do odsiarczania spalin na mokro lub sucho. Materiały stosowane do budowy skruberów FGD do- bierane są w zależności od działania czynników korozyj- nych, warunków pracy, konstrukcji instalacji oraz aspektów ekonomicznych. Najczęściej stosuje się stale nierdzew- ne austenityczne (typu 317LMN, 904L) oraz stale duplex (np. 2205, 2507), rzadziej nadstopy niklu (m.in. Inconel 625, Alloy C-276, Alloy 59), które stosowane są w najcięższych warunkach eksploatacyjnych [2]. Wzajemne oddziaływanie chlorków, kwasów, wysokiej temperatury oraz stosowanej Anna Kamela, Janusz Adamiec przeglad Welding Technology Review technologii odsiarczania decyduje o agresywności mediów korozyjnych takich jak ciecz w zraszaczu i w absorberze lub skropliny z oczyszczonego gazu. Najczęściej spotykanymi typami korozji występującymi w środowisku odsiarczania jest korozja wżerowa oraz szcze- linowa [3]. O odporności korozyjnej materiału decyduje w głównej mierze jego skład chemiczny. Wpływ pierwiast- ków stopowych na odporność na korozję wżerową można oszacować stosując tzw. równoważnik odporności wżero- wej PRE (ang. pitting resistance equivalent), który oblicza się ze wzoru [2]: PRE = % Cr + 3,3% Mo + 16% N (1) Im wyższy wskaźnik PRE, tym wyższa odporność stopu na korozję wżerową. Przyjmuje się, że materiały posiadają- ce wartość PRE powyżej 40 mogą być stosowane w środo- wisku siarkowym [4,5]. Dla nadstopu Alloy 59 wartość PRE wynosi 76. Bardziej precyzyjnym sposobem określenia odporności na korozję wżerową jest wykonanie testów korozyjnych dla określenia krytycznej temperatury korozji wżerowej (CPT). DOI: http://dx.doi.org/10.26628/ps.v90i5.896 47PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 90 5/2018 Jednym ze sposobów jest test w roztworze „Green Death” o składzie 7% H2SO4 + 3% HCl + 1% FeCl3 + 1% CuCl3. Jest to syntetyczny roztwór symulujący środowisko pracy charak- terystyczne dla skruberów FGD. W literaturze można znaleźć informacje, że dla stopu Alloy 59 wartość CPT wyznaczona w roztworze „Green Death” wynosi ponad 120 °C (powyżej tej temperatury następuje rozpad chemiczny roztworu) [6]. Jednak nie ma danych na temat odporności na korozję wże- rową złączy spawanych oraz napoin. Jest to odrębne zagad- nienie, które powinno zostać uwzględnione na etapie projek- towania układów instalacji odsiarczania spalin, aby zapewnić ich efektywną eksploatację. Materiał do badań Badaniom poddano 6 próbek z nadstopu niklu Alloy 59 (NiCr23Mo16Al) o wymiarach 25 x 50 x 2 mm napawanych ręcznie procesem TIG (141) w osłonie argonu (I1 wg PN-EN ISO 14175). Skład chemiczny stopu Alloy 59 zgodnie z ISO 15156 przedstawiono w tablicy I. Zastosowano materiał dodat- kowy do napawania o oznaczeniu zgodnym z EN ISO 18274:S Ni 6059 (NiCr23Mo16). Przed procesem napawania powierzch- nię blachy dokładnie oczyszczono poprzez szlifowanie. Proces prowadzono z prędkością 30 cm/min przy natężeniu prądu 70 A i natężeniu przepływu gazu 10 l/min. Ilość wprowadzo- nego ciepła obliczona wg PN-EN 1011-1 wyniosła 0,6 kJ/cm. Próbki wykonano w celu zbadania odporności na korozję złączy spawanych, a wykonane napoiny odwzorowywały grań spoiny. W skruberach FGD to właśnie ta część złącza spawanego wraz z przyległą SWC jest poddana oddziaływa- niu środowiska korozyjnego. Metodyka i wyniki  Badania odporności na korozję wżerową wykonano zgod- nie ze zmodyfikowanym standardem ASTM G48C w roz- tworze „Green Death”. Miały one na celu określenie odpor- ności napoin na działanie agresywnego środowiska, charak- terystycznego dla warunków pracy skruberów FGD. Próbki umieszczano w roztworze na czas 24h. Jako temperaturę początkową dla pierwszej próbki przyjęto 90 °C. Po wykona- niu testu mierzono zmianę masy próbki oraz obserwowano powierzchnię napoiny na mikroskopie stereoskopowym przy powiększeniu 20x. Jeżeli nie zaobserwowano pojawienia się wżerów korozyjnych, zwiększano temperaturę testu o 5 °C stosując nową próbkę do badań. Jako miarę odporności na korozję wżerową przyjęto zmiany masy próbek oraz obec- ność uszkodzeń w materiale. Jako kryterium akceptacji przy- jęto, że ubytek masy nie powinien przekraczać 5 mg/cm2. Próbki po badaniu pokazano na rysunkach 1÷3. Zmiany masy próbek przedstawiono na rysunku 4. W celu oceny wżerów korozyjnych, powstałych w mate- riale poddanemu działaniu roztworu w temp. 120 °C, analizo- waną powierzchnię obserwowano na elektronowym mikro- skopie skaningowym Hitachi S-3400N (rys. 5). Za pomocą spektrometru EDS, sprzężonego z SEM, wykonano mikro- analizę składu chemicznego w obszarze napoiny oraz mate- riału rodzimego (rys. 5, tabl. II). Tablica I. Skład chemiczny stopu Alloy 59 (% mas.) zgodnie z ISO 15156 [6] Table I. Chemical composition of Alloy 59 (wt %) according to ISO 15156 [6] Fe Cr Ni Mo C S Mn Si Cu P Al Co Min. – 22,0 osnowa 15,0 – – – – – – 0,1 – Max. 1,5 24,0 16,5 0,01 0,01 0,5 0,1 0,5 0,015 0,4 0,3 Rys. 1. Napoiny po teście korozyjnym w roztworze „Green Death” w temp. 90 °C: a) powierzchnia przed testem, b) powierzchnia po teście, c) przekrój napoiny Fig.  1. Padding welds after a corrosion test in a „Green Death” solution at 90 °C: a) surface before testing, b) surface after testing, c) cross-section of the padding weld a) b) c) 48 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 90 5/2018 Rys. 2. Napoiny po teście korozyjnym w roztworze „Green Death” w temp. 105 °C: a) powierzchnia przed testem, b) powierzchnia po teście, c) przekrój napoiny, d) i e) wżery w napoinie w miejscu niepełnego wtopienia Fig. 2. Padding welds after a corrosion test in a „Green Death” solution at 105 °C: a) surface before testing, b) surface after testing, c) cross-section of the padding weld, d) and e) the corrosion pits in the padding weld in place of incomplete penetration a) b) c) d) e) a) b) c) Rys. 3. Napoiny po teście korozyjnym w roztworze „Green Death” w temp. 120 °C: a) powierzchnia przed testem, b) powierzchnia po teście, c) przekrój napoiny z widocznym wżerem korozyjnym Fig. 3. Padding welds after a corrosion test in a „Green Death” solution at 120 °C: a) surface before testing, b) surface after testing, c) cross-section of the padding weld with visible corrosion pit 49PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 90 5/2018 Podsumowanie Celem wykonanych badań było określenie skłonności do powstawania wżerów korozyjnych w napoinach wykonanych ze stopu Alloy 59. Analizowano wielkość i miejsca powstawania wżerów oraz ubytek masy. Po ekspozycji próbek w synte- tycznym roztworze FGD przez 24 godziny w temperaturze do 100 °C nie zaobserwowano powstawania wżerów w materiale (rys. 1), a zmiany masy były stosunkowo niewielkie (ok. 4,8 mg/cm2). Dla próbki narażonej na działanie kwasu w temperatu- rze 105 °C zanotowano ubytek masy ok. 38 mg/cm2 (rys. 4). Na powierzchni SWC widoczne są pojedyncze wżery (rys. 2b). Jednak podczas obserwacji przekroju napoiny ujawniono miejsca, w których jej powierzchnia nie została uszkodzona, ale wżery powstały wewnątrz materiału. Zjawisko to zaobserwowano w miejscu niepełnego wtopienia napoiny (rys. 2d, 2e). Po ekspozycji próbki w temp. 120 °C widoczne są wżery korozyjne od powierzchni w głąb materiału. Na przekroju poprzecz- nym (rys. 3c) można zaobserwować, że obejmują one nie tylko napoinę i strefę wpływu ciepła, ale również materiał rodzimy w pobliżu SWC. Na podstawie analizy składu chemicznego EDS stwierdzono obecność na powierzchni wżerów chloru i siarki (tabl. II). Tablica II. Wyniki analizy składu chemicznego (EDS) na powierzchni wżeru (% mas.) Table II. The results of chemical composition microanalysis (EDS) on the pitting surface Rys. 5. Struktura napoiny w miejscu powstania wżeru z wynikami mikroanalizy składu chemicznego EDS Fig. 5. Microstructure of the padding weld at the pitting site with the results of chemical composition microanalysis (EDS) Rys. 4. Zmiany masy próbek w teście odporności na korozję wżerową Fig. 4. The mass changes of the specimens in pitting corrosion re- sistance test Al Si S Cl Cr Mn Ni Mo 1 – NAPOINA 0,4 – – 0,4 23,9 – 61,7 13,6 2 – MR 0,5 1,6 0,4 2,7 21,7 0,4 57,0 15,7∆ m  [m g/ cm 2 ] Temperatura [°C] 50 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 90 5/2018 Literatura [1] Hernas A.: Uwarunkowania rozwoju krajowej energetyki, Materiały i tech- nologie stosowane w budowie kotłów nadkrytycznych i spalarni odpa- dów, wyd. SITPH, Katowice, 2009. [2] Vangeli P., Torsner E., Beckers B., Carinci G.M.: Stale nierdzewne do skru- berów w IOS – I część, Nowa Energia, 04, 2009, s. 91-95. [3] Alves H., Werner H., Agarwal D.C.: Corrosion performance and applica- tions of Alloy 31 and Alloy 59 in sulfuric acid media, Corrosion 2006, Pa- per 06222, NACE International. [4] Wang H.S.: Effect of Welding Variables on Cooling Rate and Pitting Corro- sion Resistance in Super Duplex Stainless Weldments, Materials Trans- actions, Vol. 46, No. 3, 2005, pp. 593-60. [5] Alves H., Kurumlu D., Behrens R.: A new developed Ni-Cr-Mo alloy with improved corrosion resistance in flue gas desulfurization and chemical process applications, Corrosion 2013, Paper 2325, NACE International. [6] Material Data Sheet No. 4130: VDM Alloy 59, August 2017. Powstawanie osadów z produktów reakcji (np. chlorków) w okolicy wżerów jest charakterystycznym zjawiskiem w pro- cesie korozji wżerowej. Korozja wżerowa najczęściej pojawia się w miejscu występowania niejednorodności wewnętrz- nych materiału (wtrącenia, porowatość, brak przetopienia) oraz zewnętrznych (zarysowania, resztki zgorzeliny, osady). Stąd ważne jest, aby zapewnić wysoką jakość napoin, w celu uniknięcia występowania niezgodności. Na podstawie wyni- ków z przeprowadzonych badań oraz przyjętego poziomu akceptacji dla ubytku masy wyznaczono krytyczną temperaturę korozji wżerowej (CPT) napoin z nadstopu niklu Alloy 59 na poziomie 100 °C.