PS 8 2018 WWW bez reklam 9PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 90 8/2018 Ocena jakości złącza różnoimiennego   ze stali HARDOX 450® i Strenx 700 MC® Quality assessment of dissimilar welded joint of HARDOX 450® and Strenx 700 MC® steel Mgr inż. Klaudia Klimaszewska; dr hab. inż. Grzegorz Golański, prof. PCz – Politechnika Częstochowska; mgr inż. Rafał Lis  – Wielton S.A.; dr hab. inż. Jacek Słania, prof. nzw IS – Instytut Spawalnictwa. Autor korespondencyjny/Corresponding author: kaudia.klima93@gmail.com Streszczenie W pracy poddano weryfikacji pod względem jakości złącze spawane ze stali HARDOX 450® i Strenx 700MC®. W tym celu wykonano różnoimienne złącze doczołowe metodą MAG z wy- korzystaniem materiału dodatkowego w postaci drutu w ga- tunku 4Si1. Zakres badań obejmował badania nieniszczące: badania wizualne (VT), penetracyjne (PT) oraz radiograficzne (RT). Wykonano także badania niszczące polegające na ob- serwacjach makro- i mikroskopowych na przekroju złącza. Przeprowadzone badania wykazały, że zastosowanie ma- teriału dodatkowego w postaci drutu w gatunku 4Si1 do łą- czenia stali HARDOX 450® ze stalą Strenx 700MC® zapew- nia uzyskanie wymaganej jakości „B” połączeń spawanych. Analizowane złącze charakteryzowało się typową mikro- strukturą dla użytych materiałów rodzimych. Słowa kluczowe: HARDOX 450®; Strenx 700MC®; jakość złą- czy spawanych; spawanie metodą MAG Abstract The paper presents the results of quality assessment of welded joints. The scope of the work was to investigate the non-destructive testing: visual testing (VT), penetration test- ing (PT) and radiological testing (RT). The study included also the survey breaking the macro- and microstructural test on the welded joint section. The research has shown that the use of the welding con- sumables in form of a wire 4Si1 to joint HARDOX 450® with Strenx 700MC® ensures the required ,,B” quality of welded joints in accordance with regulatory requirements. The ana- lyzed joint was characterized by typical microstructure for native materials used. Keywords: HARDOX 450®; Strenx 700MC®; quality of welded joint; MAG method Wstęp Firmy produkujące naczepy dążą do obniżenia masy swoich produktów – ram pojazdów, zabudów, skrzyni ła- dunkowych – przede wszystkim poprzez zmianę konstrukcji w oparciu o nowoczesne materiały konstrukcyjne. Produ- cenci stali, aby sprostać wymaganiom przemysłu motory- zacyjnego oraz ciągłemu trendowi redukcji masy pojazdów muszą wytwarzać coraz to nowsze materiały o znacznie lepszych właściwościach mechanicznych. Zmniejszenie masy konstrukcji zwiększa możliwości przewozowe, co jest bardzo korzystne na użytkowników [1,2]. Kluczowe zadania, jakie odgrywa tutaj materiał użyty do wykonania wyrobu to: zmniejszenie masy własnej, zwiększenie niezawodności oraz polepszenie funkcjonalności. Do projektowania kon- strukcji spawanych naczep stosuje się materiały konstruk- cyjne o podwyższonej wytrzymałości oraz wysokiej odpor- ności na ścieranie, które można łączyć wieloma metodami spawania. Do takich materiałów zalicza się między innymi stal HARDOX 450® oraz Strenx 700MC®. Stal HARDOX 450® Klaudia Klimaszewska, Rafał Lis, Jacek Słania, Grzegorz Golański przeglad Welding Technology Review charakteryzuje się wysoką odpornością na zużycie ścierne, dobrą spawalnością, wysokimi właściwości mechanicznymi oraz odpornością na obciążenia udarowe [2,3]. Z kolei stal Strenx 700MC® jest to wysokowytrzymały materiał kon- strukcyjny o dobrej spawalności i udarności w strefie wpły- wu ciepła, co czyni tą stal odporną na kruche pękanie [4]. Celem pracy była ocena jakościowa oraz mikrostrukturalna różnoimiennego złącza spawanego ze stali HARDOX 450® oraz Strenx 700MC®. Badane złącze wykonano w ramach kwalifikowania technologii spawania tych stali. Materiał i metodyka badań Materiałem badawczym było różnoimienne złącze spa- wane uzyskane z blach o grubości o 8 mm wykonanych ze stali Strenx 700MC® oraz HARDOX 450®. Złącze spa- wane wykonano za pomocą metody MAG w pozycji PA DOI:.http://dx .doi .org/10 .26628/ps .v90i8 .919 10 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 90 8/2018 Rys.  1.  Makroskopowy obraz analizowanego złącza spawanego, pow. 3x Fig. 1. Macroscopic picture of the welded joint, mag. 3x Rys. 2. Struktura stali HARDOX 450® – materiał rodzimy (MR) Fig. 2. Structure of HARDOX 450® steel – base material (BM) Tablica I. Przygotowanie próbek do spawania i parametry spawania Table I. Preparation of samples to welding process and parameters of the welding Tablica II. Skład chemiczny stali HARDOX 450®, % masy Table II. The chemical composition of HARDOX 450® steel, % mass Tablica III. Skład chemiczny stali Strenx 700MC®, % masy Table III. The chemical composition of Strenx 700MC® steel, % mass Tablica IV. Skład chemiczny materiału dodatkowego – drutu 4Si1, % masy [6] Table IV. The chemical composition of welding consumables – wire 4Si1, % mass [6] z wykorzystaniem drutu w gatunku 4Si1 jako materiału do- datkowego. Parametry spawania oraz szczegóły przygoto- wania materiału do spawania przedstawiono w tablicy I. Analiza składu chemicznego materiału rodzimego została wykonana za pomocą spektrometru iskrowego firmy Spectro- Lab K2. Skład chemiczny materiałów rodzimych oraz zasto- sowanego spoiwa przedstawiono w tablicach II÷IV. W celu określenia poprawności wykonanego złącza spawanego prze- prowadzono badania nieniszczące: VT – wizualne, PT – pene- tracyjne, RT – radiograficzne oraz niszczące: analizę makro- i mikroskopową przy użyciu mikroskopu świetlnego Axiovert 25 (OM) firmy Carl-Zeiss Jena. Obserwacje wykonano na zgła- dach metalograficznych trawionych nitalem. W pobliżu linii wtopienia widoczna była gruboiglasta struktura bainityczna (bainityczno-martenzytyczna). Zaob- serwowane duże ziarno byłego austenitu determinujące wiel- kość pakietów martenzytycznych, co związane jest z oddzia- ływaniem wysokiej temperatury zbliżonej do temperatury A4. Struktura strefy wpływu ciepła (SWC) stali HARDOX 450® (rys. 3) była zróżnicowana w zależności od odległości od linii C Si Mn P S Ti Nb N B 0,20 0,49 1,37 0,008 0,004 0,011 0,016 0,08 0,001 C Si Mn P S Ti Nb N B 0,09 0,03 1,90 0,016 0,006 0,10 0,06 0,10 – C Si Mn 0,10 1,00 1,70 Badania  strukturalne  złącza  spawanego   i ich analiza W celu określenia jakości złączy spawanych, a tym sa- mym poprawności ich spawania zostały wykonane badania metalograficzne makroskopowe, których wyniki zaprezento- wano na rysunku 1. Obserwacje te oraz wyniki badań nie- niszczących (VT, PT, RT) wykazały, że w badanym złączu spawanym nie stwierdzono żadnych niezgodności przekra- czających poziom jakości „B” zgodnie z wymaganiami za- wartymi w normie [7]. Stal HARDOX 450® w stanie dostawy posiadała strukturę bainityczną (bainityczno-martenzytyczną) (rys. 2). Obserwo- wana charakterystyczna budowa bainitu – jego „pierzasta” postać – wskazuje na prawdopodobną obecność w struktu- rze stali bainitu dolnego. a) b) Szczegóły przygotowania złącza do spawania wg [5] Kolejność spawania Szczegóły dotyczące spawania Ścieg Metoda  spawania wymiar spoiwa  [mm] natężenie prądu  [A] napięcie łuku  [V] rodzaj prądu/ biegunowość prędkość  przesuwu   [cm/min] ilość  prowadzonego  ciepła [kJ/mm] 1 135 Ø 1,2 180 20,5 DC/+ 20 0,91 2 135 Ø 1,2 240 26 DC/+ 29 1,02 11PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 90 8/2018 Rys. 3. Struktura stali HARDOX 450® – SWC Fig. 3. Structure of HARDOX 450® steel – HAZ Rys. 4. Struktura stali Strenx 700MC® – materiał rodzimy (MR) Fig. 4. Structure of Strenx 700MC® steel – base material (BM) Rys. 5. Struktura stali Strenx 700MC® – SWC: a) w pobliżu linii wtopienia, b) w obszarze zrekrystalizowanym Fig. 5. Structure of Strenx 700MC® steel – HAZ: a) near the fusion line, b) in the recrystallized area wtopienia. W miarę oddalania się od linii wtopienia w kierun- ku materiału rodzimego (MR) widoczne było rozdrobnienie ziarna i przejście SWC od struktury bainitycznej (bainitycz- no-martenzytycznej) poprzez strukturę ferrytyczno-banitycz- ną do struktury odpowiadającej materiałowi rodzimemu. W obszarze niepełnej normalizacji (odpowiadającej tem- peraturze w zakresie A1÷A3) widoczne w strukturze ziarna bainitu (martenzytu) wydzielone były zarówno po ich gra- nicach ziaren, jak i w postaci odrębnych obszarów. Stal Strenx 700MC® charakteryzowała się strukturą bainitycz- no-ferrytyczną (rys. 4). W mikrostrukturze tej stali obserwo- wano liczne wydzielenia o charakterystycznym kształcie, prawdopodobnie azotków tytanu [8,9]. Struktura SWC stali Strenx 700MC® w pobliżu linii wtopienia (rys. 5) składa się z gruboziarnistej struktury bainitycznej z licznymi, drobnymi wydzieleniami wewnątrz ziaren, co wskazuje o możliwości samoodpuszczania powstającej struktury, co zapewne wy- nika z wysokiej temperatury Ms tej stali. Wielkość ziarna w SWC uzależniona była od temperatury w danym mikroob- szarze, w pobliżu linii wtopienia była największa, a później ulegała zmniejszeniu. W SWC tej stali (rys. 6) podobnie, jak w materiale rodzimym widoczne były charakterystyczne wy- dzielenia azotków tytanu. W SWC w obszarze zrekrystali- zowanym obserwowano mikrostrukturę bainityczno-ferry- tyczną o równoosiowych ziarnach (rys. 6). Struktura mate- riału spoiny (rys. 7) składała się z bainitu i ferrytu iglastego oraz ferrytu ziarnistego wydzielonego po granicach tych obszarów. Widoczny był zarys kolumnowej struktury pier- wotnej, który był zorientowany w kierunku krystalizacji, co związane było z kierunkiem odprowadzania ciepła [10]. a) a) a) b) b) b) 12 PRZEGLĄD  SPAWALNICTWA Vol. 90 8/2018 Literatura [1] Mazur M., Ulewicz R.: Innovative materials in construction of semitrailers car, Zeszyty Naukowe, Quality. Production. Improvement, 1, 2014, pp. 45-54. [2] Ulewicz R., Mazur M., Bokůvka O.: Structure and mechanical properties of fine-grained steels, Transportation Engineering, 41/2, 2013, pp. 111-115. [3] Hardox – Das Verschleiβblech der vielen Möglichkeiten, Wydawnictwo SSAB Oxelösund, 2002, dostęp 02.11.2017. [4] Skowrońska B., Szulc J., Chmielewski T., Golański D.: Wybrane właści- wości złączy spawanych stali S700MC wykonanych metodą hybrydową plazma+MAG, Przegląd Spawalnictwa, 10, 2017, s. 104-111. [5] PN-EN ISO 9692-1:2014-02 – Spawanie i procesy pokrewne – Rodzaje przygotowania złączy – Część 1: Ręczne spawanie łukowe, spawanie łu- kowe elektrodą metalową w osłonie gazów, spawanie gazowe, spawanie metodą TIG i spawanie wiązką stali. [6] www.wdi.de, dostęp 22.10.2017. Podsumowanie   Zastosowany materiał dodatkowy w postaci drutu w gatunku 4Si1 pozwolił na uzyskanie jakości „B” badanego złącza spawanego zgodnie z wymaganiami normatywnymi. Badania niszczące ujawniły, że analizowane złącze spawane charak- teryzowało się prawidłową mikrostrukturą o strukturze zależnej od ilości wprowadzonego ciepła w danym obszarze SWC. Kierunek dalszych badań będzie obejmował ocenę jakości złącza spawanego ze stali HARDOX 450® i Strenx 700MC® przy zastosowaniu materiału dodatkowego o wyższych właściwościach wytrzymałościowych w stosunku do spoiwa 4Si1. [7] PN-EN ISO 5817:2014-05 Spawanie – Złącza spawane ze stali, niklu, ty- tanu i ich stopów (z wyjątkiem spawanych wiązką) – Poziomy jakości według niezgodności spawalniczych. [8] Konat Ł., Pękalski G., Oskwarek M.: Macro and microstructural properties of welded joints of Hardox 400 and Hardox 500 steels, XIX Scientific Con- ference „Development Problems of Working Machines”, Technical Maga- zine, Zakopane, January 2006, pp. 15-27. [9] Oskwarek M.: Structural features and susceptibility to cracking of welded joints of Hardox 400 and Hardox 500 steels, Conference Proceedings, IV Scientific Conference of Students, Wroclaw University of Technology Publishing House, Wrocław 2006. [10] Tasak E., Ziewiec A.: Pękanie spoin w procesie krzepnięcia, Przegląd Spa- walnictwa 1, 2007, s. 14-18. Rys. 6. Struktura stali Strenx 700MC® – SWC Fig. 6. Structure of Strenx 700MC® steel – HAZ Rys. 7. Struktura materiału spoiny Fig. 7. Structure of joint material a) a) b) b)