90 Liani van der W esthuizen and C atherine van Dijk DIE ERVARINGS VAN JONG VOLWASSENES MET KOGLEeRE INPLANTINGS AANGAANDE BIMODALE VERSTERKING Liani van der Westhuizen & Dr. Catherine van Dijk Departement van Kommunikasiepatologie, Universiteit van Pretoria ABSTRACT The main function o f a cochlear implant is to optimise the auditory and communicative abilities o f individuals with hearing loss. The use o f a hearing aid in the non-implanted ear further optimises binaural hearing, which leads to improved sound localization, speech discrimination in noise and quiet surroundings, and refined sound quality. The goal o f the study was to determine the ex­ periences o f young adults with cochlear implants regarding bimodal amplification. Considering that all age groups are implanted with cochlear implants and that binaural amplification is beneficial to all age groups, it is important that information on young adults also be included. This study addressed bimodal amplification in terms o f auditory, communicative, and cosmetic aspects, and handling and care o f apparatus. A qualitative, descriptive research design was employed, and questionnaires were completed by fiv e clients who are part o f the Pretoria Cochlear Implant Program. Three o f the participants took part in the focus group dis­ cussion in support o f the results taken fro m the completed questionnaires. The results o f the study indicate that the participants experience bimodal amplification positively, especially in terms o f auditory and everyday communicative functioning. The partici­ pants largely perceived cosmetic aspects, handling and care o f apparatus negatively. The outcomes o f the study can be used by audiologists in order to adequately inform and counsel candidates regarding bimodal amplification. Potential barriers can also be addressed appropriately. Key W ords: Cochlear implants, bimodal amplification, experiences, auditory functioning, communicative functioning, cosmetics, handling and care. INLEID IN G Die kogleere inplanting is die mees resente en innoverende vordering in die habilitasie en rehabilitasie van kinders wat gehoorverlies het, aangesien dit bruikbare gehoor en verbeterde kommunikasie verskaf (Katz, 2002). Die inplanting omseil die beskadigde dele van die ouditiewe sisteem en stimuleer die gehoorsenuwee direk, wat die individu met erge of totale gehoorverlies in staat stel om klank te ontvang. Die apparaat verskaf die moontlikheid van gedeeltelike herstel van die ouditiewe fimksie en lei tot beter ouditiewe-verbale verbinding in spraak. Verbeterde spraakdiskriminasie word dus verkry, wat as die vemaamste voordeel van die kogleere inplanting beklemtoon word (Katz, 2002). Die gebruik van ‘n unilaterale kogleere inplanting hou egter potensiele probleme in. Die gebruik van monourale gehoor veroorsaak dat spraakdiskriminasie in agtergrondsgeraas, sowel as lokalisasie van klank, moeiliker plaasvind (Ching, Incerti & Hill, 2004). Lokalisasie is belangrik vir die vermyding van bronne van gevaar, asook wanneer aandag gegee word aan die gekose spreker in kompetisie met ander sprekers. Spraakpersepsie in geraas is belangrik vir effektiewe kommunikasie (Tyler; Gantz, Rubinstein, Wilson, Parkinson, Wolaver, Preece, Witt, & Lowder, 2002). Die gebruik van ‘n unilaterale kogleere inplanting kan dus daartoe lei dat hierdie vaardighede ingeboet word. Navorsingsliteratuur het egter aangedui dat bilaterale kogleere inplantings bogenoemde beperkings verminder. Oor die algemeen word aangedui dat bilaterale kogleere inplantering die vofgende voordele inhou: • Verbeterde gehoor in geraas waartydens spraakbegrip met 16% verbeter. • Verbeterde gehoor in 'n stil omgewing ('n verbetering van ongeveer 19% is waargeneem). • Die herstel van ruimtelike gehoor en klanklokalisasie. • Hoer kwaliteit klank. (Tyler et.al, 2002; Van Hoesel, Tong, Hollow & Clark, 1993; Flynn & Schmidtke, 2004). Bilaterale kogleere inplantings kom dus toenemend meer algemeen voor vir persone wat dit kan bekostig, selfs binne die Suid-Afrikaanse konteks (C.Van Dijk, persoonlike kommunikasie, November 2006). Die beperkte finansiele voorsiening vanaf mediese fondse het egter tot gevolg dat sommige persone voel dat hulle goed genoeg oor die weg kom met slegs ‘n unilaterale kogleere inplanting. Dit is egter van groot belang dat die oudioloog besef wat die voordele van bimodale versterking is. Sodoende kan ‘n altem atief bepaal word vir die stimulering van die teenoorgestelde oor in gevalle waar persone nie ‘n bilaterale inplanting kan bekostig of gereed is vir ‘n tweede inplanting nie (www.cochlear.com). Finansiele faktore binne die Suid-Afrikaanse konteks maak dit moeilik om ‘n persoon bilateraal te inplanteer en daarom moet ‘n altematiewe oplossing gevind word waar die persoon met die gehoorverlies steeds optimale binourale voordele kan ontvang en wat op die individu se behoeftes sal fokus. Daar kan dus voorgestel word dat kogleere implanting- gebruikers ‘n gehoorapparaat in die teenoorgestelde oor as 'n altem atief kan benut en sodoende steeds bimodale voordeel verkry (Ching, Psarros, Hill, Dillon & Incerti, 2001). > Navorsing deur Ching et.al. (2001) op volwassenes met ‘n kogleere inplanting en ‘n gehoorapparaat in die teenoorgestelde oor, het die voordele verbonde aan die gebruik van bimodale versterking bewys. Daar is wel gevind dat die gehoorapparaat se versterkingsvereistes ten opsigte van die frekwensierespons toepaslik is volgens die NAL-RP- voorskrif, maar sekere fyner instellings is steeds nodig. Indien die gehoorapparaat aangepas word by die kogleere inplanting, is daar beduidende voordele vir spraakpersepsie, lokalisasie en ourale/orale fimksionering in sosiale situasies. Die spraakpersepsie resultate van hierdie studie het bewys dat bimodale versterking beter spraakpersepsie in geraas tot gevolg het. 'n Verm indering in lokalisasiefoute is ook in hierdie studie bewys. Die persone het aangedui dat hulle binourale voordele in regte lewensituasies ervaar. Hulle is in staat om beter t e ' funksioneer in ‘n verskeidenheid van Die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Kommunikasieajwykings, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) http://www.cochlear.com Qie Ervarings van Jong V olw assenes m et K ogleere lnplantings aangaande B im odale versterking 91 kommunikatiewe situasies, kan musiek meer geniet en hulle ervaar groter selfversekering in hulle daaglikse lewe. Kogleere jnplanting-gebruikers het aangedui dat die dra van ‘n h o o r a p p a r a a t bydra tot ‘n meer natuurlike ervaring van klank. S ek ere bimodale gebruikers het aangedui dat hulle eie stemkwaliteit verbeter het en sodoende is hul “voile kommunikasie potensiaal” beskikbaar (Armstrong, Pegg, James & Blarney, 1997; Ching, Incerti & Hill, 2004). Die gebruik van die gehoorapparaat komplementeer dus die kogleere inplanting deur aan die gebruiker beter balans tussen die ore te verskaf (Ching et al.,2004). Aangesien die seleksiekriteria vir kogleere inplantings nie persone uitsluit weens hulle ouderdomme nie, word persone van alle ouderdomme geinplanteer en is binourale versterking vir alle ouderdomme van belang. ‘n Groot groep van die kogleere inplanting-gebruikers is jong volwassenes. Die jong volwasse ouderdomsgroep is in ‘n belangrike oorgangsfase: die oorgang van tiener na volwassene. Tydens hierdie periode ondergaan die individu se lewe vinnige en beduidende veranderinge en hy o f sy het meer onafhanklikheid, meer verantwoordelikhede en meer status (Mussen, Conger, Kagan & Geiwitz, 1979). Jong volwassenes met kogleere inplantings ervaar waarskynlik dieselfde veranderinge en om die unieke uitdagings verbonde aan hierdie spesifieke ouderdomsgroep aan te spreek, moet daar aandag gegee word aan hulle ervarings, veral ten opsigte van die gebruik van bimodale versterking. Daar moet bepaal word wat hulle verwagtinge en motiveringselemente is ten opsigte van bimodale versterking. Deur te kyk na hoe hulle die gebruik van bimodale versterking ervaar, kan positiewe en negatiewe aspekte aangaande die tipe versterking gei'dentifiseer word. Die doel van die studie is dus om die voor- en nadele verbonde aan die gebruik van bimodale versterking, soos ervaar deur jong volwassenes met kogleere inplantings, te bepaal. Hulle ervarings en persepsies ten opsigte van hulle ouditiewe en kommunikasie funksionering, die hantering en versorging van versterkingsapparate, sowel as kosmetiese aspekte moet ondersoek word. Die potensiele voordele en nadele ten opsigte van bogenoemde areas wat gei'dentifiseer is tydens die studie, sal aangewend kan word om kliente en oudioloe beter in te lig en meer toepaslike dienslewjering te ontwikkel vir bimodale kandidate. Dit sal ook implikasies vir die oudioloog inhou in terme van berading, opleidingl en inligtingverskaffing. ! METODOLOGIE !I Hoof- en subdoelstellings Die hoofdoel van die studie was om die ervarings van jong volwassenes met kogleere inplantings aangaande bimodale versterking te bepaal. Ten einde die hoofdoelwit te bereik, is die volgende subdoelstellings geformuleer: • Om jong volwassenes se ervarings aangaande bimodale versterking in terme van ouditiewe aspekte te bepaal. • Om jong volwassenes se ervarings aangaande bimodale versterking in terme van kommunikasie aspekte te bepaal. • Om jong volwassenes se ervarings aangaande kosmetiese aspekte van bimodale versterking te bepaal. • Om jong volwassenes se ervarings aangaande die hantering en versorging van bimodale versterking te bepaal. Navorsingsontwerp Die navorsingsontwerp was ‘n kwalitatiewe paradigma wat beskrywend van aard was (Leedy & Ormrod, 2005). Triangu- lasie, oftewel die gebruik van veelvuldige metodes vir data insameling met die doel om die betroubaarheid van die obser- vasie te verhoog (De Vos, Strydom, Fouche & Delport, 2002; Leedy & Ormrod, 2005), is tydens hierdie navorsingstudie aangewend om sodoende ‘n betekenisvolle en gedetailleerde beeld van die ervarings van jong volwassenes met kogleere inplantings aangaande die gebruik van bimodale versterking te verkry. Eerstens is daar gebruik gemaak van self- geadministreerde vraelyste as die data-versamelingstegniek waardeur die deelnemers se ervarings aangaande die gebruik van bimodale versterking bepaal kon word. Die deelnemers se persoonlike ervarings is uiters belangrik vir hierdie studie en aangesien vraelyste nie die respondente se spontane antwoorde en nie-verbale inligting deurgee nie, is daar verder gebruik gemaak van fokusgroepe. Inligting wat tydens fokusgroepbesprekings ingewin is, kon ook dien om inligting uit die vraelyste te bevestig o f te bevraagteken. Seleksie en beskrywing van proefpersone Die prosedures vir seleksie en die beskrywing van die proefper­ sone word vervolgens bespreek. Steekproefgrootte Die jong volwassenes met ‘n kogleere inplanting wat gebruik maak van bimodale versterking beslaan ‘n klein persentasie van die totale kogleere inplanting populasie. Slegs ses jong volwassenes wat van bimodale versterking gebruik m aak, is v erbonde aan die P re to ria K ogleere Inplantingsprogram. Al ses die jong volwassenes verbonde aan die Pretoria Kogleere Inplantingsprogram is genader ten einde deelname aan die studie te verkry. V yf van die preofpersone het die vraelyste voltooi. Slegs drie van die proefpersone het egter aan die fokusgroep bespreking deelgeneem. Die twee proefpersone wat nie aan die bespreking deelgeneem het nie, was afwesig as gevolg van logistieke redes. Indien ‘n steekproef populasie op sigself relatief klein is, is dit belangrik dat die steekproefgrootte uit ‘n redelike groot persentasie van die populasie moet bestaan (De Vos et.al, 2002). Aangesien 83 % van die totale populasie van die plaaslike kogleere inplantinggebruikers wat gebruik maak van bimodale versterking aan die studie deelgeneem het, kan die klein steekproefgrootte verantwoord word. Seleksiekriteria Die seleksiekriteria vir die kies van die proefpersone is uiteengesit in tabel 1. Proefpersoon seleksieprosedure ‘n Betekenisvolle steekproeftegniek is gebruik tydens die seleksieprosedure van proeipersone. Betekenisvolle steekproefseleksie behels ‘n steekproef wat saamgestel is uit elemente wat die meeste eienskappe, verteenwoordigende of tipiese bydraes van die ouderdomsgroep, bevat (Strydom & Delport, 2002). Alle jong volwassenes met kogleere inplantings verbonde aan die Pretoria Kogleere Inplantingsprogram en wat voldoen aan die kriteria, is as potensiele deelnemers gei'dentifiseer. Slegs ses jong volwassenes het aan die seleksiekriteria voldoen. Daar is van die hoof van die Pretoria Kogleere Inplantingsprogram toestemming verkry om die deelnemers te nader om as proefpersone vir hierdie spesifieke navorsingstudie deel te neem. Ingeligte toestemming vanaf die deelnemers is hiema verkry deurdat ingeligte toestemmings- briewe voltooi is. The South African Journal o f Communication Disorders, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) T abel 1: Seleksiekriteria vir die bepaling van proefpersone 92 Liani van der W esthuizen and C atherine van Dijk Kriteria Motivering Proefpersone m oet deel w ees van die Pretoria K ogleere In­ plantingsprogram by die U niversiteit van Pretoria. Om te verseker d a t d a a r eenvorm igheid is o n d er proefpersone en om te verse­ ker d a t die inligting beskikbaar en bekom baar vir d ie navorser is. Proefpersone m oet reeds gei'nplanteer w ees m et ‘n kogleere inplanting (“N ucleus C ochlear" apparaat) vir ten m inste 'n pe- riode van 6 maande. Die persoon m oet reeds gew oond w ees aan die dra van die apparaat en aangepas w ees by die gebruik daarvan. Proefpersone m oet reeds gepas w ees m et ‘n g e hoorapparaat vir ten m inste agt w eke in die teenoorgestelde oor. Die persoon m oet reeds gew oond w ees aan die dra van die apparaat en aangepas w ees by die gebruik daarvan. Proefpersone se gehoo ra p p ara a t m oet reeds aangepas w ees to t die kogleere inplanting. Om te ve rse ke r d a t die g e h oorapparaat korrek aangepas is volgens die kogleere inplanting en te verseker d a t die bim odale sisteem optim aal benut word. Proefpersone m oet tussen die ouderdom van 21 en 30 ja a r wees. Die studie w ord uitgevoer om die ervaring van jo n g volw assenes (18 to t 30 jarige ouderdom ) te bepaal en deelnem ers m oet dus binne hierdie ouderdom sgroep val. D aar is e g te r besluit om persone sp esifiek bo 21 ja a r oud in te sluit sodat deelnem ers s e lf ingeligte toestem m ing kan gee. Proefpersone m oet Engels o f A frikaans m agtig w ees. Persone m oet in staat w ees om die vraelys te kan lees en in te vul, so w el as om deel te neem aan die fokusgroep. Die navorser is slegs hierdie tw ee tale magtig. Beskrywing van deelnemers Die profiel van die deelnemers is saamgevat onder die afdeling “bespreking van resultate”. Hierdie inligting is verkry vanuit die Biografiese afdeling en Afdeling A van die vraelys (sien Bylaag A). Data insamelingsinstrumente en apparaat Kwalitatiewe navorsing fokus inherent op die gebruik van multi -metodes, wat poog om te verseker dat in-diepte begrip van die verskynsel wat ondersoek word, bewerkstellig word (Denzin & L in c o ln , 2 0 0 5 ). D a ar is dus v an d rie d ata insamelingsinstrumente gebruik gemaak nl. ‘n lys van die Kogleere Inplantingsprogram, ‘n vraelys en fokusgroep onderhoude. Lys van die Pretoria Kogleere Inplantingsprogram ‘n Lys van kliente verbonde aan die Kogleere Inplantingsprogram is gebruik om die moontlike deelnemers te identifiseer wat aan die seleksiekriteria van die studie voldoen. Vraelys Kwalitatiewe navorsing bestudeer sosiale situasies om die betekenis van die proefpersone se lewens volgens hulle eie persepsies te verstaan en daar is gebruik gemaak van ‘n vraelys as ‘n data insamelingsinstrument. Die vrae in die vraelys is kwalitatief benader deur persoonlike verslag oor die ervarings van die jong volwassenes wat gebruik maak van bimodale versterking, te ontlok (Denzin & Lincoln, 2000). Die volgende voordele is aan hierdie tipe data-insamelingstegniek verbonde (Neuman, 1997; Delport, 2002): ® Dit is ‘n koste-effektiewe, sowel as tydbesparende data- jnsamelingstegniek, wat deur ‘n enkele navorser uitgevoer kan word. • Die respondent kan die vraelys voltooi wanneer dit gerieflik is en persoonlike rekords kan nagegaan word om akkuraatheid te verseker. ® Indien die respondent enige probleme met die vraelys ervaar, kan dit verduidelik word met die veldwerker se terugkeer. • Die responstempo is baie hoer as gevolg van die persoonlike kontak tussen die respondent en die veldwerker. Die hoof nadeel van self-geadministreerde vraelyste is egter dat ‘n kleiner geografiese area per geleentheid gedek kan word, aangesien die veldwerker moet terugkeer om die vraelys te gaan haal. Die vraelys is ook ontoepaslik waar spontane antwoorde en nie-verbale inligting benodig word en die respondent se ervarings en sieninge belangrik is. Sekere strategies is egter aangewend om die bogenoemde nadele so ver as moontlik te beperk. Daar is slegs ‘n beperkte aantal jong volwassenes met kogleere inplantings wat gebruik maak van bimodale versterking. Die deelnemers wat tydens die seleksiek­ riteria gei'dentifiseer is, was meestal bereikbaar in Pretoria en hierdie vraelyste is per hand afgelewer. Daar is ook gebruik gemaak van faks- en posverspreiding van die vraelyste aan twee deelnemers. Die verkryging van spontane antwoorde en nie-verbale inligting is ingewin tydens die fokusgroep onder­ houde. Die vraelys het bestaan uit 66 vrae wat in 6 onderafdelings verdeel is en saamgevat is in 8 bladsye. Die meeste vrae is aangebied as geslote vrae, hoewel daar gebruik gemaak is van enkele oop-einde vrae. Die vraelys is onderver- deel in die volgende afdelings: biografiese inligting, inligting aangaande die apparate, ouditiewe funksionering, kommuni­ kasie funksionering, kosmetiese aspekte en hantering ;en ver­ sorging. Die vraelys is beskikbaar as Bylaag A. 1 Fokusgroep onderhoude 1 Fokusgroep metodologie is ‘n wyse waarop kwalita­ tiewe data ingesamel word deur ‘n informele groepbespreking oor sekere temas te fasiliteer (Silverman, 2006). Die gebruik van fokusgroep onderhoude vorm deel van ‘n multi-metode studie en is as data-insamelingstegniek gekies vir die volgende redes (Leedy & Ormrod, 2005): • Die interaksie tussen deelnemers is meer insiggewend as individuele onderhoude. / ® Die inligting verkry vanuit die vraelys kan meer kwalitatief gei'nterpreteer word, o Meer komplekse gedrag en opinies kan uitgelig word en sodoende ondersoek word. Duidelike en deurdagte vrae is die fondament van hoe kwaliteit fokusgroep navorsing (Greeff, 2002) en die vraelys is gebruik vir die beplanning van die vrae en die samestelling van die fokusgroep onderhoudskedule. Die fokusgroep bespreking het Die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Kommunikasieajwykings, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) Qie Ervarings van Jong V olw assenes m et K ogleere Inplantings aangaande B im odale versterking 93 b e sta a n uit nege onderwerpe en onder elkeen het die navorser vrae gevra aangaande die spesifieke onderwerpe ten einde die data in te samel. Die eerste agt temas is gefasiliteer deurdat elke twee opeenvolgende temas dieselfde subdoelstelling ondersoek. Daar is telkens onderskeidelik na bimodale v e r s t e r k i n g teenoor unilaterale kogleere inplantinggebruik gekyk. O u d io k a s s e to p n a m e s is gemaak van d ie fokusgroep onderhoud om sodoende geskrewe transkripsies te verskaf en addisionele veldnotas is deur die navorser aangeteken (Greeff, 2 002 ). G eld ig h e id e n b e tr o u b a a rh e id Om geldige en betroubare data vanuit 'n vraelys te verkry, moet daar voor die implementering van die studie v e r s e k e r w o rd dat die m e tin g s p ro s e d u re s en metingsinstrumente wat gebruik word aan aanvaarbare vlakke van betroubaarheid en geldigheid voldoen (Delport 2002). Ten einde die geldigheid en betroubaarheid van die vraelys te verseker, is ‘n voorafstudie uitgevoer. Die doel van die voorafstudie was om die vraelys wat ontwerp is krities te evalueer om sodoende die nodige aanpassings te maak om die effektiwiteit en bruikbaarheid van die data wat daardeur versamel gaan word, te verbeter. Aangesien die hoeveelheid deelnemers aan hierdie studie so beperk was, is die vraelys se voorafstudie uitgevoer deur twee van die Pretoria Kogleere Inplantingsprogram se oudioloe. Die oudioloe werk daagliks met hierdie ouderdomsgroep en ken die terminologie van hier­ die veld asook die behoeftes en vermoens van die deelnemers. Die logiese verloop en lengte van die vraelyste is oorweeg en die taalgebruik se toepaslikheid is geevalueer. Die nodige ve­ randeringe is aangebring. Data-insamelingsprosedures ‘n Lys wat verkry is vanaf die Pretoria Kogleere Inplantingsprogram met die name van al die kliente wat ‘n kogleere inplanting ontvang het, is gebruik om moontlike proefpersone volgens die seleksiekriteria te identifiseer. Die jong volwassenes wat beide ‘n kogleere inplanting en ‘n gehoorapparaat gebruik, is gei'dentifiseer met behulp van die oudioloe v erb o n d e aan die P re to ria K o g lee re Inplantingsprogram. Die deelnemers is telefonies gekontak om die aard, doel, inhoud en j implikasies van die studie te verduidelik. Hiertydens is daar bepaal wie bereid is om aan die studie deel te neem en persoonlike toestemming is verkry. ‘n Geskrewe brief van ingeligte toestemming is saam met die vraelys aan die deelnemer j per hand afgelewer, gepos of gefaks, volgens spesifieke voorkeur. ‘n Ondersoek is uitgevoer waarby ses deelnemers wat aan die seleksiekriteria voldoen het, betrokke was. Die reelings vir die fokusgroep sessie is na die ontvangs van die vraelyste getref. Die navorser het sekere onderwerpe uitgelig en dit is in die klein groepie gefasiliteer. Wat elke deelnemer in die groep se tydens die bespreking, het bygedra tot die essentiele data verkry vanuit die fokusgroep (Morgan & Krueger, 1998). Data-optekening en analise Die inligting verkry vanuit die vraelyste is ontleed saam met die data wat tydens die fokusgroep ingesamel is. Die vraelys is ontleed en verwerk in samewerking met ‘n statistikus en die fokusgroep temas is gebruik om hierdie bevindinge te ondersteun. As gevolg van die klein steekproef wat gebruik is, is daar besluit om die ordinale skale te verminder na slegs drie afdeling in plaas van vyf. Die Spearman Korrelasie Koeffisient is gebruik, aangesien die studie ‘n ordinale kwalitatiewe studie is (Anderson, Sweeney & Williams, 2003). Tipiese gebruike is ondersoek deur die gebruik van data verkry vanaf die vraelyste en vanuit die fokusgroepe. Die transkripsies is met behulp van ‘n oudio kassetopnemer gemaak en die data is getranskribeer. Die fokusgroep data is deur middel van etnografiese analise metodes ontleed, met die doel om gedetailleerde interpretasies van die spesifieke ervarings van die jong volwassenes te maak. Data is aangebied deur die ervarings soos deur die proefpersone aangedui, weer te gee en beskrywende aanhalings van die fokusgroep bespreking te beklemtoon (Silverman, 2006). Data is op verskeie maniere aangebied bv. die gebruik van besprekings, tabelle en grafieke. Etiese aspekte Navorsingsetiek is ‘n stel wyd aanvaarde morele beginsels wat reels en gedragsverwagtinge daarstel. Die navorser is hierdeur gelei tot die mees korrekte optrede teenoor die navorsingsdeelnemers en ander navorsers (De Vos et al., 2002). Etiese sake rakende navorsing word hoofsaaklik ingedeel in vier kategoriee nl. beskerming teen skade, ingeligte toestemming, reg tot privaatheid en eerlikheid met professionele kollegas (Babbie, 2005). Hierdie etiese aspekte is belangrik geag tydens die uitvoering van hierdie studie. Etiese klaring is verkry vanaf die Navorsingskomitee van die Departement Kommunikasiepatologie, wat toestemming verleen het vir die uitvoering van die voorgraadse navorsingsprojek. ‘n Brief van ingeligte toestemming is gebruik om alle moontlike o f toepaslike inligting aangaande die doel van die ondersoek, die moontlike voordele, nadele en gevare verbonde aan die studie, sowel as die kredietwaardigheid van die navorser, oor te dra aan die deelnemers (Strydom, 2002). In die brief is daar aangedui dat deelname vrywillig is en getermineer kan word op enige stadium van die studie. ‘n Waarborg dat alle response vertroulik en die deelnemer se inligting anoniem gehou sal word, is ingesluit. Etiese riglyne het dus die hoek- steen van hierdie navorsingsprojek gevorm. RESULTATE EN BESPREKING Die resultate wat beskryf en bespreek word in die onder- staande gedeelte is gebaseer op die inligting en response ver­ kry vanaf vyf jong volwassenes wat gebruik maak van ‘n kogleere inplanting en ‘n gehoorapparaat. Beskrywing van deelnemers Demografiese inligting In tabel 2 word alle relevante biografiese en bykomende inligting met betrekking tot die deelnemers saamgevat om sodoende ‘n vollediger beeld van die persone wat aan die studie deelgeneem het, te verskaf. Afdeling A van die vraelys is gebruik om hierdie inligting in te samel. Al die deelnemers het Nucleus 24 apparate ontvang. Vier van die v y f deelnemers gebruik die Nucleus 24 Contour apparaat. Al die deelnemers maak gebruik van die Esprit 3G spraakprosesseerder, wat die oorvlak-tipe is en wat kosmeties meer aanvaarbaar is as die saktipe. Die ACE spraakkoderingstrategie maak gebruik van tussengelaagde en spektrale piek stimulasie, wat tot 22 plekke op die elektrode reeks stimuleer (Katz, 2002). Hierdie voordelige en nuutste spraakkoderingstrategie word deur al die deelnemers gebruik. The South African Journal o f Communication Disorders, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) 94 Liani van der W esthuizen and C atherine van Dijk Bimodale gebruik In die bepaling van faktore wat bydra tot die uitkomste vir elke spesifieke individu, het die duur van gehoorapparaat gebruik die grootste verskil aangedui (Iwaki, Matsushiro, Mah, Sato, Yasuoka, Yamamoto & Kubo, 2004). Langtermyn gebruik van die gehoorapparaat, selfs in ore van persone met emstige afwykende gehoor, resulteer in goeie aanpassing vir binourale gehoor (Iwaki et.al., 2004). Al die deelnemers is gepas met gehoorapparate voordat die kogleere inplanting ontvang is. Die gehoorapparate is dus vir ‘n langer periode as die inplanting gebruik. Die deelnemers is aangemoedig om die gehoorapparaat te gebruik saam met die kogleere inplanting ten einde die aanpassingstyd van die kogleere inplanting te optimaliseer. Deelnemer 1 het tydens die fokusgroep bespreking aangedui dat dit die rede was hoekom hy die gehoorapparaat gebruik het, maar wel aangedui dat hy daarmee gestaak het. Dit is soos volg gestel: “...Die gewone (gehoor)apparate het nie veel vir my gedoen nie. E k dink as dit vir my gehelp het, kon ek dalk anders daaroor gevoel het. ” Deelnemer 3 het ook aangedui dat sy nie tans die gehoorapparaat gebruik nie aangesien die kogleere inplanting voldoende versterking verskaf. Sy het wel tydens die fokusgroep onderhoud aangedui dat sy moontlik weer die gehoorapparaat sal gebruik ten einde haar residuele gehoor in die nie- ge'inplanteerde oor te stimuleer. Vanuit die tabel is dit duidelik dat die meeste deelnemers die gekombineerde stel- sel gebruik vir die grootste gedeelte van die dag. Ervaring van bimodale versterking in terme van oudi- tiewe aspekte Die vermoe van ‘n luisteraar om suksesvol te kommunikeer en te luister in alledaagse omgewings hang grootliks a f van sy/haar sensitiwiteit vir binourale inligting wat in hierdie situasies beskikbaar is (Clark, 2003). Die resultate met betrekking tot hierdie subdoelstel- ling is saamgestel uit vrae 1-8 uit Afdeling B van die vrae- lys en word saamgevat in Figuur la en lb. Klanklokalisasie Volgens die data wat ingesamel is, het vier uit die vyf deelnemers aangedui dat hulle vermoe om klank te lokaliseer verbeter is tydens die gebruik van ‘n gekombineerde stelsel. Deelnemer 1, wat nie tans van bimodale versterking gebruik maak nie, het daarteenoor aangedui dat hy nie kan lokaliseer nie.Die literatuur bevestig dat die gebruik van ‘n gehoorapparaat o f kogleere inplanting in isolasie nie resulteer in die vermoe om bogemiddeld te lokaliseer nie (Clark, 2003). Die gebruik van ‘n gekombineerde stelsel verskaf meer balans, wat die persoon in staat stel om te bepaal waar die klank vandaan kom. Deelnemer 2 het tydens die fokusgroep die vol- gende gese, wat lokalisasie bevestig: “You can p ick up where sound comes from. ” Binourale gehoor, deur middel van bimo­ dale versterking, dra dus by tot beter lokalisasie van die klank- bron (Ching et.al. 2004). Figuur la : Deelnem ers se ervarings aangaande die gebruik van slegs die kogleere inplanting in term e van ouditiew e fiinksionering. F iguur lb : D eelnem ers se ervarings aangaande bim odale versterking in term e van ouditiew e fiinksionering. OUDITIEWE ASPEKTE: Gebruik van bimodale versteiking □ Beter □ onseker □ Nie beter nie Vr a e 1 - 8 T abel 2: D em ografiese inligting van die deelnem ers Deel­ nemer ©esiag Gwtwtfoin Tipe Kogleere In­ planting Tipe spraak- akkodering-strategie Tipe Gehoor­ apparaat Gehoor- terapieofrt- vang Dwirtnp* bmftvw beideapparate Hoeveelheid ure per dag: beide apparate 01 M anlik 21 N ucleus C ontour 24 Esprit 3G - ACE Phonak Nee 10 m aande + 7 (voorheen) 0 (tans) 02 Vroulik 25 N ucleus 24 Esprit 3G - ACE Phonak Ja, bietjie 5 ja a r ± 15 03 Vroulik 21 N ucleus C ontour Advance 24 Esprit 3G - AC E O ticon Ja, bietjie 4 m aande ± 15 04 Vroulik 24 N ucleus C ontour 24 Esprit 3G -A C E Phonak Nee 3 ja a r ± 18 05 M anlik 25 N ucleus C ontour 24 Esprit 3G - ACE Phonak Nee 2 ja a r 9 maande +15 Die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Kommunikasieafwykings, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) p ie Ervarings van Jong V olw assenes m et K ogleere Inplantings aangaande B im odale versterking 95 Klankpersepsie Vrae 2, 3, 7 en 8 is gebruik om data te versamel aangaande die deelnemers se klankpersepsie. Om klankpersepsie te bepaal is daar eerstens verwys na die natuurlikheid van klank wat ervaar word. Die verbetering in die natuurlikheid van die klank deur die gebruik van die bimodale stelsel, is nie as beduidend beskryf nie. Drie van die v y f deelnemers het aangedui dat die gebruik van die kogleere inplanting alleen teenoor die gebruik van die bimodale stelsel nie werklik verskil ten opsigte van die natuurlikheid van klank wat gehoor word nie, terwyl die ander twee onseker was. Die gehoorapparaat dra by tot die in- druk dat klank in beide ore gehoor word eerder as eksklusief deur die inplanting (Armstrong, Pegg, James & Blarney, 1997). Die volgende opmerking rakende hierdie aspek is tydens die fokusgroep onderhoud gemaak: “It is more balanced". Daar kan dus afgelei word dat dit bygedra het tot meer natuurlike klank­ persepsie by die meeste van die deelnemers, maar daar bestaan nie ‘n beduidende verskil tussen die gebruik van bimodale ver­ sterking en die kogleere inplanting nie. Die kwaliteit van klank wat gehoor word, is beter met die gebruik van die gekombineerde stelsel en dit is aangedui deur al vyf die deelnemers. Meer spraak-tipe klankkwaliteit word verkry deur die bimodale stelsel (Clark, 2003). Een van die deelnemers het met die volgende woorde bevestig dat die ge­ kombineerde stelsel met die 3G spraakprosesseerder bydra tot beter en helderder klankkwaliteit: “The new Esprit 3G is so much better. It makes a huge difference. ’’ Die resultate in terme van die ervaring van om- gewingklanke het gevind dat drie deelnemers voel dat daar nie ‘n beduidende verskil is in die hoor van omgewingsklanke met betrekking tot onderskeidelik die gekombineerde stelsel en die kogleere inplanting alleen nie. Die hoeveelheid klankinligting verkry deur ‘n bimodale stelsel is egter positief ervaar deur vier van die deelnemers en dui op die verkryging van groter hoeveel­ heid klankinligting. Spraakpersepsie in stilte en geraas Om die belang van bimodale versterking te bepaal, is dit belangrik om spraakpersepsie te ondersoek, wat insluit spraakdiskriminasie en spraakbegrip. Vraag 4 van die vraelys het aangedui dat drie van die deelnemers spraakdiskriminasie positief ervaar met beide die kogleere inplanting alleen en in kombinasie met die gehoorapparaat. Slegs een deelnemer het meer voordeel aangedui met diej gebruik van die bimodale stelsel as met die kogleere inplanting: alleen. Tydens die fokusgroep bespreking is daar aangedui dat die gebruik van ‘n gekom­ bineerde stelsel die staatmaking1 op liplees verminder, aangesien die gehoorapparaat en kogleere inplanting optimale ouditiewe inligting verskaf, ongeag die luistersituasie. Dit word bevestig deur navorsing uitgevoer deur Madell, Sislian en Hoffman (2004), wat aandui dat ‘n gekombineerde stelsel spraakbegrip verbeter. Vraag 5 en 6 is gebruik om data te versamel aangaande spraakpersepsie in stilte en geraas. Spraakpersepsie in stilte is oor die algemeen baie positief ervaar deur al vyf die deelnemers: drie het aangedui dat hulle die monourale stelsel en bimodale stelsel dieselfde ervaar en twee het die bimodale stelsel beter ervaar. Hierteenoor het slegs een deelnemer beter spraakpersepsie in geraas ervaar met bimodale versterking, maar twee ander deelnemers het ook positiewe spraakpersepsie aangedui, hoewel daar geen verskil was tussen die bimodale stelsel en die kogleere inplanting alleen nie. Die volgende stel- ling vanuit die fokusgroep het spraakpersepsie goed saamgevat: if there is not much background noise, it is very easy to talk to People and follow what is going on. ” Ter opsomming van die ervarings van jong volwassenes wat gebruik maak van bimodale versterking aangaande ouditiewe funksionering, is daar gevind dat daar voordeel ervaar word in terme van spraakpersepsie, klanklokalisasie en spraakdiskriminasie. Ervaring van bimodale versterking in terme van kommuni­ kasie aspekte Die verstaan van ander mense in agtergrondsgeraas en die bepaling van waar ‘n persoon praat, is probleme wat meer ervaar word met monourale gehoor as met binourale gehoor (Ching et.al., 2004), en wat kommunikasie bemoeilik. Dit is dus van belang om te bepaal hoe jong volwassenes die bimodale stelsel ervaar ter ondersteuning van binourale gehoor. Vanuit die resultate (Afdeling C) soos voorgestel in bogenoemde figure blyk dit dat spraakverstaanbaarheid met behulp van bimodale versterking baie positief ervaar word. Twee van die deelnemers het aangedui dat beide apparate meer spraakverstaanbaarheid verskaf, terwyl twee van die deelnemers se ervaring was dat ongeag o f die kogleere inplanting alleen o f beide apparate gebruik word, spraakverstaanbaarheid verbeter. Die lite ra tu u r b e v e stig dat bim o d ale stim u lasie spraakverstaanbaarheid verbeter (Flynn & Schmidtke, 2004). Vraag 2 en 3 is gebruik om die deelnemers se ervaring ten opsigte van stemkwaliteit te bepaal. Twee het aangedui dat hulle eie stemkwaliteit verbeter het deur die gebruik van bimodale versterking. Slegs een deelnemer het ervaar dat die bimodale versterking haar stemkwaliteit soos waargeneem deur ander persone, verbeter het. Die oorblywende vier deelnemers het drie verskillende ervarings van hierdie aspek van kommunikasie gehad. Die natuurlikheid van die stem kan egter nie objektief bepaal word nie, maar word gereflekteer deur dit waaraan ‘n persoon gewoond is (Tyler, Witt & Dunn, 2004). Die resultate kan dus deur die mate van subjektiwiteit verklaar word. Woordherkenning en gesprekvoering in geraasom- standighede is meestal positief ervaar, ongeag die gebruik van die kogleere inplanting alleen o f met die gekombineerde stelsel. Slegs een deelnemer het aangedui dat gesprekvoering in geraas beter ervaar word deur die gebruik van slegs die kogleere in­ planting alleen. Inligting verkry by twee van die deelnemers tydens die fokusgroep bespreking, het bevestig dat agtergronds­ geraas verminder word deur die gebruik van ‘n gekombineerde stelsel aangesien die gehoorapparaat baie van die agtergronds­ geraas uitskakel. KOMMUNIKASIE FUNKSIONERING: Gebruik van slegs die kogleere inplanting □ G oe d □ O n s e te r □ Nie goed nie & Mae 1 - 5 Figuur 2a: R esponse van deelnem ers aangaande die gebruik van slegs die kogleere inplanting in term e van kom m unikasie funksionering. The South African Journal o f Communication Disorders, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) 96 Liani van der W esthuizen and C atherine van Dijk KOMMUNIKASIE FUNK SION ERING: Gebruik van bimodale versterking □Goed gOnseker □ Nie goed nie & J ror J*r CjX Vrae 1 - 5 Figuur 2b: R esponse van deelnem ers aangaande die gebruik van bim odale versterking in term e van kom m unikasie fiinksionering. Dit is dus duidelik dat die jong volwassenes oor die algemeen ‘n positiewe ervaring aangaande bimodale versterk­ ing vertoon in terme van kommunikasie fiinksionering. Die jong volwassene se voile kommunikasie potensiaal word dus beskikbaar gestel deur die gebruik van bimodale versterking (Armstrong et.al, 1997). Ervaring van bimodale versterking in terme van kosmeti- ese aspekte Daar word wyd aanvaar dat die meeste gehoorapparaat en kogleere inplantinggebruikers besorgd is oor hulle voorkoms en die sigbaarheid van die apparate (Tyler, Witt & Dunn, 2004). Om te bepaal wat die jong volwassenes wat gebruik maak van bimodale versterking, se ervaring aangaande kosmetiek was, is daar aan elkeen vrae gerig oor hulle voorkoms by die werk en by sosiale geleenthede, sowel as hul ervarings ten opsigte van opsigtelikheid. Afdeling D van die vraelys is gebruik om die benodigde inligting in te samel. Jong volwassenes se ervaring rakende hulle voorkoms by die werk en tydens sosiale geleenthede is aangedui as negatief (drie van die deelnemers het dit so deurgegee). Een deelnemer was neutraal teenoor die kosmetiese aspekte, waar die oorblywende deelnemer positief gevoel het oor die gebruik KOSMETIESE ASPEKTE: Gebruik van slegs 'n kogleere inplanting £ 4 □ positief □ onseker □ negatief Voorkoms:werk Voorkoms:sosiaal Vrae 1 - 3 Opsigtelikheid Figuur 3a: D eelnem ers se ervarings aangaande die gebruik van slegs die kogleSre inplanting in term e van kosm etiese aspekte. KOSMETIESE ASPEKTE: Gebruik van bimodale versterking Vrae 1 - 3 F iguur 3b: D eelnem ers se ervarings aangaande bim odale versterking in term e van kosm etiese aspekte. van die gekombineerde stelsel. Hierdie ervaring van die jong volwassenes word verklaar, as daar in ag geneem word dat daar dikwels in vandag se samelewing staat gemaak word op die persoon se voorkoms om sodoende te bepaal o f hy/sy aanvaar word (Tyler et.al, 2004). Deelnemer 2 se antwoord op die oop vraag, o f mense jou anders hanteer as hulle besef dat jy ‘n gehoorgestremdheid het, was die volgende: “They think y o u ’re stupid. You ’re not hearing impaired. You ’re stupid! ” Die meerderheid van die deelnemers (drie) het aangedui dat hulle meer opsigtelik voel tydens die gebruik van ‘n gekombineerde stelsel. Daar kan dus afgelei word dat die kosmetiese aspekte aangaande die gebruik van ‘n bimodale stelsel negatief ervaar word. Ervaring van bimodale versterking in terme van bantering en versorging Volgens Dillon (2002) het die gebruik van bilaterale passings nadele aangesien dit meer kos asook moeiliker is om te bestuur. In die geval van die gebruik van bimodale versterking is daar die volgende bevind. Die verantwoordelikheid aangaande die identifisering van apparaatprobleme is slegs deur twee deelnemers as negatief ervaar. Die ander deelnemers was of onseker o f het geen probleme daarmee gehad nie. Die versorging van die apparate in terme van tyd en las het egter meer negatiwiteit aangedui. Die skoonmaak en hantering van die bimodale stelsel is ook deur slegs twee deelnemers negatief en spanningsvol ervaar. Die ander drie het geen beswaar hieroor gehad nie. ; Navorsing het gevind dat die persone wat unilaterale versterking kies ‘n wye verskeidenheid redes aanhang soos vir gemak, gerieflikheid en kosmetiese besorgdhede (Gianopoulos & Stephens, 2002). Die literatuur beskryf egter nie die bimodale versterking gebruikers se ervarings aangaande die fmansiele implikasies nie. Die rede hieragter is aangesien Eerste Wereld lande se publieke gesondheidstelsel sekere. ekonomiese strategies aanwend om oudiologiese versorging te finansier (Kobler, Rosenhall & Hansson, 2001). Hierdie is egter nie die geval in Suid-Afrika nie en juis daarom is dit belangrik om die jong volwassenes se ervarings xin terme van fmansiele implikasies te bepaal. Een deelnemer het ‘n negatiewe ervaring, twee deelnemers was onseker en twee deelnemers het ‘n positiewe ervaring getoon wat aandui dat dit nie vir hullle ‘n beduidende probleem is nie. Tydens die fokusgroep bespreking Die Suid-Afrikaans e Tydskrif vir Kommunikasieafwykings, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) Die Ervarings van Jong V olw assenes m et K ogleere Inplantings aangaande B im odale versterking 97 F ig u u r 4a: Deelnemers se ervarings aangaande die gebruik van slegs die kogleere inplanting in terme van hantering en versorging. Figuur 4b: Deelnemers se ervarings aangaande die gebruik van bimodale versterking in terme van hantering en versorging. het deelnemer 3 egter die finansiele sy verbonde aan bimodale versterking soos volg beskryf j: “It is more expensive... But I don’t m ind.” Finansiele implikasies sluit in die ervaring ten opsigte van battery verbruik, waartydens daar bepaal is dat dit die grootste negatiewe ervaring is aangaande hantering en ver­ sorging. Dit is duidelik dat die hantering en versorging van ‘n gekombineerde stelsel wel sekere negatiewe implikasies gehad het, maar dat die binourale voordele daaraan verbonde hierdie nadele oorskadu. j GEVOLGTREKKINGS EN IMPLIKASIES Opsomming van resultate Die uiteindelike doel van die verskaffing van bimodale gehoor is om die unilaterale kogleere inplantingsgebruiker in staat te stel om voordeel te trek vanuit binourale gehoor in alledaagse situasies (Ching et.al., 2004). Die resultate van die studie het die voordele en nadele verbonde aan bimodale versterking soos ervaar deur die jong volwassenes, bepaal en die volgende gevolgtrekkings kan gemaak word. Die studie het aangedui dat die deelnemers se ervarings in terme van ouditiewe aspekte oor die algemeen positief is. Dit het duidelik na vore gekom dat hulle klank- lokalisasievermoens met gebruik van bimodale versterking beter is as deur slegs die gebruik van ‘n unilaterale kogleere mplanting. Hulle ervaring ten opsigte van klank- persepsie blyk ook positief te wees. Die klankkwaliteit en die hoeveelheid klankinligting wat deur die bimodale stelsel ontvang word, is deur byna al die deelnemers as ‘n baie positiewe aspek van ouditiewe funksionering aangedui. Alhoewel die natuurlikheid van klank en die waameming van omgewingsklanke deur die meerderheid van die deelnemers as positief ervaar is, was dit duidelik dat daar nie ‘n beduidende verskil is in die klankpersepsie met bimodale versterking teenoor die monourale kogleere inplanting nie. Spraakpersepsie in stilte en geraas is ook as positief ervaar, hoewel persepsie van spraak in stilte as meer voordelig ervaar word as persepsie van spraak in geraas. Die ervarings is egter subjektief en mag verskil van oudiologiese resultate. Spraak- diskiriminasie is ervaar as positief, maar vir beide die gebruik van die bimodale stelsel en met die kogleere inplanting alleen. Deelnemers het aangedui dat hulle kommunikasie fiink- sionering oor die algemeen ‘n sterkpunt is as gevolg van die ge­ bruik van ‘n bimodale stelsel. Spraakverstaanbaarheid, woord- herkenning en gesprekvoering tydens die gebruik van die bimo­ dale stelsel is as beter ervaar, hoewel die gebruik van ‘n unilater­ ale kogleere inplanting ook as voordelig aangedui is. Die subjek- tiewe menings van die deelnemers ten opsigte van hulle eie stemkwaliteit en die persepsie van ander ten opsigte van hulle stemkwaliteit was baie verskillend. Die minderheid van die deel­ nemers het hul eie stemkwaliteit as positief ervaar en die meerder­ heid was onseker oor hoe ander persone hul stemkwaliteit waam- eem. Bimodale versterking bei'nvloed dus hulle algemene oudi­ tiewe, kommunikasie en alledaagse funksionering positief. Die ervaring aangaande kosmetiese aspekte is hoofsaaklik negatief. Die meerderheid van die deelnemers het ervaar dat hulle meer selfbewus en opsigtelik voel met die gebruik van ‘n gekom­ bineerde stelsel. Hulle ervaring aangaande die hantering en ver­ sorging van ‘n bimodale stelsel is ook negatief. Die versorging van die apparate en die battery-gebruik is hoofsaaklik as die grootste las aangedui, maar die finansiele implikasie van hierdie bimodale stelsel is ook negatief ervaar. Die voordele in daaglikse kommunikasie situasies oortref egter die bogenoemde nadele (Byrne, 1981). Die oorhoofse gevolgtrekking wat gemaak kan word, is dat bimodale versterking grootliks as positief en voordelig ervaar word in terme van ouditiewe, kommunikasie, kosmetiese aspekte asook in terme van hantering en versorging. Hierdie ervarings stem ooreen met bevindinge in die literatuur (Ching et.al., 2004). Oudioloe kan dus hierdie uitkomste gebruik om bimodale kandi- date met groter insig te benader en potensiele struikelblokke aan te spreek. Kliniese implikasie en evaluasie Kliniese implikasies van hierdie studie hou verband met die belangrikheid van inligtingverskaffing, berading en opleiding wat aan jong volwasse kogleere inplantingsgebruikers verskaf moet word. Die inligting wat tydens die studie ingewin is, kan voome- mende bimodale versterking kandidate in staat stel om ingeligte besluite te neem, asook om realistiese verwagtinge van hierdie tipe stelsel te he. Die oudioloog betrokke by die kogleere inplant­ ingsgebruiker speel 'n belangrike rol in pre-operatiewe berading en inligtingverskaffing ten opsigte van potensiele binourale voor­ dele. Die voordele aangaande ouditiewe funksionering moet aan die pasiente meegedeel. Beter lokalisasie, klankpersepsie en spra­ akpersepsie in stilte en geraas kan beklemtoon word, 'n Belan­ grike motivering vir die gebruik van 'n bimodale stelsel is die effektiwiteit daarvan vir goeie kommunikasie funksionering. Kan­ didate kan ingelig word aangaande verbeterde gesprekvoering, woordherkenning en spraakverstaanbaarheid ter ondersteuning van hierdie stelsel. The South African Journal o f Communication Disorders, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) 98 Liani van der W esthuizen and C atherine van Dijk Om die hoeveelheid bimodale versterking nie-gebruikers te verminder, is dit nodig om meer klem te plaas op berading aangaande die voordele van die bimodale stelsel (Chung & Stephens, 1986). Berading in verband met kosmetiese aspekte en die hantering en ver­ sorging moet aan die potensiele kandidaat verskaf word, ten einde real- istiese doelwitte te stel en om hulle voor te berei vir die implikasies van 'n bimodale stelsel. 'n Duidelike leemte bestaan ook in die ver- skaffing van rehabilitasieprogramme en opleiding ten opsigte van bi­ modale versterking. Slegs twee deelnemers in hierdie studie het aangedui dat hulle "’n bietjie" ouditiewe opleiding met hul bimodale stelsel ontvang het. Gianopoulus en Stephens (2002) het aangedui dat een van die faktore wat volgehoue gebruik van binourale gehoorappa- rate bei'nvloed, die aanbieding van rehabilitasie is. Gehoorrehabilita- sieprogramme moet dus deur die oudioloog verskaf word ten einde beter binourale voordele te verseker. Hierdie rehabilitasieprogram moet ook optimale passing en instelling van die gehoorapparaat tot die kogleere inplanting bewerkstellig. Ching et.al. (2004) se navorsing het bevestig dat binourale voordele vergroot word deur die gehoorapparaat aan te pas by die kogleere inplanting. Deur middel van berading, inlig­ tingverskaffing en opleiding sal die oudioloog sy o f haar etiese verant- woordelikheid nakom, deurdat alle voordele en nadele geassosieer met bimodale versterking aan die klient oorgedra word en beste praktyk sodoende verseker word. Die navorsingstudie is krities geevalueer en soos by enige navorsingstudie het daar sekere leemtes na vore gekom. Om meer geldigheid en betroubaarheid van die resultate te verseker, sou ‘n gro- ter steekproefgrootte van waarde gewees het. Dit was egter nie moont- lik in hierdie studie nie en kan beskryf word as ‘n tekortkoming in die studie. As gevolg van die beperkte hoeveelheid jong volwassenes, is die oudioloe verbonde aan die Pretoria Kogleere Inplantingsprogram genader om die voorafstudie uit te voer. Daar is egter tydens die analis- ering van die data opgemerk dat sekere vrae van die vraelys problem­ atics gevind is. Die gebruik van bimodale versterking gebruikers as proefpersone tydens ‘n voorafstudie is dus noodsaaklik om die toe- paslikheid van die vraelys te verseker. Die samestelling van die vraelys het tot die besluit gelei om skale van vyf opsies te gebruik. Die data- analise is hierdeur bemoeilik en die opsies moes verminder word. Die gepaardgaande komplikasie kon egter van die begin af verhoed word deur die gebruik van drie opsieskale. Hierdie was egter 'n geringe te­ kortkoming en die studie het as ’n geheel waardevolle en bruikbare inligting vir die Kogleere Inplantingsprogram opgelewer. Aanbevelings vir verdere navorsing Die volgende areas vir verdere navorsing word aanbeveel: • Die jong volwassenes se ouditiewe vaardighede moet objektief geassesseer word in twee omstandighede, naamlik: 1. Kogleere inplanting alleen 2. Kogleere inplanting in kombinasie met die gehoorap­ paraat Sodoende kan die objektief geassesseerde voor- en nadele geinter- preteer word saam met die gebruiker se ervarings daarvan. • Die jong volwasse kogleere inplanting gebruiker se behoeftes ten opsigte van die komponente wat ingesluit moet word in ‘n rehabili­ tasie program na inplantering, moet bepaal word. ERKENNING Hierdie artikel is gebaseer op ‘n voorgraadse studie met die titel: “Die ervarings van jong volwassenes met kogleere inplantings aangaande bimodale versterking” geskryf deur die eerste outeur ter gedeeltelike vervulling vir die graad BKommunikasiepatologie aan die Universiteit van Pretoria. Spesiale dank en waardering word uitgespreek aan Prof. J.G. Swart en die Pretoria Kogleere Inplantingsprogram vir die beskik- baarstelling van hul kliente en ondersteuning. Die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Kommunikasieajwykings, Vol. 54, 2007 VERWYSINGS A nderson, D.R., Sw eeney, D.J. & W illiam s, T.A. (2003). Modern Busi­ ness Statistics with Microsoft Excel. USA: South-W estern. A rm strong, M., Pegg, P., Jam es, C. & Blarney, P. (1997). Speech Per- ception in N oise w ith Im plant and H earing Aid. American Journal o f Otology, Vol. 18(6): 140-141. B abbie, E. (2005). The Basics o f Social Research. (3rd Ed.). USA- Thom son W adsw orth. Byrne, D. (1981). C linical Issu es and O ptions in B inaural H earing Aid F itting .Ear and Hearing, Vol. 2(5): 187-192. C hing, T.Y .C., Psarros, C., H ill, M ., D illon, H. & Incerti, P. (2001). Should children w ho use cochlear im plants w ear hearing aid in the opposite ear? Ear and Hearing, Vol. 22(5): 365-380. C hing, T .Y .C ., Incerti, P. & H ill, M. (2004). B inaural’ Benefits for adults w ho use hearing aids and coch lear im plants in oppo­ site ears. E ar a nd Hearing, Vol. 25(1): 9-21. C hung, S.M. & Stephens, S.D .G . (1986). F actors influencing binaural hearing aid use. British Journal o f Audiology, Vol. 986(20): 129- MO. Clark, G. (2003). Cochlear Implants. Fundamentals & Applications. ( I s1 Ed.). A ustralia: A1P Press & Springer. D enzin, N .K . & L incoln, Y .S. (2000). H andbook o f qualitative re­ search. (2nd Ed.). USA; Sage. D enzin, N .K . & L incoln, Y .S. (2005). The Sage handbook o f qualitative research. (3 rd Ed.). USA: Sage. D elport, C.S.L. (2002). Q uantitive data collection m ethods. In A.S. De Vos, H. Strydom , C .B . F ouche & C.S.L. D elport (Eds.). Research at Grass Roots. For the social sciences and human service profes­ sions (pp. 291-320). Pretoria: V an Schaik. D e Vos, A .S., Strydom , H., Fouche, D.B. & D elport, C .S.L . (2002). Research at Grass Roots. F or the social sciences and human ser­ vice professions. (2nd E d.) Pretoria: V an Schaik. D illon, H. (2002). Hearing aids. Thiem e: Stuttgart. Flynn, M .C . & Schm itdke, T. (2004). B enefits o f bim odal stim ulation for adults w ith a coch lear im plant. International Congress Series, Vol. 1 2 73:227-230. G reeff, M. (2002). Inform ation collection: interview ing. In A.S. De Vos, H. Strydom , C .B . Fouche & C.S.L. D elport (Eds.). Re­ search at Grass Roots. For the social sciences a nd human service professions. (Pp. 291-320). Pretoria: V an Schaik. Iw aki, T., M atsushiro, N., M ah, S-R , Sato, T., Y asuoka, E., Y am am oto, K & K ubo, T. (2004). C om parison o f speech perception betw een m onaural and binaural hearing in coch lear im plant pa­ tients. Acta Oto-laryngologica, Vol. 124(4): 358-362. K atz, J. (2002). Handbook o f Clinical Audiology. (5th Ed.). USA: Lip- pencott, W illiam s & W ilkins. K obler, S., R osenhall, U. & H ansson, H. (2001). B ilateral hearing a i d s - effects and consequences from a user perspective. Scandinavian Audiology, Vol. 30(4): 223- 235. Leedy, P.D. & O rm rod, J.E. (2005). Practical Research: Planning and Design. (8th Ed.). USA: M erril. / M adell, J.R ., Sislian, N . & H offm an, R. (2004). Speech perception for cochlear im plant patients using hearing aids on th e unim planted ear. International Congress Series, Vol. 1273: 223-226. M organ, D.L. & K rueger, R .A . (1998). The Focus Group Kit. Vol. 1-6. T housands Oaks: Sage. M ussen, P.H., C onger, J.J., K agan, J & G eiw itz, J. (1979). Psychologi­ cal Development: A Life-span Approach. N ew Y ork: H arper & Row. R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) p ie Ervarings van Jong V olw assenes m et K ogleere Inplantings aangaande B im odale versterking 99 W L (1997). Social Research Methods: Qualitative and Quantitative ^ wmaTl’Approaches. (3rd Ed.). Boston: A llyn & Bacon. ferral G uidelines for C ochlear Im plants: h ttp://w w w .cochlear.com . S l v e r m a n , D. (2006). Qualitative Research. Theory, M ethod and Practice. (2nd Ed.). London: Sage. dom H. & D elport, C.S.L. (2002). S am pling and P ilot study in q u alitative re­ search. In A.S. D e V os, H. Strydom , C.B . F ouche & C .S.L . D elport (Eds.). Research at Grass Roots. For the social sciences a nd human service profes­ sions. (Pp- 333- 338). Pretoria: V an Schaik. Strydom, H. (2002). The Pilot Study. In A.S. D e Vos, H. Strydom , C .B . F ouche & C S.L. D elport (Eds.). Research at Grass Roots. F or the social sciences and human service professions. (Pp. 333-338). Pretoria: V an Schaik. Tyler, R .S., G antz, B.J., R ubinstein, J.T., W ilson, B .S., Parkinson, A.J., W olaver, A., Preece, J.P., W itt, S & Low der, M .W . (2002). T hree- m onth results with bilateral cochlear im plants. E ar and Hearing, Vol. 23(1): 80-89. Tyler, R.S., W itt, S.A. & Dunn, C.C . (2004). T ra d e -o ff betw een better hearing and better cosm etics. American Journal o f Audiology, Vol. 13: 193-199. Van H oesel, R., T ong, Y .C ., H ollow , R.D . & C larke, G.M . (1993). P sy ch o ­ physical and speech p erception studies: A case report on a binaural coch lear im plant subject. Journal o f the Acoustical Society o f America, V ol. 94(6): 3178-3189. The South African Journal o f Communication Disorders, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) http://www.cochlear.com A PPENDIX 100 Liani van der W esthuizen and C atherine van Dijk VRAELYS: Die ervarings van jong volwassenes met kogleere inplantings aangaande die gebruik van bimodale versterking. Persoonlike Inligting: (Inligting sal streng vertroulik hanteer word) Naam : Van: Geboortedatum : O u d e r d o m :____ D a tu m :________ Kontaknom m er: Selnom m er: .(H) VI 1 -2 Afdeling A: INLIGTING AANGAANDE DIE APPARATE M e r k a s s e b l ie f d e u r 'n k r u is ie (X) in d ie to e p a s lik e b lo k k ie te tr e k w a a r n odig. Inligting aangaande iou K ogleere Inplanting: Datum van inplantering:______________________________ Tipe kogleere inplanting: Datum van die aanskakeling van jou inplanting: Tipe spraakprosesseerder: Tipe spraakkoderingstrategie: C l 24 RE N u cleu s 24 C on to u r A dvance N ucleus 24 C ontour N ucleus 24K N ucleus 24 D ouble A rray N ucleus 24 SPEC TR A Sprint E sprit 3G CIS SPEA K A C E Is daar tans enige probleme wat jy met die kogleere inplanting ondervind? Is daar enige addisionele inligting wat jy wil byvoeg? Die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Kommunikasieafwykings, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) p ie Ervarings van Jong V olw assenes m et K ogleere lnplantings aangaande B im odale versterking 101 Is d a a r ta n s e n ig e p ro b le m e w a t j y m e t d ie k o g le e r e in p la n tin g o n d e rv in d ? Is daar enige addisionele inligting wat jy wil byvoeg? Inligting aangaande die Gehoorapparaat: Watter tipe gehoorapparaat gebruik jy tan s?____________________________ Het jy enige gehoorterapie ontvang nadat jy met die gehoorapparaat gepas is? Ja, bietjie Ja, gem iddeld Ja, voldoende N ee Hoe lank het jy die kogleere inplanting alleen gebruik? ________________________________ Hoe gereeld dra jy die gehoorapparaat?______________________________________________ Inligting aangaande die Kogleere Inplanting en Gehoorapparaat: Hoe lank dra jy al 'n kogleere inplanting en 'n gehoorapparaat tesame?_____________________ Hoe gereeld dra jy beide die apparate?_____________________________________ure per dag. VOLTOOI ASSEBL1EFDIE ONDERSTAANDE VRAELYS SO NOUKERIG MOONTLIK DEUR 'NKRUISIE (x) IN D IE TOEPASLIKEBLOKKIE TE TREK A fd elin g B : O U D IT IE W E F U N K S IO N E R IN G Merk die mees toepaslike blokkie af. W an n e er ek slegs die kogleere in p lanting g e b r u ik ... ' Stem beslis saam Stem saam On seker Stem nie saam Stem beslis nie saam 1. K an ek die rigting van k la n k m akliker identifiseer. V2 2. H oor ek klanke m eer natuurlik. V3 3. H oor ek beter kw aliteit klanke. V 4 4. Is ek in staat o m b eter tu ssen verskillende klanke te onderskei. V5 5. Is ek in staat om m eeste k lanke te h o o r in 'n stil om gew ing. V6 6. Is ek in staat o m klank b eter te h o o r in die teenw oordigheid van agtergrondgeraas. V7 7. Is e k in staat om m eer om gew ingsklanke te hoor. V8 ^.O ntvang ek m eer hoeveelheid klankinligting. V9 10 The South African Journal o f Communication Disorders, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) 102 Liani van der W esthuizen and C atherine van Dijk W an n eer ek b eide die kogleere inplantings en g e h o o ra p p a ra a t g e b ru ik ... Stem beslis saam Stem saam On seker Stem nie saam Stem beslis nie saam 1. K an ek die rig tin g van klank m akliker identifiseer. V10 11 2. H o o r ek klanke m eer natuurlik. Vll 1 12 3. H oor ek b eter k w aliteit klanke. V12 ] '3 4. Is ek in staat om b eter tussen verskillende k lanke te onderskei. V13 □ 14 5. Is ek in staat om m eeste klanke te h o o r in 'n stil om gew ing. V14 15 6. Is ek in staat om klank b eter te h o o r in die teenw oordigheid van agtergrondgeraas. V15 1 16 7. Is ek in staat om m eer om gew ingsklanke te hoor. V16 17 S.Ontvang ek m eer hoeveelheid klankinligting. V17 ] is A fd e lin e C: K O M M U N IK A S IE F U N K S IO N E R IN G Merk die mees toepaslike blokkie af. W an n eer ek slegs die kogleere inplanting g e b ru ik ....... Stem beslis saam Stem saam On seker Stem nie saam Stem beslis nie saam 1. K an ek spraak verstaan al is d it baie sag. V18 | 1 19 2. K link m y stem v ir m y se lf m eer natuurlik. V19 | | 20 3. Se an d er m y stem k link m eer natuurlik. V 20 | 1 21 4. Is ek in staat to t b eter w oordherkenning. V21 | ” ] 22 : 5. Vind ek d it m akliker om na ’n gesprek te luister in agtergrondgeraas. V22 | 1 23 : ■ W an n eer ek beide die kogleere inplantings en g e h o o ra p p a ra a t g e b ru ik ... Stem beslis saam Stem saam On seker Stem nie saam Stem beslis nie saam 1. K an ek spraak verstaan al is d it baie sag. V23 | 1 24 2. K link m y stem v ir m y se lf m eer natuurlik. V24 | 1 2 5 ' 3. Se an d er m y stem k link m eer natuurlik. V25 | 1 / 2 6 4. Is ek in staat to t b eter w oordherkenning. V 26 | | 27 5. Vind ek d it m akliker om na ’n gesprek te lu ister in agtergrondgeraas. V 27 | | 28 D ie Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Kommunikasieafwykings, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) Qie Ervarings van Jong V olw assenes m et K ogleere Inplantings aangaande B im odale versterking 103 A fd elin g D : K O S M E T IE S E A S P E K T E Merk die mees toepaslike blokkie af. VVanneer ek slegs die kogleere in p lanting g e b r u ik ... Stem beslis saam Stem saam O nseker Stem nie saam Stem beslis nie saam 1 Voel ek m eer gem aklik o o r m y voorkom s by die werk. V28 29 2. Voel ek m eer gem aklik o o r m y voorkom s in sosiale situasies soos bv. by 'n braai. V29 30 3. Voel ek o f ek m eer uitstaan as ander persone. V30 ] 31 W anneer ek beide die kogleere in p lanting en g e h o o rap p a raa t g e b ru ik ... Stem beslis saam Stem saam O nseker Stem nie saam Stem beslis nie saam 1. Voel ek m eer gem aklik o o r m y voorkom s by die werk. V31 | | 32 2. Voel ek m eer gem aklik o o r m y voorkom s in sosiale situasies soos bv. by 'n braai. V 32 | | 33 3. Voel ek o f ek m eer uitstaan as ander persone. V33 | | 34 Ervaar jy die gelyktydige gebruik van 'n kogleere inplanting en 'n gehoorapparaat positief o f negatief in terme van die kosmetiese aspekte daaraan verbonde? Motiveer asb. A fd elin g E: H A N T E R IN G E N V E R S O R G IN G Merk die mees toepaslike blokkie a f W an n eer e k slegs die kogleere inplanting g e b r u ik ... Stem beslis saam Stem saam O nseker Stem nie saam Stem beslis nie saam 1. Is daar m eer verantw oordelikhede aangaande die identifisering van apparaatproblem e. > V34 35 2. Voel ek d at die versorging daarvan m eer tyd in beslag neem . V35 36 3. Voel ek die versorging daarvan vir m y 'n groter las is. V36 37 4. V ereis d ie skoonm aak d aarvan m eer tyd van my. V37 38 5. V eroorsaak d ie hantering daarvan v ir m y m eer o n g e rie f o f spanning. V38 39 6. H et die herstel groter finansiele im plikasies. V39 40 7. Is die battery-verbruik m eer. V40 41 The South African Journal o f Communication Disorders, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. ) 104 L iani van der W esthuizen and Catherine van Dijk W an n e er ek beide die kogleere inplanting en g e h o o ra p p a ra a t g e b r u ik ... Stem beslis saam Stem saam O nseker Stem nie saam Stem beslis nie saam 1. Is daar m eer verantw oordelikhede aangaande die identifisering van apparaatproblem e. V 34 | ~| 35 2. V oel ek dat die versorging daarvan m eer tyd in beslag neem . V35 | | 36 3. V oel ek die verso rg in g daarvan vir m y 'n g roter las is. V 36 | | 37 4. V ereis die sk o o n m aak daarvan m eer tyd van my. V 37 | I 38 5. V ero o rsaak die han terin g daarvan vir my m eer ongerief o f spanning. V 38 | | 39 6. H et die herstel groter fm ansiele im plikasies. V 39 | | 40 7. Is die battery -v erb ru ik meer. V 40 | | 41 Ervaar jy die gelyktydige gebruik van die kogleere inplanting en die gehoorapparaat positief o f negatief in terme van die hantering en versorging daarvan. Motiveer asb. BAIE DANKIE VIR U TYD EN M O EITE OM HIERDIE VRAELYS TE VOLTOOI! D ie Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Kommunikasieafwykings, Vol. 54, 2007 R ep ro du ce d by S ab in et G at ew ay u nd er li ce nc e gr an te d by th e P ub lis he r (d at ed 2 01 2. )