2Venter.qxd SYNOPSIS When designing an instrument with the aim of measuring entrepreneurship orientation one should consider at least the following theoretical points of departure: � to ascertain the underlying pattern of entrepreneurial actions as well as the related individual differences: � to respect the complexity and many-faceted nature of a phenomenon like entrepreneurship; � not to reduce entrepreneurship to the narrow viewpoint that it entails solely the creation of a new venture; and � that the authentic entrepreneur will present an autotelic predisposition For this reason it was decided to construct a measuring instrument based on a contextual theory of entrepreneurship, developed by Crous (1999). According to this theory the prospective entrepreneur is faced with three challenges, namely 1) the construction of an own career context, 2) the construction of a new organisational context, and 3) the construction of a new consumer context. It was postulated, therefore, that the person who has the skills and qualities to meet these challenges will experience the act of entrepreneurship optimally, i.e. the person will experience psychic flow when performing as an entrepreneur. As such a secondary aim of the study was to determine whether a correlation exists between entrepreneurship orientation and psychological flow. With the view to constructing an instrument to measure entrepreneurship based on the contextual theory 97 items were written representing the stated three sub domains. The instrument was applied to 276 respondents and subjected to a principal factor analysis. Four factors were extracted and rotated to simple structure by means of a Direct Oblimin rotation. However, on inspection of the factor matrix it was found that two of the factors were well determined and two were doublets with rather low loadings. The other two factors were well determined but highly correlated with one another. Accordingly a single factor solution was decided on. Next a single scale was formed, representing all the items with high loadings on the obtained factor. This scale was subjected to item analysis and yielded a Cronbach alpha reliability coefficient of 0,972. Similarly the Psychic Flow Questionnaire was subjected to a principal factor analysis, and yielded two well defined factors. Accordingly two scales were constructed to measure these factors. These scales were subjected to item analysis and yielded Cronbach alpha coefficients of 0,937 and 0,870. Next, the entrepreneurship orientation score was correlated with the two scales of the Psychic Flow Questionnaire. The entrepreneurship orientation questionnaire correlated highly with optimal experience (r = 0, 605; p = 0, 01). There was a statistically highly significant difference between the entrepreneurial and non-entrepreneurial respondents with respect to the entrepreneurship orientation questionnaire. Die ontwikkelaar van ’n instrument waarvan die doel is om entrepreneurskaporiëntasie te meet, moet hom/haar van ten minste die volgende teoretiese uitgangspunte vergewis, naamlik om: � die onderliggende patroon wat alle entrepreneuriese aksies onderlê, in ag te neem (na aanleiding van Bateson, 1972; 1991), maar terselfdertyd vir individuele verskille ruimte te laat (na aanleiding van Miner, 1996); � die kompleksiteit en veelkantigheid van ’n verskynsel soos entrepreneurskap te respekteer (Crous, 1999) deur byvoorbeeld nie entrepreneurskap te reduseer tot slegs enkele persoonlikheidseienskappe nie (Drucker, 1985; Gartner, 1989; Stevenson, Roberts en Grousbeck, 1989). [Die meeste sielkundiges wat entrepreneurskap bestudeer, het ’n uitgebreide reeks eienskappe geïdentifiseer wat na hul oordeel ’n persoon predisponeer tot entrepreneurskap. Die C VENTER F CROUS JM SCHEPERS Program in Bedryfsielkunde Departement Menslikehulpbronbestuur Randse Afrikaanse Universiteit ABSTRACT The development and evaluation of an entrepreneurship orientation questionnaire. The principal aim of the study was to construct a measuring instrument based on a contextual theory of entrepreneurship to measure entrepreneurship orientation. A secondary aim of the study was to determine whether a correlation exists between entrepreneurship orientation and psychological flow. An adapted Psychological Flow Questionnaire was used to measure the respondents’ experience of activities in their daily lives. The questionnaires were applied to 276 respondents consisting of a group of students taking courses in entrepreneurship on the one hand and a group of students taking no such courses, on the other hand. Both instruments were subjected to factor analysis and item analysis. From the study a statistically significant difference in terms of entrepreneurship orientation was found to exist between the entrepreneurship students and the non-entrepreneurship students. A statistically significant positive correlation was found to exist between entrepreneurship orientation and psychological flow. The implications of the findings are discussed. OPSOMMING Die hoofdoel van die studie was om ’n meetinstrument, gebaseer op ’n kontekstuele teorie van entrepreneurskap, te konstrueer vir die meting van entrepreneurskaporiëntasie. ’n Sekondêre doel van die studie was om vas te stel of daar ’n verband tussen entrepreneurskaporiëntasie en psigiesevloei bestaan. ’n Aangepaste Psigiesevloei-vraelys is gebruik om respondente se ervaring van aktiwiteite in hul daaglikse lewe te meet. Die vraelyste is op 276 respondente toegepas wat enersyds uit ’n groep studente wat entrepreneurskapstudies onderneem, bestaan en andersyds uit ’n groep studente wat nie entrepreneurskapstudies onderneem nie. Albei instrumente is aan faktor- en itemontleding onderwerp. Uit die studie blyk dit dat entrepreneursstudente en nie-entrepreneursstudente statisties beduidend van mekaar verskil ten opsigte van entrepreneurskaporiëntasie. ’n Statisties beduidende positiewe verband is verkry tussen entrepreneurskaporiëntasie en psigiesevloei. Die implikasies van die bevindinge word bespreek. DIE ONTWIKKELING EN EVALUERING VAN ’N ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE-VRAELYS Requests for copies should be addressed to: F Crous, Department of Human Resource Management, RAU, PO Box 524, Auckland Park, 2006 8 SA Journal of Industrial Psychology, 2004, 30 (3), 8-20 SA Tydskrif vir Bedryfsielkunde, 2004, 30 (3), 8-20 EVALUERING VAN ’N ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE 9 omvang daarvan is só groot dat die uitgebreidheid daarvan presisie bemoeilik en derhalwe is dit moeilik om onomwonde empiriese steun daarvoor te kry dat suksesvolle entrepreneurs oor ’n spesifieke stel persoonlikheidstrekke beskik. Volgens Chell, Haworth en Brearley (1991) asook Wärneryd (1999) volstaan die meeste navorsers egter daarmee dat suksesvolle entrepreneurs, wat persoonlikheidstrekke betref, ten minste matige risikonemers is, oor ’n hoë prestasiemotief en ’n interne lokus van beheer beskik]; � nie entrepreneurskap te verskraal tot die siening dat dit enkel verband hou met die tot-stand-bring van ’n nuwe onderneming nie. Die probleem met hierdie beskouing is dat dit wetenskaplik onverf ynd is (na aanleiding van Pepper, 1942), te eng is (Kanter, 1989) en daarbenewens is nie elke nuwe onderneming entrepreneuries van aard nie of verteenwoordig nie noodwendig entrepreneurskap nie (Drucker, 1985); en � in ag te neem dat die entrepreneuriese persoon ’n outoteliese ingesteldheid (Csikszentmihalyi, 1997) sal openbaar, met ander woorde dat sodanige persoon by entrepreneuriese aktiwiteite betrokke raak ter wille van die belewenis van die entrepreneuriese aktiwiteit as sodanig en nie soseer gemotiveer word deur die eksterne uitkomste daarvan nie. Bovermelde in aggenome, is besluit op Crous (1999) se Kontekstuele Teorie van Entrepreneurskap en Csikszentmihalyi (1992) se Teorie van Psigiesevloei as teoretiese onderbou vir die beoogde vraelyste wat enersyds ten doel het om entrepreneurskap-oriëntasie en andersyds psigiesevloei te meet. Kontekstualisme hou in wese verband met verandering en nuwigheid (Pepper, 1942) asook kompleksiteit (Maruyama, 1992). Kontekstualisme het as grondmetafoor die historiese gebeurtenis wat volgens Pepper (1942) soos volg verstaan behoort te word: By historic event, however, the contextualist does not mean primarily a past event, one that is, so to speak, dead and has to be exhumed. He means the event alive in its present. What we ordinarilary mean by history, he says, is an attempt to re-present events, to make them in some way alive again. The real historic event, the event in its actuality, is when it is going on now, the dynamic dramatic active event. We may call it an “act” … But it is not an act conceived as alone or cut off that we mean; it is an act in and with its setting, an act in its context. (p. 232) Kontekstualisme vind derhalwe sy beslag in ’n handeling in en in samehang met ’n sit uasie of konteks. Sodanige handeling is egter kompleks omdat dit verweefd is met ander handelinge wat voortdurend van patroon verander. ’n Handeling in terme van kontekstualisme dui op doelgerigte, intensionele gedrag (Young, Valach & Collin, 1996). Van Pepper (1942) is af te lei dat entrepreneurskap, vanuit ’n kontekstuele perspektief, veranderende patrone behels wat ryk is aan kwaliteit en tekstuur. ’n Patroon kan egter nie gemeet of geweeg word nie (Capra, 1996). Dit moet ontdek word, waarna dit in die vorm van ’n konfigurasie van verhoudings uiteengesit moet word. Crous (1999) se Kontekstuele Teorie van Entrepreneurskap (soos uiteengesit in die voorafgaande artikel) verskaf die basiese uitdagings waaraan die entrepreneur uitvoering moet gee (die konstruksie van ’n eie loopbaankonteks, ’n nuwe organisatoriese konteks en ’n nuwe verbruikerskonteks). Die persoon wat oor die kwaliteite en vaardighede beskik om hierdie uitdagings die hoof te bied, sal in die woorde van Csikszentmihalyi (1992) entrepreneurskap optimaal beleef. Sodanige persoon is met ander woorde intrinsiek tot entrepreneurskap gemotiveerd. Ryan en Deci (2000, p. 56) definieer intrinsieke motivering as: … the doing of an activity for its inherent satisfaction rather than for some separable consequence. Ryan en Deci (2000) stel dit verder dat ’n individu intrinsiek gemotiveerd is slegs ten opsigte van daardie aktiwiteite wat intrinsieke belangstelling vir hom/haar inhou asook aktiwi- teite wat nuwigheid, uitdaging en waarde bied. Volgens Csikszentmihalyi (1997) is intrinsieke beloning maklik om waar te neem in iets soos entrepreneurskap, aangesien die entrepreneur vry is om sy doelwitte te kies en self die moeilikheidsgraad van sy entrepreneuriese aktiwiteite te bepaal. Kenmerkend van ’n intrinsiek gemotiveerde persoon is dat sodanige individu sogenaamde psigiesevloei beleef (Csikszentmihalyi, 1992; 1997). Volgens Csikszentmihalyi (1975b, p.36) is psigiesevloei ’n: … holistic sensation people feel when they act with total involvement (in an activity). Die betrokkenheid in die aktiwiteit behels dat die individu onbewus is van tyd, selfbewustheid en omstandighede. Psigiese- vloei word volgens Csikszentmihalyi (1993) en Jackson en Marsh (1996), gekenmerk aan die volgende eienskappe: � duidelike doelwitte, dit wil sê, duidelike definiëring van doel- stellings en onmiddellike terugvoer ten einde ’n persoon in staat te stel om te weet hoe goed sy/haar vordering is; � ’n samesmelting van aksie en bewustheid, dit wil sê, gefokusde denke; � konsentrasie op die aktiwiteit waarmee ’n persoon besig is. Irrelevante stimuli verdwyn uit die bewussyn en bekommernis word tydelik opsy geplaas; � ’n mate van potensiële beheer; � gewysigde gewaarwording van tyd, wat gewoonlik beleef word dat dit vinnig verby snel; � die belewenis word ’n outoteliese ervaring; en � ’n relatiewe hoë mate van geleenthede om beslissend te handel en hierdie geleenthede moet in pas wees met ’n persoon se vermoë (vaardighede) om tot sodanige handeling oor te gaan, dit wil sê ’n balans tussen uitdagings en vermoë (vaardighede). Psigiesevloei kan slegs ervaar word indien ’n balans bestaan tussen die belewing van waargenome uitdagings en waargenome vaardighede (Loubris, Crous en Schepers, 1995). Die balans verseker dat ’n persoon daarin slaag om buite die grense van verveeldheid en angstigheid te bly. Figuur 1 is ’n driekanaalmodel wat uitdrukking gee aan wanneer ’n persoon angstigheid, psigiesevloei en verveeldheid sal ervaar. Indien uitdagings hoog en vaardighede laag is, sal ’n persoon angstigheid ervaar. Indien vaardighede hoog en uitdagings laag is, sal ’n persoon verveeldheid ervaar. Figuur 1: ’n Driekanaalmodel van psigiesevloei (aangepas uit Csikszentmihalyi, 1992, p. 74) Die hoofdoel met die onderhawige studie was om ’n meetinstrument, gebaseer op die Kontekstuele Teorie van Entrepreneurskap van Crous (1999), te konstrueer en te evalueer. Die sekondêre doel was om vas te stel of daar ’n korrelasie bestaan tussen entrepreneurskaporiëntasie en psigiesevloei. Gegewe dat die instrument voldoen aan die nodige metriese eienskappe, kan die gebruikmaking van die meetinstrument daartoe bydra om: PSIGIESEVLOEI Uitdaging Vaardigheid VENTER, CROUS, SCHEPERS10 � ’n voornemende entrepreneur se tipe entrepreneuriese oriëntasie, met inbegrip van intensiteit en balans te meet; en � bestaande entrepreneurs wat probleme ondervind, se ontwikkelingsgebiede te identifiseer. Bovermelde twee punte val egter buite die skopus van die huidige studie. METODE Steekproef Die onderhawige studie is onderneem by twee tersiêre instellings en die steekproef het uit twee groepe studente bestaan, naamlik studente wat ’n keuse gemaak het vir studies in die veld van entrepreneurskap en studente wat ’n keuse gemaak het vir studies in ’n totaal ander studierigting, wat geen entrepreneurskapkursusse bevat nie. Die totale steekproef het uit 276 respondente bestaan waarvan almal gerespondeer het. Die onderhawige studie toon ’n responskoers van 100%. Honderd-agt-en-vyftig respondente was studente wat entrepreneurskapstudies onderneem het. Honderd- en-agtien respondente was studente wat geen entrepreneur- skapkursusse van watter aard ookal onderneem het nie. Die mening word gehuldig dat studente wat entrepreneurskapstudies deurloop, ’n voorkeur vir entrepreneurskap toon en moontlik in die toekoms die een of ander entrepreneuriese aktiwiteit mag beoefen. Die biografiese gegewens van die respondente verskyn in Tabel 1. Dit blyk uit Tabel 1 dat die steekproef uit 106 manlike en 166 vroulike respondente bestaan het met ouderdomme wat gevarieer het van 17 tot 60 jaar. Vygtig persent van die respondente was in die ouderdomsgroep 20 tot 23 jaar. In terme van taalvoorkeur was die meerderheid respondente Afrikaanssprekend (48,55%). Verder het die steekproef uit 29,71% Engelssprekende respondente bestaan terwyl 20,65% respondente se moedertaalvoorkeur grootliks ’n inheemse taal was. Insoverre dit die huwelikstatus van respondente betref, was die meerderheid respondente enkellopend (79,35%) terwyl 15,58% getroud was. Daarbenewens was 1,81% respondente geskei en 1,81% ’n wewenaar of weduwee. Respondente was oorheersend Wit (65,94%), terwyl 25,36% van die respondente Swart en 7,25% Asiër/Kleurling was. Die kwalifikasies van respondente het gewissel van laer as graad 12 (0,73%) tot op meestersvlak (1,45%). Die meerderheid respondente (67,03%) was gematrikuleer terwyl 12,68% respondente oor ’n graad beskik het. Van die totale getal respondente het 29,72% aangedui dat hulle voltydse werkervaring het met diensjare wat gewissel het van 1 tot 44 jaar. Altesaam 48,55% respondente was deeltydse werkers vir tydperke wat gevarieer het van 1 tot 8 jaar. Altesaam 29,35% van die respondente het aangedui dat hulle ’n loopbaan volg in die mediese veld, terwyl 51,45% respondente ’n loopbaan volg in die velde van bemarking, menslike hulpbronne, onderwys en die bedryf van ’n eie onderneming. Van die respondente het 19,20% nie die aard van hulle werk aangedui nie. Meetinstrumente ’n Entrepreneurskaporiëntasie-vraelys is ontwikkel, gebaseer op die drie kontekste van entrepreneurskap, dit is, die loopbaankonteks, die organisatoriese konteks en die verbruikerskonteks soos voorgehou in die Kontekstuele Teorie van Entrepreneurskap (Crous 1999). Die Psigiesevloei-vraelys is ontwikkel deur Anderson, Crous en Schepers (1996) en gebaseer op Csikszentmihalyi (1992) se Teorie van Psigiesevloei. Die items van laasvermelde vraelys is gekontekstualiseer vir die werksituasie. Vir doeleindes van die onderhawige studie is die items egter aangepas om aktiwiteite in die daaglikse lewe te reflekteer. Van die 56 items van die oorspronklike Psigiesevloei- vraelys, is 45 items in die aangepaste weergawe ingesluit. TABEL 1 BIOGRAFIESE INLIGTING VAN RESPONDENTE BIOGRAFIESE VERANDERLIKE FREKWENSIE (f) PERSENTASIE (%) GESLAG Manlik 106 38,41 Vroulik 166 60,14 Onbekend 4 1,45 TOTA AL 276 100 OUDERDOM 17 – 19 jr 65 23,55 20 – 23 jr 138 50,00 24 – 60 jr 65 23,55 Onbekend 8 2,90 TOTA AL 276 100 TAAL Engels 82 29,71 Afrikaans 134 48,55 Ander 57 20,65 Onbekend 3 1,09 TOTA AL 276 100 HUWELIKSTATUS Enkel 219 79,35 Getroud 43 15,58 Geskei 5 1,81 Wewenaar/weduwee 5 1,81 Woon saam 1 0,36 Weer getroud 0 0,00 Onbekend 3 1,09 TOTA AL 276 100 BEVOLKINGSGROEP Blank 182 65,94 Swart 70 25,36 Asiër/Kleurling 20 7,25 Onbekend 4 1,45 TOTA AL 276 100 KWALIFIKASIE Laer as Graad 12 2 0,73 Graad 12 185 67,03 Diploma 23 8,33 Graad 35 12,68 Honneurs 21 7,61 Meestersgraad 4 1,45 Onbekend 6 2,17 TOTA AL 276 100 WERKERVARING Voltyds 1 – 5 jr 29 10,51 6 – 13 jr 25 9,06 14 – 44 jr 28 10,14 Deeltyds 1 – 4 jr 112 40,58 5 – 8 jr 22 7,97 Onbekend 60 21,74 TOTA AL 276 100 AARD VAN WERK Medies 81 29,35 Ander 142 51,45 Onbekend 53 19,20 TOTA AL 276 100 EVALUERING VAN ’N ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE 11 Benewens die feit dat die Entrepreneurskaporiëntasie-vraelys en die Psigiesevloei-vraelys deeglik teoreties gefundeer is, is elke moontlike poging aangewend om te verseker dat die instrumente voldoen aan die kriteria vir gestandaardiseerde meetinstrumente soos deur Schepers (1992) geformuleer. Die Entrepreneurskaporiëntasie-vraelys bevat 97 items en die Psigiesevloei-vraelys 45 items. ’n Sewepuntskaal is vir elke item in die vraelyste gebruik waarvan slegs die twee eindpunte veranker is. Volgens Torgerson (1958) en Schepers (1992) verval die gelyke-intervalkwaliteite van ’n skaal indien meer as twee punte op die skaal veranker word, derhalwe is van ’n intensiteitskaal gebruik gemaak. Jackson en Messick (1962) verwys na die probleem van instemmingsgeneigdheid en om dié probleem te oorkom en beter metriese eienskappe by ’n vraelys te verkry, stel Schepers (1992) voor dat items in die vraelys in vraagformaat eerder as in stellingformaat geformuleer word. Items van albei vraelyste is derhalwe in vraagformaat geformuleer. ’n Puntetelling van 1 tot 7 is aan elke item toegeken ten einde die response te kon evalueer. ’n Puntetelling van 1 dui op ’n lae voorkeur vir die aktiwiteit wat in die item beskryf word, terwyl ’n puntetelling van 7 op ’n hoë voorkeur vir die aktiwiteit dui. Prosedure Duidelike instruksies is deur die afnemer aan die respondente gegee betreffende die voltooiing van die vraelyste ten einde enige onduidelikheid uit die weg te ruim. Dit is aan respondente gestel dat die Entrepreneurskaporiëntasie- vraelys vanuit ’n entrepreneur se perspektief voltooi moet word, sou sodanige item dit vereis. Dit is ook aan respondente gemeld dat geen regte of verkeerde ant woorde bestaan nie. Vertroulikheid is beklemtoon en dit is aan respondente gestel dat inligting in statistiese vorm verwerk sal word sodat geen individue geïdentifiseer kan word nie. Slegs opsommings van die bevindinge ten opsigte van die hele groep sal gerapporteer word. Statistiese ontleding Die statistiese ontleding van die datastel vir die onderhawige studie is deur die Statistiese Konsultasiediens van die Randse Afrikaanse Universiteit gedoen. Daar is besluit om albei vraelyste afsonderlik aan ’n faktor- en itemontleding te onderwerp. Ten TABEL 2 MATRIKS VAN INTERKORRELASIES VAN SUBTELLINGS TEN OPSIGTE VAN DIE ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE-VRAELYS (22 X 22) VERANDERLIKE SUBT1 SUBT2 SUBT3 SUBT4 SUBT5 SUBT6 SUBT7 SUBT8 SUBT9 SUBT10 SUBT11 SUBT1 1,000 0,622 0,552 0,684 0,638 0,633 0,511 0,429 0,397 0,501 0,554 SUBT2 0,622 1,000 0,633 0,510 0,560 0,641 0,643 0,561 0,548 0,465 0,449 SUBT3 0,552 0,633 1,000 0,550 0,444 0,689 0,597 0,552 0,580 0,416 0,452 SUBT4 0,684 0,510 0,550 1,000 0,512 0,633 0,522 0,358 0,426 0,412 0,538 SUBT5 0,638 0,560 0,444 0,512 1,000 0,404 0,472 0,435 0,392 0,470 0,427 SUBT6 0,633 0,641 0,689 0,633 0,404 1,000 0,615 0,511 0,564 0,411 0,522 SUBT7 0,511 0,643 0,597 0,522 0,472 0,615 1,000 0,524 0,441 0,460 0,503 SUBT8 0,429 0,561 0,552 0,358 0,435 0,511 0,524 1,000 0,408 0,346 0,340 SUBT9 0,397 0,548 0,580 0,426 0,392 0,564 0,441 0,408 1,000 0,345 0,392 SUBT10 0,501 0,465 0,416 0,412 0,470 0,411 0,460 0,346 0,345 1,000 0,361 SUBT11 0,554 0,449 0,452 0,538 0,427 0,522 0,503 0,340 0,392 0,361 1,000 SUBT12 0,342 0,232 0,283 0,398 0,365 0,272 0,314 0,203 0,220 0,441 0,284 SUBT13 0,407 0,478 0,517 0,446 0,360 0,486 0,501 0,431 0,444 0,425 0,374 SUBT14 0,614 0,542 0,492 0,486 0,487 0,508 0,391 0,416 0,418 0,391 0,451 SUBT15 0,592 0,469 0,472 0,501 0,504 0,462 0,423 0,309 0,350 0,353 0,455 SUBT16 0,541 0,534 0,368 0,339 0,479 0,349 0,418 0,428 0,329 0,367 0,365 SUBT17 0,651 0,500 0,538 0,613 0,483 0,597 0,441 0,371 0,422 0,420 0,490 SUBT18 0,343 0,430 0,378 0,406 0,235 0,413 0,368 0,213 0,257 0,231 0,277 SUBT19 0,432 0,432 0,609 0,522 0,433 0,553 0,500 0,300 0,410 0,294 0,362 SUBT20 0,443 0,541 0,523 0,399 0,406 0,434 0,447 0,373 0,394 0,442 0,336 SUBT21 0,619 0,552 0,490 0,506 0,467 0,540 0,460 0,381 0,374 0,408 0,492 SUBT22 0,569 0,572 0,525 0,527 0,361 0,627 0,425 0,424 0,401 0,304 0,402 SUBT12 SUBT13 SUBT14 SUBT15 SUBT16 SUBT17 SUBT18 SUBT19 SUBT20 SUBT21 SUBT22 0,342 0,407 0,614 0,592 0,541 0,651 0,343 0,432 0,443 0,619 0,569 0,232 0,478 0,542 0,469 0,534 0,500 0,430 0,432 0,541 0,552 0,572 0,283 0,517 0,492 0,472 0,368 0,538 0,378 0,609 0,523 0,490 0,525 0,398 0,446 0,486 0,501 0,339 0,613 0,406 0,522 0,399 0,506 0,527 0,365 0,360 0,487 0,504 0,479 0,483 0,235 0,433 0,406 0,467 0,361 0,272 0,486 0,508 0,462 0,349 0,597 0,413 0,553 0,434 0,540 0,627 0,314 0,501 0,391 0,423 0,418 0,441 0,368 0,500 0,447 0,460 0,425 0,203 0,431 0,416 0,309 0,428 0,371 0,213 0,300 0,373 0,381 0,424 0,220 0,444 0,418 0,350 0,329 0,422 0,257 0,410 0,394 0,374 0,401 0,441 0,425 0,391 0,353 0,367 0,420 0,231 0,294 0,442 0,408 0,304 0,284 0,374 0,451 0,455 0,365 0,490 0,277 0,362 0,336 0,492 0,402 1,000 0,367 0,195 0,250 0,199 0,314 0,178 0,222 0,318 0,200 0,119 0,367 1,000 0,378 0,382 0,326 0,414 0,362 0,407 0,434 0,408 0,341 0,195 0,378 1,000 0,415 0,448 0,503 0,217 0,291 0,437 0,547 0,547 0,250 0,382 0,415 1,000 0,365 0,514 0,284 0,494 0,366 0,456 0,394 0,199 0,326 0,448 0,365 1,000 0,355 0,074 0,257 0,409 0,442 0,309 0,314 0,414 0,503 0,514 0,355 1,000 0,324 0,436 0,387 0,515 0,537 0,178 0,362 0,217 0,284 0,074 0,324 1,000 0,384 0,176 0,335 0,371 0,222 0,407 0,291 0,494 0,257 0,436 0,384 1,000 0,293 0,321 0,382 0,318 0,434 0,437 0,366 0,409 0,387 0,176 0,293 1,000 0,358 0,330 0,200 0,408 0,547 0,456 0,442 0,515 0,335 0,321 0,358 1,000 0,500 0,119 0,341 0,547 0,394 0,309 0,537 0,371 0,382 0,330 0,500 1,000 VENTER, CROUS, SCHEPERS12 einde die effek van differensiële skeefheid van toetsitems uit te skakel, is ’n prosedure soos deur Schepers (1992) ontwikkel, in die onderhawige studie gevolg. RESULTATE Afsonderlike ontledings is gedoen ten opsigte van die vraelyste. Die Entrepreneurskaporiëntasie-vraelys sal volledig bespreek word. Dieselfde metodiek is gevolg t.o.v. die Psigiesevloei- vraelys en slegs die resultate van die ontleding sal gerapporteer word. Die 97 toetsitems van die Entrepreneurskaporiëntasie-vraelys is met behulp van die SPSS-Windows rekenaarprogram geïnterkorreleer. Die omvang van die interkorrelasiematriks (97 x 97) is te groot vir insluiting in hierdie artikel en word derhalwe nie geproduseer nie. Die matriks is egter op versoek beskikbaar. Voorts is die eigenwaardes van die ongereduseerde interkorrelasiematriks bereken. Daar was 23 wortels met eigenwaardes groter as een, gevolglik is 23 faktore onttrek (Kaiser, 1961) en na eenvoudige struktuur geroteer met behulp van ’n varimaks-rotasie. Dit blyk egter dat een van die faktore swak bepaal was, en gevolglik is dit uitgesluit in verdere ontleding. Vervolgens is subtoetstellings ten opsigte van 22 faktore bereken deur die tellings van items met hoë ladings saam te groepeer en die subtoetstellings is geïnterkorreleer. Hierdie interkorrelasiematriks is aan ’n hooffaktorontleding onderwerp en na eenvoudige struktuur geroteer met behulp van ’n “Direct Oblimin”-rotasie. Die verkreë interkorrelasiematriks verskyn in Tabel 2 en die eigenwaardes van die ongereduseerde interkorrelasiematriks (22 x 22) verskyn in Tabel 3. TABEL 3 EIGENWAARDES VAN ONGEREDUSEERDE INTERKORRELASIEMATRIKS (22 X 22) WORTEL EIGENWAARDE KUMULATIEWE % 1 10,200 46,364 2 1,285 52,206 3 1,178 57,560 4 1,108 62,597 5 0,804 66,252 6 0,738 69,607 7 0,656 72,590 8 0,621 75,415 9 0,565 77,983 10 0,554 80,499 11 0,518 82,854 12 0,486 85,062 13 0,451 87,110 14 0,422 89,027 15 0,408 90,880 16 0,381 92,612 17 0,344 94,176 18 0,339 95,718 19 0,275 96,968 20 0,253 98,120 21 0,226 99,148 22 0,187 100,000 Spoor = 22,000 TABEL 4 GEROTEERDE FAKTORMATRIKS VAN ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE-VRAELYS (DIRECT OBLIMIN) VERANDERLIKES K FAKTOR 1 FAKTOR 2 FAKTOR 3 FAKTOR 4 h ² j Subtelling 1: Items 25, 52, 57, 67, 71, 81, 82, 84, 89, 91, 92 en 94 12 0,994 0,083 0,073 -0,145 0,820 Subtelling 2: Items 36, 49 en 65 3 0,709 -0,124 0,062 +0,008 0,573 Subtelling 3: Items 20, 33, 35, 47, 48, 53, 56, 85 en 87 9 0,700 -0,253 0,174 -0,007 0,681 Subtelling 4: Items 12 en 50 2 0,656 0,067 -0,070 +0,108 0,521 Subtelling 5: Items 2, 60 en 72 3 0,640 0,186 -0,119 +0,149 0,550 Subtelling 6: Items 55 en 58 2 0,589 -0,124 -0,301 +0,224 0,583 Subtelling 7: Items 13 en 14 2 0,583 -0,070 0,116 +0,040 0,442 Subtelling 8: Items 10, 30 en 68 3 0,538 -0,050 0,088 +0,100 0,428 Subtelling 9: Items 22, 31, 32, 34, 40, 41 en 43 7 0,525 0,174 0,234 +0,122 0,542 Subtelling 10: Items 19, 75 en 76 3 0,352 0,416 0,038 +0,296 0,514 Subtelling 11: Item 5 1 0,188 -0,343 0,002 +0,248 0,316 Subtelling 12: Items 27, 38 en 70 3 0,104 -0,030 0,600 +0,090 0,463 Subtelling 13: Items 23 en 26 2 0,217 0,125 0,363 +0,287 0,465 Subtelling 14: Items 9, 45, 59, 69, 78, 86 en 88 7 0,048 -0,179 -0,010 +0,772 0,709 Subtelling 15: Items 44, 64 en 74 3 -0,030 0,142 -0,060 +0,722 0,477 Subtelling 16: Items 1, 3, 4, 6, 7, 16, 17, 42, 54, 61, 83 en 90 12 0,207 0,109 -0,090 +0,703 0,721 Subtelling 17: Items 8, 11, 15, 24, 37 en 95 6 0,040 -0,060 0,123 +0,678 0,582 Subtelling 18: Items 39, 96 en 97 3 0,028 -0,060 -0,010 +0,631 0,433 Subtelling 19: Item 28, 29 en 73 3 -0,030 -0,090 0,225 +0,596 0,467 Subtelling 20: Items 18 en 62 2 0,056 0,162 0,176 +0,534 0,433 Subtelling 21: Items 46, 51, 63, 66, 77, 79, 80 en 93 8 0,339 -0,257 -0,107 +0,526 0,733 Subtelling 22: Item 21 1 0,183 -0,344 0,094 +0,380 0,480 GETAL ITEMS PER FAKTOR 97 43 4 5 45 INTERKORRELASIEMATRIKS VAN FAKTORE VAN ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE-VRAELYS VERANDERLIKES FAKTOR 1 FAKTOR 2 FAKTOR 3 FAKTOR 4 FAKTOR 1 1,000 -0,090 0,293 +0,782 FAKTOR 2 -0,090 1,000 -0,020 -0,088 FAKTOR 3 0,293 -0,020 1,000 +0,285 FAKTOR 4 +0,782 -0,088 +0,285 1,000 N = 276 EVALUERING VAN ’N ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE 13 Uit ’n inspeksie van Tabel 3 blyk dit dat vier van die eigenwaardes groter was as een (Kaiser, 1961). Gevolglik is vier faktore onttrek. Die geroteerde faktormatriks en die matriks van interkorrelasies tussen faktore verskyn in Tabel 4. Uit Tabel 4 blyk dit dat Faktor 1 en Faktor 4 goed bepaal is teenoor Faktor 2 en Faktor 3 wat slegs twee ladings per faktor bevat. Dit dien daarop gelet te word dat die ladings van Faktor 4 deurgaans negatief was en gevolglik gereflekteer is. Sodanige refleksie is ook ten opsigte van die matriks van interkorrelasies van faktore gedoen. ’n Vierfaktoroplossing blyk nie die beste passing van faktore te gee nie, aangesien Faktor 1 en Faktor 4 hoog met mekaar korreleer. Gevolglik is ’n driefaktor-, ’n tweefaktor- en ’n eenfaktoroplossing ondersoek en tot die gevolgtrekking gekom dat ’n eenfaktoroplossing die beste passing van faktore gee. [In die matriks van interkorrelasies van faktore in Tabel 4, word die interkorrelasie tussen Faktor 1 en Faktor 4 aangedui, te wete +0,782]. Die enkel faktor verklaar 46,36% van die totale variansie. Die verkreë faktormatriks ten opsigte van die enkel faktor verskyn in Tabel 5. Uit ’n inspeksie van Tabel 5 blyk dit dat Faktor 1 goed bepaal is deurdat al 22 subtellings hoë ladings op Faktor 1 toon en kan dit as sodanig gestel word dat een algemene faktor onderliggend is aan die interkorrelasies van die subtellings en ’n enkel skaal verteenwoordig. Al die subtellings ingesluit onder Faktor 1 het ’n direkte invloed op entrepreneurskaporiëntasie, derhalwe is Skaal 1 “Entrepre- neurskaporiëntasie” genoem. Voorts is ’n itemontleding gedoen ten opsigte van die 97 items van Skaal 1 (Entrepreneurskaporiëntasie). Met behulp van die NP50 (van die NIPN) iteratiewe itemontledingsprogram is die punt van maksimum betroubaarheid vasgestel. Hierdie prosedure maak dit moontlik om items te verwerp wat die betroubaarheid van ’n skaal verlaag. Die itemstatistiek ten opsigte van die 97 items van Skaal 1 (Entrepreneurskap-oriëntasie) verskyn in Tabel 6. Uit Tabel 6 blyk dit dat nege items, te wete items 2, 13, 27, 28, 38, 69, 77, 80 en 85 met die sesde iterasie verwerp is. Die oorblywende 88 items van Skaal 1 (Entrepreneurskaporiëntasie) beskik oor aanneemlike indekse van betroubaarheid wat varieer van 0,503 tot 1,021 wat ’n hoogs aanvaarbare betroubaarheid weerspieël. Die item-toetskorrelasies varieer van 0,363 tot 0,659 en die standaardafwyking van die items van 0,984 tot 1,774. Die gemiddelde van die item-toetskorrelasies van Skaal 1 is 0,545 met ’n standaardafwyking van 0,066. Die gemiddelde indeks van betroubaarheid is 0,701 met ’n standaardafwyking van 0,114. Skaal 1 het ’n betroubaarheid (Cronbach se alfa-koëffisiënt) van 0,972 opgelewer. Dit blyk uit die statistiese ontleding dat Skaal 1 hoogs aanvaarbare metriese eienskappe toon. Dieselfde metodiek is gevolg met die ontleding van die Psigiesevloei-vraelys. Vervolgens word net die resultate gerapporteer. Die Vyf-en-veertig items is geïnterkorreleer en die inter- korrelasiematriks van subtellings verskyn in Tabel 7. Die ooreenstemmende eigenwaardes is bereken en word in Tabel 8 aangedui, terwyl die geroteerde faktormatriks en matriks van interkorrelasies van faktore in Tabel 9 verskyn. Volgens Tabel 8 is twee faktore onttrek. Uit Tabel 9 blyk dit dat sowel Faktor 1 as Faktor 2 goed bepaal is. Die interkorrelasie tussen Faktor 1 en Faktor 2 blyk betreklik laag te wees, te wete 0,265. Dit dien vermeld te word dat die korrelasie tussen Faktor 1 en Faktor 2 aansienlik hoër is na verwerping van vyf items, te wete 0,445 (sien Tabel 12). Die items ingesluit onder Faktor 1 gee ’n aanduiding van hoedanig ’n persoon sy daaglikse lewe ervaar. Skaal 1 is gevolglik “Optimale Ervaring” genoem. Insgelyks verwys items wat in Faktor 2 ingesluit is, hoe betrokke ’n persoon in die uitvoering van sy/haar daaglikse aktiwiteite is. Hierdie betrokkenheid dui op ’n interne belewing van die aktiwiteit en derhalwe is Skaal 2 “Optimale Betrokkenheid” genoem. Afsonderlike itemontledings is gedoen vir die items van Skaal 1 (Optimale Ervaring) en Skaal 2 (Optimale Betrokkenheid). Tydens die itemontleding van die 29 items van Skaal 1 is geen items met iterasie verwerp nie. Die itemstatistiek t.o.v. Skaal 1 verskyn in Tabel 10. TABEL 5 EENFAKTOROPLOSSING VAN ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE-VRAELYS VERANDERLIKES K FAKTOR 1 h ² j Subtelling 1: Items 25, 52, 57, 67, 71, 81, 82, 84, 89, 91, 92, en 94 12 0,814 0,663 Subtelling 2: Items 46, 51, 63, 66, 77, 79, 80 en 93 8 0,801 0,641 Subtelling 3: Items 1, 3, 4, 6, 7, 16, 17, 42, 54, 61, 83 en 90 12 0,800 0,640 Subtelling 4: Items 9, 45, 59, 69, 78, 86 en 88 7 0,780 0,609 Subtelling 5: Items 20, 33, 35, 47, 48, 53, 56, 85 en 87 9 0,751 0,563 Subtelling 6: Items 8, 11, 15, 24, 37 en 95 6 0,725 0,526 Subtelling 7: Items 36, 49 en 65 3 0,718 0,516 Subtelling 8: Items 12 en 50 2 0,685 0,469 Subtelling 9: Items 22, 31, 32, 34, 40, 41 en 43 7 0,675 0,456 Subtelling 10: Items 2, 60 en 72 3 0,671 0,450 Subtelling 11: Items 55 en 58 2 0,660 0,435 Subtelling 12: Items 10, 30 en 68 3 0,642 0,412 Subtelling 13: Items 13 en 14 2 0,640 0,410 Subtelling 14: items 28, 29 en 73 3 0,621 0,386 Subtelling 15: Items 39, 96 en 97 3 0,618 0,382 Subtelling 16: Item 21 1 0,605 0,366 Subtelling 17: Items 44, 64 en 74 3 0,605 0,366 Subtelling 18: Items 18 en 62 2 0,595 0,354 Subtelling 19: Items 23 en 26 2 0,591 0,349 Subtelling 20: Items 19, 75 en 76 3 0,560 0,313 Subtelling 21: Item 5 1 0,453 0,205 Subtelling 22: Items 27, 38 en 70 3 0,405 0,164 GETAL ITEMS PER FAKTOR 97 97 VENTER, CROUS, SCHEPERS14 TABEL 6 ITEMSTATISTIEK TEN OPSIGTE VAN SKAAL 1 (ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE)) BESKRYWING VAN ITEM N GEMIDDELD STANDAARD- ITEM-TOETS- INDEKS VAN VAN ITEM (Xg) AFWYKING KORRELASIE BETROU- VAN ITEM (Sg) (rgx) BAARHEID (rgxsg) V1 Toon belangstelling in verbruikersmarkaktiwiteite 276 4,884 1,566 0,594 0,931 V2* Bewonder diegene wat ’n sukses van onderneming maak 276 6,351* 0,993* xxxx xxxx V3 Bereid om eie onderneming te begin al sou dit beteken om 276 5,228 1,617 0,631 1,021 finansieel noustrop te trek V4 Oortuig dat hy/sy ’n eie unieke produk sal kan ontwikkel 276 4,670 1,713 0,555 0,951 V5 Streef daarna om ’n groot deurbraak op ’n spesifieke terrein 276 5,409 1,430 0,460 0,658 te maak V6 Streef daarna om ’n stempel in die sakewêreld af te druk 276 5,112 1,716 0,550 0,943 V7 Respekteer die unieke behoeftes van verbruikers al stem 276 5,178 1,335 0,551 0,735 hy/sy nie daarmee saam nie V8 ’n Krisissituasie inspireer hom/haar tot optrede 276 5,457 1,327 0,494 0,656 V9 Bereid om op ’n onseker terrein te waag ten einde sy/haar 276 5,286 1,242 0,519 0,645 doelwitte te bereik V10 Produkprys behoort die produkkwaliteit te reflekteer 276 5,754 1,275 0,401 0,511 V11 Kom met nuwe idees/konsepte vorendag 276 4,848 1,326 0,478 0,634 V12 Dit verskaf bevrediging om ’n nuwe produk te ontwikkel 276 6,025 1,347 0,515 0,694 wat ’n eerste in sy soort is V13* Goeie advertensie verkoop ’n produk beter 276 6,105* 1,009* xxxx xxxx V14 Dit is ’n uitdaging om nuwe en onbekende geleenthede 276 5,681 1,194 0,598 0,714 aan te gryp V15 Bereid om sy/haar skeppende idees teenoor dié van ander 276 5,286 1,313 0,562 0,738 te toets V16 Die mark is die spil waarom sy/haar onderneming draai 276 5,127 1,555 0,636 0,988 V17 Slaag daarin om ander van sy/haar sake-idees te oortuig 276 5,025 1,322 0,614 0,812 V18 Bereid om sy/haar loopbaan te herbeplan om by veranderde 276 5,264 1,406 0,501 0,704 omstandighede aan te pas V19 Sou persoonlik betrokke wou wees by die verpakking van 276 4,779 1,774 0,454 0,805 die produk V20 Streef daarna om ’n rolmodel vir ander te wees 276 5,891 1,289 0,424 0,547 V21 Raak opgewonde om voor nuwe uitdagings te staan te kom 276 5,801 1,200 0,559 0,670 V22 ’n Produk behoort die unieke persoonlikheid van ’n verbruiker 276 5,348 1,360 0,614 0,836 te reflekteer V23 Netwerkvorming is belangrik 276 5,616 1,361 0,595 0,809 V24 Kan nuwe idees ten uitvoer bring 276 4,830 1,261 0,605 0,763 V25 Vorige ervaring moet in ag geneem word by die skep van ’n 276 5,790 1,233 0,594 0,732 nuwe produk V26 Deur netwerke te skep, sal meer geleenthede op sy/haar 276 5,630 1,305 0,512 0,668 weg kom V27* Verkies om saam met ander te werk 276 5,355* 1,532* xxxx xxxx V28* Doen afstand van iets wat reeds gevestig is, ten einde by ’n 276 4,580* 1,382* xxxx xxxx nuwe aktiwiteit betrokke te raak V29 Streef daarna om deursigtig te wees in transaksies wat 276 5,112 1,489 0,494 0,735 hy/sy aangaan V30 Is ingestel daarop om nuwe idees so vinnig moontlik ten 276 5,217 1,309 0,526 0,689 uitvoer te bring V31 ’n Nuut ontwikkelde produk moet die verbruiker se 276 5,721 1,331 0,465 0,620 selfbeeld verhoog V32 Is ingestel daarop om verbruikers emosioneel te inspireer om 276 5,576 1,358 0,533 0,724 sy/haar produk te koop V33 Streef daarna om sukses in die sakewêreld te behaal sonder om 276 5,714 1,482 0,503 0,745 ander te benadeel V34 ’n Produk behoort verbonde te wees aan die status van 276 5,072 1,460 0,363 0,530 die verbruiker V35 Is ingestel daarop om opreg te wees in sy/haar optrede 276 6,279 1,068 0,517 0,552 V36 Streef daarna om positiewe sakepraktyke te bevorder 276 6,228 1,086 0,603 0,656 V37 Kom met praktiese, uitvoerbare idees vorendag 276 5,054 1,291 0,472 0,609 V38* Betrek ander mense by die oplossing van probleme 276 5,236* 1,380* xxxx xxxx V39 Bewonder mense wat alles wat hulle het op die spel plaas om 276 5,250 1,554 0,467 0,726 ’n nuwe idee of aktiwiteit ten uitvoer te bring V40 ’n Entrepreneur moet ’n spesiale plek vir sy/haar produk in 276 5,775 1,163 0,622 0,724 die mark skep V41 ’n Nuut ontwikkelde produk moet ’n gevoel van trots by 276 5,779 1,284 0,593 0,761 verbruikers teweeg bring wanneer hulle dit gebruik V42 Droom daarvan om sy/haar eie onderneming op die been 276 5,562 1,654 0,585 0,968 te bring V43 ’n Nuut ontwikkelde produk moet ’n bepaalde lewenstyl 276 5,460 1,240 0,512 0,635 reflekteer V44 Sensitief vir nuwe verbruikersprodukte wat in die mark 276 4,953 1,415 0,452 0,639 bekend gestel word V45 Voer ’n aktiwiteit uit ten spyte van waarskuwing teen 276 5,192 1,303 0,617 0,804 mislukking V46 Bereid om met nuwe, onbekende idees te waag 276 5,254 1,285 0,587 0,754 V47 Doen dinge met groot geesdrif 276 5,859 1,101 0,589 0,649 V48 Inspireer ander om deursettingsvermoë aan die dag te lê 276 5,920 1,173 0,597 0,700 V49 Beskou die neem van berekende risiko’s as ’n uitdaging 276 5,533 1,297 0,626 0,812 V50 Volhard met die uitvoer van ’n idee omdat hy/sy daarin glo 276 5,431 1,206 0,624 0,753 V51 Volhard met ’n aktiwiteit waarmee begin is 276 5,862 1,161 0,650 0,754 EVALUERING VAN ’N ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE 15 V52 ’n Eie onderneming moet die behoeftes van die teikenmark 276 5,993 1,055 0,639 0,674 voorop stel V53 Geniet dit om mense te inspireer 276 5,895 1,224 0,561 0,687 V54 Speel in sy/haar gedagtes met idees oor nuwe, interessante 276 4,986 1,544 0,514 0,793 organisasiestrukture V55 Om sy/haar eie baas te wees, maak hom/haar opgewonde 276 6,065 1,322 0,573 0,758 V56 Hou daarvan om bekend te wees as iemand wat “dinge 276 6,228 1,119 0,520 0,582 laat gebeur” V57 Glo daaraan dat ’n verbruiker op die beste diens geregtig is 276 6,351 1,050 0,583 0,612 V58 “Loop die ekstra myl” om te verhoed dat geleenthede deur 276 6,033 1,148 0,586 0,673 vingers glip V59 Ontvanklik vir verandering 276 5,587 1,146 0,480 0,550 V60 Word beïndruk deur mense wat hul eie onderneming op die 276 6,076 1,124 0,524 0,589 been bring V61 Oortuig verbruikers om ’n nuut ontwikkelde produk te koop 276 5,424 1,217 0,641 0,781 V62 Beskou ’n loopbaanverandering as ’n uitdagende geleentheid 276 5,438 1,343 0,498 0,668 V63 Put genot uit die organisering van nuwe dinge 276 5,652 1,251 0,607 0,760 V64 Sensitief vir nuwe tendense wat in die verbruikersmark voorkom 276 4,917 1,431 0,511 0,731 V65 Raak verveeld met ’n situasie wat deurentyd dieselfde bly 276 5,815 1,477 0,419 0,618 V66 Geniet dit om inisiatief te neem 276 5,830 1,063 0,628 0,668 V67 ’n Produk behoort effektiwiteit te reflekteer 276 5,895 1,150 0,603 0,693 V68 Kom met ’n oplossing vorendag vir ’n werklik moeilike probleem 276 6,214 1,062 0,510 0,541 V69* Hy/sy kan verandering hanteer 276 5,551* 1,093* xxxx xxxx V70 Samewerking met ander mense is belangrik 276 5,920 1,239 0,411 0,509 V71 Is ingestel op produkkwaliteit in sy/haar onderneming 276 6,254 1,020 0,606 0,618 V72 Raak geesdriftig oor die gedagte om ’n produk te ontwikkel 276 6,130 1,241 0,603 0,748 wat nasionale of internasionale erkenning geniet V73 Bereid om geleentheid op ’n onbekende terrein aan te gryp 276 5,254 1,288 0,605 0,780 V74 Oortuig ander mense van sy/haar standpunt 276 5,457 1,173 0,562 0,659 V75 Betrokke wees by die bemarking van sy/haar produk 276 5,591 1,314 0,527 0,692 V76 ’n Nuut ontwikkelde produk moet reg verpak wees 276 6,029 1,118 0,458 0,513 V77* Streef daarna om sy/haar drome te verwesenlik 276 6,217* 0,951* xxxx xxxx V78 Sien nuwe behoeftes raak wat in die verbruikersmark ontstaan 276 5,232 1,255 0,619 0,777 V79 Beskou ’n geleentheid om iets nuuts te skep as ’n uitdaging 276 5,754 1,190 0,608 0,723 V80* Vasbeslote om ’n sukses van sy/haar lewe te maak sonder die 276 5,931* 1,175* xxxx xxxx hulp van ander V81 Streef daarna om ’n vertrouensbasis in sy/haar sakeverhoudings 276 6,054 1,170 0,540 0,631 te vorm V82 Ontwikkel ’n produk wat ’n omwenteling in mense se 276 5,815 1,220 0,537 0,655 alledaagse lewe teweeg bring V83 Sien sakegeleenthede in situasies waarin hy/sy hulle bevind 276 5,123 1,401 0,531 0,744 V84 Ontwikkel ’n produk waaruit verbruikers genot kan put 276 5,851 1,183 0,503 0,595 wanneer hulle dit gebruik V85* Staan bekend as ’n rolmodel wat nooit moed opgee of 276 6,217* 1,097* xxxx xxxx tou opgooi nie V86 Ervaar verandering as ’n opwindende geleentheid 276 5,620 1,258 0,598 0,753 V87 Streef daarna om goeie verhoudings met mededingers 276 5,630 1,271 0,420 0,534 te handhaaf V88 Werk in ’n werksomgewing waar dinge voortdurend verander 276 5,435 1,324 0,514 0,680 V89 Raak opgewonde as ander mense kennis neem van sy/haar 276 6,022 1,092 0,613 0,670 kreatiewe idees V90 Vasbeslote om te volhard om hom-/haarself as entrepreneur 276 5,598 1,365 0,659 0,900 te vestig V91 Is ingestel daarop dat die kwaliteit van sy/haar produk, dié 276 6,101 1,094 0,577 0,631 van mededingers oortref V92 Ontwikkel ’n produk wat aangename herinnering by 276 6,004 1,104 0,530 0,585 verbruikers ontlok V93 Neem self verantwoordelikheid vir ontwikkeling van sy/haar 276 6,225 0,984 0,541 0,532 loopbaan V94 Evalueer ’n produk in terme van die behoeftes van Verbruikers 276 6,149 1,043 0,525 0,548 V95 Kom met meer as een oplossing vorendag vir ’n werklik 276 5,388 1,199 0,420 0,503 moeilike probleem V96 Plaas alles op die spel om ’n nuwe idee of aktiwiteit ten uitvoer 276 4,478 1,612 0,532 0,858 te bring V97 Volhard met idees ten spyte van ernstige risiko’s wat dit 276 4,826 1,385 0,535 0,741 mag inhou * Items verwerp met sesde iterasie GEMIDDELDES EN STANDAARDAFWYKINGS VAN ITEMSTATISTIEK (SLEGS TEN OPSIGTE VAN ITEMS IN TOETSTELLING INGESLUIT) SKAAL 1 (ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE) K Xg Sg rgx rgxsg GEMIDDELDE: 88 5,569 1,289 0,545 0,701 STANDA ARDAFW YKING: 88 0,434 0,169 0,066 0,114 Cronbach alfa-koëffisiënt = 0,972 Gemiddeld van toets = 490,062 Standaardafwyking = 61,651 VENTER, CROUS, SCHEPERS16 TABEL 7 MATRIKS VAN INTERKORRELASIES VAN SUBTELLINGS TEN OPSIGTE VAN DIE PSIGIESEVLOEI-VRAELYS (10 X 10) VERANDERLIKE SUBT1 SUBT2 SUBT3 SUBT4 SUBT5 SUBT6 SUBT7 SUBT8 SUBT9 SUBT10 SUBT1 1,000 0,439 0,692 0,535 0,229 0,396 -0,044 0,578 0,072 0,243 SUBT2 0,439 1,000 0,462 0,417 0,433 0,218 0,106 0,374 0,234 0,551 SUBT3 0,692 0,462 1,000 0,447 0,337 0,339 -0,015 0,440 0,031 0,332 SUBT4 0,535 0,417 0,447 1,000 0,173 0,306 0,120 0,494 0,105 0,333 SUBT5 0,229 0,433 0,337 0,173 1,000 -0,042 0,239 0,147 0,248 0,350 SUBT6 0,396 0,218 0,339 0,306 -0,042 1,000 0,040 0,291 0,010 0,143 SUBT7 -0,044 0,106 -0,015 0,120 0,239 0,040 1,000 -0,038 0,247 0,135 SUBT8 0,578 0,374 0,440 0,494 0,147 0,291 -0,038 1,000 0,196 0,193 SUBT9 0,072 0,234 0,031 0,105 0,248 0,010 0,247 0,196 1,000 0,213 SUBT10 0,243 0,551 0,332 0,333 0,350 0,143 0,135 0,193 0,213 1,000 TABEL 9 GEROTEERDE FAKTORMATRIKS TEN OPSIGTE VAN DIE PSIGIESEVLOEI-VRAELYS (DIRECT OBLIMIN ROTASIE) VERANDERLIKES K FAKTOR 1 FAKTOR 2 h ² j Subtelling 1: Items 4, 15, 18, 19, 21, 22, 26, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 40 en 44 19 0,898 -0,064 0,780 Subtelling 2: Items 27, 41, 42, 43 en 45 5 0,715 0,107 0,564 Subtelling 3: Item 11 1 0,646 0,020 0,426 Subtelling 4: Items 12, 14 en 17 3 0,603 0,138 0,427 Subtelling 5: Item 39 1 0,483 -0,099 0,218 Subtelling 6: Items 23 en 25 2 0,090 0,596 0,390 Subtelling 7: Items 2, 3, 5, 6, 7, 8, 10, 13 en 24 9 0,416 0,541 0,585 Subtelling 8: Item 9 1 0,221 0,533 0,396 Subtelling 9: Item 20 1 -0,014 0,413 0,168 Subtelling 10: Items 1, 16 en 37 3 -0,119 0,377 0,132 GETAL ITEMS PER FAKTOR 45 29 16 INTERKORRELASIEMATRIKS VAN FAKTORE VERANDERLIKES FAKTOR 1 FAKTOR 2 FAKTOR 1 1,000 0,265 FAKTOR 2 0,265 1,000 N = 276 TABEL 8 EIGENWAARDES VAN ONGEREDUSEERDE INTERKORRELASIEMATRIKS TEN OPSIGTE VAN DIE PSIGIESEVLOEI-VRAELYS (10 X 10) WORTEL EIGENWAARDE KUMULATIEWE % 1 3,639 36,386 2 1,572 52,103 3 0,983 61,932 4 0,848 70,411 5 0,757 77,980 6 0,661 84,589 7 0,454 89,130 8 0,426 93,391 9 0,393 97,323 10 0,268 100,000 Spoor 10,000 EVALUERING VAN ’N ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE 17 Uit Tabel 10 blyk dat die items van Skaal 1 (Optimale Ervaring) oor aanneemlike indekse van betroubaarheid beskik wat varieer van 0,452 tot 0,929. Die item-toetskorrelasies varieer van 0,360 tot 0,705 en die standaardafwykings van 0,970 tot 1,488. Die gemiddelde van die item-toetskorrelasies ten opsigte van Skaal 1 is 0,606 met ’n standaardafwyking van 0,078. Die gemiddelde van die indekse van betroubaarheid is 0,719 met ’n standaardafwyking van 0,109. Die 29 items van Skaal 1 het volgens Cronbach se alfa- koëffisiënt, ’n betroubaarheid van 0,937 opgelewer. Dit blyk uit die ontleding dat Skaal 1 hoogs aanvaarbare metriese eienskappe toon. Tydens die itemontleding van die 16 items van Skaal 2 (Optimale Betrokkenheid) is vyf items met die 15de iterasie verwerp. Met die iteratiewe proses het die betroubaarheidskoëffisiënt gestyg namate items verwerp is en was die betroubaarheidskoëffisiënt met die 15de iterasie die hoogste, te wete 0,870. Die itemstatistiek ten opsigte van Skaal 2 word in Tabel 11 gegee. Uit ’n inspeksie van Tabel 11 blyk dat items 1, 16, 20, 25 en 37 met die 15de iterasie verwerp is. Die oorblywende 11 items van Skaal 2 (Optimale Betrokkenheid) beskik oor aanneemlik indekse van betroubaarheid wat varieer van 0,724 tot 1,115. Die item-toetskorrelasies varieer van 0,574 tot 0,762 en die standaardafwykings van die items van 1,185 tot 1,867. Die gemiddelde van die item-toetskorrelasie van Skaal 2 is 0,664 met ’n standaardafwyking van 0,061. Die gemiddelde van die indeks TABEL 10 ITEMSTATISTIEK TEN OPSIGTE VAN DIE PSIGIESEVLOEI-VRAELYS SKAAL 1 (OPTIMALE ERVARING) BESKRYWING VAN ITEM N GEMIDDELD STANDAARDAFWYKING ITEM-TOETS- INDEKS VAN VAN ITEM (Xg) VAN ITEM (Sg) KORRELASIE BETROUBAARHEID (rgx) (rgxsg) V4 Liggaam voel goed wanneer hy/sy aktiwiteit beoefen 276 5,678 1,042 0,572 0,596 V11 Voel vol vertroue om enige nuwe uitdagings aan te durf 276 5,417 1,196 0,631 0,755 V12 Vaardighede kom soos “’n tweede natuur” na vore wanneer 276 5,236 1,159 0,587 0,681 aktiwiteit beoefen word V14 Beoefen ‘n aktiwiteit vir die aktiwiteit op sigself, en nie vir enige 276 4,909 1,443 0,360 0,520 ander redes nie V15 Weet wat gedoen moet word wanneer met aktiwiteit besig is 276 5,203 1,145 0,555 0,635 V17 Voel vrolik wanneer hy/sy met ‘n aktiwiteit besig is 276 5,312 1,162 0,588 0,684 V18 Voel goed oor self wanneer hy/sy ‘n taak verrig 276 5,768 1,060 0,633 0,672 V19 Verrig ‘n taak vir die belangrikheid daarvan 276 5,616 1,047 0,625 0,654 V21 Oortuig daarvan dat hy/sy in die kol is met waarmee hy/sy besig is 276 5,178 1,132 0,624 0,707 V22 Oefen ‘n gevoel van beheer oor sy/haar aksies uit 276 5,565 1,027 0,638 0,655 V26 Doen ‘n genotvolle aktiwiteit ten alle koste 276 5,130 1,290 0,606 0,781 V27 Doen ‘n aktiwiteit wat vir hom/haar uitdagend en prettig is maar 276 5,149 1,283 0,446 0,572 vir ander onaangenaam V28 Hy/sy presteer op allerbeste 276 5,123 1,270 0,659 0,837 V29 Stel duidelike doelwitte vir self 276 5,373 1,325 0,701 0,929 V30 Voel dat doelwitte die moeite werd is 276 5,562 1,296 0,674 0,873 V31 Voel dat doelwitbereiking belangrik is 276 6,159 1,043 0,548 0,571 V32 Stel realistiese sperdatums vir aktiwiteite 276 5,145 1,341 0,555 0,743 V33 Konsentreer voluit op die voltooiing van ‘n taak 276 5,228 1,207 0,651 0,786 V34 Verseker die passing tussen persoonlike eienskappe en die vereistes 276 5,243 1,155 0,687 0,793 van die taak waarby hy/sy betrokke is V35 Ervaar tevredenheid wanneer sy/haar verstandelike en fisiese 276 5,543 1,132 0,634 0,718 vaardighede gebruik word V36 Lewer sy/haar beste ten einde groot hoogtes te bereik 276 5,591 1,161 0,659 0,765 V38 Voel goed oor prestasies, selfs al prys ander hom/haar nie 276 5,598 1,157 0,669 0,775 V39 Belangrik om ‘n aktiwiteit wat uitgevoer word, te geniet 276 6,127 0,970 0,467 0,452 V40 Ervaar vreugde in ‘n aktiwiteit wat hy/sy uitvoer 276 5,475 1,077 0,688 0,741 V41 Energie vloei (hy/sy voel ontspanne, gemaklik en vol energie) 276 5,149 1,180 0,705 0,832 wanneer met ‘n aktiwiteit besig is V42 Ervaar probleme as interessant eerder as frustrerend 276 4,938 1,273 0,586 0,746 V43 Groei geestelik terwyl hy/sy met aktiwiteit besig is 276 5,297 1,232 0,634 0,781 V44 Is ten volle in beheer van ‘n situasie 276 5,243 1,183 0,619 0,732 V45 Raak só intens betrokke by ‘n aktiwiteit dat alle ander 276 4,710 1,488 0,576 0,857 probleme verdwyn Geen items met iterasie verwerp nie GEMIDDELDES EN STANDAARDAFWYKINGS VAN ITEMSTATISTIEK (SLEGS TEN OPSIGTE VAN ITEMS IN TOETSTELLING INGESLUIT) SKAAL 1 (OPTIMALE ERVARING) K Xg Sg rgx rgxsg GEMIDDELDE: 29 5,368 1,189 0,606 0,719 STANDA ARDAFW YKING: 29 0,326 0,123 0,078 0,109 Cronbach alfa-koëffisiënt = 0,937 Gemiddeld van toets = 155,663 Standaardafwyking = 20,846 VENTER, CROUS, SCHEPERS18 van betroubaarheid is 0,988 met ’n standaardafwyking van 0,125. Die interne betroubaarheidskoëffisiënt vir die 11 items van Skaal 2 is volgens Cronbach se alfa-koëffisiënt 0,870. Dit blyk uit die ontleding dat Skaal 2 aanvaarbare metriese eienskappe toon. Ten einde te bepaal of daar statisties beduidende positiewe verbande (korrelasies) tussen die Entrepreneurskaporiëntasie- vraelys en die Psigiesevloei-vraelys bestaan, is die interkorrelasies tussen die onderskeie metinge bereken. Die interkorrelasiematriks word in Tabel 12 gegee. Uit ’n inspeksie van Tabel 12 blyk dat daar ’n statisties hoogs beduidende positiewe korrelasie tussen Entrepreneurs- kaporiëntasie en Optimale Ervaring voorkom, te wete 0,605. Entrepreneurskaporiëntasie toon egter ’n relatief lae korrelasie met Optimale Betrokkenheid, te wete 0,261. Insgelyks toon Optimale Ervaring ’n statisties beduidende positiewe korrelasie met Optimale Betrokkenheid te wete 0,445 (na verwerping van 5 items). TABEL 12 INTERKORRELASIEMATRIKS TEN OPSIGTE VAN ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE EN PSIGIESEVLOEI Entrepreneurskap- Optimale Optimale oriëntasie ervaring betrokkenheid Entrepreneurskaporiëntasie 1,000 0,605* 0,261* Optimale ervaring 0,605* 1,000 0,445* Optimale betrokkenheid 0,261* 0,445* 1,000 Ten einde die moontlikheid te ondersoek dat die statisties beduidende verskil t ussen entrepreneursst udente en nie- entrepreneursstudente, ten opsigte van entrepreneurskap- oriëntasie, aan die geslag van die respondente toegeskryf kan word, is ’n t weerigting-variansieontleding gedoen (sien Tabel 13). Uit Tabel 13 blyk dat daar ’n statisties beduidende verskil tussen entrepreneursstudente en nie-entrepreneursstudente, t.o.v. entrepreneurskaporiëntasie voorkom, te wete [F(1, 254) = 6,796; p = 0,010], terwyl daar geen statisties beduidende verskil tussen die manlike en vroulike respondente gevind is nie [F(1, 254) = 0,012; p = 0,911]. Die interaksie-effek tussen geslag en entrepreneurskaporiëntasie was ook nie statisties beduidend nie [F(1, 254) = 0,103; p = 0,748]. Figuur 1 bied ’n grafiese voorstelling van die interaksie-effek tussen geslag en entrepreneurskaporiëntasie vir die entrepreneursstudente en nie-entrepreneursstudente. Uit Figuur 2 blyk dit dat ’n geringe interaksie t ussen geslag en entrepreneurskap-oriëntasie ten opsigte van entrepre- neursst udente en nie-entrepreneursst udente voorkom deurdat die krommes in die grafiek nie streng parallel aan mekaar is nie, maar in ’n mate van mekaar afwyk. Die interaksie-effek, soos hierbo aangedui, is egter nie statisties beduidend nie. TABEL 11 ITEMSTATISTIEK TEN OPSIGTE VAN DIE PSOGIESEVLOEI-VRAELYS SKAAL 2 (OPTIMALE BETROKKENHEID BESKRYWING VAN ITEM N GEMIDDELD STANDAARDAFWYKING ITEM-TOETS- INDEKS VAN VAN ITEM (Xg) VAN ITEM (Sg) KORRELASIE BETROUBAARHEID (rgx) (rgxsg) V1* Gedagtes dwaal terwyl hy/sy met ‘n aktiwiteit besig is 276 5,069* 1,542* xxxx xxxx V2 Dink aan niks anders nie terwyl hy/sy by ‘n aktiwiteit betrokke is 276 4,815 1,501 0,655 0,982 V3 Voel totaal betrokke by ‘n aktiwiteit waarmee hy/sy besig is 276 5,268 1,185 0,611 0,724 V5 Hoor niks terwyl hy/sy by ‘n aktiwiteit betrokke is 276 4,630 1,487 0,675 1,004 V6 Voel afgesny van die wêreld terwyl hy/sy by ‘n aktiwiteit betrokke is 276 4,565 1,509 0,723 1,091 V7 Konsentrasie is soos asemhaling terwyl hy/sy by ‘n aktiwiteit 276 4,587 1,451 0,762 1,106 betrokke is V8 Is minder bewus van probleme terwyl hy/sy by ‘n aktiwiteit 276 4,884 1,383 0,634 0,877 betrokke is V9 Raak onbewus van omgewing terwyl hy/sy met ‘n aktiwiteit besig is 276 4,301 1,625 0,672 1,092 V10 Sien nie hom/haar as afsonderlik van aktiwiteit nie, terwyl hy/sy 276 4,522 1,433 0,650 0,931 met ‘n aktiwiteit besig is V13 Raak onbewus van dinge (byvoorbeeld mense wat praat) wanneer 276 4,688 1,483 0,752 1,115 hy/sy met ‘n aktiwiteit besig is V16* Raak verveeld wanneer hy/sy met ‘n aktiwiteit besig is 276 4,272* 1,456* xxxx xxxx V20* Voel angstig wanneer hy/sy ‘n taak verrig 276 4,391* 1,542* xxxx xxxx V23 Vergeet tydelik wie hy/sy is terwyl by ‘n aktiwiteit betrokke is 276 3,442 1,867 0,574 1,071 V24 Verloor tred met tyd terwyl hy/sy by ‘n aktiwiteit betrokke is 276 5,094 1,462 0,601 0,878 V25* Situasies waarin hy/sy hulself bevind, is te uitdagend 276 4,377* 1,603* xxxx xxxx V37* Ervaar ‘n aktiwiteit as betekenisloos, vervelig of nie lonend nie 276 4,076* 1,518* xxxx xxxx * items verwerp met 15de iterasie GEMIDDELDES EN STANDAARDAFWYKINGS VAN ITEMSTATISTIEK (SLEGS TEN OPSIGTE VAN ITEMS IN TOETSTELLING INGESLUIT) SKAAL 1 (OPTIMALE ERVARING) K Xg Sg rgx rgxsg GEMIDDELDE: 11 4,618 1,490 0,664 0,988 STANDA ARDAFW YKING: 11 0,475 0,164 0,061 0,125 Cronbach alfa-koëffisiënt = 0,870 Gemiddeld van toets = 50,797 Standaardafwyking = 10,873 EVALUERING VAN ’N ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE 19 TABEL 13 TWEERIGTING-VARIANSIEONTLEDING: ENTREPRENEURSSTUDENTE EN NIE-ENTREPRENEURSSTUDENTE (GROEP) TEENOOR GESLAG TEN OPSIGTE VAN ENTREPRENEURSKAPORIËNTASIE BRON TIPE III gv GEMIDDELDE F- p(F) SOM VAN KWADRAAT WAARDE KWADRATE Entrepreneursgroep 24441,400 1 24441,400 6,796 0,010* Geslag 44,942 1 44,942 0,012 0,911 Entrepreneursgroep 370,892 1 370,892 0,103 0,748 * Geslag Fout 899072,000 250 3596,290 Totaal 26000000,000 254 Gekorrigeerde totaal 962581,000 253 Afhanklike veranderlike: entrepreneurskaporiëntasie Figuur 2: Entrepreneurskaporiëntasietelling gestip teenoor geslag ten opsigte van entrepreneursstudente en nie- entrepreneursstudente BESPREKING Die hoofdoel met die onderhawige studie was die konstruksie en evaluering van ’n meetinstrument gebaseer op die Kontekstuele Teorie van Entrepreneurskap van Crous (1999). Daar is gepoog om met die ont wikkeling van sodanige meetinstrument, entrepreneurskap as ’n afhanklike veranderlike te opera- sionaliseer. Die fokus met die Entrepreneurskaporiëntasie- vraelys is derhalwe die ontsluiting van kennis met betrekking tot entrepreneurskap as afhanklike veranderlike en nie as onafhanklike veranderlike soos tradisioneel met entre- preneurskapstudies deur bedryfsielkundiges gedoen is nie. Daar is in die hoofdoel van die studie geslaag insoverre die Entrepreneurskaporiëntasie-vraelys ’n betroubaarheid van 0,972 opgelewer het. Daarbenewens onderskei die instrument statisties beduidend tussen entrepreneursstudente en nie-entrepreneurs- studente ten opsigte van hul entrepreneurskaporiëntasie. Aanvanklik is die vraag gevra of die statisties beduidende verskil tussen entrepreneurs en nie-entrepreneurs moontlik aan geslag eerder as entrepreneurskaporiëntasie toegeskryf kon word, aangesien die steekproef uit meer vroulike as manlike respondente bestaan het. Ofskoon Figuur 1 ’n geringe mate van interaksie tussen geslag en entrepreneurskaporiëntasie ten opsigte van entrepreneursstudente en nie-entrepreneursstudente toon, blyk die effek van ’n geringe omvang te wees. Die interaksie-effek is egter nie statisties beduidend nie, derhalwe kan die afleiding gemaak word dat die verskil tussen entrepreneursstudente en nie-entrepreneursstudente grootliks aan ’n verskil in hul entrepreneurskaporiëntasie toegeskryf kan word eerder as aan geslag. Daar moet egter in toekomstige studies met meer omsigtigheid te werk gegaan word in die keuse van ’n steekproef. Die Psigiesevloei-vraelys, wat verwys na ’n persoon se ervaring van sy/haar daaglikse lewe en hoedanig hy/sy by aktiwiteite in sy/haar daaglikse lewe betrokke is, is suksesvol aangepas deurdat die vraelys ’n interne betroubaarheid van 0,937 vir Skaal 1 (Optimale Ervaring) en ’n betroubaarheid van 0,870 vir Skaal 2 (Optimale Betrokkenheid) opgelewer het. Die statisties beduidende korrelasie tussen die twee vraelyste ondersteun die sekondêre doel van die studie, naamlik dat daar ’n positiewe verband tussen entrepreneurskaporiëntasie en psigiesevloei bestaan. Die bevinding van die onderhawige studie bevestig derhalwe Csikszentmihalyi (1997) se siening dat ’n entrepreneur se oriëntasie t.o.v. entrepreneurskap aan hom die vryheid bied om op geïntegreerde wyse uit voering te gee aan sy entrepreneuriese aktiwiteit deur sy eie doelwitte te kies en self die moeilikheidsgraad van sy werk te bepaal. Daarbenewens is gedrag in kontekstuele sin, doelgerig en intensioneel en dui dit daarop dat ’n persoon met ’n hoë entrepreneuriese ingesteldheid intrinsiek gemotiveerd is en derhalwe entrepreneuriese gedrag demonstreer ter wille van die entrepreneuriese aktiwiteit as sodanig. Hierdie studie spreek die sentrale vraag aan, naamlik of die entrepreneur uitdrukking gee aan die entrepreneuriese aktiwiteit vir finansiële gewin of vir die intrinsieke waarde daarvan, en die bevinding is dat steun vir laasvermelde verkry is. Met die onderhawige studie is die Kontekstuele Teorie van Entrepreneurskap (Crous, 1999) geoperasionaliseer en sal die persoon wat oor die nodige kwaliteite, vaardighede en hulpbronne beskik, uitvoering gee aan die basiese uitdagings wat in die teorie gestel word, naamlik die konstruksie van ’n eie loopbaankonteks, ’n nuwe organi-satoriese konteks en ’n nuwe verbruikerskonteks. Sodanige persoon sal entrepreneurskap optimaal beleef en as sodanig die entrepreneurskapsproses in stand hou. Die bevinding van die studie ondersteun só die uitgangspunt van die Kontekstuele Teorie van Entrepreneurskap, naamlik dat entrepreneurskap ’n kontinue proses is. ’n Moontlike beperking van die onderhawige studie (waarna reeds verwys is), is dat die studie toegepas is op studente wat entrepreneurskapstudies onderneem en nie op entrepreneurs in die bedryf nie. ’n Bykomende beperking van die onderhawige studie is die grootte van die steekproef. ’n Groter steekproef sal tot groter stabiliteit van die resultate lei. In ’n opvolgstudie sou die moontlikheid ondersoek kon word of ’n persoon se dominante entrepreneurskaporiëntasie, in terme van die drie kontekste (loopbaankonteks, organisatoriese konteks en verbruikerskonteks) met inbegrip van intensiteit en balans, met die Entrepreneurskaporiëntasie-vraelys gemeet kan word. Daarbenewens sal so ’n studie ’n bydrae kan lewer deur bestaande entrepreneurs, wat probleme ondervind, se ontwikkelingsgebiede te identifiseer. Die praktiese waarde van die onderhawige studie lê daarin dat die instrument wat ontwikkel is, met vrug in die bedryf aangewend kan word vir onderrig en ontwikkeling en asook vir die keuring van voornemende entrepreneurs (soos byvoorbeeld finansiële instellings wat finansiering vir potensiële entrepreneurs beskikbaar stel). DANKBETUIGING Dank word betuig aan die Statistiese Konsultasiediens van die Randse Afrikaanse Universiteit vir die statistiese ontleding van hierdie artikel. VENTER, CROUS, SCHEPERS20 VERWYSINGS Anderson, D.R., Crous, F. & Schepers, J.M. (1996). Flow and quality of work life in a diverse workforce. Journal of Industrial Psychology, 22 (3), 13-20. Bateson, G. (1972). Steps to an ecology of mind. New York: Ballantine. Bateson, G. (1991). A sacred unity: further steps to an ecology of mind. New York: HarperCollins. Capra, F. (1996). The web of life: a new synthesis of mind and matter. London: HarperCollins. Chell, E., Haworth, J. & Brearley, S. (1991). The entrepreneurial personality: concepts, cases and categories. London: Routledge. Crous, F. (1999). Die kontekstualisering van entrepreneurskap. Ongepubliseerde doktorale proefskrif, Randse Afrikaanse Universiteit: Johannesburg. Csikszentmihalyi, M. (1975b). Play and intrinsic rewards. Journal of Humanistic Psychology, 15, 41-63. Csikszentmihalyi, M. (1992). Flow: the psychology of happiness. London: Rider. Csikszentmihalyi, M. (1993). The evolving self: a psychology for the third millenium. New York: HarperCollins. Csikszentmihalyi, M. (1997). Living well: the psychology of everyday life. London: Weidenfeld & Nicolson. Drucker, P.F. (1985). Innovation and entrepreneurship: practice and principles. London: Heineman. Gartner, W.B. (1989). “Who is an entrepreneur?” is the wrong question. Entrepreneurship Theory and Practice, 13 (4), 47-68. Jackson, D.N. & Messick, S. (1962). Response styles and the assessment of psychopathology. In: S. Messick & J. Ross, (Eds.). Measurement in personality and cognition. New York: Wiley. Jackson, S.A. & Marsh, H. (1996). Development and validation of a scale to measure optimal experience: The Flow State Scale. Journal of Sport & Exercise Psychology, 18, 17-35. Kaiser, H.F. (1961). A note on Guttman’s lower bound for the number of common factors. British Journal of Statistical Psychology, 14 (1), 1. Kanter, R.M. (1989). Careers and the wealth of nations: a macro- perspective on the structure and implications of career forms. In M.B. Arthur , D.T. Hall, & B.S. Lawrence (Eds.). Handbook of career theor y. Cambridge: Cambridge University Press. Loubris, S., Crous, F. & Schepers, J.M. (1995). Management by objectives in relation to optimal experience in the workplace. Journal of Industrial Psychology, 21 (2), 12-17. Maruyama, M. (1992). Introduction. In M. Maruyama (Ed.). Context and complexity: cultivating contextual understanding. New York: Springer-Verlag. Miner, J.B. (1996). The four routes to entrepreneurial success. San Francisco: Berrett-Koehler. Pepper, S.C. (1942). World hypotheses: a study in evidence. Berkeley, CA: University of California Press. Ryan, R.M. & Deci, E.L. (2000). Instrinsic and extrinsic motivations: classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25, 54-67. Schepers, J.M. (1992). Toetskonstruksie: Teorie en praktyk. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit. Stevenson, H.H., Roberts, M.J. & Grousbeck, H.L. (1989). New business ventures and the entrepreneur (3rd ed.). Honewood, IL: Irwin. Torgerson, W.S. (1958). Theory and methods of scaling. New York: Wiley. Wärneryd, K.E. (1999). The role of macroeconomic psychology. Applied Psychology: An International Review, 48 (3), 273-296. Young, A., Valach, L. & Collin, A. (1996). A contextual explanation of career. In D. Brown & L. Brooks (Eds.). Career choice and development (3rd ed.). San Francisco: Jossey-Bass.